همزمان با تشدید تنشها میان آمریکا و جمهوری اسلامی، بیشتر بازارهای سهام در کشورهای خلیج فارس در معاملات ابتدایی روز پنجشنبه با کاهش شاخصها روبهرو شدند. در دبی، شاخص اصلی بازار سهام ۰.۲ درصد کاهش یافت. شاخص بورس قطر ۰.۵ درصد افت کرد. در ابوظبی نیز شاخص بازار ۰.۱ درصد کاهش یافت.
به گزارش روزنامه فایننشالتایمز، گروسی شامگاه چهارشنبه ۲۲ بهمن گفت تغییر موضع جمهوری اسلامی در میانه مذاکرات حساس با آمریکا بیانگر آن است که «ایران میخواهد شفافیت را بپذیرد» و نشان دهد «هرگونه استدلال برای انجام حملات جدید دستکم قابل تردید خواهد بود».
او افزود بازرسان آژانس همچنان در انتظار دریافت مجوز ورود به سه سایت غنیسازی اورانیوم حکومت ایران هستند که در جریان جنگ ۱۲ روزه هدف حملات آمریکا و اسرائیل قرار گرفتند.
اظهارات گروسی ساعاتی پس از آن مطرح شد که پزشکیان در مراسم حکومتی ۲۲ بهمن گفت: «بارها اعلام کردهایم که بهدنبال سلاح هستهای نیستیم و برای هرگونه راستیآزمایی نیز آمادهایم.»
پزشکیان اروپا و آمریکا را به «زیادهخواهی» متهم کرد و افزود غرب با ایجاد «دیوار بلند بیاعتمادی» مانع به نتیجه رسیدن مذاکرات شده است.
انتقاد گروسی از سیاسیکاری جمهوری اسلامی
مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی در ادامه گفت پافشاری مقامهای جمهوری اسلامی بر اجرای «اقدامات و پروتکلهای ویژه» برای بازرسی از تاسیسات هستهای آسیبدیده، در واقع «توجیهاتی» برای یک «موضع سیاسی» محسوب میشود.
گروسی افزود بهجز «اقدامات منطقی حفاظت فیزیکی که ممکن است هنگام ورود به تونلی که بمباران یا هدف حمله قرار گرفته لازم باشد»، اقدام دیگری ضروری نیست.
او ادامه داد: «این موضوع بخشی از گفتوگوی جاری ما و همچنین بخشی از اختلافنظرمان با ایران است.»
دوم بهمن، محمد اسلامی، رییس سازمان انرژی اتمی جمهوری اسلامی، با تکرار مواضع خود در ماههای گذشته، تاکید کرد بازرسی از تاسیسات آسیبدیده مستلزم «یک تعریف جدید» و «طراحی دستورالعمل مشخص» است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، تاکنون بارها اعلام کرده در پی حملات ایالات متحده به سایتهای نطنز، فردو و اصفهان در جریان جنگ ۱۲ روزه، برنامه هستهای جمهوری اسلامی نابود شده است.
ترامپ شامگاه ۲۲ بهمن پس از دیدار با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در واشینگتن، با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال، به مقامهای جمهوری اسلامی هشدار داد در ادامه مذاکرات «منطقیتر و مسئولانهتر» رفتار کنند.
او دستیابی به توافقی با تهران را «ترجیح» خود خواند و در عین حال گفت در صورت محقق نشدن این موضوع، «باید دید نتیجه چه خواهد شد».
سرنوشت اورانیوم غنیشده جمهوری اسلامی
گروسی در ادامه با اشاره به گمانهزنیها درباره سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده جمهوری اسلامی گفت آژانس بینالمللی «بهطور قاطع این برداشت را دارد» که این ذخایر همچنان در محل سایتهای آسیبدیده باقی ماندهاند.
او افزود: «نمیتوانم ۱۰۰ درصد مطمئن باشم، اما تقریبا اطمینان داریم و پس از تطبیق با منابع دیگر، این دیدگاه مورد توافق است. حتی ایرانیها هم با آن همنظرند؛ هرچند آن را تایید نمیکنند.»
مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی بر ضرورت انجام بازرسی فیزیکی از سایتهای جمهوری اسلامی تاکید کرد و ادامه داد: «این مواد آنجاست و این مقدار برای ساخت چند، شاید حتی ۱۲، بمب [هستهای] کافی است. این موضوع از منظر اشاعه هستهای انکارشدنی نیست؛ حتی اگر پنهان شده یا زیر آوار قرار گرفته باشد.»
۱۳ بهمن، خبرگزاری رویترز گزارش داد تهران آماده است در مذاکرات احتمالی با واشینگتن، بر سر موضوع مناقشهبرانگیز غنیسازی اورانیوم «انعطاف» نشان دهد؛ از جمله با تحویل ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا و پذیرش غنیسازی صفر در قالب یک سازوکار کنسرسیومی.
