طبق یادداشتی که ارتش اسرائیل در غزه پیدا کرده و نیویورک تایمز به نسخهای از آن دست یافته است، حماس پیش از حمله ۷ اکتبر به نیروهایش دستور داده بود با هدف ایجاد ترس و بیثباتی در اسرائیل، سربازان و جوامع غیرنظامی اسرائیل را هدف قرار دهند و تصاویر اعمال خشونتآمیز خود را منتشر کنند.
ارتش اسرائیل این یادداشت را از تونل مورد استفاده محمد سنوار، برادر یحیی سنوار، به دست آورده و جامعه اطلاعاتی اسرائیل معتقد است که این دستور را یحیی سنوار نوشته است.
مقامهای اسرائیلی میگویند این یادداشت نشان میدهد که بر خلاف ادعاهی حماس، سنوار از ابتدا میخواست نیروهایش غیرنظامیان اسرائیلی را هدف قرار دهند.
در مرکز این همکاری، نه روند صلح فلسطین، بلکه مهار [حکومت] ایران و متحدان منطقهای آن قرار داشته است.
بر اساس این اسناد که از فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) به بیرون درز کردهاند، ایالات متحده طی سه سال گذشته میانجی دیدارها و رزمایشهای مشترکی میان افسران بلندپایه اسرائیلی و نظامیان شش کشور عربی شامل عربستان سعودی، امارات متحده عربی، مصر، اردن، بحرین و قطر بوده است. هدف اصلی این نشستها — که در بحرین، مصر، قطر و اردن برگزار شده — بررسی تهدیدات مشترک، از جمله برنامه موشکی ایران، شبکههای شبهنظامی متحد تهران در منطقه، و عملیات گروههای مورد حمایت حکومت ایران در تونلهای غزه بوده است.
ایران، محور اتحاد پنهان
در یکی از اسناد فاششده آمده است: «ایران و گروههای نیابتیاش محور شرارت در منطقهاند.» این سند همراه با نقشهای منتشر شده که بر فراز غزه و یمن — جایی که نیروهای مورد حمایت تهران حضور دارند — تصاویر موشکها نقش بسته است.
اسناد دیگر نشان میدهد که همکاریها تحت عنوان «ساختار امنیت منطقهای» شکل گرفته است؛ پروژهای که هدف آن، ایجاد سامانه دفاع هوایی و اطلاعاتی مشترک برای مقابله با حملات احتمالی حکومت ایران و متحدانش است.
در قالب این طرح، کشورهای عربی و اسرائیل در سال ۲۰۲۲ در یک کنفرانس امنیتی توافق کردند سامانههای راداری و اطلاعاتی خود را با سامانههای آمریکا یکپارچه کنند. تا سال ۲۰۲۴، سنتکام موفق شده بود بیشتر این کشورها را به شبکههای خود متصل کند تا دادههای راداری و حسگرهایشان را در اختیار ارتش آمریکا و در مقابل، تصویر مشترکی از وضعیت هوایی منطقه دریافت کنند.
نقش قطر و عربستان در همکاری علیه جمهوری اسلامی
قطر و عربستان — دو کشوری که هنوز روابط دیپلماتیک رسمی با اسرائیل ندارند — در پشت صحنه نقش کلیدی در این همکاری ضدحکومت ایران ایفا کردهاند.
در ماه مه ۲۰۲۴، افسران ارشد اسرائیلی و عربی در پایگاه نظامی العدید در قطر گرد هم آمدند تا درباره مقابله با تهدیدات تهران و عملیات گروههای نیابتی آن گفتوگو کنند. به نوشته این اسناد، هیأت اسرائیلی مستقیماً به پایگاه آمریکایی منتقل شد تا از ورود از مبادی غیرنظامی و احتمال افشای عمومی سفر جلوگیری شود.
