در اوج بحران انسانی در غزه بهدلیل کمبود شدید مواد غذایی، دستکم ۲۰ فلسطینی بر اثر واژگونی کامیون کمکهای بشردوستانه جان خود را از دست دادند و دهها نفر دیگر زخمی شدند. همزمان، ارتش اسرائیل از گسترش عملیات خود در غرب غزه خبر داد.
ارتش اسرائیل، چهارشنبه ۱۵ مرداد برای فلسطینیهای ساکن محله زیتون در شهر غزه هشدار تخلیه صادر کرد.
آویخای ادرعی، سخنگوی ارتش، اعلام کرد نیروهای اسرائیلی عملیات خود را در غرب شهر غزه گسترش خواهند داد.
او از ساکنان این منطقه خواست به سمت منطقه المواصی در جنوب غزه حرکت کنند.
چهارشنبه گزارشهایی هم درباره حمله هوایی به هدفی در دیرالبلح منتشر شد.
قرار است کابینه امنیتی اسرائیل پنجشنبه ۱۶ مرداد درباره دو گزینه اشغال کامل نوار غزه یا صرفا گسترش عملیاتهای نظامی تصمیمگیری کند.
ارتش اسرائیل در حال حاضر حدود ۷۵ درصد از خاک غزه را در اشغال خود دارد.
مقامهای دولت حماس گزارش دادند شامگاه سهشنبه ۱۴ مرداد جمعیتی از ساکنان شهر دیرالبلح در مرکز نوار غزه تلاش داشتند خود را به کامیون حامل کمکهای غذایی برسانند اما از آن جا که این کامیون در مسیری ناهموار و نامناسب حرکت میکرده، در میان جمعیت غیرنظامیان واژگون شده است.
به گفته منابع دولت حماس، بیشتر قربانیان این سانحه از ساکنان مناطق آسیبدیدهای بودند که با گرسنگی شدید روبهرو هستند و در حین انتظار برای دریافت کمک غذایی از کامیونها، جان باختند.
دفتر رسانهای حماس با انتشار بیانیهای، ارتش اسرائیل را مسئول واژگونی کامیون معرفی و اعلام کرد راننده مجبور شده از مسیرهایی ناامن وارد شهر شود؛ مسیرهایی که پیشتر هدف بمباران قرار گرفته و برای تردد مناسبسازی نشدهاند.
این نهاد دولتی تاکید کرد ارتش اسرائیل «با جلوگیری از سازماندهی فرآیند توزیع کمکها و اجبار به عبور آنها از شرایطی بینظم و خطرناک، عمدا به ایجاد هرجومرج و گرسنگی دامن میزند».
در این بیانیه آمده است که این حادثه «نتیجه مستقیم سیاست گرسنه نگاه داشتن جمعی» است؛ سیاستی که در آن، اسرائیل متهم شده مانع از ورود منظم کمکهای انسانی میشود و مسیرهایی خطرناک را بر کامیونهای حامل غذا تحمیل میکند.
به گفته دفتر رسانهای حماس، این وضعیت باعث شده غیرنظامیان برای دسترسی به کمکها با ازدحام شدید مواجه شوند.
بر اساس گزارش سازمان ملل، از پایان ماه می (۱۰ خرداد) تاکنون، بیش از هزار و ۲۰۰ نفر در غزه حین تلاش برای تهیه غذا و آذوقه کشته شدهاند.
فیلیپ لازارینی، کمیسر کل آژانس امدادرسانی و کاریابی سازمان ملل برای آوارگان فلسطینی (اونروا)، ۱۴ مرداد در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «گرسنگی به قاتلی جدید در غزه تبدیل شده است.»
او تاکید کرد زمان آن فرا رسیده تا کمکها «به شکلی ایمن، بدون مانع و با کرامت انسانی» ارائه شود.
بر اساس برآوردهای سازمان ملل، با تداوم محاصره غزه و بسته شدن بیشتر گذرگاهها به این باریکه، بیش از دو میلیون نفر با خطر گرسنگی روبهرو هستند.
نهادهای حقوق بشری میگویند دسترسیهای محدود و موقتی پاسخگوی نیازهای روزافزون در غزه نیست.
