نخستوزیر سوریه یکشنبه ۱۸ آذر گفت سوریه را ترک نمی کند اما آماده است قدرت را به مخالفان تحویل دهد. محمد جلالی در یک ویدیو ضبط شده در منزلش گفت: «برای همکاری با هر دولتی که مردم سوریه برگزینند، آمادهایم… همه امکانات لازم را برای انتقال قدرت فراهم خواهیم کرد.»
کاخ الیزه شنبه ۱۷ آذر از دیدار سهجانبه دونالد ترامپ، امانوئل مکرون و ولودیمیر زلنسکی خبر داد. زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، ضمن مثبت ارزیابی کردن این دیدار گفت همه ما میخواهیم مناقشه اوکراین هرچه سریعتر پایان یابد.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری منتخب ایالات متحده، مهمان خاص مراسم بازگشایی کلیسای نوتردام پاریس بود. استقبال دولت فرانسه از ترامپ همانند یک رییسجمهور مستقر، مورد توجه رسانهها قرار گرفت.
در جریان این سفر، امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، دیداری میان ترامپ و زلنسکی ترتیب داد.
فرانس۲۴ گزارش داد دفتر مکرون این دیدار سهجانبه را تنها اندکی پیش از ورود ترامپ به فرانسه برنامهریزی کرد. جزییات چندانی از مباحث مطرح شده در این دیدار گزارش نشده است.
این دیدار در حاشیه مراسم بازگشایی کلیسای تاریخی نوتردام که پنج سال پیش در جریان یک آتشسوزی آسیب دید، برگزار شد.
در حالی که جو بایدن، رییسجمهوری کنونی آمریکا، با وجود دعوت قبلی، در این مراسم حضور نداشت، ترامپ با فرش قرمز مورد استقبال مکرون قرار گرفت.
رسانهها برگزاری این مراسم استقبال را نشانهای از علاقه مکرون به جلب نظر ترامپ ارزیابی کردند.
هرچند در دور پیشین حضور ترامپ در کاخ سفید روابط او با مکرون در ابتدا گرم بود، اما این روابط رفته رفته رو به سردی گذاشت.
ایالات متحده بهعنوان عضو تعیینکننده ناتو، برای کشورهای اروپایی اهمیتی منحصر به فرد دارد. ترامپ در بهمنماه ۱۴۰۳ به کاخ سفید باز خواهد گشت و یک دوره چهارساله جدید را آغاز خواهد کرد.
دور نخست ریاست جمهوری ترامپ نشان میدهد او به دنبال احیای نقش اول آمریکا در معادلات بینالمللی است.
همین امر باعث شده کشورهای متحد واشینگتن، حتی پیش از آغاز رسمی ریاستجمهوری ترامپ، در تلاش برای جلب نظر او باشند.
ترامپ وعده داده است خیلی زود تکلیف جنگ اوکراین را مشخص خواهد کرد. تداوم حمایتهای مالی و نظامی آمریکا از اوکراین در جنگ با روسیه، هم برای کییف و هم برای کشورهای عضو ناتو، از اهمیت بالایی برخوردار است.
۳۰ آبان خبرگزاری رویترز به نقل از پنج منبع آگاه از مواضع کرملین گزارش داد ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، آماده گفتوگو با ترامپ درباره توافق آتشبس اوکراین است اما هرگونه امتیاز بزرگ ارضی را رد میکند و اصرار دارد کییف از خواست خود برای پیوستن به ناتو چشمپوشی کند.
زلنسکی نهم آذرماه برای اولین بار از واگذاری موقت بخشی از سرزمین اوکراین به روسیه سخن گفت تا جنگ کنونی پایان یابد به شرط آنکه «چتر ناتو» بر فراز قلمرویی که کییف در اختیار دارد، گشوده شود.
زلنسکی افزود این به معنای عضویت کامل اوکراین در ناتو نیست. او ۲۶ آبان هم ابراز علاقه کرده بود درباره خاتمه مناقشه کنونی، با ترامپ مذاکره کند.
جنگ اخیر روسیه و اوکراین از اسفند ۱۴۰۰ آغاز شده و روسیه توانسته است بخشهایی از خاک اوکراین را اشغال کند.