با این حال، مقامهای حکومت ایران موافقت خود را با خروج ذخایر اورانیوم غنیشده از کشور تکذیب کردند.
این دو عامل بازار را میان سناریوی کمبود و مازاد، معلق نگه میدارد و نوسان را بالا میبرد، بیآنکه بهای نفت به سطحی از پایداری برسد.
به گفته این گروه مالی انبوه بیسابقه نفت ایران که جمهوری اسلامی روی دریا برده و منتظر است تا شاید چین بخرد، یک وضعیت خاکستری و مبهم در بازار ایجاد میکند.
بازار جهانی نفت در آغاز سال ۲۰۲۶ با وضعیتی پیچیده و دوگانه روبهروست؛ از یکسو تنگه هرمز بهعنوان گذرگاهی که حدود یکپنجم نفت جهان از آن عبور میکند همچنان در معرض تنشهای ژئوپلیتیک قرار دارد و از سوی دیگر، ایران حجم بیسابقهای از نفت خام خود را بهصورت ذخایر شناور روی نفتکشها انباشته کرده است. این ترکیب کمسابقه، به گفته تحلیلگران، یکی از مهمترین ریسکهای بازار نفت در سال جاری را شکل داده است.
بر اساس دادههای اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA)، در سال ۲۰۲۴ حدود ۲۰ میلیون بشکه در روز از تنگه هرمز عبور کرده که معادل نزدیک به ۲۰ درصد مصرف جهانی مایعات نفتی است. این بدان معناست که از هر پنج بشکه نفت مصرفی در جهان، یک بشکه از این آبراه ۳۳ کیلومتری میان عمان و ایران میگذرد. در چنین شرایطی، حتی انتشار یک خبر درباره احتمال اختلال در این مسیر میتواند پیش از هرگونه کاهش واقعی عرضه، بازار معاملات آتی نفت را دستخوش تغییر کند و قیمت برنت را جابهجا سازد.
همزمان، گزارشها نشان میدهد ایران بین ۱۶۶ تا ۱۷۰ میلیون بشکه نفت خام و میعانات را روی نفتکشها نگهداری میکند؛ رقمی معادل حدود ۵۰ روز تولید این کشور. تقریباً نیمی از این ذخایر شناور در نزدیکی سنگاپور و مالزی مستقر شدهاند؛ مناطقی که به هاب اصلی انتقال کشتیبهکشتی تبدیل شدهاند. این پدیده که معاملهگران از آن با عنوان «نفت روی آب» یاد میکنند، الگوی سنتی قیمتگذاری ریسک را مختل کرده است. این بشکهها نه کاملاً از بازار حذف شدهاند و نه در دسترس فوری هستند؛ ممکن است ناگهان تخلیه شوند و عرضه را افزایش دهند یا برای ماهها روی آب باقی بمانند و عملاً از تراز جهانی کنار گذاشته شوند. همین ابهام، نوسان قیمتها را تشدید کرده است.
به نوشته گروه مالی ئیبیسی، سرنوشت این ذخایر عمدتاً به چین وابسته است. طبق دادههای کلپر، چین در سال ۲۰۲۵ بیش از ۸۰ درصد نفت صادراتی ایران را خریداری کرده و میانگین واردات آن حدود ۱.۳۸ میلیون بشکه در روز بوده است. پالایشگاههای مستقل موسوم به «تیپات» در استان شاندونگ، خریداران اصلی نفت تخفیفدار ایران هستند؛ نفتی که گاه با بیش از ۴ دلار تخفیف نسبت به برنت معامله میشود. با این حال، توان خرید این پالایشگاهها به سهمیههای وارداتی، دسترسی به تامین مالی و ملاحظات تحریمی وابسته است. گزارشها در اوایل فوریه ۲۰۲۶ حاکی از آن بود که ذخایر شناور ایران در آسیا از ۴۶.۲۵ میلیون بشکه به ۴۱.۷۲ میلیون بشکه کاهش یافته که نشان میدهد بخشی از این نفتها تخلیه شدهاند. اما تحلیلگران هشدار میدهند که «دروازه چین» میتواند بهسرعت بسته شود؛ بهویژه در صورت پایان سهمیهها یا افزایش فشارهای نظارتی.
در کنار این متغیرها، رفتار کشتیرانی نیز بهعنوان شاخصی زودهنگام از تنش بازار مطرح است. در ژانویه ۲۰۲۶ گزارش شد دهها کشتی در خارج از محدوده بنادر ایران لنگر انداختهاند؛ تاخیری که مستقیماً در منحنی قیمتها منعکس میشود. همچنین افزایش تعداد نفتکشهای مرتبط با ایران در اطراف سنگاپور و مالزی نشانهای از ازدحام در سیستم حملونقل و انتظار برای یافتن خریدار یا انجام انتقالهای کشتیبهکشتی تلقی میشود.
