رشته کوه زاگرس، نگهبان خاموش خاورمیانه، امروز رازی شگفتانگیز را آشکار میکند. پژوهش تازه دانشمندان نشان میدهد بقایای اقیانوس باستانی نئوتتیس در ژرفای این کوهها همچنان فعال است و با گسیختگی تدریجی خود، چهره زمین را دگرگون میکند.
رشته کوه زاگرس که در سه کشور ایران، عراق و ترکیه گسترده شده، داستان شگفتانگیزی در دل خود دارد.
به گزارش ساینس تونتی، گروهی از پژوهشگران به رهبری دانشگاه گوتینگن آلمان، به تازگی یافتههای مهمی را در مقالهای با عنوان «الگوی فرونشست میوسن حوضه پیشبوم شمال غربی زاگرس، بازتابدهنده گسترش پارگی صفحه نئوتتیس به سمت جنوب شرق» در مجله سالید ارث منتشر کردهاند.
پژوهشگران کشف کردهاند که صفحه اقیانوسی نئوتتیس که زمانی میان صفحههای عربی و اوراسیا (Arabian and Eurasian continents) قرار داشت، در حال شکافتن است.
این گسیختگی و شکاف، به آرامی از جنوب شرق ترکیه به سوی شمال غرب ایران پیش میرود.
این یافتهها نشان میدهند که چگونه نیروهای قدرتمند زیرزمینی به شکلگیری رشتهکوههای زاگرس و فرونشست کف اقیانوسها در این منطقه انجامیده است.
گسیختگی اقیانوس کهن
نئوتتیس، یک اقیانوس پیشاتاریخی بود که دهها میلیون سال پیش، در دوران مزوزوئیک و اوایل سنوزوئیک وجود داشت. این اقیانوس در محدودهای گسترده بود که امروزه اقیانوس هند، دریای مدیترانه و دریاهای داخلی اوراسیا در آن قرار دارند.
با برخورد تودههای خشکی عربستان سعودی و اوراسیا، صفحه اقیانوسی به شکل عمودی به زیر قارهها رانده شد و سرانجام با بسته شدن این اقیانوس، کوههای زاگرس پدید آمدند.
یافته تازه پژوهشگران دانشگاه گوتینگن نشان میدهد نه تنها صفحه اقیانوسی نئوتتیس بهطور کامل ناپدید نشده، بلکه بخشی از آن هنوز زیر سطح زمین باقی مانده و با گسیختگی افقی خود، همچنان به تغییر سطح زمین ادامه میدهد، حتی با آنکه دیگر اثری از خود اقیانوس نیست.
یک فرورفتگی مرموز در سطح زمین
یکی از انگیزههای اصلی این پژوهش، کشف معمای فرونشست سریع و غیرعادی زمین در این مناطق بود.
به طور معمول، وقتی کوهها از برخورد صفحات زمینساختی شکل میگیرند، وزن آنها زمینهای اطراف را به سمت پایین خم میکنند. فرایندی که به آن «انعطافپذیری» میگویند.
این خمیدگیها باعث ایجاد فرورفتگیهایی میشود که به مرور با رسوبات پر میشوند و درهها و دشتها را میسازند.
در منطقه زاگرس و حوضه میانرودان، زمین در ۱۵ میلیون سال گذشته حدود سه تا چهار کیلومتر فرو نشسته است.
این عمق، بسیار بیشتر از آن چیزی است که وزن کوههای زاگرس به تنهایی میتواند توجیه کند.
پاسخ در اعماق زمین نهفته است
پژوهشگران با شبیهسازی حرکت لایههای زمین، به دلیل این فرونشست غیرعادی پی بردند.
آنها نشان دادند که این فرورفتگی، احتمالا بهدلیل نیروی اضافی ناشی از بقایای صفحه اقیانوسی در اعماق زمین است که همچنان سطح را به پایین میکشند.
به نظر میرسد در مناطقی مانند ترکیه، صفحه اقیانوسی بهطور کامل جدا شده و بههمین دلیل، فرونشست شدیدی در این منطقه دیده نمیشود.
در عراق و ایران که صفحه همچنان متصل است، کشش به سمت پایین هنوز ادامه دارد و همین امر باعث انباشت رسوبات بیشتر در حوضه میانرودان شده است.
