جنگ در شرق اوکراین بر سر چیست؟

رهبران کشور‌های اروپایی در پی تهاجم گسترده روسیه به اوکراین، از عزم خود برای تحریم روسیه خبر داده‌اند.

ماریا زاخارووا، سخنگوی وزارت امور خارجه روز پنجشنبه پنجم اسفند در واکنش گفت که مسکو «به تحریم‌های اروپا و آمریکا با اقدامات تلافی جویانه پاسخ خواهد می‌دهد.»

طبق گزارش‌ها، روسیه به ۲۰۳ هدف در اوکراین حمله کرده و پلیس اوکراین اعلام کرده که درگیری به کل کشور گسترش یافته است.

وزارت خارجه اوکراین در واکنش به حملات روسیه  ضمن اعلام قطع روابط دیپلماتیک با این کشور از متحدان خود خواست دست به اقدام مشابهی برای قطع روابط با مسکو بزنند.

او گفت: «با این گام ملموس نشان خواهید داد کنار اوکراین ایستاده‌اید و آشکارترین اقدام تجاوزکارانه در اروپا از زمان جنگ جهانی دوم را قاطعانه رد می‌کنید.»

رهبران اروپایی هنوز پاسخ مثبتی به درخواست اوکراین برای قطع روابط دیپلماتیک با روسیه نداده‌اند ولی بر تحریم‌های شدید علیه این کشور تاکید کرده‌اند.

اتحادیه اروپا همچنین روز پنجشنبه سفیر روسیه در این اتحادیه را احضار و بر توقف فوری عملیات نظامی و خروج بی قید و شرط همه نیروها و تجهیزات نظامی از کل خاک اوکراین تاکید کردند.

بوریس جانسون نخست‌وزیر بریتانی هم درباره اقدام‌های تحریمی علیه روسیه گفت: «غرب تحریم‌های گسترده‌ای را برای تضعیف اقتصاد روسیه اعمال خواهد کرد.»

اولاف شولتس، صدراعظم آلمان نیز گفت تحریم‌های غرب تضمین می‌کند روسیه برای حمله به اوکراین «بهایی سنگین» پرداخت می‌کند و روشن می‌کند که ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه «اشتباهی جدی» مرتکب شده است.

دبیرکل ناتو هم حمله روسیه به اوکراین را  وحشیانه خواند و گفت «ما اکنون در اروپا جنگ در مقیاسی داریم که فکر می‌کردیم به تاریخ سپرده شده است.»

در همین حال سخنگوی دفتر بوریس جانسون گفت او به صدراعظم آلمان گفته «انفعال یا واکنش سطح پایین» غرب در برابر حمله روسیه به اوکراین عواقب غیرقابل تصوری خواهد داشت.

این فرماندهی روز پنجشنبه پنجم اسفند در فیسبوک اعلام کرد: «پنج هواپیما و یک هلیکوپتر متجاوز در نزدیکی منطقه نیروهای مشترک سرنگون شدند.»

در این بیانیه آمده است: «نیروهای مشترک پاسخی شایسته به نیروهای روسیه می دهند.»

این فرماندهی با اشاره به اینکه یگان های نظامی اوکراین مواضع خود را حفظ می کنند، گفت: «دشمن متحمل خسارت خواهد شد.»

نیروهای دفاعی اوکراین ویدیویی در همین راستا را به اشتراک گذاشتند که لحظه سقوط یک بالگرد روسی پس از سرنگونی در نزدیکی گوستومل، فرودگاه نظامی نزدیک کی‌یف را نشان می‌دهد.

ولودیمیر زلنسکی، رییس‌جمهور اوکراین روز پنجشنبه در پی ورود نیروهای روسی به مرز و هدف قرار دادن اهدافی در اطراف پایتخت کی‌یف، در سراسر کشور حکومت نظامی اعلام کرد.

زلنسکی گفت: «در بسیاری از شهرهای اوکراین صدای انفجار شنیده شده است. ما در سراسر کشور حکومت نظامی اعلام می‌کنیم.»

بر اساس گزارش ها، در جریان حمله هوایی روسیه به یک مجتمع آپارتمانی در خارج از شمال شرقی شهر خارکف یه زن مجروح شده است.

