عبور و مرور کشتیها از تنگه هرمز به شش شناور در روز کاهش یافته و این کاهش در شرایطی رخ داده که امیدها به دستیابی به توافق صلح میان جمهوری اسلامی و آمریکا کمرنگتر شده است. پیش از آغاز جنگ، روزانه ۱۳۰ تا ۱۴۰ کشتی از این آبراه عبور میکردند.
دادههای شرکت ردیابی کشتی کپلر نشان میدهد دوشنبه ۱۹ مرداد چهار شناور حامل کالا وارد تنگه هرمز شدند که دو فروند از آنها نفتکش خالی حمل فرآوردههای نفتی بودند.
در همین مدت، دو شناور از تنگه هرمز خارج شدند؛ یکی نفتکش کوچک حامل گاز مایع و دیگری شناوری حامل سوختهای باقیمانده نفتی.
به این ترتیب، مجموع تردد در تنگه هرمز به شش شناور رسید، در حالی که میانگین ۱۰ روز گذشته حدود ۱۱ کشتی در روز بود.
پیش از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی، روزانه حدود ۱۳۰ تا ۱۴۰ کشتی از این مسیر عبور میکردند.
کاهش تردد در تنگه هرمز از آخر هفته آغاز شد. مارینترافیک گزارش داد شمار عبورهای تاییدشده از ۱۵ مورد در ۱۶ مرداد به ۱۱ مورد در ۱۷ مرداد کاهش یافت.
در مجموع، طی سه روز ۱۶ تا ۱۸ مرداد، ۳۲ کشتی از تنگه عبور کردند. در همین سه روز، بابالمندب با ۱۱۶ عبور تاییدشده، بهمراتب پرترددتر از تنگه هرمز بود.
کاهش تردد در تنگه هرمز در شرایطی ادامه دارد که امیدها به دستیابی به توافق صلح میان جمهوری اسلامی و آمریکا کمرنگتر شده است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، ۱۹ مرداد در واکنش به درخواست غرامت جمهوری اسلامی در تروثسوشال نوشت که او نیز از ایران بابت کشتهها و مجروحان در حملات و درگیریها غرامت میخواهد.
ترامپ همچنین خواستار پرداخت غرامت به خانوادههای کشتهشدگان ناو یواساس کول و خانوادههای معترضانی شد که طی ۵۰ سال گذشته به دست ایران کشته شدهاند و گفت این موضوع باید در مذاکرات آینده مطرح شود.
او در کاخ سفید نیز درباره تنگه هرمز گفت این آبراه اکنون باز است و آمریکا «۱۰۰ درصد» آن را کنترل میکند، اما اجازه عبور به مقصد ایران را نمیدهد.
ترامپ همچنین گفت آمریکا سراسر تنگه را مینروبی کرده و ایران «میتواند مشکل ایجاد کند»، اما «کاملا ورشکسته» است.
شایان سمیعی، کارشناس امنیت ملی، با اشاره به اظهارات ترامپ درباره کنترل تنگه هرمز، به ایراناینترنشنال گفت هدف او انتقال این پیام است که جمهوری اسلامی دیگر از نظر نظامی قادر به تعیین قواعد بازی در تنگه هرمز نیست.
این مواضع در واکنش به خواستههای جمهوری اسلامی برای دریافت غرامت و پایان تحریمها مطرح شد که تا حد زیادی با مفاد یادداشت تفاهمی که ۲۷ خرداد میان جمهوری اسلامی و آمریکا امضا شد و بعدا با ازسرگیری درگیریها عملا بیاثر شد، همخوانی دارند.
محمد قائدی، کارشناس روابط بینالملل، در گفتوگو با ایراناینترنشنال با اشاره به بازگشت موضوع غرامت به مذاکرات تهران و واشینگتن، گفت جمهوری اسلامی ممکن است با طرح این مطالبه در پی طولانی کردن مذاکرات تا انتخابات آمریکا و تقویت اهرمهای چانهزنی خود باشد.
ترامپ از آغاز جنگ در ۹ اسفند ۱۴۰۴ بارها میان تهدید به تشدید درگیری و اعلام نزدیک بودن توافق صلح تغییر موضع داده است.
وضعیت تردد در بابالمندب
تردد در بابالمندب تغییر محسوسی نداشته است.
دادههای کپلر نشان میدهد ۱۹ مرداد ۲۵ کشتی از این تنگه در دریای سرخ عبور کردند؛ رقمی نزدیک به میانگین ۱۰ روزه حدود ۲۴ شناور.
