پهپادهای شاهد جمهوری اسلامی نقش مهمی در کارزار نظامی روسیه علیه اوکراین ایفا کردهاند. روزنامه والاستریت ژورنال با اشاره به این کاربرد گسترده و اثرگذاری در میدان نبرد، گزارش داد اکنون آمریکا و متحدانش میکوشند نسخههای مشابه این سلاح کمهزینه و دوربرد را توسعه دهند.
برای دههها ارتشهای پیشرفته در عملیات نظامی میان دو ابزار تمایز قائل بودند: موشکهای گرانقیمت برای حملات دقیق و توپخانه ارزان برای بمبارانهای گسترده.
با این حال، جنگ اوکراین نشان داد که پهپادها میتوانند همزمان مقرون به صرفه و دقیق باشند. هر پهپاد شاهد تنها دهها هزار دلار هزینه دارد و بر اساس برخی برآوردها قادر است مسافتی بیش از هزار و ۶۰۰ کیلومتر را طی کند.
والاستریت ژورنال نوشت پهپادهای طراحیشده در ایران بهویژه در از کار انداختن سامانههای دفاع هوایی کارآمد بودهاند.
روسیه غالبا دهها فروند پهپاد شاهد را بهطور همزمان به پرواز درمیآورد که پس از اصابت منفجر میشوند.
در برخی موارد نیز این پهپادها همزمان با شلیک موشکها به کار گرفته میشوند تا شانس عبور از سد دفاع هوایی افزایش یابد.
آندره استور، فرمانده نیروی هوافضای سلطنتی هلند، گفت جنگ اوکراین اهمیت پهپادهای دوربرد و ارزان را نشان داد و مشخص کرد که غرب هنوز در این حوزه به جایگاه مطلوب نرسیده است.
بر اساس این گزارش، شرکتهایی در ایالات متحده، چین، فرانسه، بریتانیا و دیگر کشورها در حال کار بر روی توسعه پهپادهایی «با تقلید از شاهد» هستند.
اوکراین نیز دستکم طی دو سال گذشته روسیه را با پهپادهای دوربرد هدف قرار داده و بهتازگی از مدلی با بالهای مثلثی استفاده کرده است که بسیار شبیه شاهد به نظر میرسد.
با این حال، تحلیلگران معتقدند غرب در این حوزه عمدتا عقبتر از رقبای خود قرار دارد و با مشکلاتی همچون هزینههای سنگین روبهرو است.
نمونههای آمریکایی پهپاد شاهد
والاستریت ژورنال در ادامه گزارش خود نوشت جمهوری اسلامی حدود ۲۵ سال پیش، پس از تجربه اسرائیل و آفریقای جنوبی در توسعه پهپادهای دوربرد، ساخت شاهد را آغاز کرد.
از آن زمان، این پهپاد هم در عملیات مستقیم حکومت ایران علیه اسرائیل و هم از سوی گروههای نیابتی تهران در خاورمیانه به کار گرفته شده است.
روسیه نیز در اواخر سال ۲۰۲۲، پس از امضای توافقی با تهران برای خرید و تولید بومی این پهپادها، به استفاده از شاهد روی آورد و از آن زمان تاکنون دهها هزار فروند از نسخه بومی این پهپادهای تهاجمی و نمونههای بدل آن را علیه اهدافی در اوکراین مورد استفاده قرار داده است.
پیشتر در ماه ژوئیه، پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، در یادداشتی خواستار تقویت زیرساختهای تولید پهپاد در این کشور شد و تاکید کرد واحدهای رزمی باید به مجموعهای از پهپادهای ارزانقیمت ساخت آمریکا مجهز شوند.
پنتاگون تابستان سال جاری ۱۸ نمونه آزمایشی از پهپادهای ساخت ایالات متحده را به نمایش گذاشت.
یکی از این پهپادها مدل «لوکاس» متعلق به شرکت «اسپکترورکس» مستقر در فینیکس بود که شباهت زیادی به مدل شاهد دارد.
این شرکت محصول خود را «مقرون به صرفه» و با نیازهای لجستیکی اندک معرفی کرده است.
پهپاد تهاجمی دوربرد «اروهد» ساخت شرکت «گریفون ایرواسپیس» نیز همان طراحی بالهای مثلثی پهپاد شاهد را دارد.
این شرکت مستقر در مدیسون آلاباما اعلام کرده این پهپاد برای تولید انبوه طراحی شده و قابلیت پرتاب با شیوههای مختلف را دارد.
