اسناد تازه منتشرشده از آرشیو امنیت ملی آمریکا نشان میدهد ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، در گفتوگویی محرمانه با جورج دبلیو بوش در سال ۲۰۰۱ بهصراحت گفته است «هیچ تردیدی وجود ندارد که ایرانیها خواهان دستیابی به سلاح هستهای هستند.»
او تاکید کرده به کارشناسان روس دستور داده از انتقال هرگونه اطلاعات حساس به ایران خودداری کنند.
بهتازگی آرشیو امنیت ملی آمریکا مجموعهای از اسناد محرمانه مربوط به دیدارها و تماسهای پوتین و بوش، روسایجمهوری روسیه و آمریکا، را منتشر کرده که بخشی از آنها بهطور مستقیم به ایران و برنامه هستهای این کشور اختصاص دارد. این اسناد که حاصل یک دعوای حقوقی برای دسترسی عمومی به مکاتبات طبقهبندیشده است، تصویر کمسابقهای از گفتوگوهای صریح و پشت درهای بسته دو قدرت بزرگ درباره ایران ارائه میدهد.
در یکی از مهمترین این اسناد، مربوط به دیدار ۱۶ ژوئن ۲۰۰۱ در اسلوونی، پوتین خطاب به بوش میگوید: «کارشناسان ایرانی پرسشهای زیادی درباره مسائل حساس از کارشناسان ما میپرسند. تردیدی نیست که آنها خواهان سلاح هستهای هستند. به افرادمان گفتهام چنین اطلاعاتی را در اختیارشان نگذارند.» این جمله، صریحترین ارزیابی ثبتشده از نگاه رهبر کرملین به نیت هستهای جمهوری اسلامی در اوایل دهه ۲۰۰۰ به شمار میرود.
پوتین در همین گفتوگو تاکید کرده است که مسکو انتقال فناوری موشکی به ایران را محدود خواهد کرد و هشدار داده برخی افراد و شبکهها در پی کسب سود مالی از همکاریهای حساس با تهران هستند. او همچنین از بوش پرسیده بود آیا آمریکا در مسیر عادیسازی روابط با ایران حرکت میکند؛ موضوعی که بوش و کاندولیزا رایس، مشاور امنیت ملی وقت، آن را رد کرده و «شایعه» خواندهاند.
اسناد آرشیو امنیت ملی نشان میدهد حکومت ایران در آن مقطع یکی از محورهای اصلی گفتوگوهای راهبردی واشینگتن و مسکو بوده است. در توضیح کلی این مجموعه آمده است که این رونوشتها «شامل گفتوگوهای صریح در بالاترین سطح درباره جاهطلبیهای هستهای ایران» در کنار برنامه هستهای کره شمالی و تحولات راهبردی دیگر است.
در سند دیگری مربوط به ۱۶ سپتامبر ۲۰۰۵ و دیدار پوتین و بوش در دفتر بیضیشکل کاخ سفید، تمرکز گفتوگوها بار دیگر بر عدم اشاعه تسلیحات هستهای و همکاری آمریکا و روسیه درباره ایران قرار دارد. بر اساس متن این سند، پوتین توضیح مفصلی درباره درک روسیه از برنامه هستهای ایران، نگرانیهای مسکو و دلایل مشارکت روسیه در پروژه نیروگاه هستهای بوشهر ارائه میدهد. در همین جلسه، بوش با لحنی تند میگوید: «ما به آدمهای مذهبی افراطی با سلاح هستهای نیاز نداریم»؛ عبارتی که در متن سند بهروشنی ناظر به ایران است.
این اسناد همچنین از اختلافنظرهای تاکتیکی میان واشینگتن و مسکو پرده برمیدارند؛ از جمله درباره زمان ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت سازمان ملل. پوتین هشدار داده بود که فشار زودهنگام ممکن است ایران را به مسیری مشابه کره شمالی سوق دهد، اما همزمان تاکید کرده اگر تهران قوانین بینالمللی را نقض کند، ارجاع پرونده به شورای امنیت قابل توجیه خواهد بود.
