بر اساس اطلاعات رسیده به ایران اینترنشنال، سبا (ونوس) نگهبان، مربی بدنسازی در تهران، شامگاه جمعه ۱۹ دیماه ۱۴۰۴ در جریان انقلاب ملی ایرانیان در خیابان اندرزگو با شلیک دو گلوله جنگی از سوی نیروهای سرکوب جمهوریاسلامی که یکی به گلو و دیگری به شکم او اصابت کرد، کشته شد.
براساس این گزارش، همراه با ونوس، خاله او نیز بر اثر اصابت گلوله بهشدت مجروح شد و چشم او اکنون تخلیه شده است.
جاویدنام ونوس نگهبان ۲۴ ساله و تنها فرزند خانواده بود. او در باشگاههای ورزشی در شمال تهران مربی بدنسازی و فیتنس بود.
بر اساس گزارشهای منتشرشده در شبکههای اجتماعی، منابع حقوقبشری و پیامهای رسیده به ایراناینترنشنال، در هفتههای گذشته دهها پزشک، پرستار، کارمند بخش بهداشت و درمان و امدادگر داوطلب به دلیل ارائه خدمات درمانی به معترضان مجروح یا مستندسازی جراحات آنان بازداشت یا ناپدید شدهاند.
در میان این افراد، نامهایی چون احسان احمدی، سبحان اسماعیلدوست، غزل امیدی، بابک پورامین، صابر دهقان، علیرضا رضایی، آمنه سلیمانی، عبدالرضا حسینی، فریبا حسینی، احمد خسروی، شمسی عباسعلیزاده، علیرضا گلچینی، حسین کرمی، مهدی کوهساری و فرهاد نادعلی مطرح شده است.
علاوه بر اینها، نام علی فاخر، پرستار بازنشسته، متین مرادیان، عضو کادر درمان و خسرو مینایی بهعنوان امدادگر داوطلب، در فهرست افراد بازداشتشده قرار دارند.
برخی گزارشها حاکی است سرکوب تنها متوجه پزشکان نبوده، بلکه طیفی از کادر درمان، امدادگران و حتی اعضای خانواده آنها را دربر گرفته است.
مژگان کاظمی از جمله افرادی است که در ارتباط با فعالیتهای درمانی همسرش بازداشت شده است. در همین چارچوب، گزارش شده است زهرا حیدرپور، مادر سبحان اسماعیلدوست نیز بازداشت و به زندان لاکان رشت منتقل شده است.
بنا بر این گزارشها، افراد یادشده نه بهدلیل مشارکت در اعتراضات، بلکه بهدلیل رسیدگی پزشکی به معترضان مجروح، اعتراض به حضور نیروهای مسلح در مراکز درمانی یا مستندسازی جراحات بازداشت شدهاند.
کادر درمانی در خطر اعدام
در روزهای اخیر، دادخواستها و هشدارهایی درباره خطر اعدام پزشکان بازداشتشده منتشر شده است.
بر اساس این گزارشها، پزشکانی که در شهرهایی چون قزوین، رشت، تبریز، مشهد و گرگان به درمان مجروحان پرداختهاند، بازداشت یا ناپدید شدهاند و خانوادههایشان تحت فشار قرار گرفتهاند تا درباره وضعیت آنها سکوت کنند.
در این فهرست از علیرضا گلچینی در قزوین، متین مرادیان در مشهد، مهدی کوهساری در تبریز، بابک پورامین در مشهد، فرهاد نادعلی در گرگان و سبحان اسماعیلدوست در لاهیجان نام برده شده است.
نیما گلچینی، پسرعموی علیرضا گلچینی، اعلام کرد این پزشک به دلیل کمک به مجروحان اعتراضات ۱۸ و ۱۹ دی ابتدا در قزوین بازداشت و سپس به تهران منتقل شده و از زمان انتقال، خانواده هیچ دسترسی یا اطلاعی از وضعیت او ندارند.
او گفت ماموران امنیتی هنگام بازداشت با ضربوشتم شدید باعث شکستگی دندههای این پزشک شدهاند و اتهام امنیتی به او نسبت داده شده است.