ویتکاف چهارشنبه ۱۵ مرداد در یک سفر لحظه آخری وارد مسکو شد؛ ماموریتی برای تلاش در جهت دستیابی به پیشرفت در پایان دادن به جنگ اوکراین، تنها دو روز پیش از انقضای ضربالاجلی که ترامپ تعیین کرده و بر اساس آن، روسیه باید با صلح موافقت کند، وگرنه با تحریمهای جدید مواجه خواهد شد.
ویتكاف در بدو ورود به مسکو مورد استقبال کیریل دیمیترییِف، رییس صندوق ثروت ملی این کشور قرار گرفت و رسانههای دولتی تصاویری از قدم زدن این دو در پارکی در نزدیکی کاخ کرملین و گفتوگوی جدی میان ایشان را منتشر کردند.
یک منبع آگاه از برنامه کاری ویتکاف سهشنبه به خبرگزاری رویترز گفت که او قرار است چهارشنبه با مقامهای ارشد روسیه دیدار کند.
کرملین اعلام کرد احتمال دارد ویتکاف با ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه نیز دیدار کند.
ترامپ که هر روز از پیشرفت نکردن مذاکرات صلح اوکراین بیشتر ناامید میشود، تهدید کرده تعرفههای سنگینی بر کشورهایی که کالا از روسیه وارد میکنند، وضع خواهد کرد.
فشار آمریکا بر خریداران نفت روسیه
ترامپ بهویژه بر هند فشار وارد میکند. کشوری که به همراه چین از خریداران عمده نفت روسیه است.
مسکو تهدید به مجازات کشورهایی را که با روسیه تجارت میکنند، «غیرقانونی» خوانده است.
سه منبع نزدیک به کرملین به رویترز گفتند که پوتین احتمالا در برابر ضربالاجل تحریمی ترامپ کوتاه نخواهد آمد، چرا که بر این باور است در جنگ پیروز است و اهداف نظامیاش را مهمتر از بهبود روابط با ایالات متحده میداند.
گِرهارد مانگوت، تحلیلگر اتریشی و عضو گروهی از دانشگاهیان و روزنامهنگاران غربی که در طول سالها با پوتین دیدارهای منظم داشتهاند، گفت: «سفر ویتکاف آخرین تلاش برای یافتن راهحلی با حفظ آبرو برای هر دو طرف است اما فکر نمیکنم هیچ سازشی حاصل شود.»
او در ادامه گفت: «روسیه تاکید خواهد کرد که آماده آتشبس است، اما فقط تحت شرایطی که دو یا سه سال است بر آنها پافشاری میکند.»
مانگوت تاکید کرد: «ترامپ تحت فشار خواهد بود تا آنچه را اعلام کرده اجرا کند- یعنی اعمال تعرفههای بالاتر بر همه کشورهایی که از روسیه نفت، گاز و احتمالا اورانیوم خریداری میکنند.»
ماموریت ویتکاف و انتقادها از او
منابع روسی به رویترز گفتند که پوتین نسبت به اثر تحریمهای جدید آمریکا بدبین است؛ بهویژه پس از چندین موج از مجازاتهای اقتصادی که در طول سه سال و نیم جنگ اعمال شدهاند.
به گفته دو منبع دیگر، رییسجمهوری روسیه نمیخواهد ترامپ را خشمگین کند و میداند که شاید در حال از دست دادن فرصتی برای بهبود روابط با واشینگتن و غرب باشد اما اهداف جنگیاش را مهمتر از همه اینها میداند.
ویتكاف که یک میلیاردر حوزه املاک و مستغلات است، پیشتر چندین دیدار طولانی با پوتین داشته است.
او تا پیش از پیوستن به تیم ترامپ در ژانویه، هیچ تجربه دیپلماتیکی نداشت، اما همزمان مامور شده تا در زمینه آتشبس در جنگهای اوکراین و غزه تلاش کند و همچنین در بحران مرتبط با برنامه هستهای ایران نقشآفرین باشد.
منتقدان، او را فاقد صلاحیت لازم برای مذاکره مستقیم با پوتین، مرد قدرتمند روسیه در ۲۵ سال گذشته، دانستهاند.
در آخرین سفرش در ماه آوریل، ویتکاف که بدون همراهی دیپلماتها یا دستیارانش به مسکو رفت، تنها در برابر پوتین، دیمیترییف و یوری اوشاکوف، مشاور سیاست خارجی کرملین، دیده شد.
