دونالد ترامپ، رئیسجمهوری ایالات متحده، جمعه در گفتوگو با شبکه فاکس نیوز اعلام کرد که در دیدارش با ولادیمیر پوتین، رئیسجمهوری روسیه، توافق کردند که جنگ اوکراین در نهایت با «مبادله سرزمینها» و نوعی تضمین امنیتی از سوی آمریکا به پایان خواهد رسید.
او گفت که در جریان نشست اخیر خود با ولادیمیر پوتین، رئیسجمهوری روسیه، درباره محورهای مختلفی از جمله ناتو، تدابیر امنیتی و مسائل مربوط به اراضی مذاکره کردهاند. ترامپ این گفتوگوها را بخشی از تلاشها برای دستیابی به راهحلی جهت پایان دادن به جنگ در اوکراین توصیف کرد.
او در پاسخ به پرسشی درباره واگذاری سرزمینهایی به روسیه که پیشتر در اختیار این کشور نبوده و نیز احتمال ارائه تضمین امنیتی از سوی آمریکا به اوکراین، گفت: «فکر میکنم اینها جزو مواردی بودند که دربارهشان مذاکره کردیم و تا حد زیادی به توافق رسیدیم.» ترامپ افزود: «در واقع فکر میکنم سر خیلی چیزها توافق داریم. میتوانم بگویم که جلسه، جلسهای گرم بود.»
او پوتین را «آدمی قدرتمند» و «بسیار سرسخت» توصیف کرد، اما گفت که دیدار مثبت بود و افزود: «فکر میکنم خیلی به پایان نزدیک شدهایم. البته اوکراین هم باید با آن موافقت کند.»
ترامپ در ادامه توصیهاش به رئیسجمهور اوکراین، ولودیمیر زلنسکی، را تکرار کرد و گفت: «باید توافق کند.»
رئیسجمهوری ایالات متحده گفت: «باید توافق کند. ببینید، روسیه یک قدرت بسیار بزرگ است، و اوکراین نیست. آنها سربازان فوقالعادهای هستند.» این سخنان در حالی بیان میشود که تلاشها برای برقراری آتشبس میان دو کشور در جریان است.
ترامپ اظهار داشت: «حالا همهچیز به رئیسجمهوری زلنسکی بستگی دارد. کشورهای اروپایی هم باید کمی وارد عمل شوند، اما تصمیم نهایی با زلنسکی است. و اگر بخواهند، من هم در نشست بعدی شرکت میکنم.» او افزود: «قرار است دیداری میان زلنسکی، پوتین و احتمالاً من برگزار شود تا راهی برای پایان جنگ پیدا کنیم.»
رئیس جمهوری آمریکا همچنین در بخش دیگری از مصاحبه اعلام کرد که فعلاً نیازی به اعمال تعرفههای تلافیجویانه علیه کشورهایی که از روسیه نفت خریداری میکنند نمیبیند، اما ممکن است «تا دو یا سه هفته دیگر» در اینباره تصمیمگیری کند. او گفت: «بهخاطر اتفاقی که امروز افتاد، فکر میکنم فعلاً لازم نیست درباره آن فکر کنم… شاید دو یا سه هفته دیگر مجبور شوم.» ترامپ در ادامه افزود که دیدار با پوتین «بسیار خوب» پیش رفته است.
به گزارش خبرگزاری رویترز، در پایان این نشست سهساعته، ترامپ و پوتین در یک بیانیه کوتاه خبری اعلام کردند که در برخی موارد به «پیشرفت» دست یافتهاند، اما جزئیاتی ارائه نکردند و به سؤالات خبرنگاران نیز پاسخ ندادند. ترامپ در مقابل تابلویی با شعار «در مسیر صلح» ایستاده بود و گفت: «بر سر بسیاری از نکات توافق کردیم، چند مورد مهم هست که هنوز نهایی نشده، اما پیشرفتهایی داشتهایم… تا وقتی توافقی کامل حاصل نشود، توافقی وجود ندارد.»
با این حال، این گفتوگوها نتوانستند به گامی ملموس در جهت برقراری آتشبس در مرگبارترین درگیری اروپا در هشت دهه اخیر منجر شوند. نه دیداری میان پوتین و زلنسکی برنامهریزی شد و نه توافقی بر سر توقف جنگ صورت گرفت؛ اهدافی که ترامپ پیش از نشست وعده داده بود برایشان تلاش خواهد کرد.