در یکی دیگر از نشستها که در سال ۲۰۲۵ برگزار شد، مقامهای سعودی و آمریکایی گزارشی از وضعیت سوریه، نقش حکومت ایران در حمایت از دولت اسد و فعالیت گروههای نیابتی ایران مانند حوثیهای یمن ارائه کردند.
تناقض در رفتار سیاسی و امنیتی کشورهای عربی
این همکاریها در حالی گسترش یافته که رهبران عرب در سطح سیاسی، جنگ اسرائیل در غزه را بهشدت محکوم کردهاند. امیر قطر در مجمع عمومی سازمان ملل در سپتامبر گذشته، حملات اسرائیل را «جنگی نسلکشانه علیه مردم فلسطین» توصیف کرد و عربستان نیز اسرائیل را به «گرسنگی دادن» و «پاکسازی قومی فلسطینیان» متهم کرد.
اما در سطح امنیتی، همان کشورها در حال تبادل اطلاعات با اسرائیل برای مقابله با حکومت ایران بودهاند. اسناد سنتکام تصریح میکند که «این همکاریها بهمنزله تشکیل ائتلاف جدید نیست» و تمامی نشستها باید «در محرمانگی کامل» برگزار شوند.
از دفاع هوایی تا عملیات اطلاعاتی علیه جمهوری اسلامی
در یکی از گزارشهای سنتکام، طرحی برای ایجاد «مرکز ترکیبی امنیت سایبری خاورمیانه» تا سال ۲۰۲۶ مطرح شده که قرار است مقر آموزش و تمرین عملیات دفاع سایبری در منطقه باشد. سندی دیگر پیشنهاد ایجاد «مرکز همگرایی اطلاعات» را میدهد تا کشورهای شریک بتوانند عملیات اطلاعاتی علیه حکومت ایران و متحدانش را «سریعتر و هماهنگتر» اجرا کنند.
ژنرالهای آمریکایی این همکاری را ادامه توافقهای موسوم به «پیمان ابراهیم» میدانند که از زمان عادیسازی روابط برخی کشورهای عربی با اسرائیل در سال ۲۰۲۰ آغاز شد. با این حال، تحلیلگران معتقدند که همکاریهای امنیتی صرفاً جنبه تاکتیکی دارد و لزوماً به همگرایی سیاسی منجر نخواهد شد.
واکنش کارشناسان: ائتلافی شکننده بر پایه ترس از تهران
امیل خُییم، مدیر برنامه امنیت منطقهای در اندیشکده بینالمللی مطالعات استراتژیک، در گفتوگو با واشینگتن پست گفته است: «ایران چسبی است که این همکاریها را کنار هم نگه میدارد، اما این چسب موقتی است. حمله اسرائیل به قطر نشان داد که این اتحاد پنهان چقدر شکننده است.»
توماس ژونو، استاد دانشگاه اتاوا نیز گفت: «کشورهای عرب خلیجفارس از رفتار غیرقابل پیشبینی اسرائیل بیم دارند، اما در عین حال به آمریکا و اسرائیل برای مهار ایران وابستهاند. همین دوگانگی باعث شده همکاریهایشان با تلآویو در سطح نظامی ادامه یابد، در حالی که در سطح سیاسی علیه آن موضع میگیرند.»
افشای این اسناد نشان میدهد که ترس از گسترش نفوذ ایران بیش از هر عامل دیگری، کشورهای عربی را به همکاری با اسرائیل واداشته است — همکاریای که در ظاهر وجود ندارد، اما در عمق نهادهای نظامی و اطلاعاتی منطقه ریشه دوانده است.
در حالی که جنگ غزه در مسیر آتشبس قرار گرفته، این «اتحاد پنهان ضدایرانی» احتمالاً در آینده به یکی از ابزارهای کلیدی واشینگتن برای بازتعریف نظم امنیتی خاورمیانه تبدیل خواهد شد.
این در حالی است که اسرائیل همچنان به حملات خود علیه مواضع حزبالله ادامه میدهد، اقدامی که به گفته تحلیلگران به طور غیرمستقیم به نفع سوریه تمام میشود، زیرا مانع از گسترش قدرت این گروه در منطقه میشود.