شهرام خلدی، پژوهشگر تاریخ خاورمیانه و روابط بینالملل، ۱۸ مرداد در گفتوگو با ایراناینترنشنال با اشاره به حمله شبهنظامیان حوثی وابسته به جمهوری اسلامی به بندر مخا در غرب یمن، گفت تهران به این نتیجه رسیده است که تنگه هرمز بهتنهایی اهرم فشار موثری برای امتیازگیری نیست و به همین دلیل از بابالمندب نیز بهعنوان ابزار فشار استفاده میکند.
اکونومیست در ابتدای گزارش نوشته نزدیک به دو سال پیش، عبدالله دوم، پادشاه اردن، به عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، گفته بود کشورش اجازه نخواهد داد به «میدان نبرد درگیریهای منطقهای» تبدیل شود.
عبدالفتاح السیسی، رییسجمهوری مصر، نیز سالها پیش به کشورهای خلیج فارس وعده داده بود اگر امنیت آنها تهدید شود، مصر «فقط یک قدم فاصله» خواهد داشت.
بهنوشته اکونومیست اکنون هر دو وعده عملا بیاعتبار شدهاند: اردن در قلب جنگی قرار گرفته که کنترلی بر آن ندارد و مصر، در میانه بزرگترین تهدید امنیتی کشورهای خلیج فارس در ۳۵ سال گذشته، عمدتا در حاشیه مانده، به وعدههای خود عمل نکرده و به کمک این کشورها نرفته و عملا به حاشیه رفته است..
برای اردن، مشکل از وابستگی عمیق امنیتی و اقتصادی به آمریکا ناشی میشود. این کشور کوچک و کممنبع، در میان همسایگانی قدرتمندتر، اتحاد با واشینگتن را برای بقای خود ضروری میداند. هزاران نظامی آمریکایی در پایگاههای اردن، از جمله پایگاه هوایی موفقالسلطی، مستقرند و جنگندهها و هواپیماهای سوخترسان مورد استفاده در جنگ ایران نیز از این تاسیسات استفاده میکنند.
همین موضوع اردن را به هدف جمهوری اسلامی تبدیل کرده است. تنها در نخستین ماه جنگ، حکومت ایران دستکم ۲۶۲ موشک و پهپاد به سوی این کشور شلیک کرد.
حضور آمریکا در عین حال به مسالهای داخلی تبدیل شده است. صدها سیاستمدار، افسر بازنشسته و شخصیت سرشناس اردنی خواستار خروج نیروهای آمریکایی شدهاند. اما حکومت توان چشمپوشی از حمایت واشینگتن را ندارد.
اردن سال گذشته بیش از ۱.۶ میلیارد دلار، معادل حدود سه درصد تولید ناخالص داخلی خود، از آمریکا کمک دریافت کرد و واشینگتن همین ماه ۳۵۵ میلیون دلار دیگر برای زیرساخت، آموزش و طرحهای دیگر اختصاص داد.
جنگ وابستگی اقتصادی اردن را نیز تشدید کرده است. حملات موشکی باعث لغو پروازها و کاهش گردشگری شده و درآمد این بخش در چهار ماه نخست ۲۰۲۶ تقریبا ۱۰ درصد نسبت به سال قبل افت کرده است. بحران انرژی نیز جدی است.
اردن حدود نیمی از برق خود را با گاز اسرائیل تولید میکند، اما اسرائیل در آغاز جنگ به دلیل نگرانی از حملات تهران به تاسیسات گازی، صادرات را متوقف کرد. اردن ناچار شد به سوختهای گرانتر و محمولههای گاز طبیعی مایع روی آورد. با وجود ازسرگیری صادرات اسرائیل در آوریل، صندوق بینالمللی پول پیشبینی میکند هزینه واردات انرژی اردن امسال ۳۶ درصد بیشتر از ۲۰۲۵ باشد.
تهران نیز میکوشد از شکاف میان حکومت و جامعه اردن بهره ببرد. سپاه پاسداران همزمان با حمله به این کشور تاکید کرده که با «مردم اردن» خصومتی ندارد و آمریکا را مسئول نقض حاکمیت اردن معرفی میکند. بسیاری از اردنیها البته خود ایران را تهدید میدانند، اما این جنگ فشار سیاسی بر حکومتی را افزایش داده که پیش از آن نیز با نارضایتی داخلی روبهرو بود.
اکونومیست در ادامه افزوده شرایط مصر متفاوت است. اقتصاد این کشور فعلا نسبتا مقاوم مانده و انتظار میرود در سال جاری ۴.۶ درصد رشد کند. صندوق بینالمللی پول نیز قسط ۱.۸ میلیارد دلاری تازهای از وام چهارساله مصر آزاد کرده است.
گردشگری همچنان رونق دارد و بیش از ۹ میلیون گردشگر در نیمه نخست سال وارد کشور شدهاند؛ سهدرصد بیشتر از سال گذشته. درآمد کانال سوئز نیز در همین دوره ۳۰ درصد افزایش یافته و از ۱.۸ به ۲.۴ میلیارد دلار رسیده و حوالههای ارزی مصریان خارج از کشور به رکورد رسیده است.
