بازگشت دونالد ترامپ، رییسجمهوری منتخب آمریکا به قدرت در حالی که قول داده با چین در مورد تعرفهها مقابله کند، عدم اطمینان عمیقی از نقش این کشور در جلوگیری از درگیریهای جهانی ایجاد کرده است.
در روزهای اخیر، نشست گروه ۲۰ در ریودوژانیرو به صحنهای برای تعاملات دیپلماتیک میان رهبران جهان و شی جینپینگ، رییسجمهوری چین، تبدیل شد. این تعاملات، که با وعدههای همکاری و تنشهای زیرپوستی همراه بود، نشاندهنده وضعیت پیچیده روابط بینالمللی در دوران انتقال قدرت در ایالات متحده است.
تلاش برای تعادل در روابط با چین
در حالی که قدرت در ایالات متحده جابهجا میشود، روسایجمهور و نخستوزیران جهان در تلاشند تا ثبات را، بهویژه در رابطه با چین، حفظ کنند.
کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، خواستار رابطهای «پایدار و قابلاتکا» با چین شد، در حالی که آنتونی آلبانیزی، نخستوزیر استرالیا، وعده داد که با صبر و دقت، تعاملات خود با چین را مدیریت کند.
از سوی دیگر، جو بایدن، رییسجمهوری آمریکا، پیش از انتقال قدرت به دونالد ترامپ رییسجمهوری منتخب، تاکید کرد که «رقابت نباید به درگیری منجر شود.»
شی جینپینگ نیز در سخنان خود در نشست گروه ۲۰، ضمن هشدار درباره عملکرد قاطعانه چین در حفاظت از حاکمیت، امنیت و منافع خود، بر لزوم همکاری و احترام متقابل تاکید کرد و گفت: «کشورها باید توسعه یکدیگر را فرصت ببینند، نه چالشی.»
تنشهای زیرپوستی دیپلماسی
با وجود ظاهر دیپلماتیک و تعاملات مثبت، تنشهای گستردهای میان چین و سایر کشورها وجود دارد.
در نشست گروه ۲۰، هنگامی که کییر استارمر به نقض حقوق بشر در چین و وضعیت جیمی لای، مخالف دموکراسیخواه هنگکنگی، اشاره کرد، نمایندگان چین به سرعت تلاش کردند تا دید دوربینها را مسدود کرده و خبرنگاران را از جلسه خارج کنند.
پیچیدگی روابط آمریکا و چین
روابط میان واشنگتن و پکن نیز با چالشهای متعددی همراه است. تصمیم بایدن برای سرنگونی بالن جاسوسی چین، ارتباطات میان دو کشور را برای بیش از یک سال متوقف کرد.
در عین حال، تلاشهایی برای کاهش تنشها صورت گرفته و ارتباطات میان دیپلماتها و مقامات نظامی از سر گرفته شده است.
دیدار اخیر بایدن و شی جینپینگ در لیما، پایتخت پرو، نشاندهنده تمایل دو کشور به مدیریت تنشها بود.
چالشهای اقتصادی و تجاری
رویکرد اقتصادی چین نیز موجب نگرانی بسیاری از کشورها شده است. با وجود ادعاهای شی درباره تجارت آزاد، موانع زیادی برای سرمایهگذاران و شرکتهای خارجی در چین وجود دارد. از سویی صادرات ارزانقیمت چین، صنایع داخلی کشورهای در حال توسعه مانند برزیل و آفریقای جنوبی را تحت فشار قرار داده و فرصتهای شغلی را از بین برده است.
ریچارد مکگرگور، پژوهشگر ارشد موسسه لووی، در این زمینه گفت: «ایالات متحده اقتصادی بازتر از چین دارد، اما اگر به صحبتهای رهبران دو کشور گوش کنید، ممکن است تصور دیگری داشته باشید. ترامپ همیشه از محافظت از صنایع داخلی سخن میگوید و شی از تجارت آزاد.»
نقش استرالیا در تعامل با چین
در استرالیا نیز روابط با چین با پیچیدگیهایی همراه بوده است. تنشها بر سر نفوذ حزب کمونیست چین و جاهطلبیهای منطقهای این کشور افزایش یافته است.
با این حال، آلبانیزی توانسته است مذاکرات سطح بالا را با چین از سر بگیرد و برخی نگرانیها درباره تعرفهها را کاهش دهد. او پس از دیدار با شی، در شبکههای اجتماعی نوشت: «گفتوگو حیاتی است و پیشرفتهای دلگرمکنندهای داشتهایم.»
چشمانداز دیپلماسی در دوران ترامپ
انتقال قدرت در ایالات متحده به دونالد ترامپ، که وعده سیاستهای تقابلی داده است، نگرانیهای تازهای را به وجود آورده است. ترامپ وعده افزایش شدید تعرفهها را داده که میتواند به تصویر آمریکا در میان متحدانش، از جمله استرالیا، آسیب برساند.
مکگرگور در این باره گفت: «افزایش تعرفهها میتواند تصویر آمریکا را در استرالیا تخریب کند و حمایت از اتحاد را کاهش دهد. این آسیب شاید اغراقشده نباشد، اما همچنان به تصویر ایالات متحده لطمه میزند.»
چین در برابر چالشهای جدید
در همین حال، چین در تلاش است تا در مواجهه با بازگشت ترامپ به کاخ سفید، انعطافپذیری بیشتری در سیاست خارجی خود نشان دهد.
وانگ ون، رییس موسسه مطالعات مالی چونگیانگ، گفت: «سیاست خارجی چین به دلیل حضور ترامپ دستخوش تغییر اساسی نخواهد شد، اما بازگشت او، چین را به سمت انعطافپذیری بیشتر سوق میدهد.»
رافائل گروسی، مدیر کل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، روز چهارشنبه ۳۰ آبان در گزارشی به شورای حکام آژانس اعلام کرد ذخایر اورانیوم ۲۰ درصد و ۶۰ درصد ایران پس از گزارش قبلی آژانس همچنان افزایش یافته است.