نقاط قوت و ضعف شاهد
پهپادهای شاهد و نمونههای مشابه آن بهقدری رایج شدهاند که شرکتهایی مانند گریفون و همچنین ساب سوئد حتی پهپادهایی ویژه تمرینهای هدفگیری عرضه میکنند که از نظر شکل و عملکرد شبیه تولیدات ایرانی هستند.
با این حال، هزینه بالای نیروی کار و مواد اولیه همچنان چالش اصلی برای همه سازندگان پهپاد در غرب به شمار میرود.
به عنوان نمونه، شرکت آمریکایی «صنایع آندریل» سال گذشته ۲۹۱ فروند از پهپادهای دوربرد «آلتیوس» را به تایوان فروخت؛ معاملهای که در آن بهای هر پهپاد همراه با آموزش و زیرساختهای پشتیبانی بیش از یک میلیون دلار تعیین شده بود.
این در حالی است که به گفته تحلیلگران، روسیه میتواند نسخه سادهتر پهپاد شاهد را با هزینهای در حدود ۳۵ تا ۶۰ هزار دلار برای هر فروند تولید کند.
استیو رایت، مشاور دولت بریتانیا و شماری از شرکتها در حوزه طراحی پهپاد، میگوید طراحی بالهای مثلثی پهپاد شاهد امکان تولید انبوه و ارزان را فراهم میکند، زیرا معمولا نیازی به اجزای سازهای مانند تیرکهای نگهدارنده ندارد.
استفاده از بدنه فایبرگلاس یا فیبر کربن و بهکارگیری موتور ملخی بهجای پیشرانه جت نیز به کاهش هزینهها کمک میکند.
با این حال، برخی از سازندگان غربی بر این باورند که عملکرد برتر پهپادهایشان هزینه بیشتر را توجیه میکند.
شرکت بریتانیایی «امجیآی انجینیرینگ» اعلام کرده پهپاد دوربرد «اسکایشارک» قادر است با سرعت ۴۵۰ کیلومتر در ساعت پرواز کند، در حالی که سرعت پهپاد شاهد-۱۳۶ حدود ۱۸۵ کیلومتر در ساعت است.
به گفته مایک گاسکوین، بنیانگذار این شرکت، همین ویژگی اسکایشارک رهگیری و سرنگون کردن آن را دشوارتر میکند.
او افزود: «اگر میزان اصابت اسکایشارک به اهداف دو برابر [شاهد] باشد، در مجموع هزینه آن بسیار کمتر از شاهد تمام میشود.»
شرکت امجیآی بهای هر اسکایشارک را بین ۵۰ تا ۶۵ هزار دلار اعلام کرده است.
گویدو کروزتو، وزیر دفاع ایتالیا، پنجشنبه سوم مهر در سخنانی در سنای این کشور اعلام کرد ایتالیا یک کشتی برای پشتیبانی از «ناوگان جهانی صمود» اعزام کرده و کشتی دیگری نیز در راه است تا بهطور ویژه از شهروندان ایتالیایی حاضر در این کاروان حمایت کند.
او افزود: «این یک اقدام جنگی یا تحریکآمیز نیست، بلکه اقدامی انسانی است؛ وظیفهای که هر دولت در قبال شهروندان خود بر عهده دارد.»
وزیر دفاع ایتالیا در عین حال از فعالان ضد جنگ خواست از تلاش خود برای شکستن محاصره نوار غزه صرفنظر کنند.
ایتالیا چهارشنبه دوم مهر نخستین ناوچه خود را برای کمک به این ناوگان اعزام کرد. پیشتر در همان روز، ناوگان جهانی صمود اعلام کرده بود در فاصله ۵۶ کیلومتری جزیره گاودوس یونان هدف حمله پهپادی قرار گرفته است. حملهای که طی آن پهپادها، نارنجکهای صوتی و پودر خارشزا بر روی کشتیهای این کاروان پرتاب کردند.
در این حمله کسی آسیب ندید اما چند کشتی دچار خسارت شدند.
اسپانیا نیز یک ناو جنگی را به منظور پشتیبانی از این کاروان اعزام کرده است.
خبرگزاری رویترز اقدام مادرید و رم در حمایت از ناوگان کمکرسانی به غزه را «بیسابقه» توصیف کرد.
کاروان جهانی صمود با بهکارگیری نزدیک به ۵۰ قایق غیرنظامی در تلاش است محاصره دریایی اسرائیل علیه غزه را در هم بشکند.