با این حال، این ارقام ممکن است هنوز همه آثار جنگ را منعکس نکنند. حملات نیروهای مورد حمایت جمهوری اسلامی به کشتیرانی در دریای سرخ میتواند درآمد کانال سوئز را کاهش دهد و رکود طولانی در کشورهای خلیج فارس نیز ممکن است فرصتهای شغلی مصریان مهاجر و در نتیجه حوالههای ارزی را کاهش دهد. دولت مصر نیز برخی تعرفههای برق را ۱۲ درصد افزایش داده است.
اما اکونومیست معتقد است مشکل اصلی مصر فعلا نه «توان مالی»، بلکه «جایگاه» آن است. پس از حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ حماس، مصر یکی از مهمترین میانجیهای منطقه بود. دستگاه اطلاعاتی مصر ارتباط دیرینهای با حماس داشت، آنتونی بلینکن در یک سال هفت بار به مصر سفر کرد و مذاکرات نهایی آتشبس اکتبر ۲۰۲۵ در شرمالشیخ انجام شد.
در جنگ ایران، اما مصر تقریبا به حاشیه رفته و پاکستان، ترکیه و کشورهای خلیج فارس جای آن را بهعنوان میانجی گرفتهاند. بزرگترین ارتش جهان عرب نیز نقش محدودی در دفاع از کشورهای خلیج فارس داشته؛ کشورهایی که از زمان به قدرت رسیدن سیسی در ۲۰۱۳ دهها میلیارد دلار به مصر کمک کردهاند.
این بیعملی موجب نارضایتی متحدان شده است. انور قرقاش، مشاور دیپلماتیک رییس امارات، در ماه مارس آشکارا از کشورهای بزرگ عربی که هنگام حملات ایران «بیکار نشستهاند» انتقاد کرد.
مصر یک اسکادران جنگنده رافال به امارات اعزام کرد، اما این اقدام را یک ماه پس از برقراری نخستین آتشبس اعلام کرد. مهمتر اینکه در ۷ اوت، هنگام امضای پیمان دفاع متقابل عربستان، پاکستان و ترکیه، مصر غایب بود؛ هرچند سعودیها احتمال پیوستن قاهره به این ائتلاف در آینده را مطرح کردهاند.
با این حال بهنوشته اکونومیست دور ماندن از جنگ نیز مصر را کاملا مصون نکرده است: هزینه واردات انرژی آن افزایش یافته و ماه گذشته یک پهپاد به تاسیسات گاز طبیعی دمیاط در ساحل مدیترانه حمله کرد.
اکونومیست در نهایت پیمان دفاعی سهجانبه عربستان، ترکیه و پاکستان را نشانهای از آینده احتمالی خاورمیانه میداند. کشورهای منطقه، با این نگرانی که دیگر نتوانند مانند گذشته برای تامین امنیت خود به آمریکا متکی باشند، به سمت ایجاد ترتیبات دفاعی مستقلتر و پذیرش مسئولیت بیشتر برای امنیت خود حرکت میکنند.
این تحول برای هر دو کشور مصر و اردن دشوار است: اردن بیش از اندازه به آمریکا وابسته است تا بتواند از جنگ آن فاصله بگیرد و مصر، با وجود ارتش بزرگ و ادعای دیرینه رهبری جهان عرب، در حال از دست دادن نقش مرکزی خود در معماری جدید امنیت منطقه است. وعدههای عملنشده این دو کشور، از نگاه اکونومیست، نمادی از فرسایش نظم قدیمی خاورمیانه و ظهور نظمی تازه و نامطمئن است.
بهنوشته واشینگتنپست، در جریان این عملیات ترامپ در برابر دوربینها سوار هواپیمای قدیمی «ایرفورس وان» شد، اما دقایقی بعد مخفیانه از آن خارج و با هواپیمای نظامی کوچکتری به بریتانیا منتقل شد.
در تمام این مدت، خبرنگاران و حتی شماری از کارکنان کاخ سفید تصور میکردند رییسجمهوری در همان ایرفورس وان قدیمی همراه آنهاست و تنها سوار هواپیمای ایرفورس وان جدید که یک بویینگ اهداشده از قطر است نشده، روایتی که کاخ سفید نیز بعدا آن را تکرار کرد.
براساس این گزارش ماجرا ۱۷ تیرماه و در پایان سفر ترامپ به آنکارا برای شرکت در نشست سران ناتو رخ داد؛ درست یک شب پس از آنکه آمریکا، به دستور ترامپ و در پی شکست مذاکرات با تهران برای پایان دادن به جنگ چندماهه، حملات نظامی علیه جمهور ی اسلامی را از سر گرفت.