مجموعه اسناد منتشرشده نشان میدهد که در سالهای نخست پس از حملات ۱۱ سپتامبر، اگرچه روابط آمریکا و روسیه در برخی حوزهها نزدیک بود، اما ایران و برنامه هستهایاش از همان زمان بهعنوان یکی از نگرانیهای مشترک و در عین حال پیچیده در روابط دو کشور مطرح بوده است؛ نگرانیای که به گفته پوتین، ریشه در این باور داشت که تهران بهدنبال دستیابی به سلاح هستهای است، حتی اگر این هدف بهصورت علنی اعلام نمیشد.
روایت سند | آنچه پوتین و بوش در دیدار ۲۰۰۱ درباره ایران گفتند
در گزارش رسمی دیدار محدود و دونفره پوتین و بوش، که ۱۶ ژوئن ۲۰۰۱ در قلعه برنو در اسلوونی برگزار شد، ایران بهعنوان یکی از موضوعات اصلی روابط آمریکا و روسیه مطرح شده است.
بر اساس متن «یادداشت گفتوگو»، دو ريیسجمهوری در این دیدار «مهمترین مسائل روابط آمریکا و روسیه» را بررسی کردند که در میان آنها بهطور مشخص از «ایران» در کنار ثبات راهبردی، پیمان موشکهای ضدبالستیک (ABM)، عدم اشاعه تسلیحات هستهای، کره شمالی و گسترش ناتو نام برده شده است.
در جریان گفتوگو، بوش بهصراحت نگرانی خود را از ایران بیان کرد و گفت: «من درباره ایران نگرانم. رسیدن سلاح به آن کشور میتواند به شما هم آسیب بزند. در حال حاضر کار زیادی از دستم برنمیآید.»
در پاسخ، ولادیمیر پوتین به روابط روسیه با ایران اشاره کرد و گفت: «در مورد دولتهای سرکش؛ ما تاریخ پیچیدهای با ایران داریم. تاریخ مهم است. میدانم شما تاریخ خواندهاید و بنابراین میدانید چقدر اهمیت دارد.»
پوتین سپس به موضوع انتقال فناوری پرداخت و اعلام کرد: «من انتقال فناوری موشکی به ایران را محدود خواهم کرد. افرادی هستند که میخواهند در این حوزهها با این کشور پول دربیاورند.»
در ادامه گفتوگو، پوتین از شایعات مربوط به عادیسازی روابط آمریکا و ایران سخن گفت و خطاب به بوش پرسید: «همچنین شنیدهام که شما در حال حرکت بهسوی عادیسازی روابط با ایران هستید؟»
بوش این موضوع را رد کرد و پاسخ داد: «این درست نیست. کنگره اکنون این موضوع را کاملاً غیرممکن کرده است.»
پس از آن، پوتین به تماسهای احتمالی غیررسمی اشاره کرد و گفت نمایندگانی از طرف دولت آمریکا با مقامهای ایرانی در تماس بودهاند؛ ادعایی که بوش و کاندولیزا رایس آن را رد کردند. رایس گفت: «چنین شایعاتی وجود دارد، اما درست نیستند.»
مهمترین بخش گفتوگو درباره ایران، به اظهارات صریح پوتین درباره برنامه هستهای این کشور مربوط میشود. او گفت: «کارشناسان ایرانی پرسشهای زیادی درباره مسائل حساس از کارشناسان ما میپرسند. هیچ تردیدی وجود ندارد که آنها خواهان دستیابی به سلاح هستهای هستند. من به افرادمان گفتهام که چنین اطلاعاتی را در اختیارشان نگذارند.»
روایت سند | آنچه در دیدار ۲۰۰۵ پوتین و بوش درباره ایران گفته شد
بر اساس گزارش رسمی دیدار پوتین و بوش، که ۱۶ سپتامبر ۲۰۰۵ در دفتر بیضیشکل کاخ سفید برگزار شد، موضوع ایران و برنامه هستهای این کشور در کانون گفتوگوهای دو طرف قرار داشت.
طبق متن «یادداشت گفتوگو»، این نشست عمدتاً به مسائل «عدم اشاعه تسلیحات هستهای» و «همکاری آمریکا و روسیه درباره ایران و کره شمالی» اختصاص داشت. در این سند تاکید شده است که مواضع دو طرف درباره ایران بهطور قابلتوجهی به یکدیگر نزدیک بوده است.
