ویدیوهای دریافتی، مراسم چهلم الینا حجتی، دانشجوی ۲۳ ساله میکروبیولوژی دانشگاه تهران را نشان میدهد. مادر او خطاب به حاضران گفت: «از پشت تیر خورد، پرپرش کردند؛ در بیمارستان شهدای تجریش به او خون تزریق نکردند و در آنجا جان داد.» بر اساس گزارش دریافتی، الینا حجتی پنجشنبه ۱۸ دی ۱۴۰۴ در منطقه پاسداران تهران بر اثر شلیک مستقیم گلوله جنگی ماموران جمهوری اسلامی مجروح و روز بعد در بیمارستان جان باخت.
اقلیتهای مذهبی که به لحاظ ایدئولوژیک هیچ قرابتی با ایدئولوژی حاکمان ایران ندارند و در ۴۷ سال گذشته از حقوق برابر با شهروندان شیعه محروم بودند، دو ماه پیش اگرچه بهعنوان «معترض ایرانی» به خیابان آمدند اما پس از آن برای جلوگیری از فشار بیشتر مجبور شدند هویت مذهبیشان را پنهان کنند.
براساس گزارشهای منتشرشده و اطلاعاتی که ایران اینترنشنال به دست آورده است، مسیحیان، بهاییان، پیروان آیین یارسان و زرتشتیان در اعتراضات دی آسیب دیدهاند، اما تا لحظه تنظیم این گزارش اطلاعاتی درباره وضعیت شهروندان یهودی و آشوری در دست نیست.
زرتشتیان
براساس اطلاعات بهدست آمده است، روزهای ۱۸ و ۱۹دی تعدادی از شهروندان زرتشتی در شهرهای تهران و یزد که بیشترین زرتشتیان را در خود جای دادهاند، بازداشت شدند و یک جوان زرتشتی ساکن تهران هم از ناحیه چشم آسیب دید.
بیشتر بازداشتشدهها تاکنون با همکاری مسئولان زرتشتی آزاد شدهاند اما مقامها و خانوادههای زرتشتیان حاضر نشدند اطلاعات بیشتری درباره این افراد ارائه دهند.
مسیحیان
سازمان آرتیکل ۱۸ مستقر در بریتانیا که آزادی مذهبی در ایران را رصد میکند گزارش داد که دستکم ۱۹ مسیحی در جریان اعتراضهای ماه دی کشته شدند. طبق این گزارش، کشتهشدگان مسیحی از شاخههای مختلف مسیحیت در ایران بود اما هویت آنها اعلام نشده است. همچنین از تعداد بازداشتیها و مجروحان مسیحی اطلاعی در دست نیست.
دو نفر از ۱۹ شهروند مسیحی شناساییشده، از جمعیت نوکیشان مسیحی اعلام شدند: زهرا ارجمندی، ۵۱ ساله در قشم هدف گلوله قرار گرفت و در آغوش فرزندش جان سپرد؛ نادر محمدی، ۳۵ ساله و ساکن اصفهان که به بابل سفر کرده بود نیز در این شهر به ضرب گلوله کشته شد.
بهائیان
شاهین صادقزاده میلانی، حقوقدان و مدیر «مرکز اسناد حقوق بشر ایران» میگوید اطلاعات زیاد تاییدنشدهای از تعداد کشتهشدگان و بازداشتشدگان بهائی وجود دارد اما تاکنون بهطور قطع میتوان از کشتهشدن یک نوجوان ۱۷ ساله بهائی به نام «برنا دهقانی» در اعتراضات ۱۸ دی در شهر کرج صحبت کرد. این نوجوان با شلیک گلوله کشته شده است.
وزارت اطلاعات ۲۷ دی با صدور بیانیهای اعلام کرد ۳۲ بهایی به اتهام فعالیت در «اغتشاشات و تخریبگریها» شناسایی شدهاند. این بیانیه مدعی شد که «این شبکه» در استانهای تهران، کرمان، خراسان رضوی، یزد، سیستان و بلوچستان، البرز، کرمانشاه و مازندران فعال بوده است. طبق اطلاعات مندرج در این بیانیه، ۱۲ بهائی بازداشت و ۱۳ بهائی دیگر مرتبط با اعتراضهای ۱۸ و ۱۹ دی احضار شدهاند.