گزارش‌ها حاکی است روسیه مناطق کلیدی در شهرها را با سلاح و موشک هدف قرار داده است.

در اوایل روز پنجشنبه، انفجارهایی در چندین استان اوکراین از جمله کی‌یف رخ داد و گزارش شده که چندین تانک از مرز بلاروس به اوکراین عبور کرده‌اند.

وزارت دفاع روسیه بامداد پنجشنبه در بیانیه‌ای اعلام کرد که از «سلاح‌های با دقت بالا» برای از کار انداختن سامانه‌های دفاع هوایی، فرودگاه‌های نظامی و نیروهای هوایی در اوکراین استفاده می‌کند.

واکنش اروپا به حمله روسیه

در پی تهاجم گسترده روسیه به اوکراین، بسیاری از رهبران اروپایی بر عزم خود برای اقدام یکپارچه علیه روسیه تاکید کردند.

امانوئل مکرون، رییس جمهور فرانسه گفت کشورش در کنار اوکراین خواهد بود و اقدام روسیه علیه کی‌یف عواقب «طولانی و عمیقی» برای اروپا خواهد داشت

نخست وزیر بریتانیا پوتین را «دیکتاتور» و حمله به اوکراین را «اقدام زشت و وحشیانه» خواند.

اولاف شولتس، صدراعظم آلمان اعلام کرد تحریم‌های غرب تضمین می‌کند روسیه برای حمله به اوکراین «بهایی سنگین» پرداخت می‌کند و روشن می‌سازد که ولادیمیر پوتین ربیس جمهور روسیه «اشتباهی جدی» مرتکب شده است

دبیرکل ناتو هم حمله روسیه به اوکراین را  وحشیانه خواند و گفت «ما اکنون در اروپا جنگ در مقیاسی داریم که فکر می‌کردیم به تاریخ سپرده شده است.»

در همین حال نخست وزیر هلند هم خواهان تحریم‌هایی یکپاچه علیه روسیه از سوی اروپا شد که مستقیما ولادیمیر پوتین و دولت او را هدف قرار دهد

اورزولا فون در لاین، رییس کمیسیون اتحادیه اروپا روز پنجشنبه پنجم اسفند با اعلام تصمیم درباره آماده‌سازی تحریم‌‌های گسترده علیه روسیه گفت: «‌در بسته تحریمی خود بخش‌های استراتژیک اقتصاد روسیه را هدف قرار می‌دهیم و پایه‌های اقتصاد روسیه را تضعیف می‌کنیم. دارایی‌های روسیه را در اتحادیه اروپا بلوکه می‌کنیم.»

در پی دستور ولادیمیر پوتین برای عملیات نظامی روسیه علیه اوکراین، بسیاری از شهرهای اوکراین از جمله کی‌یف، پایتخت، هدف حمله موشکی قرار گرفتند و ولودیمیر زلنسکی، رییس‌جمهور اوکراین، گفت روسیه با موشک زیرساخت‌های اوکراین و پست‌های نگهبانی مرزی این کشور را هدف قرار داده است.

رییس کمیسیون اتحادیه اروپا در واکنش خود تاکید کرد «نمی‌گذاریم پوتین معماری امنیتی را که دهه‌هاست به اروپا صلح و ثبات داده نابود کند.»

او از روسیه خواست «فورا خشونت‌ها را متوقف کند و نیروهایش را از اوکراین بیرون ببرد.»

در همین حال جوزپ بورل مسئول سیاست‌خارجی اتحادیه اروپا هم وضعیت فعلی را «یکی از تیره‌ترین ساعات اروپا از زمان جنگ جهانی دوم» توصیف کرد.

او افزود «اتحادیه اروپا شدیدترین بسته تحریمی را که تا به حال علیه روسیه اعمال شده به دلیل حمله به اوکراین وضع خواهد کرد.»

وزیر دفاع آلمان هم در واکنش به حمله روسیه گفت «ناتو و اتحادیه اروپا در برابر «نقض شدید قوانین بین‌المللی» از سوی مسکو متحدند.»