برخی منتقدان در مواردی ویتکاف را متهم کردهاند که روایت کرملین را تکرار میکند. برای مثال، او در مصاحبهای با تاکر کارلسن، روزنامهنگار آمریکایی، در ماه مارس گفت: «هیچ دلیلی وجود ندارد که روسیه بخواهد اوکراین را ضمیمه کند یا بخشی از قلمرو آن را ببلعد. تصور اینکه پوتین بخواهد ارتشش را در سراسر اروپا به راه بیندازد، مضحک است.»
اوکراین و بسیاری از متحدان اروپاییاش عکس این را میگویند.
پوتین هرگونه قصد تعرض به قلمرو ناتو را رد کرده و مسکو بارها چنین گفتههایی را نشانهای از «خصومت اروپا» و «روسیههراسی» دانسته است.
روزنامه اسرائیل هیوم، سهشنبه ۱۴ مرداد نوشت که نتانیاهو بهدنبال پیروزی کامل نظامی است تا شکست دیپلماتیک اسرائیل در برابر نفوذ سیاسی جمهوری اسلامی، بهویژه در پرونده غزه، جبران شود؛ اما این مسیر با مخاطرات جدی داخلی و بینالمللی همراه است.
بازی بزرگ تهران: از سوریه تا غزه
بهنوشته این روزنامه هرچند نفوذ جمهوری اسلامی در عرصههای سیاسی سوریه و لبنان ضعیفتر از گذشته شده، اما عملیات سیاسی تهران همچنان در این دو کشور جریان دارد. در سوریه، تهران با دامنزدن به تنش میان گروههای کرد و دروزی، و همچنین با حمایت از سلولهای باقیمانده داعش و شبهنظامیان وابسته به خود، تلاش دارد ثبات دولت احمد الشرع را تضعیف کند.
در لبنان نیز جمهوری اسلامی با چالش بازسازی توان نظامی حزبالله روبهروست، در حالیکه بهطور همزمان از مقاومت این گروه در برابر خلع سلاح کامل که خواسته واشینگتن است، حمایت میکند.
اما غزه اکنون به پیچیدهترین صحنه درگیری تبدیل شده؛ چرا که گروگانگیری حماس در این منطقه، ابزار مهمی در مذاکرات است.
به نوشته اسرائیل هیوم، منابع دیپلماتیک عرب تایید کردهاند که جمهوری اسلامی با نفوذ عمیق در رهبری حماس، دو توافق موقت برای آتشبس و آزادی جزئی گروگانها را ناکام گذاشته است. این توافقها قرار بود زمینهساز مذاکرات برای پایان کامل جنگ شوند؛ چیزی که تهران بیش از هر چیز از آن هراس دارد.
بهرهبرداری تهران از فروپاشی ساختار رهبری حماس
بهگزارش اسرائیل هیوم، دیپلماتهای عرب دخیل در مذاکرات تاکید کردهاند که جمهوری اسلامی از نبود رهبری یکپارچه در حماس بهره برده و با دامنزدن به اختلافات داخلی، موجب افراطیشدن مواضع این گروه و بیاعتبار شدن جناحهای عملگرا شده است.
پس از آنکه استیو ویتکاف، فرستاده ویژه رییسجمهوری آمریکا به خاورمیانه، در دیدار با خانواده گروگانها، جزئیاتی از توافق پیشنهادی برای خلعسلاح غزه را مطرح کرد، جناحهای تندرو حماس واکنش نشان دادند و بهسرعت آن را انکار کردند.
همین تحولات موجب شد که نتانیاهو از راهکار دیپلماتیک صرفنظر کند و به گزینه نظامی کامل بازگردد.
یک مقام ارشد دیپلماتیک اسرائیل هدف اصلی نتانیاهو را «نابودی کامل توان نظامی و ساختار حکمرانی حماس» اعلام کرده که مقدمهای برای هرگونه تحول سیاسی آینده در نوار غزه خواهد بود.
پیروزی نظامی بدون اسکان مجدد
در سخنرانی مقابل سربازان تازهوارد یگان زرهی و مهندسی رزمی، نخستوزیر اسرائیل تاکید کرد: «دستاوردهایی که علیه ایران، حزبالله و حماس بهدست آوردهایم، پشت سر ماست؛ اما شکست کامل دشمن در غزه همچنان پیش روست. ما هیچکدام از ماموریتهایمان را رها نمیکنیم: آزادی گروگانها و اطمینان از اینکه غزه هرگز دوباره تهدیدی برای اسرائیل نباشد.»