به نوشته گروه مالی ئیبیسی، با وجود این ریسکهای ژئوپلیتیک، چشمانداز پایه EIA نسبتاً کاهشی است. این نهاد پیشبینی کرده میانگین قیمت برنت در سال ۲۰۲۶ حدود ۵۶ دلار در هر بشکه باشد، زیرا انتظار میرود تولید جهانی از تقاضا پیشی بگیرد و موجودیها روزانه بهطور متوسط ۲.۸ میلیون بشکه افزایش یابد. در چنین بازاری که موجودیها رو به رشد است، تداوم «پریمیوم ترس» دشوار خواهد بود؛ مگر آنکه اختلال واقعی و پایدار در عرضه رخ دهد.
بر اساس سناریوهای مطرحشده، اگر تنشها تشدید شود و ریسک عرضه معتبر به نظر برسد، قیمتها میتواند به محدوده بالای ۷۰ دلار برسد. اما در صورت کاهش تنش و تخلیه تدریجی ذخایر شناور ایران، برنت ممکن است به محدوده بالای ۵۰ تا میانه ۶۰ دلار بازگردد؛ سطحی نزدیک به پیشبینی پایه. تنها در صورت وقوع اختلال واقعی در تنگه هرمز یا توقف جدی صادرات ایران، امکان جهش قیمت به ۸۰ دلار یا بالاتر وجود دارد.
در مجموع، ترکیب «ریسک هرمز» و «ذخایر شناور ایران» بازاری را شکل داده که هم سناریوی کمبود عرضه و هم مازاد عرضه در آن همزمان محتمل است. همین ابهام ساختاری، نوسانپذیری بالا و حساسیت شدید بازار نفت در سال ۲۰۲۶ را توضیح میدهد؛ بازاری که بیش از هر زمان دیگری به تحولات صادرات ایران و امنیت تنگه هرمز چشم دوخته است.
به نوشته هاآرتص، این حملات شامل تلاش برای نفوذ به حسابهای گوگل، ایمیل و اپلیکیشنهای پیامرسان بوده و از زمان جنگ ژوئن گذشته میان اسرائیل و جمهوری اسلامی، میزان تلاش برای هک تلفنهای همراه و عملیات نفوذ و اثرگذاری به سطحی «بیسابقه» رسیده است.
بر اساس این گزارش، در ماه اکتبر گروهی از هکرهای ایرانی با نام «حنظله» اطلاعات سرقتشده از اسرائیلیهای فعال در برخی از حساسترین واحدهای ارتش را منتشر کردند؛ اطلاعاتی که از طریق هک یک پلتفرم کاریابی کهنهسربازان به دست آمده بود.
هاآرتص همچنین نوشت در ماههای اخیر اطلاعاتی از حسابهای تلگرام نفتالی بنت، آیلت شاکد و تساحی براورمن منتشر شده و فهرست تماسهای ینون مگال و دادههایی از ایتامار بنگویر نیز افشا شده است. به گفته شینبت، اطلاعات بهدستآمده از مقامهای ارشد برای نفوذ به حسابهای دیگر افراد مورد استفاده قرار گرفته و این تهدیدها در آستانه انتخابات امسال «بهویژه خطرناک» ارزیابی میشود.
هاآرتص تاکید کرد که حکومت ایران سالهاست کارزارهایی برای تاثیرگذاری بر گفتمان سیاسی اسرائیل اجرا میکند و حتی اخیراً هکرهای ایرانی با جعل هویت یک سازمان عرب-اسرائیلی با سیاستمداران تماس گرفتهاند. در حالی که به نوشته این روزنامه هکرهای اسرائیلی در برخی موارد خسارتهای فنی بیشتری به زیرساختهای ایران وارد کردهاند، هکرهای ایرانی نیز با استفاده از روشهای سادهای مانند فیشینگ و اسپیر فیشینگ توانستهاند به اطلاعات حساس دست یابند.
در این گزارش آمده است که با وجود خنثیسازی صدها حمله از طریق هشداردهی و مسدودسازی دسترسیهای مشکوک، اسرائیل همچنان سومین هدف بزرگ حملات سایبری در جهان است. هاآرتص همچنین به خلأهای قانونی در نظام سایبری اسرائیل اشاره کرده و نوشت که تاکنون الزام قانونی برای رعایت حداقل استانداردهای امنیتی از سوی شرکتها و سازمانها وجود نداشته است؛ موضوعی که اداره ملی سایبری اسرائیل با ارائه طرحی جدید برای تقویت چارچوبهای دفاع سایبری در پی اصلاح آن است.