دستاوردهای کلیدی پژوهش
رناس کوشناو، نویسنده اصلی مقاله توضیح داد که این پژوهش، به درک نحوه عملکرد پوسته بیرونی و سخت زمین کمک میکند.
با این مطالعه میتوان خطر زمینلرزه را در منطقه بهتر ارزیابی کرد، چرا که گسیختگی صفحات اقیانوسی میتواند به زلزله بینجامد.
شناخت بهتر چگونگی انباشت رسوبات، به زمینشناسان کمک میکند تا بهتر به اکتشاف منابع طبیعی مانند سوختهای فسیلی و مواد معدنی بپردازند.
حوضه میانرودان غنی از ذخایر نفتی است و با این تحقیق جدید، احتمال شناسایی منابع جدید در آن وجود دارد.
از سوی دیگر، مناطقی که فعالیت زمینساختی بیشتری دارند، بهدلیل دمای بالای درونی، میتوانند منبع خوبی برای تولید انرژی تجدیدپذیر زمینگرمایی باشند.
چشماندازی به نیروهای پنهان زمین
این پژوهش نشان میدهد که کوهها و درهها با آنکه نماد پایداری به نظر میرسند، اما وقتی از دریچه میلیونها سال به آنها نگاه کنیم، متوجه تغییراتشان میشویم.
این پژوهش نشان میدهد که چگونه زمین، نه تنها در گردش خود در منظومه شمسی، بلکه در سطح و اعماق نیز بهطور پیوسته در حرکت است.
شناخت بهتر این فرآیندها به ما کمک میکند تا تغییرات زمینشناختی را پیشبینی کنیم، منابع انرژی جدید را کشف کنیم و تاثیر این تغییرات را بر زندگی انسان بهتر درک کنیم.
عبدالفتاح السیسی، رییس جمهوری مصر، سهشنبه ۲۳ بهمن خواستار بازسازی غزه «بدون آوارگی فلسطینیها» شد.
او در گفتوگویی تلفنی با مت فردریکسن، نخست وزیر دانمارک، «بر ضرورت آغاز بازسازی نوار غزه تأکید کرد و گفت این اقدام باید بدون آوارگی فلسطینیها و بهگونهای انجام گرد که حقوق آنها را برای زندگی در سرزمین خود تضمین کند.
این اظهارات پس از دیدار دونالد ترامپ، ریسجمهوری آمریکا و ملک عبدالله، پادشاه اردن در واشینگتن عنوان شده است.
با آنکه ترامپ در این دیدار نیز بر طرح خود برای تصرف غزه و ضرورت جابهجایی ساکنان غزه و اسکان آنان در کشورهای همسایه از جمله اردن و مصر تاکید کرد، پادشاه و وزیر امور خارجه اردن نیز در اظهاراتی جداگانه مخالفت خود با این موضوع را مطرح کردند.
ترامپ تهدید کرده است که اگر مصر و اردن از پذیرش ساکنان غزه امتناع کنند، ممکن است کمکهای آمریکا به این دو کشور را قطع کند.
رییسجمهوری مصر همچنین گفت که ایجاد یک کشور فلسطینی «تنها تضمین برای دستیابی به صلحی پایدار» در منطقه است.
ترامپ پیشنهاد کرده است که ایالات متحده غزه را تصرف کند و فلسطینی ها را پاکسازی کند و پس از اسکان مجدد فلسطینی ها در جاهای دیگر، یعنی مصر و اردن، بازسازی سرزمین ویران شده را در «ریویرای خاورمیانه» پیش بینی کند.
وزارت امور خارجه مصر، دوشنبه ۲۲ بهمن نیز در بیانیهای که اندکی پس از دیدار بدر عبدالعاطی، وزیر امور خارجه این کشور با مارکو روبیو، همتای آمریکایی خود در واشینگتن منتشر شد، «هر گونه سازشی را که حقوق فلسطینیها، از جمله حق آنها برای «ماندن در سرزمین خود را نقض کند، رد کرده بود.
ایران در روزهای اخیر با بحرانهای متعدد اقتصادی و اجتماعی روبهرو شده است. افزایش قیمت دلار و سکه، کمبود و گرانی مواد غذایی، قطعی مکرر برق و بحران دارو، تنها بخشی از مشکلاتی است که زندگی روزمره مردم را تحت تأثیر قرار داده است.