در داخل دولت اسرائیل، گروهی از سیاستمداران تندرو خواستار اشغال کامل نوار غزه، اداره نظامی آن و بازسازی شهرکهای یهودینشین پیشین مانند «گوشکاتیف» هستند. بزالل اسموتریچ، وزیر دارایی اسرائیل، آشکارا این سیاست را تبلیغ میکند؛ اما نتانیاهو در حال حاضر فاصله خود را با آن حفظ کرده است.
تحلیلگران اسرائیل هیوم معتقدند که ملاحظات سیاسی بینالمللی، بهویژه جلوگیری از خشم واشینگتن و فروپاشی توافقنامههای ابراهیم، مانع از اجرای چنین سناریویی از سوی نتانیاهو شده است.
منابع آمریکایی میگویند در حالیکه دولت ترامپ ممکن است حاکمیت اسرائیل بر کرانه باختری را بپذیرد، اما با بازسازی شهرکهای یهودی در غزه بهشدت مخالف است.
عملیات تدریجی در سایه فشار جهانی
در صورت اجرای عملیات تصرف کامل غزه، انتظار میرود ستاد کل ارتش اسرائیل به رهبری ژنرال ایال زمیر رویکرد گامبهگام، محلهبهمحله و خیابانبهخیابان را که از مارس آغاز شده ادامه دهد؛ به جای آنکه به حملات زرهی سریع و گسترده علیه شهر غزه و اردوگاههای مرکزی دست بزند.
اما ادامه طولانیمدت جنگ با وجود کاهش تلفات غیرنظامیان، دولت اسرائیل را در معرض فشار فزاینده رهبران غربی قرار داده که بهنوشته اسرائیل هیوم، «با وجود ریاکاری آشکار، به کارزارهای ساختگی گرسنگی و قحطی که با هدایت مستقیم قطر و جمهوری اسلامی پیش میرود»، واکنش نشان میدهند.
در صورت تشدید عملیات، این فشارها افزایش مییابد و حمایت مردمی از فلسطینیها در کشورهای غربی، دولتها را به اقدامات عملی علیه اسرائیل سوق خواهد داد. تحریم سرمایهگذاری، تعلیق پروژههای مشترک مانند برنامه علمی «هورایزن»، تحریم علمی و فرهنگی و ممنوعیتهای تجاری و تسلیحاتی، از جمله گزینههایی هستند که بهطور جدی مطرحاند.
در سطح دیپلماتیک نیز خطر پیشروی اسرائیل افزایش یافته است. مجمع عمومی سازمان ملل متحد قرار است شش هفته دیگر تشکیل جلسه دهد و کنفرانس مشترک فرانسه و عربستان سعودی آن را زمان مناسبی برای اعلام شناسایی رسمی دولت فلسطینی دانسته است. ادامه جنگ در غزه، بهنوشته اسرائیل هیوم، تقریبا تضمین میکند که چنین تصمیماتی گرفته شده است و قطعنامههای بیشتری علیه اسرائیل در سازمان ملل تصویب میشود.
آزمون بزرگ روابط ترامپ و نتانیاهو
با آنکه دولت ترامپ حمایت کامل خود را از اسرائیل نشان داده، اما این حمایت بهصورت مشروط ادامه دارد. استیو ویتکاف و سخنگویان کاخ سفید بارها جمهوری اسلامی و حماس را مسئول شکست مذاکرات معرفی کردهاند و نتانیاهو نیز تاکید کرده که اقدامات خود را با هماهنگی واشینگتن پیش میبرد.
اما با پیشروی بیشتر عملیات نظامی، این هماهنگی با چالش روبهرو خواهد شد. منابع دیپلماتیک آمریکا میگویند اگر عملیات اسرائیل با شکست مواجه شود یا بیش از حد طول بکشد، ترامپ ناچار به مداخله خواهد شد.
بهگزارش اسرائیل هیوم، واشینگتن و اورشلیم در حال هماهنگی برای اعمال حداکثر فشار نظامی با هدف بازگرداندن حماس به میز مذاکره هستند. شروع عملیات نظامی و سپس بازگشت سریع به گفتگوهای دیپلماتیک، یکی از سناریوهای محتملی است که مورد نظر کاخ سفید است.
