محمد شیاع السودانی، نخستوزیر عراق، اعلام کرد برای جلوگیری از ورود گروههای نیابتی جمهوری اسلامی به جنگ ۱۲ روزه، از ترکیب فشار سیاسی و نظامی استفاده کرده است. به گفته او، نیروهای امنیتی عراق ۲۹ تلاش این گروهها برای شلیک راکت و پهپاد به اسرائیل و پایگاههای آمریکا را خنثی کردند.
آسوشیتدپرس سهشنبه هفتم مرداد در مطلبی نوشت سودانی نزدیک به دو سال است که کشورش را در حاشیه درگیریهای نظامی نگه داشته، در حالی که در نزدیکی آن جنگهایی در جریان بوده است.
این موضع مستلزم حفظ توازن در روابط بغداد با دو کشور کلیدی اما دشمن یکدیگر یعنی آمریکا و ایران است.
آسوشیتدپرس افزود ادامه این رویکرد بهویژه در پی آغاز جنگ ۱۲ روزه و حملات اسرائیل و آمریکا به ایران، دشوارتر شد.
سودانی در گفتوگو با آسوشیتدپرس شرح داد که چگونه این اقدامات را انجام داده، چه برنامهای برای مهار این گروهها در آینده دارد، و چرا در حالی که برای دوره دوم نخستوزیری تلاش میکند، خواهان نزدیکی بیشتر به دولت دونالد ترامپ است؛ حتی با وجود آنکه همچنان روابطش را با احزاب نزدیک به تهران که در سال ۲۰۲۲ او را به قدرت رساندند، حفظ کرده است.
تلاش برای دور ماندن از درگیریها
سودانی در این مصاحبه گفت پس از حملات هوایی اسرائیل به ایران و پاسخ تهران، گروههای مسلح در عراق تلاش کردند موشک و پهپاد بهسوی اسرائیل و پایگاههای محل استقرار نیروهای آمریکایی در عراق شلیک کنند.
او بدون اشاره به جزییات بیشتر افزود نیروهای امنیتی عراق توانستند ۲۹ بار مانع از چنین حملاتی شوند.
سودانی گفت: «ما میدانستیم که دولت اسرائیل سیاستی داشت و هنوز هم دارد مبنی بر گسترش جنگ در منطقه. بنابراین اطمینان حاصل کردیم که به هیچ طرفی برای هدف قرار دادن عراق بهانهای ندهیم.»
نخستوزیر عراق اضافه کرد دولتش با رهبران جمهوری اسلامی تماس گرفته و از آنها خواسته تا آرامش پیشه کنند و زمینه را برای گفتوگو و بازگشت به مذاکرات فراهم آورند.
سرنوشت نامشخص گروههای نیابتی تهران در عراق
یکی از پیچیدهترین مسائل پیش روی سودانی، نحوه برخورد با حشد شعبی یا همان «نیروهای بسیج مردمی» است؛ ائتلافی عمدتا متشکل از گروههای شیعه مورد حمایت جمهوری اسلامی که برای جنگ با داعش شکل گرفت.
این ائتلاف در سال ۲۰۱۶ رسما تحت فرمان ارتش عراق قرار گرفت، اما در عمل همچنان با خودمختاری قابل توجهی فعالیت میکند.
پارلمان عراق پیشنویس قانونی را بررسی میکند که هدف آن تثبیت رابطه میان ارتش و حشد شعبی است؛ امری که با اعتراض آمریکا روبهرو شده است.
وزارت خارجه آمریکا هفته گذشته در بیانیهای هشدار داد این قانون باعث «نهادینه شدن نفوذ ایران و گروههای مسلح تروریستی خواهد شد» که حاکمیت عراق را تضعیف میکنند.
در سوی دیگر، سودانی از این طرح دفاع کرد و آن را بخشی از تلاشی برای تضمین انحصار سلاح در دست دولت دانست.
او گفت: «نهادهای امنیتی باید تحت قوانین فعالیت کنند، تابع آنها باشند و پاسخگو شوند.»
این گروه شبهنظامی که از جمله گروههای نیابتی جمهوری اسلامی قلمداد میشود، دوشنبه ۷ مرداد ویدیویی شش دقیقهای منتشر کردند. در بخشهایی از این ویدیو تصاویری از خدمه کشتی نشان داده میشود و بعضی از آنها در حال تماس با خانوادههایشان هستند.