پوتین نیز در اظهاراتی اعلام کرد که انتظار دارد اوکراین و متحدان اروپاییاش نتایج مذاکرات مسکو-واشینگتن را «سازنده» تلقی کنند و تلاش نکنند که «پیشرفت بهدستآمده» را تخریب کنند. او گفت: «انتظار دارم توافقات امروز، نقطه رجعتی نه تنها برای حل بحران اوکراین، بلکه برای آغاز بازسازی روابط عملگرایانه میان روسیه و ایالات متحده باشد.» با این حال، پوتین بار دیگر موضع دیرینه مسکو را تکرار کرد که برای رسیدن به صلحی پایدار باید «ریشههای اصلی درگیری» که از دید روسیه مسبب جنگ هستند، از میان برداشته شوند.
در حالیکه این مذاکرات در جریان بود، جنگ در شرق اوکراین ادامه داشت و مناطق زیادی در وضعیت هشدار حملات هوایی قرار داشتند. فرمانداران مناطق روستوف و بریانسک در روسیه گزارش دادند که برخی مناطقشان هدف حمله پهپادی اوکراین قرار گرفتهاند.
در کییف، واکنشی فوری به این نشست دیده نشد. اما اولکسی گنچارنکو، نماینده اپوزیسیون پارلمان اوکراین، در تلگرام نوشت: «به نظر میرسد پوتین برای خود زمان بیشتری خریده است. نه آتشبسی توافق شده و نه کاهش تنشی.»
یان لیپافسکی، وزیر خارجه جمهوری چک، ضمن استقبال محتاطانه از تلاشهای ترامپ گفت که نسبت به جدیت پوتین تردید دارد. او در بیانیهای اعلام کرد: «اگر پوتین واقعاً بهدنبال صلح بود، امروز تمام روز مشغول حمله به اوکراین نبود.»
در حالیکه نشست بدون نتیجه خاصی به پایان رسید، فضای رسمی و پرزرقوبرق آغاز آن، تضاد چشمگیری با پایان بیحاصلش داشت. ترامپ در پایگاه نیروی هوایی آمریکا در آلاسکا با فرش قرمز از پوتین استقبال کرد و در حالیکه هواپیماهای نظامی آمریکا بر فراز محل پرواز میکردند، به گرمی به او خوشامد گفت.
برای پوتین، این نخستین دیدار رسمی با یک رئیسجمهوری آمریکایی از زمان آغاز تهاجم سراسری روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ بود؛ دیداری که برای کرملین، فارغ از نتیجه نهایی، یک پیروزی نمادین تلقی میشود، چرا که میتواند آن را نشانه پایان تلاشهای غرب برای انزوای روسیه و بازگشت مسکو به سطح اول دیپلماسی جهانی معرفی کند.
ترامپ نیز امیدوار است توافقی برای آتشبس در این جنگ سهونیمساله، هم به برقراری صلح کمک کند و هم جایگاه او را بهعنوان میانجی صلح جهانی و نامزد بالقوه دریافت جایزه صلح نوبل تقویت کند.
پوتین در حالی در این نشست شرکت کرد که از سوی دادگاه کیفری بینالمللی به جرم جنایت جنگی در رابطه با اخراج صدها کودک از اوکراین تحت پیگرد قرار دارد. روسیه این اتهامات را رد میکند و حکم بازداشت را «بیاعتبار» میداند. ایالات متحده و روسیه هیچیک عضو این دادگاه نیستند.
هرچند مسکو و کییف هر دو اعلام کردهاند که غیرنظامیان را هدف قرار نمیدهند، اما در طول این جنگ، هزاران غیرنظامی ـ اغلب شهروندان اوکراینی ـ کشته شدهاند و بیش از یک میلیون نفر از دو طرف کشته یا زخمی شدهاند.
«ما به آمریکا امید بستهایم»
نشست ترامپ و پوتین در حالی برگزار شد که زلنسکی، رئیسجمهوری اوکراین، به این نشست دعوت نشده بود. او و متحدان اروپاییاش نگران بودند که ترامپ با منجمد کردن جنگ و بهرسمیت شناختن غیررسمی کنترل روسیه بر یکپنجم خاک اوکراین، عملاً اوکراین را قربانی کند.
ترامپ تلاش کرد پیش از آغاز نشست این نگرانیها را کاهش دهد و گفت: «من اینجا نیستم که از طرف اوکراین مذاکره کنم؛ من اینجا هستم تا آنها را پای میز مذاکره بیاورم.»