در این گزارش در عین حال تاکید شده است که تهران مقدمات توقف غنیسازی اورانیوم با غلظت ۶۰ درصد را فراهم آورده است. اعلام آمادگی جمهوری اسلامی برای متوقف کردن غنیسازی اورانیوم با غلظت بالا در آستانه نشست شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی و بالا گرفتن احتمال صدور قطعنامهای علیه تهران صورت گرفته است.
آژانس از این اقدام جمهوری اسلامی استقبال کرده و آن را حرکت در مسیر درست خوانده است، با این حال به نظر نمیرسد که صرف آماده کردن مقدمات توقف غنیسازی اورانیوم با غلظت ۶۰ درصد به نگرانیهای غرب درباره برنامه هستهای تهران پایان دهد و مانع صدور قطعنامه مورد نظر آلمان، بریتانیا و فرانسه شود.
رافائل گروسی، روز چهارشنبه ۳۰ آبان، در یک نشست خبری گفت جمهوری اسلامی پذیرفته است «افزایش ذخایر اورانیوم غنیشده با غلظت ۶۰ درصد را متوقف کند.»
او گفت: «این برای اولین بار است که ایرانیهای میگویند افزایش ذخایر غنیسازی بیش از ۶۰ درصد را متوقف میکنند. این جدی و اتفاقی از نقطه نظر منع اشاعه تسلیحات هستهای مهم است.»
او گفت «برای اولین بار از زمان فاصله گرفتن ایران از تعهدات پیشینش شاهدیم این کشور تغییر جهت داده است.»
بر اساس گزارش تازه رافائل گروسی، یافتههای آژانس در مورد ذرات اورانیوم با منشاء انسانی در مکانهای اعلامنشده در ایران مطابقت ندارد و آژانس نیازمند اطلاع از مکان فعلی مواد هستهای یا تجهیزات آلوده مرتبط است.
گروسی همچنین درباره نابود شدن یک مرکز مخفی تحقیقاتی هستهای جمهوری اسلامی در پارچین در پی حمله اسرائیل، در پاسخ به سوالی گفت: «ما این مرکز را یک تاسیسات هستهای نمیدانیم و نشانهای مبنی بر وجود مواد هستهای در آنجا نداریم.»
وبسایت اکسیوس روز ۲۵ آبان به نقل از چند مقام فعلی و پیشین اسرائیلی و آمریکایی خبر داد در حمله ماه گذشته اسرائیل به اهداف نظامی در ایران، یک مرکز تحقیقاتی فوقسری مرتبط با تسلیحات هستهای جمهوری اسلامی در پارچین ویران شده است.
روز چهارشنبه عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در ادامه رایزنیها برای پیشگیری از صدور قطعنامه شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی علیه تهران، در تماسی تلفنی با همتای آفریقای جنوبی خود گفت که اگر طرفهای دیگر به دنبال رویارویی باشند، ایران واکنش مناسبی نشان خواهد داد.
عراقچی با ژان نوئل بارو، وزیر امور خارجه فرانسه نیز تماسی تلفنی داشت و در این ارتباط، اقدام کشورهای اروپایی را برای پیشبرد قطعنامه علیه تهران، «ناموجه و تحریکآمیز» خواند.
او تلاش آلمان، بریتانیا و فرانسه برای تصویب تحریمهای جدید علیه تهران را در «تقابل آشکار با فضای مثبت ایجاد شده در تعاملات ایران و آژانس» تلقی کرد و گفت صدور چنین قطعنامهای صرفا اوضاع را «پیچیدهتر» خواهد کرد.
وزارت امور خارجه فرانسه روز چهارشنبه ۳۰ آبان در بیانیهای اعلام کرد که بارو در گفتوگوی تلفنی با عراقچی تاکید کرده است جمهوری اسلامی باید تعهدات هستهای خود را اجرا و به طور کامل با آژانس بینالمللی انرژی اتمی همکاری کند.
بر اساس این بیانیه، وزیر امور خارجه فرانسه گفته است تشدید تنش هستهای از سوی جمهوری اسلامی «بسیار نگرانکننده» است.
بارو همچنین با تاکید بر تلاشهای دیپلماتیک مستمر برای توقف درگیریها در لبنان، از جمهوری اسلامی و نیروهای نیابتیاش خواست رفتار سازندهای در این زمینه داشته باشند و خواستار آزادی فوری سه شهروند فرانسوی زندانی در ایران شد.
خبرگزاری رویترز پیش از این به نقل از یک دیپلمات ارشد نوشت تهران وعده داده اگر شورای حکام قطعنامهای علیه جمهوری اسلامی صادر نکند، ذخیره اورانیوم ۶۰ درصدی خود را در حد فعلی نگه خواهد داشت.
عراقچی روز چهارشنبه ۳۰ آبان در گفتوگویی تلفنی با رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، گفت: «در صورتی که طرفهای مقابل بیتوجه به حسن نیت و رویکرد تعاملی ایران، اقدامات غیرسازنده را در نشست شورای حکام از طریق صدور قطعنامه در دستور کار قرار دهند، ایران به نحو مقتضی و متناسب پاسخ خواهد داد.»
همکاری تهران با آژانس در صورت صادر نشدن قطعنامه؟
شامگاه سهشنبه خبرگزاری رویترز به نقل از یک دیپلمات ارشد که نامش را اعلام نکرد گزارش داد که جمهوری اسلامی به آژانس بینالمللی انرژی اتمی پیشنهاد داده است ذخایر اورانیوم غنیشده تا ۶۰ درصد خود را در حدود ۱۸۵ کیلوگرم نگه دارد؛ مشروط بر این که در شورای حکام آژانس، قطعنامهای علیه تهران صادر نشود.
این در حالی است که در دو گزارش فصلی آژانس بینالمللی انرژی اتمی درباره برنامه هستهای ایران تصریح شده است ذخایر اورانیوم غنیشده ایران با خلوص تا ۶۰ درصد به شکل هگزافلوراید اورانیوم (UF6) به میزان ۱۷.۶ کیلوگرم افزایش یافته و به ۱۸۲.۳ کیلوگرم رسیده است.