پس از آن گزارشهایی از بازداشت تعدادی از شهروندان بهائی در شهرهایی مانند کرمان، مشهد و تهران از نوجوان تا میانسال منتشر شد. براساس گزارشها تعدادی از آنها مجبور به اعترافات اجباری شدهاند.
آیین یارسان
شماری از پیروان آیین یارسان که جمعیتی حدود ۲ میلیون نفر در ایران دارد، نیز در اعتراضات کشته، زخمی و بازداشت شدهاند.
نصرالدین حیدری، رهبر یارسان ۱۷ دی، در نامهای، اعتراضات مردم در واکنش به مشکلات اقتصادی و اجتماعی را «بهحق» دانست و هرگونه اعمال خشونت در جریان این اعتراضات را محکوم کرد. بهدنبال این نامه، بسیاری از پیروان یارسان در اعتراضهای ۱۸ و ۱۹ دی به خیابانها آمدند. طبق گزارشهای رسیده، حتی مردم روستاهایی که سالها از ترس حکومت در سکوت بودند، به این اعتراضات پیوستند.
شبکه حقوقبشر کردستان ۲۲ بهمن اعلام کرد که ۳۱ نفر از جامعه یارسان کشته شدهاند. اما طبق تحقیقات جامعه یارسان، دستکم ۴۷ نفر از پیروان این آیین که در شهرهای مختلف ایران کشته شدند، شناسایی شدهاند. بیشترِ کشتهشدگان از شهرهای کرمانشاه و روستاهای اطراف آن، آذربایجان غربی، هشتگرد و زنجان هستند.
فرناز فتحی، پیرو یارسان و فعال حقوق بشر ساکن آلمان، در پاسخ به این پرسش که چرا تاکنون آمار دقیقی از کشتهشدگان یارسان منتشر نشده است، میگوید: «طبق اطلاعاتی که گرفتم ماموران برای تحویل جسد به خانوادهها، ابتدا تلفن و مدارک شناسایی فرد یا افرادی را که مراجعه کرده بودند، میگرفتند و ۴۸ ساعت بعد اسناد را تحویل میدادند. همینطور از آنها تعهد کتبی گرفته شده است تا درباره عزیزانشان حرف نزنند. آنها وقتی برای تحویل جسد رفتهاند اجازه فیلمبرادری، عکسبردای یا هیچ شکلی از مستندسازی نیافتند و بعد هم از ترس سکوت کردهاند. ما هنوز دقیق نمیدانیم چند نفر از ما کشته شدهاند.»
براساس گزارشها محله درهدژیر در حاشیه غربی شهر کرمانشاه که جمعیت آن عمدتا از پیروان آیین یارسان است، بیشترین در دو روز ۱۸ و ۱۹ شاهد شدیدترین وضعیت امنیت بوده و بیشترین قربانیان این شهرک نیز در همین دو روز کشته شدند.
فرناز فتحی به نقل از ساکنان درهدژیر گفت که ماموران روز ۱۸ دی این محله را محاصره کردند و در اطراف آن خاکریز ایجاد شد. پس از آن ساکنان درهدژیر شاهد پرتاب مستمر گاز اشکآور و شلیک متمادی بودند. از حوالی ظهر ۱۸ دی، برق و اینترنت این منطقه بهطور کامل قطع و کشتار در قطعی برق و ارتباطات صورت گرفت.
همچنین براساس گزارشها، در مناطق مختلفی از جمله کوزران، دالاهو، سرپل ذهاب و قصرشیرین، ایستهای بازرسی متعدد و حضور مستمر نیروهای امنیتی همچنان ادامه دارد؛ ماموران هنوز برخی ماشینها را متوقف میکنند و مورد بازرسی قرار میدهند.
افزون بر این، گزارش شده است که ماموران امنیتی همچنان با گذشت بیش از یک ماه از اوج اعتراضها، به برخی روستاها از جمله روستا آینهوند و گرمسیر که بیشتر ساکنان آنها نیز یارسان هستند، هجوم میبرند و خانهها را با هدف شناسایی زخمیها یا تحت تعقیبها تفتیش میکنند.
