علی بابایی کارنامی، رییس کمیسیون اجتماعی مجلس، خطاب به محمدباقر قالیباف در صحن علنی گفت: «از دستگاههای امنیتی تقاضا میکنم که سفرهای شش ماه اخیر برخی از مدیران به خارج از کشور، بهویژه به کشورهای خاص را بررسی کنند. برخی از این سفرها مشکوک است.»
او ادامه داد: «در وضعیت کنونی کشور، ضروری است مشخص شود این سفرها با چه اهدافی انجام میشود و چه خروجی ملموسی به همراه داشته است.»
در برنامههای مختلف این کنفرانس که از ۲۴ تا ۲۶ بهمن در مونیخ برگزار شد، از یک پنل ویژه درباره آینده سیاسی کشور تا دیدارها و سخنرانیهای جداگانه مقامهای سیاسی، ایران موضوعی محوری بود.
پنل «آینده ایران»؛ هشدار درباره از دست رفتن لحظه
در یکی از مهمترین نشستها با عنوان «شکستن یا تکرار چرخه؛ فصل بعدی ایران»، لیندسی گراهام، سناتور جمهوریخواه آمریکا، روبرتا متسولا، رییس پارلمان اروپا، و کریم سجادپور، پژوهشگر ارشد بنیاد کارنگی، درباره امکان تغییر در ایران و مسئولیت غرب گفتوگو کردند.
گراهام گفت جمهوری اسلامی در ضعیفترین وضعیت خود از سال ۱۹۷۹ قرار دارد و اگر در چنین شرایطی عقبنشینی شود، اشتباهی تاریخی رقم خواهد خورد. او تاکید کرد مردم ایران با به خطر انداختن جان خود نشان دادهاند چه میخواهند و این فرصت نباید از دست برود.
این سناتور آمریکایی با تاکید بر اینکه «صلح با آیتاللهها، صلح با هیتلر» است، در پاسخ به پرسشی درباره حمایت از تغییر حکومت گفت: «کاملا حمایت میکنم.»
رییس پارلمان اروپا در ادامه این بحث از تغییر در رویکرد بروکسل سخن گفت و اعلام کرد که قرار دادن سپاه پاسداران در فهرست سازمانهای تروریستی با موافقت هر ۲۷ کشور عضو اتحادیه اروپا همراه بوده است.
متسولا افزود زمان پیامهای تبریک و روندهای معمول دیپلماتیک گذشته و باید چارچوبی ایجاد شود که ایرانیان بتوانند خود درباره آینده سیاسی کشورشان تصمیم بگیرند.
سجادپور در عین حال کوشید توجه حاضران را به واقعیتهای میدانی جلب کند. او با مقایسه وضعیت جمهوری اسلامی با شوروی اواخر دهه ۱۹۸۰ گفت که ایدئولوژی، اقتصاد و مشروعیت حکومت در حال فرسایش است.
با این حال او هشدار داد ساختارهای امنیتی هنوز توان اعمال خشونت دارند و بقای حکومت میتواند به میزان انسجام این نیروها وابسته باشد.
پایان حکومت فرا رسیده است
شاهزاده رضا پهلوی که پس از لغو دعوت از جمهوری اسلامی، برای شرکت در کنفرانس به مونیخ دعوت شد، اعلام کرد که «زمان پایان دادن به جمهوری اسلامی فرا رسیده» و این مطالبه را خواستهای «برخاسته از خون جانباختگان» خواند.
او تاکید کرد که میلیونها ایرانی بر تمامیت ارضی، آزادیهای فردی، جدایی دین از سیاست و انتخاب دموکراتیک نظام آینده توافق دارند.
شاهزاده پهلوی شنبه ۲۵ بهمن اعتمادِ بخشی از جامعه ایران به خود را ناشی از این خواند که «نفع شخصی» را در این مسیر دنبال نکرده است و صرفا خود را «پلی برای رسیدن به یک گذار دموکراتیک» میداند.
او ریشه بیثباتی منطقه را نیروهایی مانند اخوانالمسلمین و حکومت ایران دانست و گفت تنها راه حذف مشکلات، کنار رفتن این حکومت است. شاهزاده پهلوی افزود مردم ایران برخلاف حاکمان خود، خواهان صلح هستند.