او افزود علیرضا گلچینی پیشتر نیز در سال ۱۴۰۱ به دلیل کمک به مجروحان جنبش «زن، زندگی، آزادی» از بیمارستان تامین اجتماعی قزوین اخراج شده و مدتی اجازه اشتغال نداشته است.
مجموعه این گزارشها نگرانیها درباره صدور احکام سنگین علیه اعضای کادر درمان را تشدید کرده است؛ افرادی که بنا بر سوگند حرفهای، اصول اخلاق پزشکی و وظیفه انسانی خود به نجات جان مجروحان پرداختهاند.
فعالان حقوق بشر هشدار دادهاند تداوم این روند، نهتنها جان پزشکان و امدادگران بازداشتشده، بلکه حق دسترسی به درمان و امنیت بیماران را نیز بهطور جدی تهدید میکند.
بیمارستانها؛ از پناه درمان تا بازوی سرکوب
در روزهای پس از اعتراضات، بیمارستانها و مراکز درمانی در شماری از شهرهای ایران نهتنها به محل امن درمان تبدیل نشدند، بلکه به گفته شاهدان و منابع میدانی، تحت کنترل نیروهای امنیتی قرار گرفتند.
همزمان، پزشکان و پرستارانی که به درمان معترضان زخمی پرداخته بودند، با بازداشت، تهدید، ممنوعالخروجی و فشارهای مستقیم امنیتی مواجه شدند؛ روندی که نهادهای حقوق بشری آن را تلاشی سازمانیافته برای جلوگیری از درمان، مستندسازی جراحات و حذف شاهدان سرکوب توصیف میکنند.
اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهد این فشارها محدود به یک شهر یا یک مرکز درمانی نبوده و از تهران و مشهد تا گرگان، اردبیل، قزوین، رشت، تبریز و گلپایگان گزارشهایی مشابه منتشر شده است؛ گزارشهایی که همگی یک پیام مشترک دارند: درمان نکنید، ثبت نکنید، شاهد نباشید.
بر اساس اطلاعات و پیامهای رسیده از مخاطبان، فرهاد نادعلی، پزشک بیمارستان «پنج آذر» گرگان، به دست ماموران اطلاعات سپاه بازداشت شده است.
علت بازداشت او مداوای مجروحان اعتراضات و اعتراض به استقرار نیروهای مسلح در محوطه و روی سقف بیمارستان عنوان شده است.
یک کاربر در شبکه اجتماعی ایکس، نادعلی را عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی گلستان معرفی کرد و نوشت او پس از اعتراض به شلیک نیروهای سرکوبگر از بیمارستان به سمت معترضان و مجروحان بازداشت شده است.
به گفته شاهدان، نیروهای مسلح با استقرار روی سقف این بیمارستان به سوی معترضان شلیک کردهاند؛ اقدامی که به کشته و زخمیشدن دهها نفر انجامیده است.
بازداشت این پزشک در ادامه فشارهای امنیتی بر کادر درمان و جلوگیری از درمان مجروحان و افشای استفاده امنیتی از مراکز درمانی صورت گرفته است.
پیامهای دیگر مخاطبان نیز فشار به کادر درمان، بازداشت شماری از آنها و جلوگیری از مداوای معترضان مجروح را تایید میکند.
«جرم» پزشکان؛ درمان و ثبت جراحتها
شهرام کردستی، استاد بخش سرطانشناسی کینگز کالج لندن و فوقتخصص هماتوانکولوژی، بر اساس اطلاعاتی که از ایران دریافت کرده بود در شبکه اجتماعی ایکس از بازداشت پزشکان پس از مداوای معترضان زخمی خبر داد و نوشت گزارشها حاکی از تشدید سرکوب کادر درمان در ایران است.
او تاکید کرد کادر درمان نه بهدلیل خشونت، بلکه صرفا بهسبب ارائه خدمات درمانی و مستندسازی جراحات بازداشت شدهاند و این الگو نشاندهنده تلاش برای ارعاب جامعه پزشکی است: درمان نکنید، ثبت نکنید و شاهد نباشید.
