روزنامهنگار و مستندساز ایرانی-کانادایی
مایکل اورِن، نویسنده و سفیر پیشین اسرائیل در واشینگتن، در گفتوگو با ایراناینترنشنال هشدار داد که هرچند جمهوری اسلامی اکنون منزوی و تحت فشار است، اما احتمال دارد «ضدحملههای قاطع» این حکومت در جنگ ۱۲ روزه او را «برای ورود به یک نبرد مرگبار دیگر» جسورتر کرده باشد.
او در مصاحبه با پادکست انگلیسی ایراناینترنشنال افزود: «خاورمیانه در یک نقطه عطف تاریخی قرار دارد. جمهوری اسلامی اکنون احساس میکند به حاشیه رانده شده و درست در چنین لحظاتی است که حکومتها خطرناکتر از همیشه میشوند.»
به باور اورن احتمال دارد که حاکمیت ایران اکنون تصور کند که چیز چندانی برای از دست دادن ندارد، پس میتواند خصومتها را از سر بگیرد.
یادگیری در میدان آتش
به گفته اورن، تهران معتقد نیست در جنگ اخیر شکست خورده است و همین تصور، دستکم گرفتن هزینههای آغاز دوباره جنگ را برایش آسانتر کرده است. او یادآوری کرد: «در روزهای پایانی جنگ ۱۲ روزه ، کارایی سامانههای رهگیری [در اسرائیل] کاهش یافته بود. موشکهای شهاب دیگر فقط یک اتاق را ویران نمیکردند، بلکه یک محله را نابود میکردند. نمیدانم اسرائیل چند شب دیگر میتوانست دوام بیاورد.»
از نظر او، توانایی جمهوری اسلامی در انطباق سریع با سازوکار دفاع موشکی اسرائیل، یکی از دلایلی بود که تلآویو را به پذیرش زودهنگام آتشبس واداشت.
اورن تاکید کرد: «آنها یاد گرفته بودند چگونه از سپر دفاعی ما عبور کنند و خسارتهای سنگینی به بار آورند.»
بازترسیم نقشه خاورمیانه
این دیپلمات پیشین بر این باور است که پیامدهای جنگ اخیر، خاورمیانه را دستخوش تغییراتی کرده است که شاید حتی از تحولات پس از جنگ ششروزه در سال ۱۹۶۷ هم عمیقتر باشد.او گفت: «امروز منطقه به گونهای دگرگون شده که هیچ شباهتی به گذشته ندارد. حتی کشورهایی که در جریان جنگ، آشکارا از اسرائیل انتقاد میکردند، اکنون در خفا با آن وارد گفتوگو شدهاند؛ چراکه نگرانی مشترکی به نام جمهوری اسلامی دارند.» اورن تاکید کرد: «صلح در خاورمیانه تنها از مسیر قدرت حاصل میشود؛ قدرت نرم بهتنهایی هرگز کارگر نبوده است.»
پرونده هستهای و شکافهای تازه در گسل
اظهارات اورن در حالی مطرح میشود که تنشها درباره برنامه هستهای جمهوری اسلامی دوباره بالا گرفته است. تهران با پشتیبانی روسیه و چین، تلاشهای اروپا برای بازگرداندن تحریمها را «غیرقانونی» میداند و استدلال میکند که قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت منقضی شده است.
در همین حال، جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، در سفر به اورشلیم تاکید کرد واشینگتن همچنان مسیر دیپلماسی را دنبال میکند تا مانع دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای شود: «رییسجمهوری ترامپ واقعا خواهان شکوفایی ایران است، اما این کشور هرگز نمیتواند سلاح هستهای داشته باشد.»
بر اساس گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی، جمهوری اسلامی حدود ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد در اختیار دارد؛ میزانی که در صورت غنیسازی بیشتر، برای ساخت حدود ۱۰ بمب کافی است.
هرچند آژانس تاکید میکند شواهدی از قصد جمهوری اسلامی برای ساخت سلاح وجود ندارد، اما رافائل گروسی هشدار داده است که «اگر دیپلماسی شکست بخورد، بازگشت به گزینه نظامی منتفی نیست.»
در داخل ایران، خطبههای نماز جمعه اخیر لحنی تند و سرسختانه داشتند. روحانیون ارشد نظام، آمریکا را محکوم کردند و از آنچه «ایستادگی کشور» نامیدند، تمجید کردند.
احمد خاتمی وعده داد «شاخ این گاو وحشی را میشکنیم»، و محمد سعیدی در قم از علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، بابت «درهم شکستن غرور رییسجمهوری آمریکا» قدردانی کرد.
آیندهای نامعلوم
هرچند گمانهزنیها از احتمال حمله دوباره اسرائیل حکایت دارد، اورن تاکید کرد که رهبران اسرائیل بهخوبی از هزینههای چنین اقدامی آگاهند.
او گفت: «ایران منزوی است و ممکن است احساس کند چیزی برای از دست دادن ندارد جز آغاز دور دوم درگیری. اما در اسرائیل کمتر کسی تمایل دارد بار دیگر تا مرز فاجعه پیش برود.»
با این حال، او با اندکی خوشبینی محتاطانه افزود: «اگر ورقها درست بازی شوند، ممکن است تا دو سال دیگر خاورمیانه بهکلی چهرهای دیگر پیدا کند.»
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