او همچنین با اشاره به فعالیت گروههای نیابتی گفت قطع منابع مالی آنها میتواند یکی از راههای مقابله باشد و تاکید کرد یک ایران آزاد برای اروپا نیز فرصت اقتصادی و انرژی ایجاد میکند.
شرایط مانند گذشته نیست
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ۲۴ بهمن در جریان این کنفرانس گفت اگر میان جمهوری اسلامی و آمریکا توافقی حاصل شود، امکان طراحی یک نظام تازه برای بازرسی تاسیسات هستهای وجود خواهد داشت. او تاکید کرد پس از جنگ ۱۲ روزه، وضعیت برنامه هستهای ایران به شکل بنیادین دگرگون شده و بخشی از زیرساختها آسیب دیدهاند.
گروسی با اشاره به بازگشت بازرسان آژانس افزود روند تعاملها همچنان «ناقص، پیچیده و بسیار دشوار» است. او در عین حال گفت جهان در مقطعی بسیار حساس قرار دارد و شاید در چند روز آینده بتوان نشانههایی از رسیدن به نتیجه مشاهده کرد.
این در حالی است که مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، ۲۵ بهمن با اشاره به ناتوانی سازوکارهای بینالمللی برای مهار برنامه هستهای جمهوری اسلامی گفت: «سازمان ملل نتوانست برنامه هستهای تندروهای شیعه در تهران را مهار کند و به همین دلیل مجبور شدیم ۱۴ بمب را با دقت بسیار از بمبافکنهای بی-۲ آمریکا رها کنیم.»
دیدار شاهزاده رضا پهلوی و ولودیمیر زلنسکی
در ادامه تمرکز گسترده نشست مونیخ بر ایران، رییسجمهوری اوکراین ۲۴ بهمن در حاشیه کنفرانس با شاهزاده رضا پهلوی دیدار کرد. ولودیمیر زلنسکی اعلام کرد که این گفتوگو بر وضعیت ایران و نیازهای ایرانیان معترض متمرکز بوده است.
او افزود که دو طرف درباره اهمیت تشدید تحریمها علیه حکومت ایران و نیز همکاری نظامی تهران و مسکو، بهویژه تامین و مجوز تولید پهپاد برای روسیه، صحبت کردند و این همکاری را «تهدیدی واقعی نه فقط برای اوکراین بلکه برای کل منطقه» دانست.
زلنسکی همچنین با قدردانی از حمایت شاهزاده رضا پهلوی از تمامیت ارضی کشورش، حفاظت از جان انسانها را ضروری خواند و تاکید کرد که اوکراین آماده ایفای نقش خود در این زمینه است.
طرح پررنگ موضوع ایران در این دوره از نشست مونیخ در شرایطی رخ میدهد که ایالات متحده وارد دور تازهای از گفتوگو با تهران شده است. در عین حال، افزایش استقرار تجهیزات نظامی آمریکا در منطقه پس از سرکوب مرگبار انقلاب ملی ایرانیان، گمانهزنیها درباره احتمال توسل به گزینه نظامی را تقویت کرده است.
در همین چارچوب، دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، پیشتر از معترضان خواسته بود به اعتراض ادامه دهند و گفته بود «کمک در راه است»؛ وعدهای که در جریان نشست مونیخ نیز بارها مورد اشاره قرار گرفت.
گراهام متحد سیاسی ترامپ، در حاشیه کنفرانس مونیخ در این باره به رسانه پولیتیکو گفت که اگر رییسجمهوری آمریکا به وعدههایش عمل نکند و اجازه دهد حکومت ایران باقی بماند، «فاجعه» خواهد بود.
به گفته او چنین وضعیتی به این معناست که نمیتوان به آمریکا تکیه کرد، غرب فقط حرف میزند و هنگام عمل «هیچ کاری انجام نمیدهد.»
قوه قضاییه شنبه ۲۵ بهمن اتهام این سه معترض در بازداشت را «اجتماع و تبانی جهت حضور و اقدام علیه امنیت داخلی کشور پیرو فراخوانهای فضای مجازی معاندین، بالاخص رییسجمهور آمریکا و اسرائیل» اعلام کرد.