ولودیمیر زلنسکی رییس جمهوری اوکراین هم‌ در نخستین واکنش به حمله گسترده روسیه علیه کشورش گفت: «از همه کشورها خواسته‌ام هرگونه تحریم ممکن علیه روسیه از جمله پوتین را اعمال کنند.»

دیمترو کولبا، وزیر خارجه اوکراین، در واکنش به آغاز حمله روسیه، گفت که روسیه جنگی تمام عیار علیه اوکراین به راه انداخته است و شهرهای آرام اوکراین زیر حمله هستند.

کولبا افزود: این یک جنگ تجاوزکارانه است. اوکراین از خود دفاع کرده و پیروز خواهد شد. جهان می‌تواند و باید جلوی پوتین را بگیرد. اکنون زمان عمل است.

درپی آغاز حمله روسیه به اوکراین، قیمت هر بشکه نفت خام برنت برای اولین بار از سال ۲۰۱۴ به بیش از ۱۰۱ دلار و ۳۰ سنت رسید و قیمت نفت خام سبک آمریکا تا سقف ۹۶ دلار و ۵۰ سنت افزایش یافت.

ولودیمیر زلنسکی، رییس‌جمهور اوکراین، ساعتی پس از آغاز حمله روسیه به اوکراین، افزود که در بسیاری از شهرهای اوکراین صدای انفجار به گوش می‌رسد و دلیل آن را حملات گسترده موشکی روسیه به زیرساخت‌های اوکراین عنوان کرد.

زلنسکی افزود که پس از حمله روسیه به اوکراین با جو بایدن در ارتباط با این حمله گفت‌وگو کرده است.

در همین حال جو بایدن، رییس‌جمهور آمریکا، گفت که وضعیت اوکراین را از نزدیک دنبال می‌کنم و پنج شنبه با سران گروه هفت در این مورد گفت‌وگو خواهیم کرد.

بایدن افزود که روسیه به تنهایی مسئول کشته شدن فاجعه‌بار افراد و رنج انسان‌ها در اوکراین خواهد بود و آمریکا و متحدانش به هر حمله روسیه به اوکراین به صورت قاطع و متحد واکنش نشان خواهند داد.

پیش از این، رییس‌جمهور اوکراین چهارشنبه شب همزمان با آغاز وضعیت اضطراری در این کشور هشدار داده بود که تصمیم رهبران روسیه برای حمله به اوکراین به آغاز جنگ بزرگ در اروپا منجر خواهد شد.

از سوی دیگر، خبرگزاری اینترفکس روسیه نیز از شنیده شدن صدای تیراندازی با تفنگ در نزدیکی فرودگاه بوریسپیل در حومه کی‌یف، پایتخت اوکراین، خبر داد.

حمله روسیه به پایتخت و شهرهای بزرگ اوکراین درحالی صورت گرفت که ولادیمیر پوتین ساعاتی پیش گفت که دستور عملیات نظامی ویژه روسیه در دنباس و مناطق جدایی‌طلب شرق اوکراین را صادر کرده است اما رویترز به نقل از یک مقام وزارت کشور اوکراین خبر داد که مراکز فرماندهی نظامی اوکراین در کی‌یف و خارکیف هدف حمله موشکی قرار گرفتند.

دیمترو کولبا، وزیر خارجه اوکراین، در واکنش به آغاز حمله روسیه، گفت که روسیه جنگی تمام عیار علیه اوکراین به راه انداخته است و شهرهای آرام اوکراین زیر حمله هستند.

کولبا افزود: این یک جنگ تجاوزکارانه است. اوکراین از خود دفاع کرده و پیروز خواهد شد. جهان می‌تواند و باید جلوی پوتین را بگیرد. اکنون زمان عمل است.

همزمان دبیرکل ناتو با محکوم کردن حمله روسیه به اوکراین از نشست کشورهای عضو این ائتلاف نظامی در مورد این درگیری‌ها خبر داد.

جاستین ترودو، نخست‌وزیر کانادا، ضمن محکوم کردن حمله روسیه به اوکراین، افزود که حمله روسیه به اوکراین با پیامدهای بسیار شدیدی برای مسکو همراه خواهد شد.