بر اساس این گزارش، اسعد حسن الشیبانی، وزیر خارجه سوریه، روز جمعه به همراه وزیر دادگستری، مظهر الویس، و رئیس سازمان اطلاعات عمومی، حسین السلامه، وارد بیروت شد و با نواف سلام، نخستوزیر لبنان، دیدار کرد. هدف این دیدار، گفتوگو درباره روابط دوجانبه، همکاریهای اقتصادی و امنیتی، و هماهنگی بیشتر میان دمشق و بیروت عنوان شده است. خبرگزاری رسمی سوریه (سانا) اعلام کرد دو طرف درباره «توسعه همکاریهای مشترک و بررسی آخرین تحولات منطقهای» گفتوگو کردهاند.
شيبانی در این دیدار تاکید کرده است که سوریه به دنبال ایجاد روابط تجاری و سرمایهگذاری با لبنان است، بهویژه در مرحله بازسازی پس از جنگ، و این روند میتواند به سود اقتصاد لبنان نیز باشد. یکی از محورهای مذاکرات نیز بازگشت داوطلبانه پناهجویان سوری از لبنان به کشورشان بوده است.
اورشلیمپست مینویسد روابط میان سوریه و لبنان سابقهای طولانی و پرتنش دارد؛ از دهه ۱۹۷۰ تا سال ۲۰۰۵ سوریه عملاً لبنان را در اشغال خود داشت و نقش تعیینکنندهای در سیاست داخلی آن ایفا میکرد. پس از خروج نیروهای سوری، نفوذ حزبالله در لبنان افزایش یافت و این گروه از خاک سوریه برای انتقال سلاح و نیرو استفاده کرد. در جریان جنگ داخلی سوریه نیز حزبالله در کنار حکومت بشار اسد جنگید و با وجود تلفات سنگین، جایگاهی مؤثر در ساختار نظامی و امنیتی سوریه پیدا کرد.
تحلیلگر اورشلیمپست مینویسد حملات اسرائیل در پاییز گذشته که باعث تضعیف حزبالله شد، به شورشیان سوری تحت رهبری «هیات تحریرالشام» فرصت داد تا حمله گستردهای را علیه نیروهای اسد آغاز کنند؛ حملهای که در دسامبر ۲۰۲۴ تا دمشق پیش رفت.
در حال حاضر، دولت جدید سوریه در تلاش است روابط خود را با بیروت بازسازی کند و مانع از آن شود که حزبالله لبنان از خاک سوریه برای مقاصد نظامی یا قاچاق استفاده کند. در همین حال، دولت لبنان نیز وعده داده است که برنامه خلع سلاح حزبالله را پیش ببرد، هرچند هنوز به این وعده عمل نکرده است.
از سوی دیگر، حزبالله روز شنبه در بیانیهای حمله هوایی اسرائیل به منطقه المصیلح در جنوب لبنان را محکوم کرد و آن را «بخشی از هدفگیریهای عامدانه غیرنظامیان و زیرساختهای اقتصادی» دانست. روزنامه لبنانی الاخبار که به مواضع حزبالله نزدیک است، این بیانیه را منتشر کرده است.
به نوشته اورشلیمپست، این تحولات نشان میدهد دمشق درصدد است ضمن بهبود روابط با لبنان، تعادل تازهای در تعامل خود با حزبالله برقرار کند؛ تلاشی که میتواند معادلات قدرت در مرزهای سوریه و لبنان را در ماههای آینده دگرگون کند.
مقامهای امنیتی در اسلامآباد و کابل اعلام کردند که این درگیریها پس از حمله طالبان افغانستان به مواضع مرزی پاکستان آغاز شد. منابع محلی در ولایت هلمند نیز گزارش دادند که نیروهای طالبان موفق به تصرف دو پاسگاه مرزی پاکستانی شدهاند.