او در پاسخ به سوالی درباره معیار موفقیت این دیدار گفت: «میخواهم به آتشبس سریع دست یابیم… اگر امروز این اتفاق نیفتد، ناراضی خواهم بود… من میخواهم کشتار متوقف شود.»
در این دیدار، مارکو روبیو، وزیر خارجه دولت ترامپ، استیو ویتکوف، فرستاده ویژه آمریکا، یوری اوشاکوف، مشاور پوتین در سیاست خارجی، و سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه نیز حضور داشتند.
ترامپ که پیشتر گفته بود میتواند جنگ اوکراین را ظرف ۲۴ ساعت پایان دهد، روز پنجشنبه پذیرفت که این ماموریت دشوارتر از آن چیزی است که تصور میکرد. او گفته بود اگر مذاکرات روز جمعه به خوبی پیش رود، برگزاری نشست سهجانبه با حضور زلنسکی، از دیدگاه او مهمتر از دیدار با پوتین خواهد بود.
زلنسکی نیز پیش از این نشست ابراز امیدواری کرده بود که این دیدار مسیر صلحی عادلانه و مذاکرات سهجانبهای با حضور او را هموار کند، اما تاکید کرده بود که روسیه همچنان در حال جنگ است. او در تلگرام نوشت: «زمان پایان جنگ فرا رسیده و این روسیه است که باید گامهای لازم را بردارد. ما به آمریکا امید بستهایم.»
به گزارش شبکه ۱۲ اسرائیل، منابع مطلع که در جریان مذاکرات مربوط به آزادی گروگانها هستند، روز پنجشنبه ۲۳ مرداد این سند را به نتانیاهو ارائه کردند. این سند نشان میدهد که موضع فعلی حماس نسبت به سه هفته پیش ـ زمانی که گفتوگوها به شکست انجامید ـ تغییر کرده است. دو مقام بلندپایهای که این سند را دیدهاند، در گفتوگو با این شبکه، محتوای آن را تایید کردهاند.
این سند حاکی از آن است که حماس اکنون برای یک توافق جزئی ـ شامل آزادی تعدادی از گروگانها در برابر آتشبس موقت در غزه ـ آمادگی دارد. این ارزیابی از سوی منابع تخصصی تهیه و تایید شده و به گفته تحلیلگران، نادیده گرفتن آن برای نتانیاهو دشوار خواهد بود.
سند روز پنجشنبه به نخستوزیر ارائه شده، درست پس از آنکه او سیاست جدیدی را اعلام کرد که هرگونه توافق جزئی را رد میکند. نتانیاهو تاکید کرده که اسرائیل تنها با توافقی جامع موافقت خواهد کرد؛ توافقی که شامل آزادی تمام گروگانها و پایان جنگ، آنهم مطابق شروط اسرائیل باشد.
مقامات ارشد اسرائیلی همچنین گفتهاند که این سند نشاندهنده تغییر رویکرد حماس است و این گروه آماده بازگشت به مذاکرات بر اساس «چارچوب پیشنهادی استیو ویتکوف»، نماینده آمریکا، است. طبق این چارچوب، آزادی ۱۰ گروگان زنده و ۱۸ گروگان فوتشده در ازای آتشبس ۶۰ روزه و آزادی تعدادی از زندانیان فلسطینی در نظر گرفته شده است.
در روز پنجشنبه همچنین اجازه انتشار خبر سفر محرمانه دیوید بارنئا، رئیس موساد، به دوحه قطر صادر شد. در این سفر، بارنئا با نخستوزیر قطر، شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، دیدار کرد تا درباره پیشبرد مذاکرات مبادله اسرا با گروه حماس گفتوگو کند.
این سفر در چارچوب تلاشهای تازه ایالات متحده، قطر، مصر و ترکیه برای تدوین توافقی جامع صورت گرفته است؛ توافقی که اسرائیل را وادار به پایان جنگ با حماس و آزادی باقیمانده گروگانهای در بند در غزه کند.
منابع مطلع از این مذاکرات میگویند هدف این تلاشها استفاده از زمان باقیمانده پیش از آغاز احتمالی عملیات نظامی گسترده ارتش اسرائیل در غزه برای رسیدن به راهحلی دیپلماتیک است.