در میان سرنشینان این کشتیها شماری از وکلا، نمایندگان پارلمان و فعالان مدنی حضور دارند که از جمله آنها میتوان به گرتا تونبرگ، فعال سوئدی محیط زیست، اشاره کرد.
وزارت امور خارجه اسرائیل ۳۱ شهریور ناوگان جهانی صمود را «ابزاری در خدمت حماس» خواند و تاکید کرد به این کشتیها اجازه نخواهد داد به غزه برسند.
«صمود» واژهای عربی به معنای پایداری، استقامت و ایستادگی است. این اصطلاح در گفتمان فلسطینی بهویژه برای توصیف ماندگاری مردم در سرزمین خود با وجود فشارها و دشواریها به کار میرود.
پیشتر و در ۱۹ خرداد، اسرائیل قایق حامل کمکهای بشردوستانه «مادلین» را که برای شکستن محاصره غزه راهی منطقه شده بود، توقیف کرد.
حمله ارتش اسرائیل به ۱۷۰ موضع در غزه در ۲۴ ساعت گذشته
ارتش اسرائیل سوم مهر اعلام کرد نیروهای هوایی این کشور در ۲۴ ساعت گذشته، ۱۷۰ موضع را در نوار غزه هدف قرار دادهاند.
به گفته ارتش اسرائیل، این اهداف شامل «نیروهای عملیاتی گروههای تروریستی، ساختمانهای مورد استفاده این گروهها، انبارهای سلاح و دیگر زیرساختها» بوده است.
همزمان نیروهای اسرائیلی به پیشروی خود در شهر غزه ادامه میدهند.
پایگاه خبری تایمز اسرائیل سوم مهر گزارش داد پلیس یک دختر نوجوان از جامعه عربهای بادیهنشین را به ظن نصب پوسترهایی در حمایت از حماس در یکی از شهرهای یهودینشین جنوب اسرائیل بازداشت کرده است.
بر اساس این گزارش، این دختر نوجوان از تل شیوا، شهر محل سکونت خود، به شهر عومر رفته و پوسترهایی نصب کرده بود که بر روی یکی از آنها عبارت «اورشلیم از آن ماست» به چشم میخورد.
پلیس اسرائیل در بیانیهای اعلام کرد: «از همه ابزارهای موجود علیه هر فردی که به تحریک تروریسم بپردازد، در زمان جنگ از دشمن حمایت کند و به تضعیف دولت اسرائیل و حاکمیت قانون دست بزند، استفاده میکنیم.»
العربی الجدید نوشت فشارهای دولت ایالات متحده تنها به مساله گروههای مسلح و تسلیحات آنها محدود نمیشود، بلکه اصلاحات در دستگاه قضایی و بخش مالی عراق را نیز در بر میگیرد تا این کشور بتواند «استقلال بیشتری از نفوذ گروههای نزدیک به حکومت ایران» به دست آورد.
یک دیپلمات عراقی که بهتازگی و پس از پایان ماموریتش در اروپا به بغداد بازگشته، به این روزنامه گفت: «واشینگتن خواستار برگزاری جلسات محاکمه در داخل عراق برای رهبران گروهها و شخصیتهایی است که به ارتکاب جنایات علیه بشریت و نقض حقوق بشر متهم شدهاند.»
طبق این گزارش، ائتلاف «چارچوب هماهنگی» که همپیمان تهران محسوب میشود، نسبت به اقدامات و تصمیمات احتمالی آمریکا بهشدت ابراز نگرانی کرده و این تحرکات را «چراغ سبزی به اسرائیل برای هدف قرار دادن گروهها، افراد و نهادهای وابسته به آن در داخل عراق» میداند.
چارچوب هماهنگی ائتلافی سیاسی در عراق است که عمدتا حزبها و گروههای شیعی نزدیک به جمهوری اسلامی را گرد هم آورده است.
در ماههای گذشته، اقدام دولت محمد شیاع السودانی، نخستوزیر عراق، در ارائه لایحهای به پارلمان این کشور برای تثبیت جایگاه حشد شعبی، گروه مسلح متحد تهران، در ساختار امنیتی عراق خبرساز شد و واکنشهای مختلفی را برانگیخت.
در پی فشارهای فزاینده آمریکا و شماری دیگر از کشورها، دولت عراق سرانجام پنجم شهریور این لایحه جنجالی را از پارلمان پس گرفت.
تحولات عراق در سایه رویارویی تهران و غرب
روزنامه المدی عراقی گزارش داد هیات اعزامی از بغداد برای شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل متحد، از جریانهای نزدیک به جمهوری اسلامی تشکیل شده است.