جلسه دادگاه آنان در شعبه ۲۶ دادگاه انقلاب تهران، به ریاست قاضی ایمان افشاری برگزار شده است.
بر اساس گزارشها، دهها هزار نفر در ایران در جریان انقلاب ملی بازداشت شدهاند و محاکمه آنها به سرعت در حال برگزاری است.
بسیاری از این افراد در معرض اتهامهای سنگین قرار دارند.
بر اساس اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال، حسینیپور حصارلو، جوان ۱۹ ساله متهم در این پرونده، زیر شکنجه تن به اعتراف اجباری داده است.
بر پایه این اطلاعات، سه جوان معترض بازداشتشده، اساسا در محل مورد اشاره حضور نداشتهاند و علیه آنها پروندهسازی شده است.
طبق اطلاعات، شکنجه حسینیپور بهحدی بوده که تا چند روز توان راه رفتن نداشته و تحت چنین شرایطی از او اعتراف اجباری گرفتهاند.
با گذشت بیش از یک ماه از کشتار و بازداشت شهروندان معترض، همچنان روایتهایی تازه از شهرهای مختلف به دست ایراناینترنشنال میرسد که ابعاد این جنایت را آشکار میکند.
مخاطبان از شمار گسترده بازداشتها، وضعیت بحرانی این معترضان و در موارد بسیاری، بیاطلاعی از شرایط آنان گزارش دادهاند.
شهروندی از کرج گفت زندان رجاییشهر کرج که حدود دو سال پیش تعطیل شد، دوباره بازگشایی شده و تعدادی از بازداشتشدگان و معترضان مجروح به این مکان منتقل شدهاند.
منبعی دیگر به ایراناینترنشنال گفت حدود یک ماه است شماری از جوانان ساکن بروجن در استان چهارمحال و بختیاری که یک گروه اینستاگرامی داشتند، بازداشت شدهاند و خانوادهها در این مدت از محل نگهداری و وضعیت سلامتی آنها بیاطلاع ماندهاند.
در روزهای اخیر نیز گزارشهایی به ایراناینترنشنال رسیده که حاکی از وضعیت بحرانی زندان مشهد است.
بر اساس این گزارشها، تعداد بازداشتشدگان به اندازهای زیاد است که حتی نمازخانه زندان نیز به محل نگهداری زندانیان تبدیل شده است. بازداشتیها مجبورند روی زمین بخوابند، تنها یک پتو و بالش دارند، وضعیت غذا بسیار نامطلوب است و بسیاری دچار بیماری شدهاند.
برخی خانوادهها در پیامهای خود، درباره فشار بیشتر بر بازداشتشدگان و اخذ اعترافات اجباری از آنها ابراز نگرانی میکنند.
شنبه ۲۵ بهمن، در چهلونهمین روز از انقلاب ملی ایران، در پی فراخوان شاهزاده رضا پهلوی برای برگزاری تجمع همبستگی با انقلاب ملی، هزاران ایرانی از کشورهای مختلف اروپایی راهی مونیخ شدند.
ویدیوهای رسیده نشان میدهد گروههایی از ایرانیان از اسلو، تورکو در فنلاند، پاریس، مونپلیه، کوبلنتس، اشتوتگارت، مالمو و شهرهای دیگر با اتوبوس، قطار و حتی کشتی خود را به محل تجمع رساندند. در متروی مونیخ نیز شعار «پاینده ایران» طنینانداز شد.
تا لحظه تنظیم این گزارش جمعیت حاضر در تجمع مونیخ ۸۰ هزار نفر تخمین زده میشود.
در این تجمع، شعارهایی چون «ضجه بزن سیدعلی، داره میاد پهلوی» و «ما ملت کبیریم، ایران رو پس میگیریم» سر داده شد.
همزمان، تجمعهایی در ملبورن، سیدنی، بریزبن، داروین، گوتنبرگ، ژاپن و دیگر شهرهای جهان برگزار شد و ایرانیان با حمل پرچمهای شیر و خورشید و همخوانی سرود «ای ایران» حمایت خود را از انقلاب ملی اعلام کردند.