۳۰ میلیارد دلار، هفت هزار و ۳۰۸ کشته و مجروح، هزاران نفر بازمانده مستمریبگیر و میلیونها دلار سرمایهگذاری، کارنامه حمایت جمهوری اسلامی از بشار اسد است که روند پیشروی مخالفانش، هواداران جمهوری اسلامی را غافلگیر کرده است.
«سوریه در آستانه سقوط است و ما داریم خونسرد تماشا میکنیم.» این جملهای است که احمد نادری، نماینده مجلس شورای اسلامی، در توصیف رخدادهای اخیر سوریه به کار برد.
نادری هشدار داد در صورت سقوط دمشق، جمهوری اسلامی لبنان و عراق را هم از دست خواهد داد. او با بیان اینکه «علت این سکوت را نمیفهمم»، تاکید کرد: «تا دیر نشده باید کاری کرد.»
تلفات جمهوری اسلامی در حمایت از اسد
بهطور رسمی از خرداد ۱۳۹۲، در پی اعتراضات گسترده مردم سوریه علیه بشار اسد، جمهوری اسلامی اعزام نیروی نظامی به این کشور را آغاز کرد.
مقامات جمهوری اسلامی هدف از این اقدام را حفاظت از اماکن مقدس شیعیان در سوریه در مقابل «گروههای تکفیری» عنوان میکردند، اما شواهدی نشان میدهد این نیروها ماموریت حفظ اسد، متحد دیرین تهران را در همسایگی اسرائیل داشتند.
خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، در گزارشی در بهمنماه ۱۳۹۸ اذعان کرد ماموریت سپاه قدس در سوریه همزمان با آغاز اعتراضات علیه اسد، حمایت و حفظ او در قدرت بود.
این خبرگزاری تایید کرد سپاه قدس به همراه نیروی انتظامی جمهوری اسلامی با تجربیاتی که از سرکوب اعتراضات در ایران داشتند، پلیس سوریه را آموزش دادند و آن را برای سرکوب مخالفان اسد تجهیز کردند.
در گزارش فارس به کمکهای امنیتی و اطلاعاتی حکومت ایران به اسد هم اشاره شده بود.
جمهوری اسلامی در این مسیر، از طریق به خدمت گرفتن شهروندان افغانستان در لشکر فاطمیون و شهروندان پاکستان در لشگر زینبیون، در سوریه مداخله میکرد.
اما بخش بزرگی از نیروهای نظامی جمهوری اسلامی در سوریه را نیروهای سپاه قدس - شاخه برون مرزی سپاه پاسداران - تشکیل میدادند.
بر اساس برآوردها، دستکم دو هزار و ۱۰۰ نیروی ایرانی تحت عنوان «شهدای مدافع حرم» در سوریه کشته شدهاند.
مردادماه ۱۴۰۲، امیرحسین قاضی زاده هاشمی، رییس وقت بنیاد شهید، در همایش تجلیل از خانواده های «مدافع حرم» گفت هفت هزار و ۳۰۸ «شهید و جانباز» با عنوان «مدافع حرم» در کشور وجود دارد.
به گفته او، بنیاد شهید متعهد به پرداخت مستمری به هزار و ۵۶۷ نفر از والدین «شهدای مدافع حرم» و پرداخت کمک معیشتی به هزار و ۶۳۴ نفر دیگر از آنها است.
او همچنین تصریح کرد برای هزار و ۱۹۴ مورد از خانواده «شهدای مدافع حرم» مسکن خریداری شده است.
جمهوری اسلامی، شماری از فرماندهان ارشد خود را در سوریه از دست داد که مشهورترین آنها حسین همدانی بود.
همدانی که از فرماندهان سرکوب اعتراضات سال ۱۳۸۸ ایران به شمار میرفت، با ساماندهی «اراذل و اوباش» مشهور، سه گردان برای سرکوب معترضان سیاسی در ایران تشکیل داده بود. او مهرماه ۱۳۹۴ در شهر حلب سوریه کشته شد.