کردستی در ادامه از بازداشت علیرضا رضایی، متخصص اورولوژی در تهران، متین مرادیان، کارمند بهداشت و درمان در مشهد، صابر دهقان، جراح مغز و اعصاب در سیرجان، فرهاد نادعلی، جراح عمومی در گرگان و آمنه سلیمانی در اردبیل خبر داد.
او نوشته است: «بیطرفی پزشکی یک وظیفه اخلاقی بنیادین است ... درمان مجروحان جرم نیست ... خاموش کردن صدای پزشکان، جان همه را به خطر میاندازد».
فشار امنیتی در مراکز درمانی؛ از بازداشت تا تیر خلاص
بر اساس پیامهای مخاطبان و روایتهای کادر درمان، فشار امنیتی حکومت بر پزشکان و پرستاران در روزهای پس از اعتراضات بهطور محسوسی افزایش یافته و برخی پزشکان بهدلیل کمک به معترضان بازداشت یا ممنوعالخروج شدهاند.
به گفته منابع مطلع، از کادر درمان خواسته شده در قبال اعتراضات «اقناع» شوند و از بازگو کردن روایتهای خود به رسانههای مستقل خودداری کنند. پیشتر نیز مسعود پزشکیان بر ضرورت اعمال فشار برای اقناع پزشکان تاکید کرده بود.
شاهدان عینی گفتهاند ماموران امنیتی در بیمارستانها حضور داشتهاند و در مواردی معترضان مجروح را بازداشت کرده یا به آنها تیر خلاص زدهاند.
همچنین گزارش شده نام بستریشدگان از بیمارستانها جمعآوری شده و در مواردی از تزریق خون و استفاده از بانک خون برای معترضان جلوگیری شده است.
مخاطبی از اصفهان به ایراناینترنشنال گفت کادر درمان یکی از بیمارستانهای این شهر، در شرایطی که فضای بیمارستان تحت فشار امنیتی بود، بهصورت پنهانی در حیاط بیمارستان به وضعیت معترضان مجروح رسیدگی میکردند.
تعدادی از پرستاران در گفتوگو با ایراناینترنشنال از مشاهده شلیک به صورت، حنجره و قلب مجروحان خبر دادهاند.
در مقابل این فشارها، شماری از پزشکان با وجود تهدیدهای امنیتی، هزینهای برای جراحی از معترضان دریافت نکرده و تلاش کردهاند جان مصدومان را نجات دهند.
اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهد در روزهای اخیر دستکم ۱۰ پزشک در تهران بهصورت تلفنی از سوی نهادهای امنیتی و اطلاعاتی تهدید به بازداشت شدهاند.
به پزشکان اعلام شده در صورت انتشار مطالبی درباره اعتراضات یا ارائه اطلاعات درباره مجروحان و کشتهشدگان، بازداشت خواهند شد.
این فشارها به بیمارستانها محدود نمانده و ماموران لباس شخصی به برخی مطبها در تهران مراجعه کردهاند.
به گفته منابع آگاه، دوربینهای مدار بسته ساختمان محل فعالیت پزشکان برای بررسی پذیرش معترضان مجروح بازرسی شده است.
یک پزشک در تهران به ایراناینترنشنال گفت جمهوری اسلامی بهشدت نگران «مستندسازی حجم سرکوبها از سوی کادر درمان، بهویژه پزشکان» است و تلاش دارد مسیرهای ثبت و انتقال این اطلاعات را مسدود کند.
مقاومت کادر درمان در دل سرکوب
بر اساس پیامهای رسیده به ایراناینترنشنال، همزمان با سرکوب اعتراضات ۱۸ و ۱۹ دی، کادر درمان در شماری از شهرها، با وجود فشارهای شدید امنیتی، با مقاومت در برابر این فشارها نقشی تعیینکننده در نجات جان مجروحان ایفا کردهاند.