بر اساس تعریف آژانس، حدود ۴۲ کیلوگرم اورانیوم غنیشده تا ۶۰ درصد، در صورت غنیسازی بیشتر، بهطور تئوریک برای ساخت یک بمب هستهای کافی است.
رویترز روز سهشنبه ۲۹ آبان گزارش داد که دو گزارش فصلی آژانس بینالمللی انرژی اتمی درباره برنامه هستهای ایران را که به کشورهای عضو شورای حکام داده شده، دیده و بررسی کرده است.
پیشنهاد تهران برای محدود نگه داشتن ذخیره اورانیوم غنیشده با غلظت ۶۰ درصد در حدود ۱۸۵ کیلوگرم به معنای آن است که طبق معیارهای آژانس، جمهوری اسلامی اورانیوم لازم را برای ساخت دستکم چهار بمب اتمی در اختیار دارد.
همراهی یا تهدید؟
پیشنهاد جمهوری اسلامی در عین حال میتواند به معنای تهدید تلویحی کشورهای غربی و آژانس بینالمللی انرژی اتمی باشد که در صورت صدور قطعنامهای علیه تهران، فرآیند غنیسازی اورانیوم با غلظت ۶۰ درصد یا حتی بالاتر، شتاب بیشتری خواهد گرفت.
در همین حال، شماری از رسانهها و چهرههای نزدیک به حکومت خبر دادهاند در جریان سفر گروسی به تهران، بهصراحت به او هشدار داده شده است در صورت صدور قطعنامه شورای حکام، جمهوری اسلامی گازدهی به سه نسل از سانتریفیوژهای جدید خود را آغاز خواهد کرد و تصویب قطعنامه جدید در این مقطع میتواند پیامدهای عمیقی برای سرنوشت برجام، آینده برنامه هستهای جمهوری اسلامی و کیفیت همکاری بین تهران و آژانس داشته باشد.
حسن قشقاوی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس، روز سهشنبه گفت که در صورت صدور قطعنامه شورای حکام «بدون تردید و فورا دست به اقدامات پشیمانکننده خواهیم زد».
سه کشور اروپایی آلمان، بریتانیا و فرانسه اعلام کردهاند به همراه آمریکا در پی صدور قطعنامهای علیه جمهوری اسلامی در نشست آتی شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی هستند.
متیو میلر، سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا روز سهشنبه ۲۹ آبان، در یک نشست خبری در پاسخ به سوال خبرنگار ایراناینترنشنال در وزارت امور خارجه آمریکا گفت که واشینگتن در آستانه نشست شورای حکام آژانس کاملا با شرکای خود هماهنگ است و بهشدت از هر اقدامی برای پاسخگو کردن جمهوری اسلامی حمایت میکند.
او افزود: «با این حال ما پیشاپیش درباره اقداماتی که در نظر داریم انجام دهیم، صحبت نخواهیم کرد.»
میلر همچنین گفت که واشینگتن به گزارشهای تهدیدآمیزی که در رسانههای نزدیک به جمهوری اسلامی درباره گازدهی به سانتریفیوژهای جدید در صورت تصویب قطعنامه علیه تهران منتشر میشوند، واکنش نشان نمیدهد.
او افزود: «ما کاملا این نکته را روشن کردهایم که ایران باید با آژانس بینالمللی انرژی اتمی بهطور کامل همکاری کند.»
میلر گفت که آمریکا به مشورت با متحدان و شرکایش در مورد برنامه هستهای جمهوری اسلامی ادامه خواهد داد.
همراهی با اروپا با آمریکا علیه تهران؟
یک سخنگوی وزارت امور خارجه آلمان روز دوشنبه ۲۸ آبان در گفتوگویی اختصاصی با خبرنگار ایراناینترنشنال در برلین تاکید کرد آلمان، بریتانیا، فرانسه و ایالات متحده آمریکا قطعنامهای را علیه برنامه هستهای جمهوری اسلامی در شورای حکام آژانس بین المللی انرژی اتمی ارائه میکنند.
او گفت: «سفر مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی به ایران، ارزیابیهای ما را تغییر نداده است.»
گروسی چهارشنبه گذشته (۲۳ آبان)، به ایران سفر کرد.
او در این سفر با شماری از مقامهای جمهوری اسلامی از جمله مسعود پزشکیان، رییس دولت و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی دیدار کرد.
گروسی همچنین از دو سایت هستهای فردو و نظنز بازدید کرد.
رویترز در گزارش روز سهشنبه خود با استناد به دو گزارش فصلی آژانس بینالمللی انرژی اتمی که برای ۳۵ کشور عضو شورای حکام این نهاد وابسته به سازمان ملل تهیه شده، افزود که ذخایر اورانیوم غنیشده ایران با خلوص ۲۰ درصد با رشد ۲۵.۳ کیلوگرمی به ۸۳۹.۲ کیلوگرم رسیده است.
رویترز بر اساس گزارش آژانس نوشت تخمین زده میشود موجودی اورانیوم غنیشده ایران از گزارش سهماهه قبلی تاکنون ۸۵۲.۶ کیلوگرم افزایش یافته و به شش هزار و ۶۰۴.۴ کیلوگرم رسیده باشد.
در این گزارش همچنین گفته شده است که تهران موافقت کرده پذیرش چهار بازرس باتجربه جدید آژانس را بررسی کند.
جلوگیری از فعالیت شماری از بازرسان باتجربه آژانس بینالمللی انرژی اتمی، جواب ندادن به سوالات بیپاسخمانده آژانس از جمله در مورد منشاء ذرات اورانیوم پیدا شده در دو سایت اعلام نشده و همکاری نکردن تهران با آژانس از جمله موضوعات مورد اختلاف جمهوری اسلامی و آژانس هستند که بهویژه با ادامه غنیسازی اورانیوم و افزایش اظهارنظر مقامهای جمهوری اسلامی برای تغییر دکترین هستهای و داشتن توانایی لازم برای ساخت سلاح هستهای، تشدید شدهاند.
وزارت امور خارجه اوکراین از بسته شدن چندین سفارتخانه غربی بهدلیل خطر حملات گسترده روسیه انتقاد کرد و گفت این تهدید از زمان شروع تهاجم روسیه در فوریه ۲۰۲۲ تغییری نکرده است.