هزینههای مالی حمایت از اسد
هزینههای حمایت از اسد به تلفات نیروی انسانی محدود نمیشود. حشمتالله فلاحتپیشه و بهرام پارسایی، دو نماینده پیشین مجلس شورای اسلامی، بهطور جداگانه تایید کردند حکومت ایران دستکم ۳۰ میلیارد دلار در سوریه هزینه کرده است؛ هزینهای به صورت بدهی که به گفته آنان هرگز بازپرداخت نشده است.
کمک هزینه ۳۰۰ تا ۴۰۰ دلاری که اخیرا نعیم قاسم، دبیرکل حزبالله، فاش کرد جمهوری اسلامی به ۲۳۳ هزار آواره لبنانی داده، جمعا ۷۷ میلیون دلار از سوی او تخمین زده شد؛ رقم ۳۰ میلیارد دلاری هزینه حکومت ایران در سوریه، نزدیک به ۳۹۰ برابر این مقدار است.
۳۰ میلیارد دلار معادل ۲۱۶۰ هزار میلیارد تومان است؛ ارزش کل یارانه نقدی کشور که اول آذر ۱۴۰۳، به دلیل کمبود منابع با تاخیر واریز شد، حدود ۱۵ هزار میلیارد تومان است. در واقع رقم هزینهکرد جمهوری اسلامی در سوریه تقریبا برابر ۱۴۰ ماه یارانه نقدی کل کشور است.
علاوه بر نیروهای نظامی، تجهیزات و اسلحه، سرمایهگذاریهای دیگری هم در سوریه انجام شده بود. پیش از آغاز ناآرامیهای سوریه، جمهوری اسلامی یک کارخانه سایپا هم در این کشور به راه انداخته بود که آبانماه سال جاری مشخص شد تعطیل شده است.
در حالی که پیشروی مخالفان بشار اسد همچنان ادامه دارد، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی با اشاره به دیدارهای خود در قطر گفت که هنوز برای تصمیمگیری درباره سوریه زود است.
عباس عراقچی شنبه ۱۷ آذر پس از دیدار با وزیران امور خارجه روسیه و ترکیه و همچنین امیر قطر در دوحه، درباره سوریه در روند موسوم به آستانه، گفت: «الان در مرحلهای هستیم که همه در حال تبادل نظر و رایزنی هستند و برای تصمیمگیری زود است.»
نشستهای موسوم به آستانه برای صلح در سوریه حدود هشت سال سابقه دارد و به پیشنهاد رییسجمهوری روسیه و حمایت ترکیه و جمهوری اسلامی آغاز شد.
نخستین دور این مذاکرات در آستانه، پایتخت قزاقستان برگزار شد به همین دلیل این اتفاق سیاسی به «نشست آستانه» معروف شده است.
عراقچی در دوحه گفت: «تحولات در منطقه بسیار سریع در حال رخ دادن است و وضعیت سیالی را شاهد هستیم و طبیعی است که ما کماکان به حمایت خود از مردم و دولت سوریه ادامه میدهیم. این یک کارزار سیاسی است که باید در آن به ایفای نقش بپردازیم.»
عراقچی همچنین گفت که ممکن است شنبه نشست دیگری با دیگر وزیران امور خارجه شرکت کننده در نشست «دوحه فروم» برگزار شود.
با وجود موافقت روسیه و ترکیه، جمهوری اسلامی از پیشنهادها برای حضور آمریکا در نشست آستانه استقبال نکرد. در برخی نشستهای آستانه برخی کشورهای دیگر از جمله اردن، عراق و لبنان به عنوان ناظر شرکت کردند.
همزمان با تحرکات سیاسی در ارتباط با جنگ داخلی سوریه، یک فرمانده مخالفان اسد اعلام کرد که نیروهایش تا ۲۰ کیلومتری دروازه جنوبی دمشق پیشروی کردهاند.
دیدهبان حقوق بشر سوریه نیز اعلام کرد که نیروهای ارتش این کشور در حال عقبنشینی از شهرهایی در حدود ۱۰ کیلومتری دمشق هستند.
خبرهای متناقض و مشخص نبودن نحوه حمایت جمهوری اسلامی از رژیم اسد در درگیریهای در جریان در سوریه، انتقاد حامیان حکومت ایران را به دنبال داشته است. از جمله حمید رسایی، نماینده تهران در مجلس شورای اسلامی، در تذکری گفت: «اتفاقاتی در سوریه در حال افتادن است که درباره آن توجیه نیستیم و جلسهای هم درباره آن برگزار نمیشود.»