بهنوشته واشینگتنپست یک تهدید معتبر مرتبط با تهران علیه ترامپ یا هواپیمای او باعث شد مقامهای امنیتی «عملیات فریب» را به اجرا بگذارند. نیویورکتایمز و سیبیاس نیز پیشتر از دریافت اطلاعاتی درباره تهدید مشخص علیه ترامپ یا هواپیمایش خبر داده بودند.
ترامپ چند روز پیش از این سفر استفاده از یک بوئینگ ۷۴۷-۸ اهدایی قطر را بهعنوان هواپیمای جدید ریاستجمهوری آغاز کرده بود. این هواپیما با صرف صدها میلیون دلار ارتقا یافته بود، اما برخلاف ایرفورس وان قدیمی، برخی تجهیزات و سامانههای دفاعی آن را نداشت.
ترامپ با همین هواپیما وارد ترکیه شد، اما پیش از بازگشت در شبکههای اجتماعی اعلام کرد به «یاد گذشتهها» با ایرفورس وان قدیمی از ترکیه خارج خواهد شد و هواپیمای جدید را جداگانه به بریتانیا میفرستد تا نظامیان آمریکایی مستقر در آنجا بتوانند آن را ببینند.
آنچه در عمل اتفاق افتاد، بهنوشته واشینگتنپست، بسیار پیچیدهتر بود. هواپیمای اهدایی قطر ابتدا ترکیه را ترک کرد. سپس هنگام غروب، ترامپ با لیموزین خود به ایرفورس وان قدیمی رسید، مقابل دوربینها از پلکان بالا رفت، برای حاضران دست تکان داد و وارد هواپیما شد. اما چند دقیقه بعد، او و چند تن از دستیارانش از دری در سمت دیگر هواپیما وارد محفظه یک کامیون مخصوص حمل غذای فرودگاهی شدند. محفظه این خودرو با سیستم هیدرولیکی تا سطح در هواپیما بالا آمده بود و میتوانست ترامپ را بدون آنکه از روی باند دیده شود از هواپیما خارج کند.
کامیون سپس از ایرفورس وان دور شد و به یک هواپیمای سی-۳۲ ای (C-32A) نیروی هوایی آمریکا، که نسخه نظامیشده بوئینگ ۷۵۷ ـاست و در نزدیکی پارک شده بود رفت.
تصاویر رسانهای نیز بخشهایی از این جابهجایی را تایید میکنند: کامیون برای مدتی پشت هواپیمای C-32A از دید دوربین خارج میشود و سپس محفظه آن تا سطح در هواپیما بالا میرود. ترامپ از این طریق مخفیانه وارد هواپیمای دوم شد.
در همین حال خبرنگاران و شماری از کارکنان کاخ سفید وارد ایرفورس وان قدیمی شدند، بیآنکه بدانند ترامپ دیگر در آن نیست. حتی از خبرنگاران خواسته شد پرده پنجرهها را پایین بکشند.
بهگفته یک مقام آمریکایی، ایرفورس وان عملا به «طعمه» تبدیل شده بود. پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، نیز جداگانه و از طریق پلکان معمولی وارد هواپیمای C-32A شد تا حضور آن هواپیما عادی جلوه کند و سپس همراه ترامپ به بریتانیا پرواز کرد.
بهنوشته واشینگتنپست نکته مهم دیگر نحوه پنهان کردن این پرواز در سامانههای هوانوردی بود. از نظر فنی «Air Force One» نام یک هواپیمای مشخص نیست، بلکه علامت پروازی هر هواپیمای نیروی هوایی است که رییسجمهوری آمریکا در آن حضور داشته باشد.
با این حال هواپیمای C-32A حامل ترامپ نه با عنوان ایرفورس وان، بلکه با علامت عادی «Reach 18» یا «RCH18» پرواز کرد؛ علامتی که معمولا از آن برای انتقال نیرو یا تجهیزات نظامی استفاده میشود. سامانههایی که امکان رهگیری آسان هواپیما را فراهم میکنند نیز ظاهرا خاموش شده بودند.
در مقابل، ایرفورس وان قدیمی که خبرنگاران و کارکنان را حمل میکرد و ترامپ در آن نبود، پس از ظاهر شدن روی رادار در نزدیکی استانبول در میانه پرواز علامت «AF1» را گرفت. به این ترتیب حتی دادههای پروازی نیز این تصور را ایجاد میکرد که رییسجمهوری در همان هواپیماست.
هواپیمای اهدایی قطر ساعت شش و ۲۶ دقیقه عصر بهوقت محلی در پایگاه میلدنهال بریتانیا فرود آمد. هواپیمای C-32A حامل ترامپ حدود ساعت ۱۰:۲۰ شب به آنجا رسید و ایرفورس وان قدیمی نیز چند دقیقه بعد، حدود ساعت ۱۰:۲۹، فرود آمد.