هیورهی تیخی، سخنگوی وزارت خارجه اوکراین در بیانیهای گفت: «متاسفانه تهدید حملات برای اوکراینیها بیش از هزار روز است که به یک واقعیت روزمره بدل شده است.»
او همچنین ازکشورهای غربی خواست که با بستن سفارتخانه های خود به «تنش» دامن نزنند.
آندری کووالنکو، رئیس سرویس مبارزه با اطلاعات نادرست اوکراین، نیز گفت که روسها پس از اعلام تعطیلی چندین سفارتخانه در کییف، سعی در ایجاد وحشت دارند.
او گفت: «آمادگی روسیه برای بمباران اوکراین در طول زمستان نباید غافلگیر کننده باشد. روسها ذخایر موشکی جمعآوری کردهاند، نیروی هوایی و نیروی دریایی را آماده کردهاند. آنها برای از بین بردن پدافند هوایی به موشکهای کروز و بالستیک و همچنین پهپادها متکی هستند. این طرحها غیرمنتظره نیستند، شناخته شده و پیش بینی شدهاند.»
پیشتر سفارت آمریکا در کییف پس از دریافت اطلاعاتی درباره احتمال حمله هوایی در روز چهارشنبه، بهطور موقت تعطیل شد. اسپانیا، ایتالیا و یونان نیز سفارتخانههای خود را تعطیل کردند اما اسرائیل اعلام کرد سفارتخانهاش در پایتخت اوکراین در روز چهارشنبه باز است.
وزارت امور خارجه آمریکا روز ۳۰ آبان در اطلاعیهای اعلام کرد سفارت ایالات متحده در کییف به دلیل دریافت اطلاعاتی درباره «حمله هوایی قابل توجه احتمالی در روز چهارشنبه» بسته خواهد بود.
آتن، رم و مادرید نیز از تعطیلی سفارتخانههای دولتهایشان در پایتخت اوکراین خبر دادند.
در همین روز، الکساندر شالنبرگ، وزیر امور خارجه اتریش گفت که استفاده روسیه از سربازان کره شمالی در جنگ اوکراین نشان میدهد ولادیمیر پوتین به پیروزی «نزدیک نیست» اما «آماده تشدید تنش» است.
همزمان رجب طیب اردوغان، رییسجمهوری ترکیه، مجوز آمریکا را برای استفاده اوکراین از سلاحهای دوربرد غربی به منظور حمله به عمق خاک روسیه نادرست خواند و افزود درگیری موشکی بین دو کشور ممکن است جهان را در آستانه یک جنگ بزرگ قرار دهد.
پیش از این و در روز سهشنبه، ارتش روسیه از حمله اوکراین با موشکهای دوربرد آمریکایی اتاکمز (ATACMS) به منطقه بریانسک در نزدیکی مرز اوکراین خبرداد و اعلام کرد پنج موشک از شش موشک پرتاب شده با پدافند ضد هوایی روسیه منهدم شدند.
سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، در واکنش به این حمله گفت: «این مرحله جدیدی از جنگ غرب علیه روسیه است و ما بر این اساس واکنش نشان خواهیم داد.»
به گفته لاوروف، کییف «بدون کمک کارشناسان و مربیان آمریکایی» قادر به استفاده از این موشکها نیست.
آمریکا، اتحادیه اروپا و بریتانیا، در واکنشهایی جداگانه اظهارات لاوروف را «لفاظی غیرمسئولانه» و باعث تاسف خواندند.
مجوز آمریکا و اروپا
پاول موراویکو، رییس ستاد کل ارتش بلاروس، مجوز آمریکا به اوکراین برای شلیک موشکهای دوربرد غربی به عمق خاک روسیه را محکوم کرد.
خبرگزاری رویترز، روز دوشنبه به نقل از منابع آگاه خبر داد دولت جو بایدن، رییسجمهوری آمریکا، به اوکراین اجازه خواهد داد از سلاحهای آمریکایی برای حمله به عمق خاک روسیه استفاده کند و افزود کییف قصد دارد در روزهای آینده اولین حملات خود را با برد بلند انجام دهد.
همان روز، نشریه گاردین نوشت که بریتانیا نیز احتمالا موشکهای استورم شَدو را برای هدفگیری داخل خاک روسیه به اوکراین ارسال خواهد کرد.
به گفته کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، این کشور نیاز دارد حمایت خود را از اوکراین «دو چندان» کند.
تغییر دکترین هستهای روسیه
روسیه، روز سهشنبه از دکترین جدید هستهای خود رونمایی و اعلام کرد تجاوز به فدراسیون روسیه و متحدانش از سوی یک کشور غیرهستهای با حمایت یک کشور هستهای، «یک حمله مشترک» تلقی خواهد شد و در صورتی که خطری جدی برای حاکمیت و تمامیت ارضی روسیه و بلاروس وجود داشته باشد، این کشور ممکن است از تسلیحات هستهای استفاده کند.
در دکترین جدید هستهای روسیه، پرتاب موشکهای بالستیک علیه فدراسیون روسیه از جمله شرایط استفاده از سلاحهای هستهای است.
نگرانیهای زلنسکی در مصاحبه با فاکس نیوز
ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، در مصاحبه با شبکه فاکسنیوز از دست دادن اتحاد در این کشو را خطرناک دانست و از قطع کمکهای آمریکا به عنوان زمینه شکست احتمالی اوکراین یاد کرد.
او تاکید کرد تنها راه پایان دادن به جنگ، دیپلماسی است؛ گرچه در مورد نقش ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، در مذاکرات صلح «مردد» است.
به گفته زلنسکی، تغییر موضع پوتین بیش از هر چیزی به فشارهای آمریکا بستگی دارد.
او در این مصاحبه خاطرنشان کرد: «حتی در صورت قطع کمکهای آمریکا، ما میمانیم و میجنگیم.»
در شرایط حساس کنونی، عدم همکاری جمهوری اسلامی با بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی، در کنار فشارهای اقتصادی فزاینده، کاهش نفوذ منطقهای و تنشهای رو به رشد با اسرائیل، تهران را با چالشهای جدی روبرو کردهاست.