حوثیها در این ویدیو مدعی شدهاند که خدمه کشتی از ممنوعیت دریایی اعلام شده از سوی حوثیها در خصوص کشتیهایی که به سمت بندرهای اسرائیل میروند، اطلاعی نداشتهاند.
حوثیها در بخشی از این ویدیو میگویند که کشتی اترنیتی سی پیش از غرق شدن در اثر حملات آنها، برای بارگیری کود شیمیایی به سوی بندر ایلات اسرائیل در حرکت بود.
نیمه تیر نیروهای حوثی با پهپادهای دریایی و نارنجکاندازهای موشکی به دو کشتی باریِ غیرنظامی با پرچم لیبریا و تحت مدیریت یونان به نامهای مجیک سیز (Magic Seas) و اترنیتی سی (Eternity C) حمله کردند. در پی این حملات، غرق شدن هر دو کشتی و مرگ چهار ملوان تایید شد.
پس از حمله به کشتی اترنیتی سی، خدمه و سه نگهبان مسلح آن ناچار به ترک کشتی شدند. ۱۰ نفر از خدمه زنده از آب بیرون کشیده شدند. این ۱۰ خدمه اکنون در اختیار حوثیها هستند و به احتمال زیاد پنج نفر دیگر در اثر حملات کشته شده باشند.
آغاز «مرحله چهارم» حمله به کشتیها
حوثیها یک روز پیش از انتشار ویدیو مربوط به خدمه کشتی اعلام کردند که عملیات نظامی آنها «وارد مرحله چهارم» شده است.
سخنگوی نظامی این گروه تحت حمایت جمهوری اسلامی در بیانیهای تلویزیونی گفت که از این به بعد همه کشتیهایی که برای تجارت عازم بندرهای اسرائیلی باشد، صرف نظر از ملیت هدف قرار خواهند داد.
او به شرکتهای تجاری هشدار داد: «اگر پیامهای ما را نادیده بگیرید، صرف نظر از مقصد کشتیهایتان به آنها حمله خواهیم کرد.»
او افزود: «نیروهای مسلح یمن از همه کشورها میخواهند اگر قصد دارند از تشدید تنشها در دریای سرخ پیشگیری کنند، به اسرائیل فشار بیاورند تا تجاوز را متوقف و محاصره غزه را لغو کند.»
از آغاز جنگ اسرائیل و حماس در نوار غزه، حوثیها حمله به کشتیهای عبوری از دریای سرخ را شدت بخشیدهاند؛ حملاتی که به گفته آنها در همبستگی با فلسطینیها صورت میگیرد.
نیمه اردیبهشت دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، اعلام کرد که آمریکا بمباران حوثیهای مورد حمایت جمهوری اسلامی در یمن را متوقف خواهد کرد و از توافق با این گروه برای پایان دادن حملات به کشتیهای آمریکایی خبر داد.
همان زمان حوثیها اعلام کردند این توافق شامل کشتیهای اسرائیلی نمیشود.
به گفته کاخ سفید، از اکتبر ۲۰۲۳ تاکنون، حوثیها بیش از ۱۴۵ حمله علیه کشتیهای تجاری سازماندهی و پیاده کردهاند. این حملات که پس از توافق با آمریکا کاهش یافته بود، از نیمه تیر با حمله به دو کشتی تحت مدیریت یونان از سر گرفته شد.
گیدئون گولبر، مدیرعامل بندر اِیلات، در روزهای پایانی تیر خبر داد که از آغاز حمله حوثیها به کشتیهای عبوری از دریای سرخ، فعالیتهای این بندر ۹۰ درصد کاهش داشته است.
اثرگذاری بر فعالیتهای بندر اِیلات از منظر نمادین و راهبردی، پیروزی قابلتوجهی برای حوثیها به شمار میآید.
سیانان به نقل از منبعی که نامی از او ذکر نشده، نوشت: «اکنون حماس در حال بررسی این گزینه است که به جای آزاد کردن هشت نفر از ۱۰ گروگان زنده در روز اولِ آتشبس احتمالی، گروگانهای زنده را بهتدریج طی ۶۰ روز آتشبس آزاد کند.»