مشخص نیست ترامپ پس از فرود دقیقا چگونه دوباره به هواپیمای قدیمی منتقل شد، اما ساعت ۱۰:۵۶ شب مقابل دوربینها از پلکان همان هواپیما پایین آمد؛ در نتیجه این تصور ایجاد شد که تمام مسیر ترکیه تا بریتانیا را با آن طی کرده است.
کاخ سفید نیز همان شب در شبکههای اجتماعی اعلام کرد ترامپ «با ایرفورس وان سابق» وارد پایگاه بریتانیایی شده و تصویری از آن منتشر کرد.
ترامپ پس از دیدار با نظامیان آمریکایی، این بار سوار هواپیمای جدید اهدایی قطر شد و همراه خبرنگاران و کارکنان به واشینگتن بازگشت.
او در مسیر حدود ۱۵ دقیقه با خبرنگاران صحبت کرد، از تهدید جمهوری اسلامی گفت، اما عملیات فریب را فاش نکرد.
وقتی از او پرسیدند چرا در ترکیه از خبرنگاران خواسته شده بود پرده پنجرهها را ببندند، گفت احتمالا به این دلیل بوده که آنها در «پروازی خطرناک» قرار داشتهاند.
او همچنین گفت دائما با تهدید علیه جانش مواجه است و «شماره یک» فهرست اهداف حکومت ایران است و با لحنی شوخیآمیز به خبرنگاران گفت اگر اتفاقی برای او بیفتد، آنها نیز ممکن است همراهش کشته شوند.
واشینگتنپست در گزارش خود تاکید کرده است که استفاده از هواپیمای جایگزین یا طعمه برای حفاظت از رییسجمهوری آمریکا بیسابقه نیست.
برای نمونه، بیل کلینتون در سال ۲۰۰۰ هنگام سفر به پاکستان با هواپیمایی متفاوت از ایرفورس وان منتقل شد و مقامهای سابق میگویند طی سه دهه گذشته در موارد دیگری نیز در شرایط تهدید شدید از روشهای مشابه استفاده شده است.
با این حال، وجه غیرمعمول این عملیات آن بود که نهتنها محل واقعی رییسجمهوری پنهان شد، بلکه دولت بعدا نیز علنا روایتی ارائه کرد که ترامپ را در هواپیمایی نشان میداد که واقعا در آن حضور نداشت. حتی خبرنگاران همراه رییسجمهوری نیز از فریب مطلع نشده بودند.
واشینگتنپست در ادامه گزارش خود به مناقشه گستردهتر درباره امنیت هواپیمای اهدایی قطر پرداخته است.
نیویورکتایمز پیشتر گزارش داده بود این هواپیما همه قابلیتهای دفاعی ایرفورس وان قدیمی را ندارد. دولت ترامپ در واکنش به آن گزارش برای شناسایی منابع محرمانه خبرنگاران احضاریه صادر کرد، اما بعدا با اذعان به اشتباهاتی، آنها را پس گرفت.
کاخ سفید و نیروی هوایی همچنان تاکید دارند هواپیمای جدید برای ماموریت ریاستجمهوری ایمن است و هیچ مصالحهای در حوزه امنیت، ایمنی و ارتباطات حیاتی صورت نگرفته است.
با این حال، بهنوشته واشینگتنپست اصل عملیات ۱۷ تیر نشان میدهد دستگاه امنیتی آمریکا تهدید حکومت ایران را تا چه اندازه جدی تلقی کرده بود.
ایرفورس وان قدیمی، با وجود برخورداری از سامانههای دفاعی پیشرفته، هدفی بزرگ و بهآسانی قابل شناسایی است؛ بنابراین مقامها ترجیح دادند ترامپ را مخفیانه با هواپیمایی کوچکتر و کمجلبتوجهتر منتقل کنند و همزمان هواپیمای شناختهشده ریاستجمهوری را بهعنوان طعمه به پرواز درآورند.
کاخ سفید در پاسخ به پرسشهای واشینگتنپست جزییات عملیات را تکذیب یا تایید نکرد و صرفا بر ایمنی هواپیمای جدید و وجود دشمنانی که ترامپ را هدف گرفتهاند تاکید کرد.
پنتاگون پرسشها را به کاخ سفید ارجاع داد و سرویس مخفی نیز در این مورد اظهارنظر نکرد.
قراردادهای آتی نفت برنت عصر دوشنبه ۱۹ مرداد در نزدیکی ۸۷ دلار در هر بشکه بسته شد؛ آن هم پس از آنکه طی سه جلسه معاملاتی پیشین بیش از پنج درصد افزایش یافته بود. جمهوری اسلامی در آخر هفته اعلام کرد که توافق «بسیار نزدیک» است، اما دوشنبه بار دیگر تاکید کرد که بازگشایی تنگه هرمز مستلزم پایان محاصره کشتیرانی ایران از سوی آمریکا و پرداخت غرامت بابت خسارتهای واردشده است.