الهه توکلیان، از آسیبدیدگان چشمی خیزش «زن، زندگی، آزادی» در مونیخ گفت: «ما خسته نخواهیم شد و هستیم تا روز آزادی. این پایان ما نیست. این شروع ماست. ما به خونهای ریختهشده بدهکاریم.» او تاکید کرد ایرانیان خارج از کشور برای همه جانباختگان عزادار و خشمگیناند و «در آخر نور بر تاریکی پیروز است.»
روزنامه جروزالمپست همزمان با فرا رسیدن آنچه شاهزاده رضا پهلوی «روز جهانی اقدام» نامیده، در یادداشتی خواستار حمایت علنی دولت اسرائیل از اعتراضات مردم ایران شد و پیشبینی کرد صدها هزار تا حتی میلیونها نفر در شهرهای مختلف جهان به خیابانها بیایند.
جروزالمپست در یادداشتی به قلم الکس وینستون، از دبیران این روزنامه، نوشت اسرائیل باید حمایت خود از مردم ایران را «بهصورت آشکار» اعلام کند.
شاهزاده رضا پهلوی در کنفرانس مونیخ
شاهزاده رضا پهلوی نیز در حاشیه کنفرانس امنیتی مونیخ گفت: «زمان پایان دادن به جمهوری اسلامی فرا رسیده است.»
او با تاکید بر چهار اصل «تمامیت ارضی، جدایی دین از دولت، برابری شهروندان و فرآیند دموکراتیک» گفت هدف او کسب قدرت یا مقام نیست و تنها خواستار فراهم شدن شرایط انتخاب آزاد مردم است.
او همچنین از دولتهای غربی خواست به جای مماشات با جمهوری اسلامی، «در طرف درست تاریخ» بایستند و از مردم ایران حمایت کنند.
شاهزاده رضا پهلوی گفت: «سردخانهها مملو از اجساد است و درِ آنها بسته نمیشود. مجروحان را با کیسه سرم با خود بردند. زلنسکی در داووس گفت صدای مردم ایران در خون خاموش شد و جهان توجهی به آن نکرد.»
او افزود: «این رژیم همانطور ک شهروندان خود را قتلعام میکند، شهروندان شما را هم هدف میگیرد. میبینیم در خاک شما، در اروپا قتل هدفمند مرتکب میشوند و از سوی دیگر معلمان فرانسوی و دیپلمات سوئدی را در ایران گروگان میگیرند.»
در سطح بینالمللی، ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، با اشاره به تظاهرات مونیخ گفت معترضان ایرانی خواستار تغییر حکومت هستند و هشدار داد حکومت ایران با فروش پهپاد به روسیه در کشتار شهروندان اوکراینی نقش دارد. او تاکید کرد تهران باید «فورا متوقف شود.»
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا نیز در کنفرانس مونیخ گفت سازمان ملل نتوانست برنامه هستهای تهران را مهار کند و از حمله پیشین آمریکا به اهداف هستهای جمهوری اسلامی با ۱۴ بمبِ دقیق سخن گفت.
آمادگی آمریکا برای عملیات در ایران
همزمان، خبرگزاری رویترز گزارش داد ارتش آمریکا برای سناریوی عملیات چندهفتهای علیه ایران آماده میشود.
بر اساس این گزارش، پنتاگون ناو هواپیمابر و تجهیزات نظامی بیشتری به خاورمیانه اعزام کرده است و گزینهای فراتر از حمله محدود را بررسی میکند.
کارشناسان هشدار دادهاند چنین سناریویی میتواند به چرخهای از حملات و پاسخهای تلافیجویانه منجر شود.
در حوزه دیپلماتیک، گروه ویژه اقدام مالی (افایتیاف) ایران را همچنان در فهرست سیاه نگه داشت و از کشورها خواست اقدامات نظارتی خود را تشدید کنند.