در شرایطی که نرخ دلار به ۹۴ هزار تومان و قیمت سکه به ۷۹ میلیون تومان رسیده، بازار مواد غذایی نیز دچار نابسامانی شدید شده است. قیمت سیبزمینی و پیاز بهشکل افسارگسیختهای افزایش یافته، قطعیهای مکرر برق ادامه دارد و داروخانهها نسبت به تشدید بحران دارویی هشدار دادهاند.
در این وضعیت، بهنظر میرسد که دولت کنترل اقتصاد را از دست داده است و قادر به مدیریت بحرانهای جاری نیست.
شهروندان روز به روز با فشارهای اقتصادی بیشتری روبهرو میشوند، در حالی که هیچ چشماندازی برای بهبود اوضاع مشاهده نمیشود. جامعه در شرایط پیشا-قیام قرار گرفته و نارضایتی عمومی در حال گسترش است.
پرسش اساسی این است که آیا جمهوری اسلامی با یک سقوط اقتصادی مواجه شده است یا اینکه همچنان، به تعبیر رهبر جمهوری اسلامی، «در مسیر رسیدن به قله» قرار دارد؟
یکی از مهمترین بحرانهای جاری، افزایش بیسابقه قیمت کالاهای اساسی است. نرخ برنج که در ابتدای سال بین ۱۰۰ تا ۱۱۰ هزار تومان بود، اکنون به ۱۵۰ تا ۲۰۰ هزار تومان رسیده است.
قیمت گوشت نیز بین ۶۰۰ هزار تا یک میلیون تومان در نوسان است. افزایش مداوم قیمت مرغ، تخممرغ، نان، روغن و سایر اقلام اساسی، امکان انتخاب را از خانوارها سلب کرده و بسیاری از اقشار جامعه را در تامین مایحتاج اولیه خود ناتوان ساخته است.
شرایط به گونهای پیش رفته که حتی اقلامی مانند سیبزمینی و پیاز نیز با بحران قیمت مواجه شدهاند. این وضعیت نشاندهنده فروپاشی کامل توان اقتصادی خانوادههاست؛ چراکه این دو ماده غذایی، آخرین گزینههای موجود در سفرههای مردم محسوب میشوند.
کمبود و گرانی دارو نیز به بحرانی مضاعف تبدیل شده است. مسئولان حوزه دارو هشدار دادهاند که قیمت برخی داروهای خاص ممکن است با افزایش ۷۰۰ تا ۸۰۰ درصدی مواجه شود. در عین حال، داروخانهداران نیز اعلام کردهاند که در آستانه ورشکستگی قرار دارند، چراکه سازمان تامین اجتماعی مطالبات آنها را پرداخت نمیکند.
در حالی که بحرانهای داخلی بهشدت افزایش یافته، مقامات جمهوری اسلامی به جای رسیدگی به مشکلات اقتصادی و اجتماعی کشور، بر موضوعاتی همچون مسائل منطقهای و تسلیحاتی تمرکز کردهاند.
رهبر جمهوری اسلامی همچنان درباره غزه و لبنان سخن میگوید، فرماندهان سپاه از ساخت موشکهای جدید صحبت میکنند و پزشکیان، به جای ارائه راهکار عملی، صرفا به بیان جملات کلی و شعاری بسنده کرده است.
این وضعیت موجب افزایش نارضایتی عمومی شده و بسیاری از شهروندان احساس میکنند که دولت آنها را به حال خود رها کرده است. در چنین شرایطی، کشور با بحران چندوجهی روبهرو شده است که نه تنها اقتصادی، بلکه اجتماعی و سیاسی نیز هست.
بررسی شرایط کنونی ایران نشان میدهد که مشکلات اقتصادی به شکلی مستمر، ترکیبی و همزمان در حال گسترش است. گرانی کالاهای اساسی، کاهش قدرت خرید مردم، قطعیهای مکرر برق، بحران دارو و بیتوجهی دولت به مشکلات داخلی، همگی نشانههایی از یک فروپاشی اقتصادی و اجتماعی است و نگرانیها درباره آینده ایران را افزایش داده است.
شهروندان معترض دهدشت در استان کهگیلویه و بویراحمد، شامگاه سهشنبه ۲۳ بهمن، برای سومین شب متوالی در میدان مرکزی این شهر دست به تجمع زدند. در تهران نیز شهروندان در پی قطع برق شعارهای ضدحکومتی سردادند و ۲۴ استان کشور بهدلیل سرما و نبود انرژی تعطیل شد.