شروط تهران در روزهای اخیر واکنش تند دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا را در پی داشت.
او خطاب به جمهوری اسلامی گفت باید به خانواده افرادی که به گفته او در حملات، جنگها و سرکوب اعتراضات داخلی کشته شدهاند، غرامت بپردازد.
ترامپ دوشنبه ۱۹ مرداد در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت مقامهای جمهوری اسلامی خواستار دریافت غرامت برای خسارتهای ناشی از جنگ پنج ماه گذشته شدهاند؛ جنگی که به گفته ترامپ با هدف جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای آغاز شد.
او افزود درخواست غرامت جمهوری اسلامی پیشتر در هیچیک از مذاکرات یا دیدارهای دو طرف مطرح نشده بود.
ترامپ نوشت: «اما ایده جالبی است؛ زیرا من نیز اکنون از ایران برای همه کسانی که با بمبهای کنار جادهای و در درگیریهای متعدد کشته یا بهشدت زخمی کرده است، غرامت میخواهم.»
او همچنین گفت که امکان یک حمله بسیار بزرگ علیه جمهوری اسلامی همچنان وجود دارد.
حملات در نقاط مختلف منطقه نیز بر وضعیت بازار تاثیر گذاشته است. روز شنبه یک نفتکش متعلق به شرکت ملی نفت ابوظبی در تنگه هرمز هدف قرار گرفت.
همزمان، شبهنظامیان حوثی مورد حمایت جمهوری اسلامی در یمن مسئولیت حمله به پالایشگاه جیزان عربستان سعودی را بر عهده گرفتند. وزارت انرژی عربستان اعلام کرد آتشسوزی در جازان بامداد یکشنبه مهار شده است، اما جزئیاتی درباره علت آن ارائه نکرد.
زیرا ایران و عمان همچنان نتوانستهاند به توافقی برای بازگشایی تنگه هرمز دست یابند. همزمان، پس از حمله به یک پالایشگاه عربستان سعودی در نزدیکی دریای سرخ، قیمت گازوئیل در اروپا جهش کرد.
حمله به این پالایشگاه فشار بیشتری بر بازار جهانی گازوئیل وارد کرد و باعث جهش قیمت گازوئیل در اروپا شد؛ بازاری که از پیش با محدودیت عرضه روبهرو بود. اختلال در انتقال محمولهها از تنگه هرمز نیز تاثیر ممنوعیت صادرات سوخت روسیه را تشدید کرده است. قراردادهای آتی گازوئیل اروپا در معاملات پس از بستهشدن بازار بیش از ۱۰ درصد جهش کرد. قراردادهای آتی گاز طبیعی اروپا نیز تا ۱۲ درصد افزایش یافت.
حمد حسین، اقتصاددان حوزه اقلیم و کالا در موسسه کپیتال اکونومیکس، به بلومبرگ گفت: «به نظر نمیرسد توافقی برای بازگشایی تنگه قریبالوقوع وجود داشته باشد.»
او افزود: «قیمت نفت برنت احتمالا در کوتاهمدت همچنان در محدوده ۸۰ تا ۹۰ دلار در هر بشکه نوسان خواهد کرد، مگر اینکه نشانههایی از تغییری آشکار در وضعیت موجود دیده شود.»
پیش از آغاز جنگ، حدود یکپنجم نفت و گاز طبیعی جهان از طریق تنگه هرمز به بازارهای جهانی منتقل میشد. چند عامل، از جمله تقاضای کمتر چین و آزادسازی ذخایر اضطراری، تاکنون مانع از شکلگیری یک بحران بسیار شدید شدهاند، اما حاشیه اطمینان موجود در عرضه اکنون به سطحی بهشدت خطرناک کاهش یافته است.
فاکسنیوز دوشنبه بهنقل از دادههای منتشر شده از سوی وزارت انرژی آمریکا نوشت ذخایر نفت استراتژیک دولت ایالات متحده«به پایینترین سطح خود از سال ۱۹۸۳ رسیده است»، و اشاره کرد: «ذخایر نفت که پیش از آغاز جنگ با ایران نیز در سطح پایینی قرار داشتند، اکنون تحت فشار فزایندهای قرار گرفتهاند.»
بر اساس این دادهها، میزان نفت موجود در ذخایر نفت استراتژیک این کشور طی هفته گذشته ۶.۱ میلیون بشکه کاهش یافت و در پایان هفته به ۲۹۸.۷میلیون بشکه رسید.