درپی آغاز حمله روسیه به اوکراین، قیمت هر بشکه نفت خام برنت برای اولین بار از سال ۲۰۱۴ به بیش از ۱۰۱ دلار و ۳۰ سنت رسید و قیمت نفت خام سبک آمریکا تا سقف ۹۶ دلار و ۵۰ سنت افزایش یافت.

ارزش دلار آمریکا نیز پس از آغاز حمله روسیه به کوراین در مقایسه با روبل روسیه ۵/۲۳ درصد افزایش یافت که بالاترین رشد از سال ۲۰۱۶ بوده است.

عنوانی که برخی مقام‌ها در جهان آن را «بی‌معنا» خواندند. همچنین انتشار معاهده‌ای به‌امضای پوتین، نشان داد که روسیه زین پس می‌تواند در دونتسک و لوهانسک پایگاه نظامی بنا کند.

کانورسیشن در گزارشی به پشت‌پرده اقدامات اخیر روسیه در اوکراین و برنامه‌آینده این کشور برای اوکراین و جهان پرداخته است.

ولادیمیر پوتین در سخنرانی‌اش درباره به رسمیت شناختن دو منطقه در دونباس، اقدام روسیه در به رسمیت شناختن استقلال دونتسک و لوهانسک را کاملا تقصیر اوکراین، دولت‌های غربی و از همه بیشتر آمریکا، برای کنترل اوکراین، انداخت. پوتین در این نطق، نه یک‌بار، بلکه چندین بار مشروعیت وجودی اوکراین، به‌عنوان کشوری مستقل را زیر سوال برد.

پوتین اقدام روسیه در به رسمیت شناختن استقلال این دو منطقه را گامی قاطع از سوی «قدرتی بزرگ» برای حفظ منافع و حمایت «خویشاوندان» آسیب‌پذیر روسیه خواند. اما اقدامات و اظهارات اخیر پوتین بیشتر سوال ایجاد کرده است تا اینکه جوابی بدهد. یا دست‌کم پاسخی به این پرسش بدهد که آیا اقدام روسیه در به رسمیت شناختن استقلال دو منطقه در شرق اوکراین، پایان بحران فعلی اوکراین است؟ یا دست‌کم شروعی بر پایان آن است یا نه؟

روی خوش‌بینانه و فریبنده اقدام روسیه در شناختن استقلال دونتسک و لوهانسک

تفسیر خوش‌بینانه از سخنان پوتین و اعزام «نیروهای حافظ صلح» به شرق اوکراین در پی آن، اقتضا می‌کند که فکر کنیم به رسمیت شناختن استقلال دونتسک و لوهانسک، راهی برای برون‌رفت از بحران برای همه است. چرا که به این شکل، پوتین با تحقیر اوکراین وجهه خود را حفظ می‌کند و غرب هم از یک جنگ تمام‌عیار با خسارات جانی و اقتصادی برای روسیه، پا پس می‌کشد.

اگر ظاهر پرزرق‌وبرق حرف‌های پوتین را در نظر بگیرید، اقدامات او تنها برای حمایت از حقوق دو «جمهوری» حامی روسیه و برکنار نگه داشتن اوکراین از درگیر شدن در یک تنش نظامی جدی با روسیه بوده است و اینکه به این شکل، کی‌یف، پایتخت اوکراین هم متحمل دشواری‌های سیاسی و اقتصادی‌اجتماعی که اجرای قرارداد «نامحبوب» ۲۰۱۵ مینسک، متوجه ولودیمیر زلنسکی، رییس‌جمهور اوکراین و دولت او خواهد کرد، نمی‌شود.

اما چنین سناریویی بسیار خوش‌بینانه است؛ تفسیر چنینی از این بحران، که احتمالا یکی از پرخطرترین بزنگاه‌ها برای اروپا و امنیت دنیا، از جنگ جهانی دوم بدین سو است، خطایی بیش نخواهد بود.