اگرچه جمهوری اسلامی پیشنهاد محدود نگه داشتن ذخایر اورانیوم غنیشده خود در حد فعلی را مطرح کرده، اما به نظر میرسد این اقدام برای جلوگیری از صدور قطعنامه انتقادی کافی نبودهاست.
بنا به گزارش ایران اینترنشنال، قدرتهای غربی شامل آمریکا، فرانسه، بریتانیا و آلمان قصد دارند در نشست شورای حکام آژانس، قطعنامهای انتقادی علیه ایران صادر کنند.
تحلیلگران و مقامات جمهوری اسلامی در یک نکته اتفاق نظر دارند: بازگشت ترامپ به کاخ سفید، تاثیری تعیینکننده بر آینده جمهوری اسلامی خواهدداشت. با این حال، چگونگی تعامل دولت آینده آمریکا و جمهوری اسلامی بر سر برنامه هستهای همچنان محل بحث و گمانهزنی است.
بیستم اکتبر ۲۰۲۵ (۲۵ مهر ۱۴۰۴) روزی سرنوشتساز برای برنامه هستهای جمهوری اسلامی خواهدبود.
در این تاریخ، با پایان یافتن اعتبار قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت، بخش عمدهای از محدودیتهای بینالمللی علیه برنامه هستهای ایران برداشته میشود و غرب امکان استفاده از «مکانیسم ماشه» را از دست خواهدداد.
گرچه در خردادماه امسال نیز قطعنامهای علیه جمهوری اسلامی صادر شد که نتیجه چشمگیری نداشت، کارشناسان معتقدند فضای سیاسی کنونی به کلی متفاوت است.
در این شرایط حساس، کشورهای اروپایی همچنان میتوانند با فعالسازی مکانیسم ماشه، تمام تحریمهای لغو شده سازمان ملل را احیا کنند.
سینا عضدی، پژوهشگر و استاد دانشگاه جورج واشینگتن، در گفتگو با ایران اینترنشنال گفت: «جمهوری اسلامی سعی میکند از تحریمهای بینالمللی جدید پرهیز کند، زیرا چنین تحریمهایی خلاف منافع آن است.»
او تاکید کرد: «تحریمهای فعلی علیه ایران، بیشتر یکجانبه و از سوی آمریکا هستند، نه تحریمهای بینالمللی سازمان ملل. ایران از منظر سیاسی تلاش میکند مانع بازگشت تحریمهای سازمان ملل شود، بهویژه که کمتر از یک سال تا لغو کامل این تحریمها باقی ماندهاست.»
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، روز شنبه ۲۶ آبان در گفتگو با تلویزیون دولتی تاکید کرد که راه دیپلماسی برای برنامه هستهای ایران همچنان باز است.
به گفته عراقچی پنجره دیپلماسی هنوز بسته نشدهاست، هرچند این فرصت کوتاهمدت و مشروط به نشان دادن اراده واقعی از سوی طرفهای مقابل خواهدبود.
عراقچی همچنین اشاره کرد که تهران در جریان سفر هفته گذشته رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، مواضع خود را با او در میان گذاشتهاست.
در این دیدار، جمهوری اسلامی آمادگی خود را برای عدم افزایش ذخایر اورانیوم غنیشده با غلظت ۶۰ درصد اعلام کردهاست.
گرگوری برو، تحلیلگر امور ایران در گروه اوراسیا، معتقد است اگرچه تهران تمایل خود را به امتیازدهی نشان میدهد، اما همچنان اصرار دارد این کار را مطابق با شروط خود پیش ببرد.
به گفته او جمهوری اسلامی آماده مذاکره است، اما تنها در صورتی که به هدف اصلی خود، یعنی رفع تحریمها دست یابد، بدون آنکه مجبور به دادن امتیازات عمده در برنامه هستهای یا سایر حوزههای سیاست خارجی خود شود.
با این حال، بهرغم این اظهارات، عملکرد جمهوری اسلامی مسیر دیگری را نشان میدهد.
بر اساس گزارش محرمانه آژانس بینالمللی انرژی اتمی که آسوشیتدپرس روز سهشنبه ۲۹ آبان به آن دسترسی یافته، تهران میزان ذخایر اورانیوم غنیشده خود را تا سطوحی که به درجه تسلیحاتی نزدیک است، افزایش دادهاست.
اورانیوم با غنای ۶۰ درصد تنها یک گام با سطح ۹۰ درصدی که برای ساخت سلاح هستهای مورد نیاز است، فاصله دارد.
در آستانه بازگشت ترامپ به کاخ سفید و همزمان با تضعیف چشمگیر حماس و حزبالله، نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی، زیر ضربات سنگین اسرائیل، تهران با یکی از پیچیدهترین چالشهای سیاسی و امنیتی خود در سالهای اخیر روبهرو شدهاست.
حال پرسش اینجاست که آیا تهران مسیر دستیابی به تسلیحات هستهای را با سرعت بیشتری دنبال خواهدکرد یا راهی برای تعامل با رییسجمهوری جدید آمریکا خواهدیافت، همان شخصی که طبق گزارشهای اطلاعاتی ایالات متحده، جمهوری اسلامی قصد ترور او را داشتهاست.
به گفته برو، با وجود آنکه بازگشت قریبالوقوع ترامپ به کاخ سفید همواره در محاسبات راهبردی تهران جای داشته، اما جمهوری اسلامی ترجیح داده همان رویکرد دوران بایدن-هریس، پایبندی به تعهدات تا پایان اعتبار قطعنامه ۲۲۳۱ و تلاش برای رفع تحریمها را ادامه دهد.
این رویکرد میتواند به جمهوری اسلامی اجازه دهد در مذاکرات آینده، بدون محدودیتهای برجام وارد گفتگو شود.
آندریا استریکر، معاون مدیر و پژوهشگر امور منع گسترش سلاخهای کشتار جمعی و دفاع زیستی در بنیاد دفاع از دموکراسیها (FDD)، در گفتگو با ایران اینترنشنال گفت که امتیازدهی احتمالی تهران ناشی از نگرانی از سیاست فشار حداکثری ترامپ است.