فاکسنیوز نوشت رییسجمهوری آمریکا، در ماه مارس مجوز آزادسازی حداکثر ۱۷۲ میلیون بشکه نفت را در واکنش به تأثیر جنگ ایران بر بازار انرژی صادر کرده بود.
با وجود آنکه دونالد ترامپ دوشنبه از مینروبی تنگه هرمز خبر داد و تاکید کرد که این آبراه باز است و نیروی دریایی آمریکا کنترل کامل آن را در اختیار دارد، تردد قابل مشاهده کشتیها از تنگه هرمز همچنان اندک است.
آمریتا سن، بنیانگذار و مدیر اطلاعات بازار در موسسه انرژی اسپکتس، در گفتوگو با تلویزیون بلومبرگ گفت روزانه حدود پنج کشتی از تنگه عبور میکنند؛ رقمی بسیار پایینتر از حدود ۱۴ کشتی در روز که پس از دستیابی آمریکا و جمهوری اسلامی به تفاهمنامه اسلامآباد ثبت شده بود.
هریس خورشید، مدیر ارشد سرمایهگذاری در شرکت کاروبار کپیتال در شیکاگو، نیز به بلومبرگ گفت: «تا زمانی که بازار به جای قطعیت عادیشدن شرایط، در حال قیمتگذاری بر مبنای "احتمال" اختلال باشد، گرایش بازار همچنان صعودی خواهد ماند.»
او افزود: «تا زمانی که شاهد عادیشدن واقعی جریان عبور و مرور نباشیم، فکر میکنم ریسک ژئوپلیتیکی همچنان مانع از افت قابل توجه قیمت نفت خام خواهد شد.»
در همین حال ترامپ معافیت از قانون جونز را تمدید کرد. معافیت فعلی عملا نفت خام و برخی دیگر از محصولات را از الزامات این قانون مستثنی میکند؛ قانونی که بر اساس آن، حمل کالا میان بندرهای آمریکا باید با کشتیهایی انجام شود که تحت پرچم آمریکا باشند، در ایالات متحده ساخته شده باشند و مالکیت آمریکایی داشته باشند.
ارتش یمن اعلام کرد در حمله حوثیها به شهر بندری مخا در ساحل دریای سرخ که زیرساختهای غیرنظامی و نیروهای مسلح را نیز هدف قرار داد، چهار نظامی و سه غیرنظامی کشته و ۳۰ نفر دیگر زخمی شدند.
بهگفته ارتش یمن، سامانههای پدافند هوایی ۱۱ پهپاد حوثی را که در این حمله شرکت داشتند، رهگیری و سرنگون کردند.
بندر مخا تحت کنترل دولت رسمی یمن است و این حمله نگرانیها درباره تهدید مسیرهای راهبردی کشتیرانی و احتمال بازگشت جنگ داخلی را افزایش داده است. عربستان از دولت یمن که در سطح بینالمللی به رسمیت شناخته شده، حمایت میکند.
شبکه المسیره، وابسته به حوثیها، تصاویری از شلیک چندین موشک بالستیک و پهپاد را پخش کرد و یحیی سریع، سخنگوی نظامی حوثیها، نیز در پستی در تلگرام نوشت این حملات تجمع نیروهای سعودی و انبارهای تسلیحاتی را هدف قرار دادهاند.
بهگفته ارتش یمن در حملات حوثیها محلههای مسکونی در مخا نیز هدف قرار گرفتهاند.
حمله به مخا تازهترین مورد از یکی از بزرگترین موجهای حملات حوثیها علیه مواضع نظامی یمن و مناطق تحت کنترل دولت مورد حمایت عربستان سعودی از زمان آتشبس سال ۲۰۲۲ است.
این حمله در شرایطی صورت میگیرد که تهدیدها علیه کشتیرانی در تنگه هرمز بار دیگر توجهها را به دریای سرخ و تنگه بابالمندب در انتهای جنوبی آن معطوف کرده است. با بسته شدن نسبی تنگه هرمز، شمار فزایندهای از کشتیهای تجاری به این مسیر روی آوردهاند.
حوثیها همچنین ماه گذشته در واکنش به آنچه «محاصره سعودی» علیه خود در یمن خواندند، محاصره دریایی عربستان سعودی در دریای سرخ را اعلام کردند؛ ادعایی که ریاض آن را رد کرده است.
حوثیها همچنین اعلام کردند که روز یکشنبه ۱۸ مرداد پالایشگاه جیزان متعلق به آرامکوی عربستان را نیز هدف قرار داده است. این حمله دو روز پس از آن صورت گرفت که عربستان سعودی در واکنش به بیثباتی فزاینده منطقهای ناشی از جنگ آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی، با متحدان مسلمان سنی خود، ترکیه و پاکستان، یک پیمان دفاعی امضا کرد.