فرناز فتحی میگوید پس از کشتار، از خیلی از خانوادهها مبالغ کلانی، حتی بهصورت دلار و سکه، بهعنوان پول تیر گرفته شده است. به گفته او خانوادهها برای تحویل پیکر عزیزانشان دلار و سکه میدادند چون از سوی سرکوبگران برای تهیه کردن هرچهسریعتر پول تحت فشار بودند. تعدادی از آنها بالغ بر ۷۰۰ میلیون تا یک میلیارد تومان پول تیر پرداخت کردهاند.
نیویورکتایمز در گزارشی که یکشنبه سوم اسفند و همزمان با اعلام برگزاری سومین نشست میان هیاتهای مذاکرهکننده واشینگتن و تهران در روز هفتم اسفند، منتشر شد، به نقل از «افرادی که در جریان بحثهای داخلی دولت آمریکا قرار گرفتهاند» نوشت که رییسجمهوری آمریکا به مشاوران خود گفته است اگر مذاکرات جاری یا اقدام نظامی محدود نتواند تهران را به پذیرش خواستههای واشینگتن و توقف برنامه هستهای وادار کند، در ادامه سال جاری حملهای گستردهتر در دستور کار قرار خواهد گرفت؛ حملهای که به گفته او هدفش «بیرون راندن رهبران کنونی ایران از قدرت» خواهد بود.
در روزهای گذشته گزارشهایی مبنی بر تمایل فزاینده ترامپ به حمله و مخالفت «افرادی در میان نزدیکان او» با حمله منتشر شد.
اکنون مشاوران او به نیویورکتایمز گفتهاند در حالی که سومین جلسه از دور تازه گفتوگوها در ژنو به میانجیگری عمان برنامهریزی شده است، ترامپ هشدار میدهد که قدم بعدی در صورت کوتاه نیامدن جمهوری اسلامی حملهای است که هنوز هیچکس از شدت و گستره آن مطلع نیست.
نیویورکتایمز همچنین از بررسی یک پیشنهادی تازه و لحظه آخری از سوی هر دو طرف خبر داده که محور آن «یک برنامه بسیار محدود غنیسازی هستهای با اهداف پزشکی و درمانی» است. این رسانه تاکید کرده هنوز روشن نیست که هیچیک از طرفین چنین طرحی را خواهند پذیرفت یا نه.
در دولت آمریکا چه میگذرد؟
به گزارش نیویورکتایمز، چهارشنبه ۲۹ بهمن، ترامپ همراه با معاون خود جیدی ونس، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، ژنرال دن کین، رییس ستاد مشترک ارتش، جان رتکلیف، رییس سازمان سیا و رییس دفتر کارکنان کاخ سفید در جلسهای شرکت کرد که دستور کار آن بررسی طرحهای حمله به ایران بود.
به نقل از چند مقام مطلع از جلسه، ژنرال کین و رتکلیف که معمولا مدافع یک سیاست مشخص نیستند، در این جلسه از زوایای مختلف به موضوع پرداختند؛ کین درباره توان عملیاتی ارتش و گزینههای ممکن توضیح داد و رتکلیف وضعیت میدانی و پیامدهای احتمالی عملیاتهای پیشنهادی را تشریح کرد.
به نوشته نیویورکتایمز، کین که پیش از عملیات دستگیری نیکلاس مادورو، رییسجمهوری پیشین ونزوئلا، احتمال موفقیت را بسیار بالا ارزیابی کرده بود، درباره حمله به جمهوری اسلامی نتوانست چنین اطمینانی به ترامپ بدهد.
این رسانه همچنین نوشت ونس که در هفتههای گذشته از «خویشتنداری بیشتر در اقدامات نظامی» حمایت میکرد، در این جلسه مخالفتی با حمله نشان نداد، اما با طرح پرسشهایی چالشبرانگیز از کین و رتکلیف خواست درباره گزینههای نظامی بهصراحت نظر دهند و ریسکها و پیچیدگیهای اجرای عملیات علیه جمهوری اسلامی را با نگاهی دقیقتر توضیح دهند.