کانادا نیز هفت فرد مرتبط با نهادهای حکومتی ایران را به دلیل نقش داشتن در سرکوب معترضان تحریم کرد. سخنگوی وزارت امور خارجه فرانسه هم اعلام کرد مردم ایران خود تصمیم میگیرند چه کسی بر آنان حکومت کند.
فشارها در داخل ایران
در داخل کشور، گزارشهایی از ادامه بازداشتها و فشارها منتشر شد. بر اساس اطلاعات رسیده، احسان حسینیپور، جوان ۱۹ ساله، تحت شکنجه مجبور به اعتراف شده و جلسه دادگاه او به همراه متین محمدی و عرفان امیری در شعبه ۲۶ دادگاه انقلاب تهران برگزار شده است.
اتهامهای مطرحشده در این پرونده علیه متهمان «تحریق مسجد سیدالشهدا در پاکدشت و مشارکت در قتل» را شامل میشود، اما منابع نزدیک به پرونده میگویند این سه جوان در محل حضور نداشتهاند و علیه آنان پروندهسازی شده است.
شورای هماهنگی اعتراضات پرستاران نیز با انتشار بیانیهای خواستار آزادی فوری کادر درمان بازداشتی شد و اعلام کرد برخی از آنان با خطر احکام سنگین و حتی اعدام روبهرو هستند.
در تحولی دیگر، نسرین ستوده، وکیل حقوق بشر، خواستار مداخله جامعه جهانی با اهداف بشردوستانه در ایران شد و بر اصل «مسئولیت حفاظت» تاکید کرد. همزمان، رسانههای حکومتی درباره وجود پیکرهای ناشناس در کهریزک گزارشهای متناقض منتشر کردند.
سایت حقوق بشری حالوش نیز گزارش داد شنبه ۲۵ بهمن در ادامه یورش نیروهای امنیتی و نظامی به خانههای شهروندان بلوچ در سوران، کاروانی از خودروهای نظامی و نیروهای منتسب به اداره اطلاعات وارد روستای زیارت شد.
شرح کامل رویدادهای این روز را اینجا بخوانید.
گزارش اولیه از وجود حدود ۵۰ پیکر ناشناس زن در سردخانههای کهریزک خبر میداد. اجسادی که بنا بر این روایت، هنوز شناسایی نشدهاند و خانوادهای برای تحویل گرفتن آنها مراجعه نکرده است.
این خبر، با توجه به فضای حساس پس از سرکوب اعتراضات دیماه، به سرعت در رسانهها بازتاب یافت و بار دیگر توجهها را به پزشکی قانونی کهریزک جلب کرد. جایی که نامش در حافظه جمعی ایران، همواره با پروندههای پرابهام و جنجالی گره خورده است.
روایت رسمی، تکذیب قاطع قوه قضاییه
قوه قضاییه جمهوری اسلامی، شنبه ۲۵ بهمن از طریق خبرگزاری میزان، رسانه رسمی خود، خبر وجود ۵۰ پیکر ناشناس زن را تکذیب کرد.
در توضیح منتشر شده اعلام شد چنین آماری صحت ندارد و در تاریخ مورد اشاره تنها هفت پیکر ناشناس در مجموعه وجود داشته که همگی مرد بودهاند.
این تکذیب صریح، تلاش داشت روایت منتشرشده را «غیرواقعی» معرفی کند و ابعاد مساله را به شکل قابل توجهی کوچکتر نشان دهد.
با این حال، واکنش رسمی بیش از آنکه به روشنی ماجرا بیفزاید، پرسشهای تازهای ایجاد کرد، زیرا تکذیب عدد ۵۰ یا تاکید بر جنسیت اجساد، پاسخگوی پرسش اصلی نبود: آیا پس از اعتراضات دیماه، پیکرهای ناشناس در کهریزک باقی ماندهاند یا نه؟
پاسخ این سوال در همان روز، از جایی دیگر و به شکلی غیرمنتظره مطرح شد.
اظهارات نماینده مجلس، تایید ضمنی مساله
همزمان با تکذیب قوه قضاییه، اظهارات محمد سراج، عضو کمیسیون اجتماعی مجلس، روایت متفاوتی ارائه داد.