یک شهروند ساکن شرق تهران (تهرانپارس) گفته است شامگاه ۱۹ دی بر اثر اصابت بمب ساچمهای از ناحیه چشم مجروح شده و با کمک پزشکان و پرستاران، تقریبا بدون دریافت هزینه تحت عمل جراحی قرار گرفته است. او در پیام خود از «همراهی کامل کادر درمان» قدردانی کرده است.
مخاطب دیگری از کرج گزارش داده مادر ۷۱ سالهاش در ۱۸ دی با اصابت ساچمه به سر مجروح شده، اما بهدلیل ازدحام شدید در بیمارستان قائم کرج پذیرش نشده است.
به گفته او، در همان محل شاهد جانباختن یک پسر ۱۶ ساله بوده و «کادر بیمارستان از شدت فشار و ناتوانی گریه میکردند».
در اطراف منطقه اندرزگو در تهران نیز گزارش شده یک پزشکِ مجروح، با وجود آسیبدیدگی، به کمکرسانی به دیگر مجروحان ادامه داده است.
همزمان، یک پزشک در خرمآباد به ایراناینترنشنال گفته بیمارستان محل کارش بهطور کامل محاصره شده، نیروهای مسلح بالای سر کادر درمان مستقر بوده و تلاش میکردند مجروحان را از بیمارستان خارج کنند.
به گفته او، کادر درمان بهمدت سه روز عملا قرنطینه شده، ارتباطشان قطع و تلفنهایشان ضبط شده است.
امنیتیسازی درمان و جرمانگاری کمکرسانی
وبسایت حقوقبشری هرانا در تازهترین گزارش خود که شامگاه هفتم بهمن منتشر شده، از تشدید برخوردهای امنیتی با کادر درمان و امنیتیسازی روند درمان و کمکرسانی به مجروحان اعتراضات خبر داده است.
بهنوشته هرانا، کنار هم قرار دادن بازداشت پزشکان و امدادگران، نشاندهنده الگویی نگرانکننده است: جرمانگاری درمان و کمکرسانی، فشار بر شبکههای درمانی و تلاش برای کاهش ظرفیت حمایت از مجروحان و کنترل پیامدهای انسانی اعتراضات.
هرانا همچنین گزارش داد در برخی پروندهها، برای پزشکان اتهاماتی مانند «فراری دادن مجروحان از بیمارستان» مطرح میشود؛ اتهاماتی که میتواند نشانهای از تشدید پروندهسازی علیه افرادی باشد که در جریان اعتراضات به مجروحان کمک کردهاند.
این سایت حقوقبشری افزود در صورت تایید گزارشهای مربوط به استفاده از محوطه یا ساختمان مراکز درمانی در روند سرکوب، میتوان از تبدیل مراکز درمانی به بخشی از سازوکار سرکوب سخن گفت.
همزمان با انتشار این گزارشها، یک نهاد بینالمللی پزشکی نیز نسبت به افزایش خشونت علیه کادر درمان و سوءاستفاده از مراکز درمانی در ایران هشدار داده است.
یورش به کلینیکها، درمان پنهانی و خطر اعدام
سازمان حقوق بشر ایران پنجم بهمن از موج جدید سرکوب و بازداشت خشونتآمیز افرادی خبر داد که به مجروحان اعتراضات اخیر امدادرسانی کردهاند.
این سازمان اعلام کرد نیروهای امنیتی با یورش به منازل و کلینیکها، پزشکان و شهروندان داوطلب را بازداشت و اموال آنها را تخریب کردهاند.
به نوشته این نهاد، نیروهای امنیتی با هدف ایجاد رعب و وحشت و جلوگیری از درمان آسیبدیدگان، به پناهگاههای موقت درمانی یورش بردهاند.
بر اساس این گزارش، آمنه سلیمانی، پزشک و مدیر یک کلینیک پوست و مو در اردبیل، به دلیل پذیرش و درمان مجروحان اعتراضات بازداشت شده و وضعیت اردبیل در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی «بسیار بحرانی» توصیف شده است.