چندین مقام آمریکایی به نیویورکتایمز گفتهاند که فعلا پیادهسازی عملیات کماندویی، شامل اعزام تیمهای نیروهای ویژه به داخل خاک ایران برای انجام عملیات تخریبی در تاسیسات هستهای یا موشکی کنار گذاشته است.
آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، در بیانیهای گفت: «رسانهها میتوانند هر قدر میخواهند درباره افکار رییسجمهور گمانهزنی کنند، اما تنها رییسجمهور ترامپ میداند ممکن است چه کاری انجام بدهد یا ندهد.»
افزون بر این، رسانه اسرائیل هیوم در گزارشی که شامگاه یکشنبه سوم اسفند منتشر شد، به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی نوشت که روبیو و پیت هگست، وزیر جنگ، به همراه ونس، بر خلاف استیو ویتکاف و جرد کوشنر که هنوز شانس اندکی برای توافق قائلاند، تغییر رژیم در تهران را یک «هدف راهبردی اصلی» برای آمریکا ارزیابی میکنند.
به گفته این منبع، آنها احتمال دستیابی به یک توافق پایدار را بسیار پایین میدانند و معتقدند حتی در صورت حصول چنین توافقی، جمهوری اسلامی آن را نقض خواهد کرد.
این مقام همچنین گفته است که ترامپ تغییر رژیم در ایران را یک ابزار راهبردی منطقهای میداند و منتظر «زمان مناسب و شرایط بهینه» برای تحقق آن است.
ویتکاف پیش از ارائه بسته پیشنهادی تازه جمهوری اسلامی که قرار است پنجشنبه هفتم اسفند در ژنو بررسی شود، به شبکه فاکس گفت که ترامپ بهروشنی به او و کوشنر اعلام کرده که «تنها نتیجه قابل قبولْ غنیسازی صفر در ایران» است.
در مقابل، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، پس از ارائه این طرح پیشنهادی در گفتوگو با شبکه سیبیاس تاکید کرد که تهران «حق» خود برای تولید سوخت هستهای را کنار نخواهد گذاشت، هرچند به گفته او جمهوری اسلامی همچنان به معاهده عدم اشاعه سلاح هستهای متعهد است.
چه پیشنهادهایی روی میز مذاکره است؟
به نوشته نیویورکتایمز یکی از طرحهای پیشنهادی را رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، روی میز گذاشته است.
بر اساس این پیشنهاد، ایران اجازه خواهد داشت مقدار بسیار اندکی سوخت هستهای برای اهداف پزشکی تولید کند؛ طرحی که در صورت توافق طرفین به تهران امکان میدهد ادعا کند همچنان به غنیسازی ادامه میدهد و در عین حال، آمریکا هم میتواند اعلام کند که زیرساختهای لازم برای تولید سلاح هستهای بهدست جمهوری اسلامی تعطیل شده و ماجراجویی هستهای این حکومت پایان یافته است.
نیویورکتایمز تاکید کرد هنوز روشن نیست که آیا تهران حاضر به تقلیل دادن برنامه هستهای گسترده و صنعتی فعلی خود به سطحی محدود برای مصارف پزشکی خواهد شد یا نه و همچنین، اینکه ترامپ چنین سطحی از غنیسازی را مصداق «غنیسازی صفر» خواهد دانست یا خیر.
ساعاتی پیش از انتشار گزارش نیویورکتایمز، خبرگزاری رویترز به نقل از یک مقام ارشد ایرانی نوشت پیشنهاد جدید ایران که محور مذاکرات پنجشنبه خواهد بود، ترکیبی از اقدامها را شامل میشود؛ از جمله ارسال نیمی از ذخایر اورانیوم با غنای بالا به خارج از ایران، رقیقسازی نیمی دیگر، مشارکت در ایجاد یک کنسرسیوم منطقهای برای غنیسازی، در مقابلِ به رسمیتشناختهشدنِ حق «غنیسازی هستهای صلحآمیز» و «لغو کامل تحریمهای اقتصادی» از سوی آمریکا.