براساس ویدیوها و گزارشهایی که به ایراناینترنشنال رسیده، معترضان در دهدشت شعارهایی از جمله «مرگ بر دیکتاتور»، «امسال سال خون است، سید علی سرنگون است» و «مرگ بر جمهوری اسلامی» سردادند.
طبق اطلاعات رسیده ماموران امنیتی و انتظامی دستکم شش تن از جمله دو زن معترض را در جریان این تجمع بازداشت کردند.
در تجمعات دو شب گذشته نیز دستکم چهار معترض دیگر بازداشت شدند.
ایراناینترنشنال تا کنون موفق به احراز هویت پنج تن از بازداشتشدگان به نامهای عاطفه طاهرنیا، جابر فروغی، کامران بوذری، امیرحسین جعفری و پوریا براتی شده است.
قطع برق در تهران و سردادن شعارهای ضدحکومتی
در همین حال و همزمان با قطعی برق در تهران گزارشهایی از ادامه شعارهای شبانه در نقاط مختلف پایتخت منتشر شده است.
از ظهر سه شنبه ۲۳ بهمنماه، شهروندان گزارشهای متعددی از قطعی فراگیر در تهران منتشر کردند.
نارمک، تهرانپارس، پاسداران، شهرک غرب و بخشهایی از مرکز تهران از جمله مناطقی بودند که این شرایط را تجربه کردند.
شرکت توانیر اعلام کرده است که نیروگاههای پایتخت گاز نداشتند و برای همین بدون برنامهریزی و اعلام قبلی، برق شماری از مناطق تهران قطع شد.
کشور بار دیگر تعطیل شد
بر اساس اطلاعیههایی که استانداریها تا شامگاه ۲۳ بهمن در ایران منتشر کردهاند، مراکز اداری و آموزشی ۲۴ استان، روز چهارشنبه، ۲۴ بهمن، تعطیل خواهند بود.
از مجموع استانهای کشور، تنها سیستان و بلوچستان، هرمزگان، بوشهر، خوزستان، ایلام، لرستان و کهگیلویه و بویراحمد چهارشنبه ۲۴ بهمن فعالیت عادی دارند و ادارات دولت، بانکها، دانشگاهها و مدارس در باقی استانها بهطور کامل تعطیل اعلام شدهاند.
بر اساس اطلاعیههایی که بهطور جداگانه منتشر شد، در تهران، روز چهارشنبه، علاوه بر مدارس و ادارات، تمامی واحدهای اداری و قضائی قوه قضاییه، سازمان بورس و … هم تعطیل شدند.
وزارت آموزش و پرورش هم اعلام کرد مدارس استانهایی که بهدلیل «سرمای هوا» روز چهارشنبه تعطیل هستند، به صورت مجازی نیز فعالیت نخواهند داشت.
کاخ سفید اعلام کرد که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، سهشنبه ۲۳ بهمن، فرمان اجرایی مربوط به کاهش نیروی کار فدرال را امضا کرد. همزمان،ایلان ماسک در دفتر کار دونالد ترامپ از اقدامات خود دفاع کرد و قول داد یک تریلیون دلار در بودجه دولت صرفهجویی کند.
بر اساس فرمان اجرایی دونالد ترامپ، دولت فدرال تنها مجاز خواهد بود به ازای خروج چهار کارمند، یک نفر جدید را استخدام کند.
این اقدام، جدیدترین تلاش ترامپ و مشاور ارشدش، ایلان ماسک مدیرعامل تسلا و مالک شبکه اجتماعی ایکس، برای کوچکسازی دولت و همسو کردن آن با اولویتهای ترامپ است.
پیش از این، دولت ترامپ پیشنهادهای گستردهای برای بازخرید و بازنشستگی زودهنگام ارائه داده و تلاش کرده بود حمایتهای قانونی از کارمندان دولت را حذف کند. او همچنین برخی از ادارات و سازمانهای فدرال را عملا تعطیل کرده است.
با توجه به اینکه بسیاری از کارمندان دولت عضو اتحادیههای کارگری هستند، هرگونه اخراج یا کاهش نیرو در مقیاس وسیع باید مطابق با توافقات جمعی این اتحادیهها انجام شود. همچنین، کارکنان غیرعضو اتحادیهها نیز از حمایتهای شغلی طبق قوانین فدرال برخوردارند.