و هر چه عاجزانه چشم‌هایمان را برای یافتن روزنه امیدی در شرایط فعلی تنگ کنیم، باز هم اقدام روسیه در رسمیت شناختن استقلال دونتسک و لوهانسک، نقض حقوق بین‌الملل است و همین، برای رفع اختلاف‌نظر اتحادیه اروپا، بریتانیا و آمریکا بر سر ابعاد اعمال تحریم بر روسیه کافی بوده است؛ اقدام روسیه تنها چاره‌جویی غرب را قوت بخشیده است.

شکافتن سخنان پوتین در نطق به رسمیت شناختن استقلال دونتسک و لوهانسک

بحران کنونی فراتر از وضعیت در «برخی مناطق دونتسک و لوهانسک» است که در معاهده مینسک به آن‌ها اشاره شده است و تنش‌های گسترده‌تر بین روسیه و غرب بر سر آینده امنیت در اروپا را حل نمی‌کند.

روشن است که پوتین به این نتیجه رسیده که نگه داشتن وضعیت لوهانسک و دونتسک به‌عنوان بخشی از اوکراین، به‎‌عنوان اهرم قدرتی علیه اوکراین و فراتر از آن، هم‌پیمانان غربی این کشور، دیگر به کار اهداف روسیه نمی‌آید.

نطق یک‌ساعته تلویزیونی پوتین درباره به رسمیت شناختن استقلال دونتسک و لوهانسک هم جای چندانی برای امیدواری باقی نمی‌گذارد که «مسئله اوکراین» با این به رسمیت شناخته شدن، حل ‌شده باشد.

در سخنرانی پوتین، کفه آشکارا به سمت مشکلات روسی‌اوکراینی سنگینی می‌کرد تا اینکه حرف از مشکلات دونتسک و لوهانسک، «دو جمهوری دونباس» باشد. ولادیمیر پوتین خود از چیزهایی سخن گفت که نشان می‌دهد که برای روسیه، پای برنامه‌ای بسیار گسترده‌تر از بحران کنونی اوکراین، در میان است. اگر چند تکه از حرف‌های او را بیرون بکشیم، خواهیم دید.

طبق آنچه پوتین گفت، با مرزکشی‌های دهه‌های ۱۹۲۰، ۱۹۴۰ و ۱۹۵۰ قلمرویی «مصنوعی» زاده شد که اوکراین کنونی است و پس از فروپاشی شوروی، مناطقی که از نظر تاریخی متعلق به روسیه بود به اوکراین ملحق شد که در این مناطق، اقوام روسی سکونت دارند که حقوقشان در اوکراین امروزی نقض شده است.

پوتین در سخنرانی‌اش تاکید کرد که نقض حقوق بین‌الملل از سوی او، تا حدود زیادی به‌خاطر دولت شکست‌خورده اوکراین است که تصمیم‌گیری‌ها در آن به‌دست مقام‌های فاسد و تحت‌سلطه غرب انجام می‌شود. اما مهم‌تر از این گفته، پوتین تکرار کرد که اوکراین، با نزدیک‌تر شدن به ناتو، همین حالا هم خطری برای روسیه است و روسیه باید به این اقدام اوکراین واکنش نشان دهد.

تمام این گفته‌ها در کنار یکدیگر، امضا و پذیرفتن فوری «معاهدات دوستی» بین روسیه و مناطق به‌رسمیت‌شناخته‌شده در دونباس، و تصمیم برای اعزام سربازان روس، به‌اسم «نیروهای حافظ صلح» به شرق اوکراین و سخنرانی پوتین درباره به رسمیت شناختن استقلال این دو منطقه نشان می‌دهد که آنچه شاهد آن‌ایم، وقت‌تنفسی کوتاه در دل بحرانی است که زین پس، تنها ژرف‌تر و دامنه‌دارتر خواهد شد.

همچنین چنین باشتاب پیش رفتن روسیه در به رسمیت شناختن دونتسک و لوهانسک و اعزام نیروهایش به شرق اوکراین، نشانه آشکاری از تشدید تنش به‌دست روسیه است. پیشینه پوتین در این دست اقدامات از سال ۲۰۰۸ بدین سو جای تردید برای کسی باقی نمی‌گذارد که این بحران سر دراز دارد و هر چه باشد، تمام‌شده نیست.