به گفته او، حکومت ایران با بازگشت ترامپ به کاخ سفید و آمادگی اروپا برای افزایش فشارها، به ناچار عقبنشینی میکند. البته تهران میکوشد با کمک متحدانش روسیه، چین و کره شمالی از تحریمهای آتی بگریزد.
استریکر معتقد است سیاست فشار حداکثری ترامپ، جمهوری اسلامی را وادار به کاهش جاهطلبیهای هستهای و فعالیتهای منطقهای خواهدکرد.
از نظر او، ترس از ترامپ، عامل اصلی هرگونه نرمش احتمالی تهران است زیرا او کسی است که دستور کشتن قاسم سلیمانی را صادر کرد، از برجام خارج شد و تحریمهای سنگین نفتی وضع کرد.
استریکر افزایش ذخایر اورانیوم را تلاشی برای باجخواهی از غرب میداند تا از تحریمهای سازمان ملل جلوگیری شود، اما معتقد است این اقدامات «خیلی کم و خیلی دیر» است.
عضدی در ادامه به ایران اینترنشنال گفت که تهران همواره به قطعنامههای آژانس بینالمللی انرژی اتمی با خشم واکنش نشان دادهاست.
به گفته او گسترش برنامه هستهای جمهوری اسلامی از طریق افزایش شمار سانتریفیوژها و راهاندازی یک مرکز جدید، بیشتر نوعی مانور دیپلماتیک به شمار میرود.
او معتقد است جمهوری اسلامی به سمت ساخت بمب اتمی نخواهدرفت، زیرا این مسیر با مخالفت جدی اسرائیل و آمریکا روبرو خواهدشد. نخستوزیر اسرائیل، بنیامین نتانیاهو و دونالد ترامپ بارها تاکید کردهاند که اجازه تبدیل شدن ایران به یک قدرت هستهای را نخواهند داد.
عضدی بر این باور است که جمهوری اسلامی برای حفظ بقای خود، ریسک حمله نظامی ناشی از ساخت بمب را نخواهد پذیرفت و به نظر میرسد مسیر توافق را پیش خواهدگرفت.
فایننشال تایمز به تازگی گزارش داد که ترامپ در نظر دارد با ورشکست کردن ایران، این کشور را وادار به توقف برنامه هستهای و قطع حمایت مالی از نیروهای نیابتی در منطقه کند.
ترامپ پیش از پیروزی در انتخابات ریاستجمهوری، در پادکست پاتریک بت دیوید گفت که خواهان موفقیت ایران است و تنها بر یک نکته تاکید کرد: «دوست دارم ایران را بسیار موفق ببینم، فقط نباید به سلاح هستهای دست یابد.»
به باور استریکر، راهبرد فشار حداکثری ترامپ، رهبران تهران را به هراس انداختهاست. در مقابل، عضدی معتقد است که انگیزه ترامپ برای رسیدن به توافق با ایران نه دیپلماتیک است و نه ایدئولوژیک، بلکه او میخواهد نام خود را در تاریخ ماندگار کند.
روزنامه لبنانی الاخبار نزدیک به حزبالله، از توافق بر سر تمام بندهای پیشنویس آتشبس میان اسرائیل و لبنان خبر داد و تاکید کرد اکنون مذاکرات بر مسائل مرزی متمرکز است. همزمان نیروهای حافظ صلح سازمان ملل در لبنان (یونیفل)، هدف سه حمله موشکی قرار گرفتند که به حزبالله نسبت داده شد.
افیخای ادرعی، سخنگوی عربزبان ارتش اسرائیل، در رسانه اجتماعی ایکس نوشت که مقر نیروهای حافظ صلح در مرز لبنان با اسرائیل با موشکهایی که حزبالله از منطقه دیر عامص شلیک کرده بود هدف قرار گرفت.
او افزود که یونیفل گزارشهایی از تلفات و خسارات ناشی از برخورد موشک به این محل ارائه کرده است.
یونیفل تا زمان انتشار این گزارش، اظهار نظری درباره این حادثه نکرده است.
حملات موشکی و پهپادی از لبنان
ارتش اسرائیل اعلام کرد سه پهپاد از لبنان به سمت حیفا پرتاب شده که پس از رهگیری سرنگون شدند. این حادثه تلفاتی نداشته است.
ارتش اسرائیل همچنین با اشاره به فعال شدن آژیرهای خطر در الجلیل در شمال این کشور، اعلام کرد یک پرتابه ناشناس از لبنان به سمت اسرائیل پرتاب شده است و نیروی هوایی آن را رصد کرده است. همزمان شبکه العربیه از ورود یک پهپاد به حریم هوایی شمال اسرائیل خبر داد.
به گزارش خبرگزاری رویترز، حزبالله تاکنون بیش از ۱۶ هزار موشک به اسرائیل شلیک کرده و حملات هوایی و زمینی گسترده اسرائیل نیز باعث شده است یک میلیون لبنانی از خانههایشان آواره شوند.
آتشبس با حزبالله، امید بازگشت زندگی به متولا
بیش از ۶۰ هزار اسرائیلی به دلیل حملات موشکی حزبالله از شمال اسرائیل تخلیه شدهاند.
بیشتر ساکنان شهر مرزی متولا از اکتبر سال گذشته، مجبور به ترک خانههای خود شدهاند و این شهر را ترک کردهاند.
متولا، شهری مرزی با لبنان، به یک منطقه نظامی بسته تبدیل شده و بخشهایی از آن بهدلیل حملات موشکی و خمپارهای ویران شده است.
در این شرایط آمریکا در تلاش است تا آتشبسی میان اسرائیل و حزبالله برقرار کند.
یک مقام ارشد آمریکایی گفته است: «شکافها در مذاکرات در حال کاهش است و فرصتی واقعی برای پایان این درگیری وجود دارد.»
لیات کوهنراویو، یکی از ساکنان متولا که به شهر روشپینا منتقل شده، بازگشت خود را منوط به تضمین امنیت دانست و به رویترز گفت: «برای بازگشت، باید بدانم که امن هستم و محافظت میشوم.»