فرمان اجرایی رییسجمهوری، سازمانهای فدرال را موظف میکند با تیم «بهرهوری دولت» تحت نظارت ایلان ماسک همکاری کنند تا کاهش گسترده نیرو را بررسی و بخشهایی از ادارات و سازمانهای دولتی را که میتوان بهطور کامل حذف کرد، شناسایی کنند.
به گفته یک مقام کاخ سفید، کارکنانی که در حوزههای امنیت ملی، ایمنی عمومی، اجرای قانون و کنترل مهاجرت فعالیت میکنند، از این اخراجها مستثنی خواهند بود.
دولت ترامپ پیشتر تلاش کرده بود کارمندان فدرال را به پذیرش پیشنهادهای بازخرید و خروج از سیستم دولتی ترغیب کند، اما یک قاضی فدرال ماین طرح را مسدود کرد.
ماسک از اقدامات خود دفاع و به قضات و شرکتهای حقوقی حمله کرد
سهشنبه و اندکی پیش از امضای فرمان اجرایی از سوی دونالد ترامپ، ایلان ماسک در دفتر کار ریاستجمهوری در کاخ سفید در کنار رییسجمهوری آمریکا حضور یافت و از نقش خود بهعنوان یک مقام غیرمنتخب دفاع کرد.
ماسک که اختیارات بیسابقهای از ترامپ برای بازسازی ساختار دولت دریافت کرده است، گفت: «نمیتوان یک بوروکراسی خودمختار در دولت فدرال داشت. دولت باید پاسخگوی مردم باشد.»
ماسک همچنین متعهد شد که از طریق شناسایی فساد و هدررفت بودجه در دولت، یک تریلیون دلار صرفهجویی کند.
علاوه بر متوقف کردن طرح بازخرید و بازنشستگی زودهنگام ترامپ، دادگاهها همچنین تلاشهای او برای تعلیق کارکنان آژانس توسعه بینالمللی ایالات متحده و دسترسی ایلان ماسک به سیستمهای پرداخت حساس وزارت خزانهداری را متوقف کردهاند.
در حال حاضر، حدود ۲.۳ میلیون کارمند غیرنظامی در دولت ایالات متحده مشغول به کار هستند که این تعداد شامل کارکنان خدمات پستی نمیشود.
در حالی که سازمانهای امنیتی بیشترین بخش نیروی کار دولت فدرال را تشکیل میدهند، صدها هزار نفر در سراسر کشور وظایفی مانند نظارت بر خدمات درمانی کهنهسربازان، بازرسی محصولات کشاورزی و مدیریت پرداختهای دولتی را بر عهده دارند.
ماسک همچنین در شبکه اجتماعی خود، ایکس، بهشدت از شرکتهای حقوقی که از طرف کارمندان دولت علیه این تصمیمات شکایت کردهاند، انتقاد کرد و نوشت: «کدام شرکتهای حقوقی در حال پیگیری این دعاوی ضدمردمسالاری هستند تا اراده مردم را مسدود کنند؟»
او همچنین به قضاتی که احکامشان مانع از اجرای دستورات اجرایی ترامپ شده، حمله کرد و در پستی دیگر نوشت: «مردمسالاری در آمریکا با یک کودتای قضایی در حال نابودی است.»
ترامپ نیز در دیدار با ماسک در دفتر کار خود در کاخ سفید، این نگرانی را مطرح کرد و گفت: «ما میخواهیم فساد را ریشهکن کنیم. سخت است که باور کنیم یک قاضی بگوید که نمیخواهیم شما این کار را انجام دهید. بنابراین شاید باید درباره خود قضات هم تجدیدنظر کنیم، زیرا این یک مسئله بسیار جدی است.»
رییسجمهوری آمریکا همچنین انتقادات دموکراتها و دیگر منتقدان مبنی بر وجود تضاد منافع در نقش ایلان ماسک را رد کرد.
برخی از منتقدان تأکید کردهاند که ماسک مالک شرکت اسپیسایکس است، که یک پیمانکار مهم دولت فدرال محسوب میشود.
ترامپ با رد این انتقادها گفت: «اگر فکر میکردیم که مشکلی وجود دارد، اجازه نمیدادیم ماسک در این بخش فعالیت کند. اگر تصور میکردیم شفافیت کافی وجود ندارد یا تضاد منافع مطرح است، هرگز به او چنین اختیاراتی نمیدادیم.»