در آستانه شب یلدا، مخاطبان ایراناینترنشنال در پیامهای خود از احساس دوگانهای سخن گفتند که بر جامعه ایران سایه انداخته است؛ از یکسو، شهروندان میکوشند سنتهای باستانی را زنده نگه دارند و از سوی دیگر، تورم بیسابقه ناشی از ناکارآمدی حکومت، فشار معیشتی را دوچندان کرده است.
گزارشها از ایران حاکی از آن است که قیمت میوه، آجیل و شیرینی در روزهای پایانی پاییز افزایش چشمگیری داشته و وضعیت به جایی رسیده است که برخی شهروندان ناچار شدهاند خوراکیهای شب یلدا را بهصورت قسطی تهیه کنند.
در چنین شرایطی، تقابل شهروندان با حاکمیت بر سر حفظ و پاسداشت سنتهای باستانی، این بار در شب یلدا جلوهگر شده است.
یکی از مخاطبان ایراناینترنشنال در پیام خود، ضمن انتقاد شدید از بیکفایتی جمهوری اسلامی گفت با توجه به مشکلات کنونی و گرانی بیسابقه، او و اعضای خانوادهاش تصمیم گرفتهاند هزینه خرید اقلام شب یلدا را میان خود تقسیم کنند تا در نهایت بتوانند این شب را در کنار یکدیگر بگذرانند.
شهروند دیگری با ارسال یک پیام صوتی گفت: «مشخص است که این گرانیها بر سفره تمامی اقشار جامعه اثرگذار بوده، اما مهم این است که مردم ایران با چنگ و دندان سنتهای دیرین خود را پاس میدارند.»
او افزود: «به چشم خود دیدم که عده زیادی از مردم در حال خرید وسایل شب یلدا با کوچکترین اندازه هستند و این یعنی مردم از سنتهای خود نگهبانی میکنند.»
یک شهروند نیز بر ضرورت برگزاری مراسم شب یلدا تاکید کرد و گفت: «حکومت بعد از انقلاب سالها خواستار آن بوده که مراسمهای ملی تعطیل شوند. اکنون که با ارشاد و موعظه نتوانسته این کار را انجام دهد، با گرانی به دنبال تحقق هدف خود است.»
ارزیابی پیامهایی از این دست نشان میدهد برخلاف «ملیگرایی» جمهوری اسلامی که تنها در بزنگاههایی مانند جنگ ۱۲ روزه و بهصورت فرصتطلبانه بروز میکند، ایراندوستی در میان مردم حتی در سختترین شرایط معیشتی و اقتصادی تداوم دارد ودر پایبندی عملی به سنتها و تلاش برای حفظ هویت فرهنگی بازتاب مییابد.
گلایه شدید شهروندان از گرانیها
بخش دیگری از پیامهای رسیده به ایراناینترنشنال حاکی از آن است که شرایط برای بسیاری از مردم در هفتههای اخیر دشوارتر شده و فشار سنگین مشکلات معیشتی توان آنها را برای خرید اقلام شب یلدا بهشدت کاهش داده است.
یکی از شهروندان نوشت: «قیمت آجیل در ایران بیداد میکند. آجیل که زمانی کیلویی ۱۰۰ هزار تومان بود، به بالای ۲ میلیون رسیده و فقط اقشار پردرآمد قادر به خرید آن هستند. شیرینی و میوه هم به همین منوال.»
در پیام دیگری آمده است: «دولت بهجای آنکه در این مناسبتها شرایط را طوری فراهم کند که همه قادر به خرید باشند، راه را برای سودجویان هموار میکند.»
یک مخاطب هم گفت: «بسیاری از تنقلات فراموش شدهاند و این اتفاق از سالها پیش افتاده است. اما امسال اوضاع بهمراتب بدتر شده و ۹۹ درصد تنقلات از سفره مردم حذف شدهاند.»
بهدنبال سیاستهای ناکارآمد جمهوری اسلامی در زمینههای اقتصادی، سیاست داخلی و سیاست خارجی طی دهههای اخیر، تورم افسارگسیخته زندگی شهروندان، بهویژه اقشار کمدرآمد، را بهشدت تحت تاثیر قرار داده و قیمت کالاهای اساسی با جهشی بیسابقه روبهرو شده است.
رکوردزنی روزانه نرخ ارزهای خارجی نیز به نگرانیها از چشمانداز اقتصادی کشور دامن زده و امنیت روانی جامعه را تحتالشعاع قرار داده است.
ناامیدی از وضع موجود
در شماری از پیامهای دریافتی، ناامیدی عمیق از وضعیت موجود بهروشنی دیده میشود. یکی از مخاطبان گفت: «مگر شب یلدایی برای مردم درمانده باقی مانده که بخواهیم آن را جشن بگیریم؟ ما ملت ایران فقط شب و روز را سپری میکنیم.»
شهروند دیگری با انتقاد از حکمرانی جمهوری اسلامی نوشت: «نه قدرت خرید کردن داریم، نه قدرت شادی کردن. اینها ازما مردگانی ساختند که تنهاادای زنده بودن را درمیآوریم.»
در یکی از پیامها آمده است: «امسال حتی جرات دعوت کردن اعضای خانواده خودمان راهم نداریم. خرید شب یلدای امسال ما صفر است. پارسال فقط کمی تخمه با چند دانه شیرینی گرفتم که خانوادهام ناراضی بودند و گفتند باید پول را برای هزینههای مهمتر نگه داشت.»
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