به گزارش رسانههای منطقهای، این درگیریها بهویژه در ولایتهای کنر، ننگرهار و هلمند شدت گرفته و نبردهایی سنگین در چندین نقطه از خط مرزی به وقوع پیوسته است. مقامهای امنیتی پاکستان میگویند که دستکم در پنج نقطه مرزی هدف حمله قرار گرفتهاند و آنها نیز به این حملات پاسخ دادهاند.
در حالی که ارتش پاکستان هنوز به درخواست رسانهها برای اظهارنظر رسمی پاسخی نداده، منابع امنیتی در اسلامآباد تایید کردهاند که این کشور در حال اجرای «اقدامات متقابل» علیه مواضع طالبان در مرز است.
منشأ اصلی این بحران نظامی، فعالیتهای گروه «تحریک طالبان پاکستان» اعلام شده؛ گروهی که سالهاست از سوی پاکستان به انجام حملات تروریستی از خاک افغانستان متهم میشود.
در واکنش به این تهدیدات، نیروی هوایی پاکستان هفته گذشته حملاتی هوایی را در کابل انجام داد که هدف آن، بهگفته مقامهای اطلاعاتی، رهبران این گروه بودهاند.
این حملات، بهویژه در پایتخت افغانستان و ولایت پکتیکا، با واکنش شدید طالبان مواجه شد. کابل تهدید کرده بود که به حملات هوایی پنجشنبه گذشته پاسخ خواهد داد. با این حال، دولت پاکستان تاکنون نه این حملات را تایید کرده و نه آنها را تکذیب کرده است.
از سوی دیگر، دولت طالبان در کابل ادعاهای پاکستان مبنی بر حضور و فعالیت «تحریک طالبان پاکستان» در خاک افغانستان را بهطور کامل رد کرده و اقدامات ارتش پاکستان را «نقض آشکار حاکمیت ملی افغانستان» دانسته است.
با ادامه این اتهامزنیها میان دو طرف، تنشها در مرز افغانستان و پاکستان به مرحلهای بحرانی رسیده است.
گزارشها حاکی از آن است که یگانهای نظامی هر دو کشور در سراسر مرز به حالت آمادهباش کامل درآمدهاند؛ وضعیتی که نگرانیها نسبت به تبدیلشدن این درگیریها به یک رویارویی نظامی طولانیمدت را افزایش داده است.
پاکستان به کابل حمله هوایی کرد
در پی وقوع انفجاری مهیب در شامگاه پنجشنبه ۱۷ مهر در کابل، ذبیحالله مجاهد، سخنگوی طالبان، وقوع این انفجار را تایید و اعلام کرد تحقیقات درباره آن در جریان است. او گفت تاکنون گزارشی از تلفات یا خسارات احتمالی منتشر نشده است.
منابع محلی به افغانستاناینترنشنال گفتند که احتمال میرود رهبران طالبان پاکستانی هدف این حمله بودهاند، اما هنوز مشخص نیست که چهرههایی چون نور ولی محسود یا حافظ گلبهادر در این حمله آسیب دیدهاند یا نه.
مقامهای پاکستانی پیشتر بارها کابل را متهم کردهاند که به رهبران «تحریک طالبان پاکستان» در خاک افغانستان پناه میدهد. ساعاتی پیش از این انفجار نیز وزیر دفاع پاکستان هشدار داده بود که طالبان افغانستان بهای حمایت از طالبان پاکستانی را خواهد پرداخت. پیشتر ارتش پاکستان چندین بار مواضع این گروه را در خاک افغانستان هدف حمله قرار داده بود.
شاهدان عینی در کابل از شنیدن صدای پهپاد پیش از وقوع انفجار خبر دادند. هنوز هیچ فرد یا کشوری مسئولیت این حمله را برعهده نگرفته است.
پنتاگون نیز در واکنش به این رویداد اعلام کرد از گزارشها مطلع است، اما در حال حاضر اظهار نظری در اینباره ندارد.