او در گفتوگویی رسانهای، اصل باقی ماندن برخی پیکرهای شناسایی نشده را امری قابل تصور دانست و توضیح داد که نبود مدارک هویتی یا مراجعه نکردن خانوادهها، میتواند علت چنین وضعیتی باشد.
همین جمله کوتاه، فضای بحث را تغییر داد، زیرا هر چند این نماینده بهطور مشخص درباره تعداد یا جنسیت اجساد اظهار نظر نکرد، اما اساس وجود پیکرهای ناشناس را رد نکرد و توضیحی اداری برای آن ارائه داد. در نتیجه، افکار عمومی با دو روایت متفاوت روبهرو شد: تکذیب وجود اجساد زنان ناشناس مانده از سوی نهاد قضایی و تایید ضمنی آن از سوی یک مقام قانونگذار.
چرا این تناقض اهمیت دارد؟
تناقض میان مواضع رسمی در پروندههای مرتبط با اعتراضات، موضوع تازهای نیست. با این حال، در این ماجرا اهمیت مساله به چند دلیل بیشتر است. نخست آنکه بحث نه درباره آمار، بلکه درباره پیکر انسانهایی است که هویتشان مشخص نشده و سرنوشتشان برای افکار عمومی و خانوادههای احتمالی مبهم مانده است.
دوم آنکه تجربه سالهای گذشته از اختلاف روایتها به شکلگیری بیاعتمادی عمیق نسبت به آمارهای رسمی منجر شده است.
در چنین شرایطی، هر روایت تازهای نه فقط به عنوان خبر، بلکه به عنوان نشانهای از چگونگی مدیریت اطلاعات در یک بحران سیاسی خوانده میشود.
تکذیب قاطع، زمانی اثرگذار است که با شفافیت دادهها همراه باشد. در غیر این صورت، خود به عاملی برای تشدید تردید تبدیل میشود.
آیا وجود اجساد ناشناس پدیدهای غیرعادی است؟
از منظر حرفهای و پزشکی قانونی، نگهداری پیکرهای ناشناس امری غیرمعمول محسوب نمیشود. در همه کشورها مواردی وجود دارد که اجساد بدون مدارک شناسایی به سردخانهها منتقل میشوند و تا زمان شناسایی یا مراجعه خانوادهها، در آنجا باقی میمانند. روند شناسایی از طریق آزمایشهای ژنتیکی یا تطبیق اطلاعات میتواند زمانبر باشد و گاه هفتهها یا ماهها طول بکشد.
اما آنچه پرونده کهریزک را متفاوت میکند، بستر سیاسی آن است. وجود این پیکرها در زمینه اعتراضاتی مطرح میشود که خود با ابهام درباره شمار کشتهشدگان، بازداشتشدگان و نحوه برخورد نیروهای امنیتی همراه است.
بنابراین مساله صرفا فنی یا اداری نیست، بلکه به چگونگی روایت یک رویداد سیاسی گره خورده است.
سناریوهای ممکن درباره ناشناس باقی ماندن پیکرها
نخستین احتمال، همان توضیحی است که نماینده مجلس ارائه کرده است: نبود مدارک هویتی یا دشواری شناسایی.
در شرایط اعتراضات خیابانی، ممکن است افراد مدارکی همراه نداشته باشند یا روند ثبت اطلاعات با اختلال مواجه شود.
احتمال دیگر، مراجعه نکردن خانوادههاست. موضوعی که در تجربههای پیشین نیز مطرح شده است. خانوادههایی که نگران پیامدهای امنیتی هستند، گاه از پیگیری رسمی پرونده خودداری میکنند یا مسیرهای غیررسمی را ترجیح میدهند. این مساله میتواند روند شناسایی را طولانیتر کند.
سناریوی سوم به اختلاف در تعریف «پیکر ناشناس» مربوط میشود.
منظور از «اختلاف در تعریف پیکر ناشناس» این است که نهادهای مختلف - یا حتی یک نهاد - در مراحل متفاوت کار، لزوما از یک معیار واحد برای شمارش استفاده نمیکنند و همین میتواند باعث ایجاد تناقض ظاهری شود.