گزارشهایی نیز درباره خروج نیروهای جمهوری اسلامی از سوریه منتشر شده اما مقامات و رسانههای جمهوری اسلامی این گزارشها را تکذیب کردهاند.
برخی حامیان حکومت از شکل نگرفتن حمایت مورد انتظار آنان از حکومت اسد انتقاد کردهاند.
در همین حال روزنامه فرهیختگان، وابسته به دانشگاه آزاد، با اشاره به تحولات سوریه نوشت: «مشکل جمهوری اسلامی جدیتر شده و غافلگیری بزرگی رخ داده و سرعت تحولات از روند تصمیمگیری ما پیشی گرفته است.»
این روزنامه افزود: «مقامهای جمهوری اسلامی نسبت به سنسورهای اطلاعاتی و تحلیلهای خود دچار تشکیک شدند.»
حزب دموکرات، حزب اصلی مخالف دولت کره جنوبی، پس از شکست در رایگیری به منظور استیضاح رییسجمهوری، اعلام کرد که از تلاش برای برکنار کردن یون سوک یول دست نخواهد کشید.
طرح استیضاح رییسجمهوری کره جنوبی به دلیل نرسیدن به حد نصاب کافی، ناکام ماند.
۱۹۵ نفر از ۳۰۰ نماینده شورای ملی در رایگیری در مورد لایحه استیضاح شرکت کردند و در نتیجه آرا شمارش نشد.
حد نصاب شمارش آرا دو-سوم از کل نمایندگان یعنی ۲۰۰ نفر است.
با وجود درخواست قبلی رهبر حزب حاکم کره جنوبی برای استعفای رییسجمهور، صبح شنبه خبرگزاری رسمی این کشور خبر داد که این حزب تصمیم گرفته با استیضاح یون مخالفت کند.
این تغییر نظر پس از عذرخواهی رییسجمهوری کره جنوبی از صدور دستور حکومت نظامی رخ داد.
یون صبح شنبه و ساعاتی پیش از نشست پارلمان برای استیضاح او، از تصمیم خود درباره اعلام حکومت نظامی عذرخواهی کرد.
او گفت: «من بسیار متاسفم و از مردم که شوکه شدند، صمیمانه عذرخواهی میکنم.»
همزمان با رایگیری برای استیضاح رییسجمهوری کره جنوبی، معترضان بسیاری در مقابل ساختمان پارلمان تجمع کردند و خواستار برکناری یون شدند.
یون سوک یول که از سال ۲۰۲۲ قدرت را در کره جنوبی دست گرفته، حمایت برخی اعضای حزب محافظهکار «قدرت مردم(پپپ)» را از دست داده و هان دونگ هون خواستار برکناری او شده بود. با این حال رسانههای کره جنوبی خبر دادند که قانونگذاران حزب حاکم کره جنوبی روز شنبه تصمیم گرفتند با رای استیضاح به یون و تحقیقات بازپرس ویژه درباره اتهامات مالی همسر او مخالفت کنند.
احزاب اپوزیسیون برای تصویب لایحه استیضاح رییسجمهور به تنهایی آرای کافی ندارند و به تعدادی از آرای اعضای حزب حاکم نیز احتیاج دارند.
حکومت نظامی در کره جنوبی از سوی رییسجمهوری، سهشنبه و چند ساعت پس از مقاومت نمایندگان پارلمان و مخالفان دولت، لغو شد.
پنجشنبه ۱۵ آذر، با ادامه بحران سیاسی در کره جنوبی، رییس ستاد ارتش این کشور آمادگی خود را برای استعفا اعلام کرد و استعفای وزیر دفاع پذیرفته شد.
یک منبع دیپلماتیک به ایراناینترنشنال گفت که بشار اسد قصد دارد با دور شدن از محور «ایران-روسیه» و نزدیکی به آمریکا، به حضور جمهوری اسلامی در سوریه به طور کامل پایان دهد.
این منبع دیپلماتیک طرف گفتوگو با ایراناینترنشنال که نخواست نامش فاش شود، تاکید کرد پس از تحولات اخیر، اسد به این نتیجه رسیده است که روسیه و جمهوری اسلامی دیگر توان حفظ او را در قدرت ندارند و به همین دلیل در تلاش است از محور «ایران-روسیه» دور شده و به آمریکا نزدیک شود.