در واکنش به این گزارشها، موساد در بیانیهای اعلام کرد: «سفر رئیس موساد به قطر در ارتباط با مسائل مرتبط با مأموریتهای موساد بوده، نه مذاکرات مربوط به گروگانها. او حتی در این دیدار تاکید کرده که توافق جزئی منتفی است.»
کاتز شامگاه جمعه ۲۴ مرداد با اعلام این خبر افزود افزود: «اجازه نخواهیم داد تهدیدی علیه ساکنان مناطق شمالی اسرائیل و دیگر شهروندانمان شکل بگیرد.»
او خطاب به جوزف عون، رییسجمهوری لبنان و دولت این کشور تاکید کرد اسرائیل، بیروت را مسئول مستقیم اجرای حاکمیت لبنان و پایبندی به توافق آتشبس میداند.
این حمله در اوج مخالفت و رو در رویی حزبالله و دولت لبنان انجام گرفته است. دولت خواهان خلع سلاح حزبالله است اما نعیم قاسم، دبیرکل حزبالله با رد این خواسته، نسبت به بروز جنگ داخلی در لبنان هشدار داد. مقامات دولتی و بسیاری از چهرههای سیاسی لبنان سخنان نعیم قاسم را بهشدت محکوم کردهاند.
هواپیماهای جنگنده نیروی هوایی اسرائیل شامگاه جمعه تاسیسات و یک تونل متعلق به حزبالله را در نزدیکی قلعه شقیف (Beaufort Castle) در جنوب لبنان هدف قرار دادهاند.
به گفته ارتش اسرائیل، وجود این پایگاه نقض توافق آتشبس میان اسرائیل و لبنان محسوب میشود.
وزیر دفاع اسرائیل خطاب به دولت لبنان گفت سیاست این کشور، «اجرای حداکثری» و بی کم و کاست توافق آتشبس است و اجازه نخواهد داد تهدیدی شکل بگیرد.
کاتز افزود: «مابه وضعیت هفت اکتبر بازنخواهیم گشت و به اتخاذ اقدامات قاطع در برابر هرگونه نقض این توافق ادامه خواهیم داد.»
توافق آتشبس اسرائیل و لبنان با میانجیگری آمریکا و فرانسه و با هدف توقف دائمی خصومتها از هفتم آذر سال گذشته به اجرا درآمد.
دولت لبنان در طول حدود هفت ماهی که از این توافق میگذرد، چندین بار اسرائیل را به نقض آتشبس متهم کرده است.
اسرائیل نیز میگوید بیروت به قطعنامه ۱۷۰۱ این توافق پایبند نبوده است. این قطعنامه، حزبالله را به عقبنشینی به ساحل شمالی رودخانه لیتانی (حدود ۳۰ کیلومتری مرز اسرائیل) ملزم میکند.
دولت لبنان در حال تلاش برای خلع سلاح حزبالله است، اما این روند تاکنون موفقیتآمیز نبوده است.
تایمز اسرائیل نوشت منتقدان سیاستهای اسرائیل میگویند انجام مکرر چنین حملاتی، بدون دادن فرصت به دولت لبنان برای برچیدن حزبالله با ابتکار خود، ممکن است به تضعیف نخستین دولتی منجر شود که تمایل واقعی برای رسیدگی به این موضوع نشان داده است.
دولت لبنان اوایل ماه آگوست (اواسط مرداد) به ارتش ماموریت داد طرحی را برای خلع سلاح حزبالله تا پایان سال جاری میلادی آماده کند.
این اقدام همزمان با فشارهای آمریکا و نگرانی از اجرای تهدیدات اسرائیل به انجام یک عملیات نظامی جدید پس از ماهها درگیری با حزبالله مطرح شد.
نعیم قاسم، دبیرکل حزبالله، جمعه ۲۴ مرداد تصمیم دولت لبنان برای خلع سلاح را «بسیار اشتباه» توصیف کرد و هشدار داد مقابله با این گروه مورد حمایت جمهوری اسلامی، میتواند منجر به «جنگ داخلی» شود.
او همچنین تهدید کرد در صورت مقابله با حزبالله، «هیچ حیاتی» در لبنان باقی نخواهد ماند.
شماری از مقامهای دولت لبنان، از جمله نخستوزیر این کشور و روسای جمهوری پیشین، بهتندی به سخنان و تهدیدات قاسم واکنش نشان دادند و جمهوری اسلامی را عامل پشت پرده اظهارات او دانستند.