این مقام ایرانی تاکید کرد که تهران در صورت تحقق این دو شرط از سوی آمریکا حاضر است امتیازات هستهای بیشتری هم در خصوص برنامه هستهای خود ارائه کند. همچنین، این منبع بار دیگر پیشنهاد تهران برای مشارکت آمریکا در فرصتهای سرمایهگذاری، بهویژه در صنعت نفت و گاز ایران، را تکرار کر و از اختلاف نظر عمیق میان طرفین بر سر دامنه و سازوکار رفع تحریمها سخن گفت.
طبق برآورد آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ایران در سال ۲۰۲۵ بیش از ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای تا ۶۰ درصد در اختیار داشته است؛ سطحی که فاصله کمی با غنای مورد نیاز برای سلاح هستهای دارد.
پیشنویس جدید ایران پس از تنش در دومین نشست مذاکرات در ژنو تهیه شده است. اسرائیل هیوم گزارش داده بود آن نشست با توبیخ هیات ایرانی از سوی آمریکا همراه شد و واشینگتن تهران را به نقض تعهد اولیه برای گفتوگو درباره برنامه موشکی و نیروهای نیابتی متهم کرد.
پس از آن، عراقچی اعلام کرد در نشست بعدی با پیشنهادی «انعطافپذیرتر و مفصلتر» حاضر خواهد شد.
مذاکره برای توافق یا مذاکره برای خریدن زمان؟
عراقچی یکشنبه در گفتوگو با سیبیاس تاکید کرد که هنوز «شانس خوبی» برای دستیابی به یک راهحل دیپلماتیک درباره برنامه هستهای تهران وجود دارد.
مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی، نیز در شبکه اجتماعی ایکس، بار دیگر از «تعهد به صلح و ثبات در منطقه» سخن گفت و مذاکرات را دارای «نشانههای امیدوارکننده» توصیف کرد.
با این حال، اظهارات ویتکاف نشان میدهد یکی از پرسشهای اصلی در واشینگتن این است که چرا جمهوری اسلامی با وجود فشارهای گسترده اقتصادی و سیاسی همچنان عقبنشینی نکرده است.
او به فاکس نیوز گفت: «رییسجمهور کنجکاو است بداند چرا ایران هنوز تسلیم نشده و با محدود کردن برنامه هستهای خود موافقت نکرده است.»
بهنام بنطالبلو، مدیر ارشد برنامه ایران در بنیاد دفاع از دموکراسیها، به رویترز گفت هدف تهران از ادامه مذاکرات «خرید زمان» است. او افزود: «ایران از این زمان به دلایل مختلف استفاده خواهد کرد، از جمله برای جلوگیری از حمله و همچنین تقویت تاسیسات هستهای، موشکی و نظامی.»
ارزیابی مشابهی در اسرائیل مطرح است. کانال ۱۲ اسرائیل یکشنبه گزارش داد که مقامهای این کشور معتقدند تهران با ارائه پیشنویس پیشنهادهای تازه به ایالات متحده و سپس بحث درباره جزئیات، وقتکُشی میکند و شانس دستیابی به توافق «همچنان کم» ارزیابی میشود.
با این حال، این رسانه نوشت اسرائیل تلاش میکند بهعنوان کشوری که به دنبال حمله به ایران است دیده نشود، هرچند مقامهای این کشور معتقدند که اکنون فرصتی تاریخی برای تغییر رژیم در ایران و به دنبال آن، تغییر مختصات منطقه در سالهای آینده وجود دارد.
«نه» بزرگ جمهوری اسلامی به مذاکره بر سر قدرت موشکی
رویترز یکشنبه در گزارشی به نقل از یک منبع آگاه نوشت که عمان در دومین نشست این دور از مذاکرات پاکتی حاوی پیشنهادهای آمریکا درباره برنامه موشکی جمهوری اسلامی به هیات مذاکرهکنندگان ایرانی تحویل داد، اما عراقچی حتی آن را باز نکرد و مهر و مومشده بازگرداند.
با این حال، منابعی بدون ارائه جزئیات بیشتر به رویترز گفتهاند موضوع نیروهای نیابتی منطقهای برای تهران «خط قرمز مطلق» محسوب نمیشود.
این در حالی است که عراقچی در مصاحبه یکشنبه خود با سیبیاس بار دیگر تاکید کرد که جز موضوع هستهای، هیچ موضوع دیگری در مذاکرات محل بحث نخواهد بود.