او درباره تونلهای کشفشده حزبالله که برای نفوذ به اسرائیل ساخته شدهاند، ابراز نگرانی کرد.
متولا برای بازسازی زیرساختهای خانه خود به حداقل یک سال زمان نیاز دارد. در همین حال نتایج نظرسنجی یک اندیشکده اسرائیلی نشان میدهد ۸۰ درصد مردم، شرایط امنیتی فعلی را برای بازگشت ساکنان شمال این کشور به خانههایشان مناسب نمیدانند.
ارتش اسرائیل اعلام کرده است با عملیاتهای خود، حملات حزبالله را کاهش داده اما تهدیدات همچنان پا بر جا هستند.
به گفته یکی از نیروهای امنیتی در متولا، «هر لحظه ممکن است اتفاقی بیفتد» و خطر همیشه وجود دارد.
آمار تلفات در لبنان
روز سهشنبه وزارت بهداشت لبنان خبر داد در پی حملات اسرائیل به لبنان ۲۸ نفر کشته شدند.
بر اساس اعلام وزارت بهداشت این کشور، در پی حملات اسرائیل به لبنان از هشتم اکتبر ۲۰۲۳ تاکنون دستکم سه هزار و ۵۴۴ نفر کشته و ۱۵ هزار و ۳۶ نفر زخمی شدهاند.
به گزارش واشینگتنپست، تیم انتقال قدرت دونالد ترامپ، بسیاری از رویههایی را که برای هدایت انتقال قدرت و تحویل نظارت بر ۲.۲ میلیون کارمند فدرال در نظر گرفته شدهاند، نادیده گرفته و با اداره خدمات عمومی که وظیفه کار پیچیده تحویل کنترل صدها سازمان را بر عهده دارد، همکاری نکرده است.
گفته شده تیمهای انتقالی ترامپ که هنوز در هیچ دفتر فدرالی پا نگذاشتهاند، حاضر نشده تعهدات لازم برای پیروی از قوانین اخلاقی به اداره خدمات عمومی ارائه دهد که پیششرط همکاری با این سازمان برای انتقال قدرت است.
رییسجمهور منتخب همچنین در تماسهایش با سران کشورهای خارجی در رزوهای اخیر، ارتباط از کانال وزارت خارجه، خطوط امن آن و مترجمان رسمیاش را کنار گذاشته است.
به گزارش واشینگتنپست، در حالیکه تیم ترامپ وضعیت صدها نامزد احتمالی برای مشاغل کلیدی را بررسی میکند، تا کنون به افبیآی اجازه داده نشده برای محافظت در برابر جاسوسی، بررسیهای لازم را در مورد این نامزدها برای یافتن نشانههای خطر و تهدیدات امنیتی انجام دهد.
بر اساس این گزارش، تیم انتقالی برای بررسی سوابق برخی از نامزدها به وکلای خصوصی کارزار تکیه کرده و برای شماری هم هیچ بررسی انجام نداده است.
اعصای مجوزهای امنیتی کلی به منصوبان ترامپ
واشینگتنپست به نقل از منابعی در تیم انتقالی نوشته این تیم در نظر دارد در اولین روز کاری خود به نامزدهای معرفی شده برای پستهای مختلف فدرال، مجوزهای امنیتی کلی بدهد.
بنا بر این گزارش و به نقل از کسانی که به تیم انتقالی ترامپ نزدیک هستند، ریشه این رویکرد بیسابقه؛ بیاعتمادی و نارضایتی شدید دونالد ترامپ از سازمانهای فدرالی است که رئیسجمهور منتخب آنها را به خاطر مسدود کردن برنامههایش در دوره اول، افشای طرحهایش به مطبوعات و بعدها به اشتراک گذاشتن اسنادش با محققان و طرح اتهامات جنایی علیه او سرزنش میکند.
ترامپ، در جریان کارزار انتخاباتی خود وعده تغییر اساسی در دولت فدرال را از طریق انتقال ادارات فدرال از واشنگتن، بستن برخی و جایگزینی دهها کارمند دولتی با افرادی که او به آنها اعتماد دارد، داده بود.
مایک دیویس، رئیس پروژه طرح سوم، یک گروه غیرانتفاعی که از ترامپ در برابر اتهامات جنایی دفاع کرده است، گفت: «مردم آمریکا با بازگرداندن او به کاخ سفید حکم خود را صادر کردند. او نباید به سازمانهای اطلاعاتی و اجرای قانون سیاسیشدهای که در دوره اول ریاستجمهوریاش او را تضعیف کردند، اعتماد کند. این یک تصرف خصمانه به نمایندگی از مردم آمریکا است.»
واشینگتنپست به نقل از مشاوران ترامپ گزارش داده که او در انتخاب کابینهاش بر تمایل به مقابله با سازمانهای فدرالی که معتقد است در گذشته به او ظلم کرده یا مانعش شدهاند، تأکید کرده است.
انتصاب افراد در سایه عدم اعتماد به دستگاههای فدرال
بنا بر این گزارش این امر انگیزه بسیاری از انتخابهای بحثبرانگیز او بوده است، مانند پیت هگسث، مجری شبکه فاکس نیوز برای وزیر دفاع، مت گیتز، نماینده سابق فلوریدا برای دادستان کل، و کریستی نوم، فرماندار داکوتای جنوبی برای وزارت امنیت میهن.
برایان هیوز، سخنگوی تیم انتقالی در ایمیلی به واشینگتنپست نوشته که رییسجمهور منتخب ممکن است هنوز برخی از اقدامات سنتیتر را اتخاذ کند: «وکلای تیم انتقال ترامپ-ونس همچنان بهطور سازنده با وکلای دولت بایدن-هریس بر روی تمام توافقاتی که در قانون انتقال ریاستجمهوری پیشبینی شده است، کار میکنند.»
این شیوه انتقال قدرت، برخی از مقامات را نگران کرده است که میگویند رئیسجمهور منتخب در حال تضعیف شفافیت، فرسایش کنترل و توازن قوا، و به خطر انداختن امنیت ملی است.