این منبع همچنین از بازنگری حماس در «برخی محورهای مرتبط با پایان جنگ» خبر داده است. پیشتر قرار بود موضوعات مربوط به پایان دائمی جنگ پس از شروع آتشبس وارد دستور کار مذاکرات شوند.
یک مقام مصری هم در گفتوگو با سیانان تصمیم حماس برای اتخاذ «مواضعی سختتر» را تایید کرد و دلیل آن را فشار زیادی دانست که در اثر کاهش ذخایر غذایی «از داخل» به حماس وارد شده است. او جزییات بیشتری درباره این فشارها ارائه نکرد.
خلیل الحیه، از رهبران حماس، یک روز پیش از انتشار این خبر در یک فایل صوتی آمریکا و اسرائیل را بابت توقف مذاکرات آتشبس سرزنش کرد و با اشاره به بحران گرسنگی در غزه، ادامه مذاکرات را در حالی که غزه «تحت محاصره، گرسنگی و ویرانی» است، «بیمعنا» خواند.
آمریکا و اسرائیل دوم مرداد در میانه دور سوم مذاکرات با حماس هیئتهای مذاکرهکننده خود را برای مشورت فراخواندند و حماس را به «اخلال در فرآیند صلح» متهم کردند.
استیو ویتکاف، نماینده ویژه دونالد ترامپ در امور خاورمیانه، دلیل بازگرداندن تیم مذاکرهکننده به آمریکا را «بیمیلی حماس برای رسیدن به توافق» اعلام کرد و گفت آخرین پاسخ آنها حاوی پیامی جز این نیست.
دونالد ترامپ، رئیسجمهوری ایالات متحده، سوم مرداد گفت: «حماس خواهان مرگ است و باید کار را به پایان رساند.»
همزمان بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل هم اعلام کرد دیگر امیدی به مذاکرات آتشبس با حماس ندارد.
تشکیلات خودگردان فلسطین: حماس باید کنترل غزه را واگذار کند
همزمان، محمد مصطفی، نخستوزیر تشکیلات خودگردان فلسطین، در کنفرانس راهحل دو کشوری که در نیویورک برگزار میشود، اعلام کرد که حماس باید خلع سلاح شود و علاوه بر تحویل سلاحهایش به تشکیلات خودگردان، کنترل باریکه غزه را نیز به این تشکیلات واگذار کند.
او همچنین با تاکید بر اینکه «تنها گروهی که حق حاکمیت بر سراسر باریکه غزه را دارد دولت فلسطین است»، از اسرائیل خواست بهطور کامل از این منطقه خارج شود.
او در این کنفرانس بار دیگر بر موضع تشکیلات خودگردان مبنی بر «رد خشونت و تروریسم در هر شکل، بهویژه حمله به غیرنظامیان» تاکید کرد.
تشکیلات خودگردان تا سال ۲۰۰۷ اداره غزه را در اختیار داشت. پس از آن حماس کنترل نوار غزه را بهدست گرفت و از آن زمان، تشکیلات خودگردان تنها بخشهایی از کرانه باختری را اداره میکند.
ترامپ وضعیت قحطی در غزه را به رسمیت شناخت
دونالد ترامپ، که به اسکاتلند سفر کرده است، دوشنبه ۷ مرداد پس از ملاقات با نخستوزیر بریتانیا وضعیت کنونی در باریکه غزه را «یک قحطی واقعی» توصیف کرد و گفت: «نمیتوان چنین چیزی را دید و انکار کرد. به همین دلیل آمریکا کارهای بیشتری انجام خواهد داد و مشارکت بیشتری خواهد کرد.»
او همچنین از اقدامات پیشین دولت خود برای توزیع کمکهای انسانی در غزه انتقاد کرد و از ایجاد مکانهای توزیع غذا با دسترسی آسان خبر داد.
ترامپ افزود: «اسرائیل مسئولیت زیادی در مورد محدود کردن کمکها دارد. به نتانیاهو خواهم گفت که از رسیدن غذا به مردم غزه اطمینان حاصل کند. من میخواهم مطمئن شوم هر گرم غذایی که ارسال میشود به دست مردم میرسد.»