در جریان گفتوگو، رایس، وزیر خارجه وقت آمریکا، تصریح کرد که واشینگتن و مسکو بر یک اصل اساسی توافق دارند: «هیچکس نمیخواهد ایران به سلاح هستهای دست پیدا کند و باید هر کاری انجام دهیم تا از دستیابی ایران به سلاح هستهای جلوگیری شود.»
او افزود که نگرانی اصلی آمریکا، «توانایی ایران برای غنیسازی و بازفرآوری» است و تاکید کرد رسیدن به نقطهای که ایران نتواند این فعالیتها را انجام دهد، برای جلوگیری از تبدیل برنامه هستهای به یک برنامه نظامی ضروری است. رایس همچنین گفت آمریکا گزارشهای خود درباره «ابعاد تسلیحاتی احتمالی» برنامه هستهای ایران را در اختیار طرف روسی قرار داده است. پوتین در پاسخ گفت که این گزارشها را مطالعه کرده است.
در بخش دیگری از گفتوگو، اختلافنظر درباره نحوه برخورد با ایران مطرح شد. رایس گفت روسیه معتقد است «زمان ارجاع پرونده ایران [به شورای امنیت] هنوز نرسیده»، در حالی که آمریکا تاکید دارد ایران باید بابت رفتارهای خود هزینه بپردازد. در عین حال، رایس اشاره کرد که روسها «ایدههای خلاقانهای» برای جلوگیری از دستیابی ایران به توان بومی غنیسازی دارند.
پوتین در توضیح موضع روسیه گفت نگرانی مسکو این است که ارجاع شتابزده پرونده ایران به شورای امنیت، باعث شود تهران «مسیر کره شمالی» را در پیش بگیرد. او هشدار داد اگر ایران واقعاً بهدنبال سلاح هستهای باشد و کنترل اوضاع از دست برود، پرسشهای دشواری پیش میآید؛ از جمله اینکه آیا باید به اقدام نظامی متوسل شد، چه کسی باید این کار را انجام دهد و بر اساس چه اطلاعاتی.
در پاسخ، بوش گفت نگرانی آمریکا فقط نقض قوانین بینالمللی نیست، بلکه این است که ایران با توافقهایی مانند توافق پاریس موافقت کرده و سپس از آن عقبنشینی کرده است. او گفت این رفتار ایران، اعتماد را از بین میبرد و باعث نگرانی جدی واشینگتن شده است.
در ادامه گفتوگو، موضوع گزینه نظامی نیز مطرح شد. بوش گفت: «گزینه نظامی گزینه بدی است، اما نمیتوان آن را کاملاً از روی میز برداشت.» او افزود که دستیابی ایران به سلاح هستهای، بهویژه اسرائیل را بهشدت نگران کرده و تاکید کرد که دیپلماسی باید به نتیجه برسد.
در بخش دیگری از سند، به فعالیتهای هستهای ایران اشاره شده است. بوش گفت اگر تصور شود که ایران در نطنز غنیسازی انجام میدهد، این تاسیسات میتواند یکی از اهداف بالقوه تلقی شود. پوتین در پاسخ گفت هنوز مشخص نیست آزمایشگاهها دقیقاً چه تجهیزاتی دارند و همکاری ایران با شبکههای خارجی، از جمله پاکستان، همچنان محل نگرانی است. او افزود که بنا بر اطلاعات موجود، «اورانیومی با منشأ پاکستانی در سانتریفیوژهای ایران پیدا شده است».
در پایان بخشهای مرتبط با ایران، بوش بار دیگر تاکید کرد که آمریکا «به سلاح هستهای در دست افراطگرایان مذهبی نیاز ندارد» و ایران را کشوری توصیف کرد که در آن زمان توسط چنین نیروهایی اداره میشود. پوتین نیز گفت برداشت او این است که ایران تصمیم خود را گرفته، اما ادامه گفتوگوهای تهران با سه کشور اروپایی را «نشانهای مثبت» دانست.