در عمل، وقتی پیکری به پزشکی قانونی منتقل میشود، چند مرحله اداری و فنی طی میکند: ثبت اولیه، بررسی ظاهری، تطبیق با گزارشهای مفقودی، نمونهبرداری ژنتیکی، بررسی اطلاعات پلیسی و در نهایت ثبت نهایی هویت یا ناشناسبودن.
از سوی دیگر، درباره مساله زنان و احتمال باقی ماندن پیکرهای ناشناس، نمیتوان از عوامل اجتماعی و جنسیتی چشم پوشید.
در برخی موارد، ممکن است میان خانواده و فرد جان باخته، پیش از مرگ اختلاف عمیق وجود داشته باشد؛ اختلاف بر سر سبک زندگی، کنش سیاسی، روابط شخصی یا حتی استقلال فردی.
در چنین شرایطی خانوادهها گاه تمایلی به پیگیری رسمی یا علنی کردن هویت فرد ندارند.
علاوه بر این، احتمال تنها بودن یا طرد شدن اجتماعی برخی زنان نیز قابل طرح است.
زنانی که مهاجر داخلی بودهاند، شبکه حمایتی نداشتهاند یا از خانواده فاصله گرفتهاند، ممکن است در صورت مرگ، دیرتر شناسایی شوند.
در جامعهای که هنوز برخی کلیشههای جنسیتی درباره «آبرو»، کنترل اجتماعی یا قضاوت اخلاقی فعال است، مرگ زنان در موقعیتهای حساس سیاسی یا اجتماعی میتواند با سکوت خانواده یا پیچیدگی بیشتری در روند شناسایی همراه شود.
اینها البته سناریوهایی احتمالیاند، اما کمک میکنند توضیح داده شود که چرا مساله «پیکر ناشناس» در مورد زنان میتواند ابعاد اجتماعی متفاوتی نسبت به موارد مشابه داشته باشد.
مسالهای فراتر از آمار
آنچه این پرونده را مهم میکند، صرفا عدد ۵۰ یا هفت نیست. مساله اصلی، نبود سازوکار شفاف برای روشن شدن حقیقت است.
وقتی یک نهاد رسمی تکذیب میکند و همزمان مقام دیگری در ساختار حاکمیت توضیحی متفاوت ارائه میدهد، پرسش اصلی این است که مرجع نهایی روایت کدام است و آیا نهادی پاسخگو خواهد بود؟
در چنین پروندههایی، سکوت یا تضاد اطلاعاتی، خود بخشی از داستان است.
افکار عمومی نه فقط بهدنبال دانستن تعداد دقیق، بلکه در جستوجوی اطمینان از این است که هیچ پیکری بینام و بیسرنوشت باقی نمانده باشد.
همچنین در پروندههای مرتبط با اعتراضات، مساله فقط کنترل بحران نیست. مساله اصلی کنترل روایت است. وقتی روایت رسمی بهجای شفافسازی، مدام در حال تکذیب، اصلاح یا ارائه توضیحهای ناقص باشد، شکاف میان آنچه حکومت میگوید و آنچه جامعه میشنود، عمیقتر میشود.
در چنین فضایی، روایت رسمی بهدلیل فقدان اعتماد، باورپذیری خود را از دست میدهد.
ماجرای اجساد ناشناس زنان در کهریزک دقیقا از همین نقطه حساستر است.
تناقض میان تکذیبهای رسمی و اظهارات دیگر مقامها این تصور را تقویت میکند که اطلاعات کامل داده نشده یا روایتها بر اساس مصلحت سیاسی تنظیم شدهاند. نتیجه این است که پرسشها نه خاموش، بلکه انباشته میشوند و هر پاسخ دیرهنگام یا مبهم، شک بیشتری تولید میکند.
مساله فقط عدد یا آمار نیست؛ بحران اعتماد است. در شرایطی که امکان بررسی مستقل وجود ندارد و روایتها با یکدیگر نمیخوانند، جامعه به این نتیجه میرسد که حقیقت جایی بیرون از روایت رسمی قرار دارد.
این همان نقطهای است که مدیریت روایت استوار بر پنهانکاری و ابهام، تبدیل به بخشی از بحران میشود.