بسیج جهانی گسترده
فردریش مرتس، صدراعظم آلمان، اعلام کرد در حال ارسال هوایی کمکهای بشردوستانه شامل غذا و تجهیزات پزشکی به غزه هستند.
خوزه مانوئل آلبارس بوئنو، وزیر امور خارجه اسپانیا، هم گفت که کمکهای کشورش در چند روز آینده با هماهنگی اردن انجام میشود. اردن مقدمات ارسال هوایی کمکها را فراهم خواهد کرد. او تاکید کرد: «این فقط قطرهای در اقیانوس است.»
بوئنو با ذکر اینکه کمکهای هوایی تقریبا برای پنجهزار نفر کافی است، درخواست دسترسی زمینی به تمام مناطق غزه و توزیع کمکهای جهانی از طریق سازمانهای مورد تایید سازمان ملل را مطرح کرد و گفت: «جریان کمکها باید دائمی و بدون مانعتراشی باشد.»
در حالی که نهادهای بینالمللی هشدار میدهند که گرسنگی در سراسر غزه گسترش یافته است و آمار مرگ بر اثر گرسنگی روزانه بالا میرود، چندین رهبر خارجی فشار بر اسرائیل برای صدور مجوز ورود کمکهای بیشتر به غزه را افزایش دادهاند.
در داخل اسرائیل دو گروه از شناختهشدهترین نهادهای حقوق بشری اسرائیلی، دولت نتانیاهو را به نسلکشی متهم کردند.
سناتور مستقل آنگوس کینگ از ایالت مِین با انتشار بیانیهای گفت که تا وقتی کودکان غزه به دلیل اقدامات اسرائیل یا امتناع این کشور از برخی اقدامات گرسنهاند و جان خود را از دست میدهند به کمکهای بیشتر به اسرائیل رای نخواهد داد.
طبق اعلام وزارت بهداشت غزه که تحت کنترل حماس است، ظرف ۲۴ ساعت منتهی به روز دوشنبه ۱۴ نفر دیگر بر اثر سوء تغذیه جان خود را از دست دادند.با این حساب مجموع قربانیان گرسنگی به ۱۴۷ نفر رسیده که دستکم ۸۷ کودک در میان آنهاست.
اسماعیل بقائی دوشنبه ۶ مرداد در گفتوگو با رسانهها ضمن تاکید بر «شایستگی مذاکرهکنندگان حماس در تشخیص مصالح مردم مظلوم غزه» گفت که آنها به مداخله طرفهای دیگر در مذاکرات جاری نیاز ندارند.
چند ساعت پیش از این اظهارات، دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده در نشست خبری مشترک با نخستوزیر بریتانیا در اسکاتلند گفته بود: «فکر میکنم ایران در این دور از مذاکرات غزه دخالت کرده و به حماس پیام و دستور داده، و این اصلا خوب نیست.»
بقائی در ادامه صحبتهایش «توصیهای» برای سیاستمداران آمریکایی داشت و خطاب به آنها گفت که برای «برقراری آتشبسی پایدار در غزه و نجات جان غیرنظامیان» باید ارسال تسلیحات به اسرائیل را متوقف و این کشور را به «توزیع شرافتمندانه کمکهای بشردوستان از طریق ساز و کارهای شناختهشده بینالمللی» وا دارد.
این نخستین بار نیست که ترامپ به مشارکت جمهوری اسلامی در مذاکرات آتشبس غزه اشاره میکند. او خرداد امسال در گفتوگو با خبرنگاران در کاخ سفید اعلام کرد که جمهوری اسلامی در مذاکرات میان اسرائیل و حماس و آزادی گروگانها مشارکت دارد.»
او جزئیات بیشتری درباره نقش جمهوری اسلامی در این مذاکرات ارائه نکرد و مقامات جمهوری اسلامی نیز واکنشی به اظهارات او نشان ندادند.
اسرائیل و کشورهای غربی همواره جمهوری اسلامی را به حمایتهای مالی و نظامی از حماس و دیگر گروههای لبنانی و فلسطینی و دامن زدن به استمرار و گسترش خشونتها در منطقه متهم میکنند.