نماینده ایالات متحده در شورای امنیت سازمان ملل در انتهای جلسه، بار دیگر با درخواست حق پاسخ به سخنان نماینده جمهوری اسلامی، ادعای پایان اعتبار قطعنامه ۲۲۳۱ که توسط ایروانی مطرح شده بود را رد کرد و گفت «این قطعنامه نه با اتمام فرآیند اسنپبک و نه با رسیدن به تاریخ ۱۸ اکتبر منقضی نشده است.»
او تاکید کرد تمرکز اصلی واشینگتن بر بازگرداندن محدودیتها و تحریمهای جامعتر شورای امنیت است که به باور آمریکا باید دوباره اعمال شوند.
اورتگاس در ادامه، با اشاره به پیامهایی که از سوی نماینده حکومت ایران خطاب به رییسجمهوری آمریکا مطرح شده بود، گفت ایالات متحده همچنان آماده گفتوگوهای رسمی با ایران است، اما «تنها در صورتی که تهران وارد گفتوگویی مستقیم و معنادار شود.»
او تصریح کرد واشنگتن قصد مذاکره علنی «پشت تریبون» را ندارد و برای هر توافقی خطوط قرمز روشنی وجود دارد؛ «از جمله اینکه هیچگونه غنیسازی اورانیوم در داخل ایران قابل قبول نیست.» به گفته او، در هر دو دوره ریاستجمهوری دونالد ترامپ، آمریکا «دست دیپلماسی» را به سوی ایران دراز کرده، اما تهران بهجای پذیرش این مسیر، خود را در موقعیتهای پرخطر قرار داده است.
اورتگاس با لحنی کنایهآمیز افزود: «از آتش فاصله بگیرید و دست دیپلماسی رییسجمهوری ترامپ را بپذیرید؛ این دست هنوز به سوی شما دراز است.»
سهشنبه دوم دیماه، در نشست شورای امنیت سازمان ملل درباره برنامه هستهای تهران، آمریکا، بریتانیا، فرانسه و چند کشور اروپایی با اشاره به ابهام درباره محل نگهداری ذخایر اورانیوم غنیشده در ایران تاکید کردند مخفیماندن ذخایر اورانیوم ایران هیچ توجیهی ندارد.
نماینده آمریکا در این نشست گفت ایالاتمتحده همچنان ترجیح میدهد مساله برنامه هستهای جمهوری اسلامی از طریق یک راهحل مبتنی بر مذاکره حلوفصل شود.
نماینده آمریکا افزود بهجز برخی بندها، قطعنامه ۲۲۳۱ همچنان لازمالاجرا است.
او تاکید کرد این قطعنامهها «تنبیهی» نیستند و برای رسیدگی محدود به نگرانیهای عدم اشاعه درباره برنامه هستهای ایران طراحی شدهاند.
نماینده بریتانیا در شورای امنیت گفت جمهوری اسلامی موظف است از مصوبات شورای امنیت درباره برنامه هستهای خود پیروی کند.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی دوشنبه گفته بود این آژانس باور دارد بخش عمده ذخایر اورانیوم با غنای بالای جمهوری اسلامی همچنان در داخل ایران باقی مانده است.
گروسی در مصاحبه با خبرگزاری ریانووستی گفته بود: «بیتردید ما درباره برنامه هستهای ایران با کمبود جدی اطلاعات روبهرو هستیم که از منظر عدم اشاعه [تسلیحات هستهای]، موضوعی بسیار منفی است.»
به گفته او، حتی با وجود آسیب شدید به تاسیسات فردو، نطنز و اصفهان در بمباران آمریکا و اسرائیل، درک روشنی مبنی بر این وجود دارد که بخش عمده اورانیوم با غنای بالای جمهوری اسلامی در داخل ایران نگهداری میشود.
نگرانی اروپا از محل ذخایر اورانیوم غنیشده در ایران
نماینده اتحادیه اروپا در نشست شورای امنیت، با اشاره به گزارشهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی اعلام کرد این نهاد تاکید کرده اطلاعی از محل ذخایر اورانیوم غنیشده ایران ندارد؛ موضوعی که به گفته مقامهای اروپایی، یکی از اصلیترین نگرانیهای جامعه بینالمللی است.
نماینده دانمارک در این نشست گفت «هیچ توجیه صلحآمیزی» برای مخفی ماندن ذخایر اورانیوم غنیشده ایران وجود ندارد و از تهران خواست به میز مذاکره بازگردد و تردیدهای جدی درباره ماهیت برنامه هستهای خود را برطرف کند.