سازمان حقوق بشر ایران بازداشت این پزشک را بخشی از فشار سازمانیافته بر جامعه پزشکی برای مداخله نکردن در درمان معترضان ارزیابی کرد و نوشت دستکم چهار پزشک دیگر نیز به دلیل کمک به مجروحان بازداشت شدهاند که از سرنوشت آنها اطلاعی در دست نیست.
در ادامه این گزارش آمده است خسرو مینایی، امدادگر داوطلبی که خانه خود را به پناهگاه درمان آسیبدیدگان تبدیل کرده بود، ۲۴ دی با ضربوشتم بازداشت شد و ماموران خانه و خودروی او را تخریب کردند.
در مشهد، یک عضو کادر درمان در گفتوگو با ایراناینترنشنال گفت پیش از شکلگیری تجمعات، شماری از پزشکان و پرستاران شماره تلفنهای خود را برای کمکرسانی منتشر کرده بودند. امری که امنیت آنان را در این رزوهای به خطر انداخته است.
به گفته این عضو کادر درمان، بسیاری از مراکز درمانی این شهر وابسته به نهادهای امنیتی هستند و بیم بازداشت مجروحان وجود داشت.
او افزود در دو شب اعتراضات، به اورژانس ۱۱۵ دستور داده شده بود پاسخگوی تماسها نباشد و آمبولانس برای انتقال معترضان مجروح اعزام نشود.
این عضو کادر درمان گفت حتی دستور داده شده بود اگر فردی با آثار اصابت گلوله مراجعه کرد، خدمات درمانی دریافت نکند.
به گفته او، در نهایت بخشی از کادر درمان در مشهد از طریق خدمات پرستاری در منازل و پلتفرمهای خصوصی توانستند شماری از مجروحان را مخفیانه درمان کنند.
بازداشتهای تازه و نگرانی از صدور احکام سنگین
پیامهای تازه دریافتی از مخاطبان و اظهارات منتشرشده در شبکههای اجتماعی از تداوم و گسترش بازداشت پزشکان و اعضای کادر درمان در شهرهای مختلف حکایت دارد.
بر اساس پیام یک مخاطب، عبدالرضا حسینی، متخصص بیهوشی بیمارستان «امام حسین» گلپایگان، به همراه همسرش مژگان کاظمی در منزل شخصیشان بهدست نیروهای سپاه پاسداران بازداشت و به مکان نامعلومی منتقل شدهاند و اطلاع رسمی درباره محل نگهداری و وضعیت آنها منتشر نشده است.
در استان قزوین نیز پیامهای دریافتی از مخاطبان از تشدید فشار امنیتی بر کادر درمان به دلیل مداوا و حمایت از معترضان حکایت دارد. به گفته یک مخاطب، حدود ۶۰ پزشک بازداشت و به زندان چوبیندر قزوین منتقل شدهاند.
منابع آگاه گفتهاند در میان بازداشتشدگان، پزشکان متخصص نیز حضور دارند و برخی از آنان با تهدید به صدور حکم اعدام روبهرو شدهاند. جزئیات اتهامات اعلام نشده و خانوادهها با ابراز نگرانی از وضعیت حقوقی بازداشتشدگان، از بیخبری و نبود دسترسی موثر به وکیل خبر دادهاند.
همچنین بر اساس گزارشی که در شبکه اجتماعی اینستاگرام منتشر شده، غزل امیدی، پزشک ساکن شهر آبدانان، بهدلیل امدادرسانی به مجروحان اعتراضات بازداشت شده است. به نوشته این منبع، از زمان بازداشت او حدود دو هفته میگذرد و تاکنون هیچ اطلاع رسمی درباره محل نگهداری و وضعیتش در دست نیست.
کامبیز غفوری، روزنامهنگار، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت در دیماه نیروهای امنیتی شماری از اعضای کادر درمان را بهدلیل رسیدگی به معترضان مجروح در شهرهای مختلف بازداشت کردهاند.