این منبع افزود در روزهای گذشته، آمریکا از اسد خواسته تا به حضور روسیه و ایران در سوریه پایان دهد.
به گفته او، رییس حکومت سوریه تمایل دارد با حفظ پایگاه روسیه در این کشور، رضایت مسکو را تامین کند اما جمهوری اسلامی به طور کامل از سوریه کنار گذاشته میشود.
در روزهای گذشته گزارشهایی درباره پیشنهاد آمریکا به اسد برای دور شدن از ایران منتشر شدند. از جمله خبرگزاری رویترز از تماسهای آمریکا و امارات متحده عربی با سوریه، برای تاکید بر دوری دمشق از جمهوری اسلامی و قطع مسیرهای ارسال تسلیحات برای حزبالله لبنان از خاک سوریه خبر داد.
اسرائیل نیز خواستار قطع انتقال اسحله از سوریه برای حزبالله شده است.
پس از ناتوانی نیروهای جمهوری اسلامی در مواجهه با حمله گسترده شورشیان مخالف اسد، گزارشهایی درباره تخلیه این نیروها از سوریه منتشر شده است.
نیویورکتایمز گزارش کرد که ایران روز جمعه تخلیه فرماندهان نظامی و نیروهای خود را از سوریه و کارکنان سفارتش را از دمشق آغاز کرده است.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوریس اسلامی، شنبه ۱۷ آذر در پاسخ به سوالی درباره تخلیه سفارت جمهوری اسلامی در دمشق گفت: «این ادعاها صحت ندارد. سفارت کماکان فعال است و به فعالیتهای معمول خود ادامه میدهد.»
پیش از این و از زمان دولت دونالد ترامپ نیز مقامات آمریکا خواستار خروج جمهوری اسلامی از سوریه شده بودند.
مایک پومپئو، وزیر امور خارجه وقت ایالات متحده، سال ۱۳۹۹ گفته بود: «ما خیلی روشن و شفاف به رژیم اسد و روسها در سوریه گفتهایم که ایرانیها باید از آنجا خارج شوند.»
در همین حال محمدرضا زاهدی، فرمانده نیروهای نظامی ایران در سوریه و لبنان، ۱۳ فروردین به همراه تعدادی از نیرهای سپاه قدس و یک عضو حزبالله، در حمله اسرائیل به ساختمان کنسولگری جمهوری اسلامی در دمشق کشته شد.
منبع ایراناینترنشنال همچنین گفت که اسد تصمیم گرفته است با عدم مداخله در مناطق کردنشین، کنترل این مناطق کماکان در اختیار کردها باقی بماند.
«نیروهای دموکراتیک سوریه (یپگ)» ناحیه وسیعی بین مرزهای ترکیه و عراق و رودخانه فرات در شمال شرق سوریه را کنترل میکنند. ترکیه مخالف تسلط کردها بر این منطقه است.
هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، در گفتوگوی تلفنی با آنتونی بلینکن، وزیر امور خارجه آمریکا درباره جنگ داخلی در سوریه، گفت که اسد باید با مخالفان گفتوگو و روند سیاسی را برای تغییرات آغاز کند.
او تاکید کرد: «همه بازیگران منطقه باید در این مسیر نقش سازنده ایفا کنند.»
همزمان عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، پس از نشست سهجانبه وزیران امور خارجه عراق، سوریه و جمهوری اسلامی در بغداد که جمعه ۱۶ آذر برگزار شد، با «بسیار حساس» خواندن شرایط سوریه گفت که جمهوری اسلامی برای «حمایت از دولت، مردم و ارتش سوریه»، آمادگی کامل دارد.
از سوی دیگر رجب طیب اردوغان، رییسجمهوری ترکیه، ابراز امیدواری کرد پیشروی مخالفان بشار اسد به سوی دمشق، «بدون حادثه و به سلامت» ادامه یابد.
اردوغان افزود که از اسد خواسته است بیاید تا «آینده سوریه را با هم تعیین کنیم» اما او پاسخ مثبتی نداده است.