نماینده فرانسه خودداری جمهوری اسلامی از اجرای تعهدات بینالمللی هستهای را «تهدیدی جدی علیه صلح و امنیت جهانی» خواند و تاکید کرد تنها راهحل عملی برای حلوفصل این پرونده، دیپلماسی است.
نماینده یونان نیز از مشخص نبودن محل ذخایر اورانیوم غنیشده ایران ابراز نگرانی کرد و این وضعیت را غیرقابل توجیه دانست.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ۱۲ آبان در مصاحبه با شبکه الجزیره گفته بود ذخایر اورانیوم با غنای بالا زیر آوار تاسیسات بمباران شده مدفون است.
او گفته بود تا وقتی این ذخایر از زیر آوار بیرون کشیده نشدهاند نمیتوان ارزیابی کرد چه میزان از آن سالم مانده و چه مقدار از بین رفته است.
جمهوری اسلامی بیش از ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا در اختیار دارد که پس از حملات آمریکا و اسرائیل به تاسیسات هستهای در ایران در جریان جنگ ۱۲ روزه، گمانهزنیهای مختلفی در خصوص سرنوشت آنها مطرح شده است.
نماینده جمهوری اسلامی: مکانیسم ماشه اعتباری ندارد
نماینده جمهوری اسلامی در نشست شورای امنیت بار دیگر حمله آمریکا و اسرائیل به ایران را نقض آشکار منشور سازمان ملل دانست و گفت: «قطعنامه ۲۲۳۱ درباره برنامه هستهای ایران در اکتبر منقضی شد و دیگر هیچ اعتبار قانونی ندارد.»
نماینده جمهوری اسلامی گفت: «مشکل کنونی در پرونده هستهای ایران به دلیل خروج یکجانبه آمریکا از برجام، پایبند نبودن سه کشور اروپایی به تعهدات برجامی خود و حمله نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران است.»
حامیان قدیمی از تهران دفاع کردند
نماینده روسیه در این جلسه، رویکرد کشورهای غربی را «ضد ایرانی» توصیف کرد و انتقادها از برنامه هستهای جمهوری اسلامی را سیاسی دانست.
نماینده روسیه با تاکید بر این که اقدام نظامی نمیتواند نگرانیها را درباره مساله اتمی ایران برطرف کند گفت: «سه کشور اروپایی به جای پایبندی به دیپلماسی، مکانیسم ماشه را علیه ایران فعال کردند.»
نماینده چین در این شورا گفت: «مساله اتمی ایران باید از موضعی برابر و از طریق مذاکره حلوفصل شود.»
او افزود: «کشورهای عضو شورای امنیت باید سوءاستفاده از این شورا را برای فشار بر ایران و اقدامات تبیهی علیه این کشور متوقف کنند.»
نماینده چین با اشاره به این که سه کشور اروپایی صلاحیت قانونی برای فعالسازی مکانیسم ماشه را نداشتند، تاکید کرد: «اختلافها باید از مسیر گفتوگو حل شود.»
نماینده چین همچنین گفت خروج آمریکا از برجام و حمله تابستان اسرائیل و آمریکا به ایران، مساله اتمی ایران را به یک بحران عمیق تبدیل کرده است.
نماینده بریتانیا در این نشست اظهارات روسیه و چین را رد کرد و گفت مکانیسم ماشه کاملا مطابق قطعنامه ۲۲۳۱ و بهدلیل عدم پایبندی ایران به تعهدات برجامی فعال شده و تحریمهای سازمان ملل همچنان معتبر و لازمالاجرا هستند.
نماینده اتحادیه اروپا نیز اعلام کرد: «نباید درباره اعتبار اقدام سه کشور اروپایی در فعالسازی مکانیسم ماشه علیه تهران، هیچ تردیدی ایجاد کرد.»
او گفت: «حصول اطمینان از جلوگیری از دستیابی تهران به سلاح هستهای برای اتحادیه اروپا و جامعه جهانی اهمیتی اساسی دارد.»