در همین حال، عدنان الزرفی، نماینده پارلمان عراق، خبر داد سفارت آمریکا در بغداد و سفارت عراق در واشینگتن «عملا فعالیتی ندارند» و آمریکا از دولت عراق خواسته «مانع مشارکت گروههای مسلح» در انتخابات آتی این کشور شود.
او افزود: «اجرای مکانیسم ماشه علیه ایران که احتمال دارد در روزهای آینده عملی شود، تاثیرش بر عراق شدیدتر از هر حمله آمریکا یا اسرائیل خواهد بود.»
فواد حسین، وزیر خارجه عراق نیز درباره احتمال تشدید تنشهای منطقهای هشدار داد و اذعان کرد «آسمان عراق به میدان جنگ تبدیل شده» است.
بغداد در سالهای اخیر نقشی کلیدی در تلاشهای جمهوری اسلامی برای دور زدن تحریمهای بینالمللی ایفا کرده است.
با این حال، دونالد ترامپ پس از بازگشت به کاخ سفید کوشیده است با تشدید فشارها بر جمهوری اسلامی و شبکههای وابسته به آن در عراق، گستره فعالیتهای تهران را کاهش دهد و از طریق احیای کارزار «فشار حداکثری»، حکومت ایران را به تغییر رفتار، بهویژه در خصوص پرونده هستهای، وادار سازد.
۱۱ شهریور، وزارت خزانهداری آمریکا یک شبکه قاچاق نفت جمهوری اسلامی در عراق را تحریم کرد.
پس از این اقدام واشینگتن، نخستوزیر عراق دستور تشکیل کمیتهای عالیرتبه را برای تحقیق درباره شبهات فساد در زمینه اختلاط و قاچاق نفت خام و فرآوردههای نفتی صادر کرد.
بر اساس گزارش بلومبرگ، چین در دو ماه گذشته شاهد افزایش چشمگیر واردات نفت خام از اندونزی بوده که این امر مسیری غیرمعمول را نشان میدهد و گویای آن است که ممکن است با توجه به تحریمهای آمریکا علیه جمهوری اسلامی، روشهای جدیدی برای صادرات نفت ایران در حال شکلگیری باشد.
این وبسایت خبری بر اساس دادههای گمرک چین گزارش داد که ماه گذشته میلادی (اوت) در مجموع ۲.۷ میلیون تُن نفت خام از اندونزی به چین رفته است که معادل تقریبی ۶۳۰ هزار بشکه در روز است.
در ماه قبل از آن (ژوئیه)، میزان واردات از اندونزی به چین سه برابر ماه گذشتهاش شده بود.
بلومبرگ نوشت این سطح واردات «هم غیرمعمول و هم بالا» محسوب میشود زیرا اندونزی به عنوان اقتصاد بزرگ جنوب شرق آسیا، بیش از دو دهه است که واردکننده نفت بوده است.
طبق اطلاعات اداره اطلاعات انرژی آمریکا، خرید چین در ماه اوت به راحتی از تولید اندونزی (در حدود ۵۸۰ هزار بشکه در روز در سال گذشته) فراتر رفته است.
بیشتر تولید نفت اندونزی در داخل کشور مصرف میشود. تقاضای نفت در داخل اندونزی نزدیک به ۱.۷ میلیون بشکه در روز است.
بلومبرگ با اشاره به اینکه چین امروزه بزرگترین خریدار نفت ایران است، افزود که این جریان که بهطور حیاتی برای اقتصاد تهران اهمیت دارد، به پکن امکان میدهد بهمنظور تقویت امنیت انرژی خود از منابع ارزان بهره ببرد.
اما این تجارت که به ناوگان کشتیهای سایه وابسته است، بارها هدف تحریمهای آمریکا قرار گرفته است.
بازگشت تحریمها میتواند عملا به معنای «مرگ توافق هستهای سال ۲۰۱۵» (برجام) باشد؛ توافقی که با خروج دونالد ترامپ، رییسجمهوری وقت آمریکا از آن در سال ۲۰۱۸، ضربه سنگینی متحمل شد و پس از آن، تحریمهای سختگیرانه آمریکا علیه حکومت ایران، دوباره برقرار شد.
اعلام کاهش واردات نفت از مالزی
طبق دادههای گمرک چین، این کشور از اواسط سال ۲۰۲۲ رسما هیچ نفت خامی از ایران وارد نکرده است.
در همین حال، چین از مالزی بیشتر از تولید این کشور نفت خریداری میکند.