مکس استیر، رئیس و مدیرعامل سازمان غیرحزبی و غیرانتفاعی «شراکت برای خدمات عمومی»، در همین رابطه به واشینگتنپست گفت: «تیم ترامپ در حال تلاش برای تبدیل دولت به ابزاری برای برنامه شخصی او است. ما شاهد فشار برای بازگشت به سیستم تقسیم غنایم هستیم.»
اداره خدمات عمومی (GSA)، انتقالهای ریاستجمهوری را به طور رسمی هدایت میکند، معمولا فضای اداری و پشتیبانی کامپیوتری برای هر دو نامزد فراهم میکند.
اما ترامپ، طبق گفته شماری از نزدیکانش، بیاعتمادی عمیقی به این آژانس دارد، که هزاران ایمیل از تیم انتقال ۲۰۱۶ او را با رابرت مولر، بازپرس ویژه دادگستری در طول تحقیقاتش درباره اتهامات مداخله انتخاباتی روسیه به اشتراک گذاشت. ترامپ ادعا کرد که این مکاتبات بهطور غیرقانونی جمعآوری شده و متعلق به تیم انتقال بوده است.
خودداری ترامپ از امضای تعهدنامه اخلاقی
تا به امروز، ترامپ تفاهمنامههایی را که شامل اخذ یک تعهد اخلاقی قوی از کارکنان انتقال و از رییسجمهور منتخب است امضا نکرده است. این تعهدنامه مشخص میکند این افراد چگونه از تضاد منافع شخصی خود در پروسه انتقال قدرت و انتصاب افراد اجتناب خواهند کرد.
مدیران تیم انتقال قدرت ترامپ پیشتر گفته بودند قصد دارند توافقاتی را بااداره خدمات عمومی و کاخ سفید امضا کنند و در حال مذاکره درباره جزئیات آن با دولت بایدن هستند. اما به گفته یک کاخ سفید، هنوز چیزی امضا نشده است.
تیم ترامپ میگوید کارکنانش کد اخلاقی و تعهد تضاد منافع خود را امضا کردهاند، اگرچه آن اسناد، خود ترامپ را شامل نمیشود یا با الزامات قانون انتقال ریاستجمهوری مطابقت ندارند.
با این شرایط، تیمهای انتقال ترامپ نمیتوانند در جلسات توجیهی امنیت ملی شرکت کنند، وارد آژانسهای فدرال شوند یا با کارمندان صحبت کنند و نمیتوانند جلسات توجیهی رسمی درباره عملیات و پروژههای جاری دریافت کنند.
تیم انتقال همچنین نمیتواند از سرورهای ایمیل فدرال امن برای ارتباط استفاده کند و اگر دونالد ترامپ تعهدات را امضا نکند، تیم انتقال او حدود ۷ میلیون دلار از بودجه فدرال اختصاصیافته برای مراسم تحلیف را از دست خواهد داد.
گفته شده اگر این بودجه پرداخت نشود، اهداکنندگان خصوصی که مجبور به افشای هویت خود نیستند و مجبور نیستند به سقف ۵۰۰۰ دلاری برای کمکهای فردی پایبند باشند، هزینه مراسم تحلیف را تامین میکنند.
همچنین مشخص نیست که آیا ترامپ قصد دارد از نامزدهای خود بخواهد که به بررسیهای اخلاقی جداگانهای که دفتر اخلاق دولتی الزامی کرده، تن بدهند. در غیر این صورت، پس از اینکه منصوبان او قدرت را به دست گرفتند، این دفتر قادر نخواهد بود اطمینان حاصل کند که آنها برای جلوگیری از تضادهای احتمالی، از شرکتها یا نهادهای دیگر خارج میشوند.
بیاعتمادی ترامپ به وزارت خارجه
روز پس از پیروزی ترامپ در انتخابات، تماسهای تبریک از سوی رهبران جهان از امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه تا محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، در یک رسم سنتی پس از روز انتخابات شروع شد.
با این حال، بر اساس اعلام مقامات دولتی و مدیران تیم انتقال ترامپ، او ا مقامات وزارت خارجه یا مترجمان دولتی ایالات متحده برای این تماسها استفاده نکرد.
بیاعتمادی ترامپ به وزارت خارجه به اوایل اولین دوره ریاستجمهوریاش برمیگردد، زمانی که متن تماسهایش با انریکه پنیا نیتو، رییسجمهور وقت مکزیک و با مالکوم ترنبول، نخستوزیر وقت استرالیا، بهطور کامل به مطبوعات درز کرد.
ترامپ از نظر قانونی ملزم نیست وزارت خارجه را در تماسهایش با رهبران خارجی درگیر کند، همچنانکه بایدن هم پس از پیروزی در سال ۲۰۲۰، بدون مقامات وزارت خارجه تماسهای خارجی خود را انجام میداد.
عدم اعتماد ترامپ به افبیآی و وزارت دادگستری
تیم انتقال ترامپ همچنین نقش افبیآی را که از قبل از جنگ جهانی دوم وجود داشته است، در انجام بررسی سوابق نامزدها که ستون فقرات صدور مجوزهای امنیتی برای منصوبان سیاسی را تشکیل میدهد، نادیده گرفته است.
بر اساس قانون، این بررسیها را باید کارمندان فدرال انجام دهند، نه پیمانکاران خصوصی که زیر نظارت آژانس نیستند، تا اطمینان حاصل شود که تصمیمات کلیدی که بر اعتماد عمومی تأثیر میگذارد از سوی «مقامات دولتی پاسخگو» گرفته میشود.
به گزارش واشینگتنپست و به نقل از افرادی که با تیم انتقال ترامپ آشنا هستند، او پس از هجوم افبیآی به خانهاش در مار-ئه-لاگو برای جستجوی اسناد محرمانهای که او به خانهاش منتقل کره بود، نفرت عمیقی از این آژانس دارد و قول داده در این آژانس و در وزارت دادگستری تغییرات گستردهای انجام هد.
بر اساس این گزارش، ترامپ به جای افبیآی، کار بررسی سوابق نامزدها را به استنلی وودوارد، که وکالت چندین شورشی ۶ ژانویه و همکاران متهم شده ترامپ در پرونده اسناد طبقهبندیشده بر عهده داشته، سپرده است.