فرانسه، بریتانیا و آلمان به عنوان سه کشور اروپایی امضاکننده برجام شش شهریور در نامهای به شورای امنیت روند ۳۰ روزه مکانیسم ماشه برای بازگشت تحریمهای سازمان ملل را فعال کردند.
این اقدام با استقبال آمریکا و اسرائیل مواجه شد و مقامات جمهوری اسلامی آن را «باطل و غیرقانونی» دانستند و وعده پاسخ مقتضی دادند.
در این نشست نمایندگانی از پاناما، اسلونی و پاکستان نیز به تشریح مواضع خود در باره پرونده هستهای جمهوری اسلامی پرداختند.
ذوالنوری دوشنبه ۱۰ آذر با اعلام این موضوع که پیام واشینگتن از طریق بنسلمان به تهران رسیده، گفت هیچکدام از سه پیششرطی که دولت آمریکا برای ادامه گفتوگوها و رسیدن به توافق با جمهوری اسلامی در نظر گرفته، «منطقی نیست».
منابع ایراناینترنشنال هفتم آذر اعلام کردند دولت ترامپ در پاسخ به درخواست مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی از عربستان سعودی برای میانجیگری با هدف ازسرگیری مذاکره با آمریکا، بار دیگر بر شرایط سهگانه خود بهمنظور گفتوگو با ایران تاکید کرده است.
این منابع تایید کردند که پزشکیان، پیش از سفر ولیعهد عربستان سعودی به واشینگتن، از او خواسته بود با وساطت میان حکومت ایران و آمریکا، زمینه را برای ازسرگیری مذاکرات بین دو کشور فراهم کند.
به گفته منابع ایراناینترنشنال، دولت آمریکا در این پیام بار دیگر به جمهوری اسلامی یادآوری کرده است گفتوگو تنها در صورت پذیرش این پیششرطها ممکن است.
شروط آمریکایی
ذوالنوری گفت شروط آمریکا شامل غنیسازی صفر در خاک ایران، قطع همکاری با «گروههای مقاومت» و کاهش برد موشکهای ایران است.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، ۲۸ آبان تاکید کرد هرگونه توافق برای صفر کردن درصد غنیسازی هستهای را «خیانت» میداند و جمهوری اسلامی «به هیچ وجه» چنین شرطی را نخواهد پذیرفت.
ذوالنوری تاکید کرد توان موشکی ایران «وسیله دفاع از کشور» است و افزود: «چرا شما باید مسلح باشید و ما خلع سلاح شویم؟»
او گفت درخواست کاهش برد موشکها به زیر ۳۰۰ کیلومتر «بهمعنای تلاش برای نابودی ایران» است.
شبکه تلویزیونی آی۲۴ اسرائیل ۳۰ آبان به نقل از منابع آگاه غربی گزارش داد جمهوری اسلامی در بازسازی توان موشکهای بالستیک خود سرمایهگذاری قابل توجهی انجام داده است و بر این اساس، احتمال وقوع درگیری مجدد میان اسرائیل و جمهوری اسلامی در حال افزایش است.
تکذیب بینتیجه خامنهای
چند ساعت پیش از پرواز بنسلمان به سوی ایالات متحده در ۲۶ آبان، خبرگزاری دولتی عربستان سعودی از رسیدن نامه پزشکیان به دست او خبر داد اما جزییاتی از محتوای نامه فاش نشد.
چند روز بعد از این سفر، مصطفی کواکبیان، نماینده پیشین مجلس جمهوری اسلامی، دوم آذر به وبسایت عصر ایران گفت پزشکیان با مجوز رهبر جمهوری اسلامی، از طریق بنسلمان به ترامپ پیام داد که برای «گفتوگوی بدون شرط» آماده است.
علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، ششم آذر ارسال پیام از طریق کشورهای منطقه به آمریکا را «دروغ محض» خواند و تاکید کرد که حکومت ایران «قطعا» در پی همکاری و ارتباط با دولتی مثل دولت آمریکا نیست.
۲۹ آبان، خبرگزاری رویترز به نقل از دو منبع آگاه گزارش داد که پزشکیان در نامهای به بنسلمان از او خواسته تا در سفر به آمریکا، ترامپ را برای احیای مذاکرات هستهای متقاعد کند.