مناطق نزدیک به ساحل شرقی مالزی بهطور مکرر به عنوان نقطهای برای انتقال نفت در دریا استفاده میشوند و محمولهها اغلب پیش از حرکت به چین تغییر برند داده میشوند.
در دو ماه گذشته، همزمان با افزایش واردات نفت از اندونزی، حجم اعلامشده واردات نفت از مالزی بیش از ۳۰ درصد کاهش یافته است.
خبرگزاری رویترز دوم مهرماه در یادداشتی به بازگشت قریبالوقوع تحریمهای بینالمللی ایران پرداخت و نوشت که این تحریمها احتمالا صادرات حیاتی نفت این کشور را متوقف نخواهد کرد اما میتواند برای پالایشگران چینی سودآور باشد و امکان دسترسی آنها را به سهم بزرگتری از نفت تخفیفی ایران، فراهم کند.
فرانسه، بریتانیا و آلمان از ششم شهریور ماه روند ۳۰ روزه فعال شدن مکانیسم ماشه (اسنپبک) را آغاز کردند که منجر به بازگرداندن تحریمهای سازمان ملل علیه ایران خواهد شد.
آنها تهران را به نقض توافق برجام متهم کردهاند. توافقی که هدف آن جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای بود.
به گفته ویدا مهراننیا، همسر احمدرضا جلالی، او پنجشنبه توانسته برای نخستین بار پس از چند روز بیخبری، با همسرش تلفنی گفتوگو کند.
جلالی در این تماس توضیح داده که در جریان حمله اسرائیل به زندان اوین، هشت نفر از نیروهای امنیتی با خشونت او را از زندان خارج کردهاند و در آن لحظه تصور کرده که برای اجرای حکم اعدام برده میشود.
بر اساس روایت او، ابتدا به زندان ارتش منتقل شده و پس از چهار روز، بار دیگر با خشونت به یک خانه امن وابسته به نیروهای امنیتی انتقال یافته است.
جلالی گفته است که تمام این مدت را تا چهارشنبه در این خانه امن نگهداری شده و هیچ دسترسی به تلفن یا ارتباط با بیرون نداشته و اکنون دوباره به زندان اوین بازگردانده شده است.
کمیته سیاست خارجی پارلمان بلژیک، پیش از این در ۲۷ شهریور با تاکید بر اینکه نگرانیها درباره جلالی «بیش از هر زمان دیگری» است، از جمهوری اسلامی خواست درباره وضعیت این زندانی سیاسی محکوم به اعدام شفافسازی کند.
۱۹ تیرماه نیز پارلمان اروپا با انتشار بیانیهای ضمن ابراز نگرانی شدید نسبت به وضعیت جلالی، خواستار آزادی فوری او و دیگر زندانیان سیاسی و تعلیق مجازات اعدام در ایران شد.
ایراناینترنشنال سوم تیرماه بر اساس اطلاعات اختصاصی رسیده، گزارش داد که جلالی دوم تیر از زندان اوین خارج و به مکانی نامعلومی منتقل شد.
مای ساتو، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل در امور ایران، سوم تیر با اشاره به اینکه جلالی در پی درگیریها میان اسرائیل و جمهوری اسلامی به مکانی نامعلوم منتقل شد، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «شرایط جلالی نمونهای از الگوی نگرانکنندهی وسیعتری است که شامل اعدام افراد با اتهامهای مربوط به جاسوسی میشود.»
بازداشت و صدور حکم اعدام
جلالی، اردیبهشت ۱۳۹۵ و پس از اینکه به دعوت دانشگاههای تهران و شیراز به ایران سفر کرد، بازداشت و به «جاسوسی» متهم شد.
ابوالقاسم صلواتی، قاضی دادگاه انقلاب و یکی از ناقضان جدی حقوق بشر، مهرماه ۱۳۹۶ برای او حکم اعدام صادر کرد و این حکم در دیوان عالی کشور تایید شد.
جلالی بارها اتهام جاسوسی را رد کرده و گفته است پروندهسازی برای او و صدور این حکم به دلیل «نپذیرفتن درخواست همکاری با سپاه پاسداران و جاسوسی از کشورهای غربی» بوده است.
خانواده و حامیان این پژوهشگر محکوم به اعدام، در ماههای اخیر بارها خواستار اقدام فوری دولت سوئد برای لغو حکم اعدام و آزادی و انتقال فوری او به مراکز درمانی شدهاند.
وزیر خارجه سوئد، ششم اردیبهشت، در بیانیهای خواستار آزادی فوری جلالی به دلایل انساندوستانه شد.