ترامپ بهدنبال پیادهسازی سریع چشمانداز خاورمیانهای خود است و حماس و جمهوری اسلامی را بزرگترین موانع این مسیر میداند. عربستان سعودی، مصر و اردن نیز فشارهای سیاسی شدیدی به حماس وارد کردهاند. حتی قطر نیز در کنار حمایت رسانهای، با خلعسلاح حماس موافقت کرده است.
در چنین شرایطی، اگر عملیات اسرائیل به برچیدن کامل حماس منجر شود، واشینگتن و کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس از آن حمایت خواهند کرد. اما اگر حماس با الهام از تهران تصمیم بگیرد به مقاومت ادامه دهد، ممکن است بحرانهای سیاسی داخلی و بینالمللی اسرائیل را به نقطهای برساند که نتانیاهو ناچار به توقف عملیات و پذیرش شروط آزادی گروگانها و پایان جنگ شود.
بر اساس این گزارش، مقامهای بریتانیایی تایید کردهاند که از آغاز جنگ میان اسرائیل و حماس، چندین هواپیمای شناسایی بریتانیایی از پایگاههایی در قبرس برخاسته و بر فراز غزه پرواز کردهاند.
این ماموریتها، بهویژه با هدف شناسایی موقعیت گروگانها و انتقال اطلاعات به طرف اسرائیلی انجام شده است.
هرچند وزارت دفاع بریتانیا نوع دقیق هواپیماهای مورد استفاده را اعلام نکرده، دادههای پروازی نشان میدهد که هواپیماهای پیشرفته (شدو آر وان) که در عملیاتهای گذشته نقش کلیدی داشتهاند، تاکنون صدها ماموریت بر فراز غزه انجام دادهاند.
منابع نظامی به جروزالم پست گفتهاند این هواپیماها اکنون به بریتانیا بازگشتهاند و دیگر در پایگاه آکروتیری در قبرس مستقر نیستند، اما پروازهای شناسایی همچنان در حال اجراست.
در بحبوحه تنشهای دیپلماتیک اخیر میان لندن و تلآویو، دولت بریتانیا اعلام کرده اگر اسرائیل اقدام موثری برای مهار بحران انسانی در غزه نکند، در ماه سپتامبر کشور مستقل فلسطین را به رسمیت خواهد شناخت. این تصمیم خشم مقامهای اسرائیلی را بهدنبال داشته و روابط دوجانبه را به پایینترین سطح در سالهای گذشته رسانده است.
با وجود این فضای پرتنش، منابع وزارت دفاع بریتانیا به جروزالم پست گفتهاند که ماموریتهای اطلاعاتی در غزه همچنان ادامه دارد و تنها اطلاعاتی با اسرائیل به اشتراک گذاشته میشود که به یافتن گروگانها کمک کند. به گفته این منابع، هدف این عملیاتها صرفا انسانی و ناظر بر تلاشها برای آزادی گروگانها عنوان شده است.
پیش از این نیز در سال گذشته روزنامه نیویورکتایمز به نقل از دو مقام وزارت دفاع آمریکا گزارش داد که ایالات متحده از سال گذشته پهپادهای شناسایی خود را برای کمک به شناسایی محل نگهداری گروگانها، بر فراز نوار غزه به پرواز درآورده بود.
به گفته این مقامات، ماموریت این پهپادها صرفا اطلاعاتی بوده و در پشتیبانی از عملیات نظامی ارتش اسرائیل نقشی نداشته است.
از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ که گروه حماس با حملهای گسترده به جنوب اسرائیل، بیش از ۲۵۰ نفر را گروگان گرفت، بحران گروگانها به یکی از محورهای اصلی جنگ غزه تبدیل شد. گروگانها شامل شهروندان اسرائیلی، خارجی و دو تابعیتی بودند که برخی از آنها در جریان حمله کشته یا مفقود شدند.
گفته میشود حدود ۲۰ نفر از گروگانها هنوز زندهاند، از جمله تعدادی نظامی. حماس شماری را در گذر زمان آزاد کرد، عمدتا در قالب تبادل اسرا. گزارشها حاکی از آن است که گروگانها در تونلهای زیرزمینی و مناطق مختلف غزه نگهداری میشوند. سرنوشت بسیاری از آنها همچنان نامعلوم است.