وزارت خارجه ژاپن دوشنبه ۱۰ آذر، پس از این تماس تلفنی در بیانیهای نوشت که موتگی «بر اهمیت ازسرگیری هرچه سریعتر گفتوگوها میان ایالات متحده و ایران با هدف حلوفصل مسئله هستهای جمهوری اسلامی از طریق گفتوگو تاکید کرد».
بر اساس این بیانیه، وزیر خارجه ژاپن همچنین از جمهوری اسلامی خواست «فورا همکاری کامل خود را با آژانس بینالمللی انرژی اتمی از سر بگیرد».
پیشینه میانجیگری ژاپن
ژاپن از متحدان آمریکا به شمار میرود که با ایران نیز روابط تجاری داشته است.
شینزو آبه، نخستوزیر پیشین ژاپن، در سال ۱۳۹۸ سفری به ایران داشت و با علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، دیدار کرد.
در آن زمان گفته شد او حامل پیام دونالد ترامپ، رییسجمهوری وقت آمریکا برای رهبر جمهوری اسلامی بوده است.
در ویدیویی که از این دیدار منتشر شد، خامنهای خطاب به آبه گفت: «من شخص ترامپ را شایسته مبادله هیچ پیامی نمیدانم و هیچ پاسخی هم به او ندارم.»
سال ۱۳۶۲ نیز شیناتزو آبه، پدر شینزو آبه و وزیر وقت خارجه ژاپن برای میانجیگری میان ایران و عراق به تهران سفر کرده بود.
عراقچی: آمریکا جلب اعتماد کند
بر اساس گزارش خبرگزاری دولتی جمهوری اسلامی، ایرنا، عراقچی در گفتوگو با وزیر خارجه ژاپن گفت: «این آمریکاست که باید با جلب اعتماد ایران به دیپلماسی بازگردد.»
عراقچی این درخواست را در شرایطی مطرح کرده که آمریکا بر سه شرط اصلی خود در مذاکرات هستهای با تهران تاکید دارد.
هفتم آذر، ایراناینترنشنال به نقل از منابع آگاه گزارش داد دولت آمریکا در پاسخ به درخواست مسعود پزشکیان از عربستان سعودی برای میانجیگری میان تهران و واشینگتن، بار دیگر بر شروط سهگانه خود برای مذاکره با حکومت ایران تاکید کرد.
استیو ویتکاف، نماینده ویژه ترامپ در امور خاورمیانه، پیشتر از جمهوری اسلامی خواسته بود برنامه هستهای و غنیسازی اورانیوم را بهطور کامل کنار بگذارد، نیروهای نیابتی خود را منحل کند و محدود شدن برنامه موشکیاش را بپذیرد.
افزایش درخواستها از جمهوری اسلامی برای بازگشت به میز مذاکره
پیش از ژاپن، فرانسه هفته گذشته درخواست مشابهی از جمهوری اسلامی مطرح کرد.
عراقچی و ژان نوئل بارو، وزیر خارجه فرانسه، پنجم آذر در پاریس با یکدیگر دیدار کردند و پس از این دیدار، فرانسه اعلام کرد این کشور از تهران خواسته است به مذاکرات برگردد تا «توافقی قوی و پایدار» حاصل شود که تضمین کند جمهوری اسلامی هرگز به سلاح هستهای دست نخواهد یافت.
سرنوشت و وضعیت ذخایر اورانیوم غنیشده، بهویژه ذخایر اورانیوم ۶۰ درصدی در ایران، همچنان نامشخص است و جمهوری اسلامی از دادن اجازه به آژانس برای بررسی این ذخایر خودداری میکند.
شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی ۲۹ آبان در نشست غیرعلنی خود قطعنامهای تصویب کرد که جمهوری اسلامی را ملزم میکند «بیدرنگ» درباره وضعیت ذخایر اورانیوم غنیشده و سایتهای هستهای آسیبدیده در جریان جنگ ۱۲ روزه گزارش دهد.
عراقچی، ۹ آذر به خبرگزاری دولتی ایرنا گفت که اکنون امکان مذاکره با آمریکا وجود ندارد و با اروپاییها هم مشکلات مشابهی وجود دارد: «ما سالها با سه کشور اروپایی مذاکره کردیم اما نتایج واقعا موثری نداشته است.»