او از بازداشت شمسی عباسعلیزاده، متخصص زنان و زایمان و استاد دانشگاه در تبریز و فریبا حسینی، دندانپزشک در شیراز خبر داد و افزود سه پرستار به نامهای احمد خسروی، حسین کرمی و احسان احمدی نیز در دهلران بازداشت شدهاند. به نوشته او، از محل نگهداری و وضعیت برخی از این افراد اطلاعی در دست نیست.
هانیه علیزده در شبکه اجتماعی ایکس نوشت همکار او، بابک پورامین، پزشک متخصص طب اورژانس، بازداشت شده است و افزود پزشکان به اتهام انجام وظایف حرفهای و انسانی خود مجازات میشوند.
هرانا نیز گزارش داد پورامین ۲۹ دی در نیشابور بازداشت و به زندان وکیلآباد مشهد منتقل شده، تماسهای محدودی با خانواده داشته و از دسترسی به وکیل محروم بوده است.
این وبسایت حقوقبشری هفتم بهمن گزارش داد علی فاخر، پرستار بازنشسته در سیرجان، بهدلیل امدادرسانی به مجروحان اعتراضات بازداشت شده و بنا بر برخی گزارشها، فشارهای امنیتی حتی به بازداشت اعضای خانواده او نیز کشیده شده است.
پویان خوشحال، روزنامهنگار، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «جان سبحان اسماعیلدوست، دندانپزشک اهل لاهیجان، متولد ۱۳۶۸ و پدر دو کودک، در خطر است. سبحان پس از روزها بازداشت و شکنجه تماس کوتاهی با خانواده داشت و گفت: دارند زنده زنده مرا میکشند.»
او افزود: «زهرا حیدرپور، مادر حدود ۶۰ ساله سبحان نیز بامداد شنبه پنجم بهمن بازداشت و به زندان لاکان رشت منتقل شد.»
انجمن جهانی پزشکی: به خشونت علیه کادر درمان پایان دهید
انجمن جهانی پزشکی با انتشار نامهای سرگشاده و فوری خطاب به مقامهای جمهوری اسلامی ایران، نسبت به افزایش چشمگیر خشونت علیه کادر درمان و سوءاستفاده از مراکز پزشکی در هفتههای اخیر ابراز نگرانی شدید کرد و خواستار توقف فوری این روند شد.
در این نامه آمده است نیروهای امنیتی در استانهای اصفهان و چهارمحال و بختیاری معترضان مجروح را در داخل محوطه بیمارستانها بازداشت کردهاند.
همچنین گزارش شده کارکنان بیمارستانها تحت فشار قرار گرفتهاند تا بیماران دارای جراحات ناشی از اصابت گلوله را به نهادهای امنیتی معرفی کنند؛ اقدامی که در صورت خودداری، آنها را در معرض پیگرد قضایی و اقدامات تلافیجویانه قرار میدهد.
انجمن جهانی پزشکی اعلام کرده از «آزار و تعقیب نگرانکننده» پزشکان ایرانی عمیقا خشمگین است و تاکید کرده علیرضا گلچینی از جمله پزشکانی است که جان او صرفا به دلیل پایبندی به اخلاق حرفهای پزشکی و تلاش برای نجات جان انسانها در معرض خطر قرار گرفته است.
ژاکلین کیتولو، رییس انجمن جهانی پزشکی، در اینباره گفت: «این اقدامات، نقضهای فاحش اصول بنیادین اخلاق حرفهای پزشکی و همچنین حقوق اساسی بشر محسوب میشود. پزشکان باید بتوانند بدون مانع، دخالت یا ترس از تلافی، وظایف حرفهای خود را انجام دهند.»
انجمن جهانی پزشکی در ادامه خواستار آزادی فوری و بیقیدوشرط تمامی پزشکانی شده که صرفا به دلیل انجام مسئولیتهای حرفهای خود بازداشت شدهاند.
این نهاد همچنین از مقامهای جمهوری اسلامی خواسته امنیت محیط کار کادر درمان را تضمین کنند، از سوءاستفاده از مراکز پزشکی جلوگیری بهعمل آورند و فورا به استفاده از خشونت توسط نیروهای امنیتی پایان دهند.