وزارت انرژی عربستان سعودی اعلام کرد در این پالایشگاه آتشسوزی رخ داده، اما حریق بعدا مهار شده و هیچکس آسیب ندیده است. این وزارتخانه علت آتشسوزی را اعلام نکرد.
هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، گفت ائتلاف جدید علیه ایران یا هیچ کشور دیگری نیست و اگر کشوری به آنها حمله نکند، مورد حمله قرار نخواهد گرفت.
ترامپ دوشنبه ۱۹ مرداد در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت مقامهای جمهوری اسلامی خواستار دریافت غرامت برای خسارتهای ناشی از جنگ پنج ماه گذشته شدهاند؛ جنگی که به گفته ترامپ با هدف جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای آغاز شد.
او افزود درخواست غرامت جمهوری اسلامی پیشتر در هیچیک از مذاکرات یا دیدارهای دو طرف مطرح نشده بود.
ترامپ نوشت: «اما ایده جالبی است؛ زیرا من نیز اکنون از ایران برای همه کسانی که با بمبهای کنار جادهای و در درگیریهای متعدد کشته یا بهشدت زخمی کرده است، غرامت میخواهم.»
او خانواده ملوانان کشتهشده در حمله به ناو آمریکایی «یواساس کول» و خانواده «هزاران فرد دیگری که در جنگ کشته شدهاند» را نیز در شمار کسانی قرار داد که به گفته او باید از ایران غرامت دریافت کنند. این حمله ناوشکن آمریکایی ۲۱ مهر ۱۳۷۹ هنگام سوختگیری در بندر عدن در یمن هدف یک حمله انتحاری قرار گرفت. در جریان این حمله ۱۷ ملوان آمریکایی کشته شدند. افبیآی مسئولیت این حمله را به القاعده نسبت داد.
ترامپ همچنین نوشت: «افزون بر این، باید به خانوادههای صدها هزار معترض بیگناهی که [حکومت] ایران طی ۵۰ سال گذشته کشته است، غرامت پرداخت شود؛ بدون آنکه از ۵۲ هزار نفری بگوییم که تنها در پنج ماه گذشته کشته شدهاند.»
رییسجمهوری آمریکا در این پست افزود به نمایندگان خود دستور داده است درخواست پرداخت غرامت از ایران را «با قاطعیت در تکتک مذاکرات آینده» مطرح کنند. این درخواست در هیچیک از مذاکرات پیشین با جمهوری اسلامی مطرح نشده بود.
ترامپ اندکی پس از انتشار این پست، آن را با پست دیگری تکمیل کرد. ا و نوشت: «همچنین، در ارتباط با مذاکرات ایران، این کشور باید بابت خسارتهای واردشده به مردم لبنان، سوریه، یمن، غزه و کشته شدن آنها مسئول شناخته شود.»
عراقچی شنبه ۱۷ مرداد در حاشیه نشست خبری مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی، گفت بازگشایی تنگه هرمز به شروط دیگری، از جمله جبران یکبهیک موارد نقض تفاهمنامه اسلامآباد از سوی آمریکا سوی آمریکا، وابسته است. محمدباقر ذوالقدر نیز همان روز پرداخت کامل خسارتهای جنگ را یکی از شروط جمهوری اسلامی اعلام کرد.
محمدباقر ذوالقدر، دبیر شورای عالی امنیت ملی، نیز ۱۷ مرداد در پیامی نوشت تنگه هرمز تا زمانی که آمریکا رفتار خود را «تصحیح» نکند باز نمیشود. او این تغییر رفتار را شامل خودداری از تهدید جمهوری اسلامی، پایان دائمی جنگ علیه حکومت ایران و متحدانش در لبنان، فلسطین، یمن و عراق، لغو محاصره دریایی، خروج نیروهای دریایی و هوایی آمریکا از پیرامون ایران، پرداخت کامل خسارتهای دو جنگ، لغو تحریمها و آزادسازی بیقیدوشرط داراییهای مسدودشده ایران دانست.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، در نشست رسانهای دوشنبه ۱۹ مرداد گفت توافق احتمالی میان تهران و مسقط فقط مسیر تردد ایمن کشتیها را تعیین میکند و بهخودیخود به معنای بازگشایی تنگه هرمز نیست.
او گفت: «مادامی که محاصره دریایی آمریکا ادامه داشته باشد و مادامی که سایر نقضهای آمریکا تداوم داشته باشد، شرایط لازم برای اینکه بگوییم تنگه هرمز تبدیل به یک آبراه امن شده است، وجود نخواهد داشت.
او افزود آمریکا باید اقداماتش را «متوقف و جبران کند» تا درباره گامهای بعدی گفتوگو شود. این سخنان خوشبینی بازار به بازگشایی قریبالوقوع تنگه را کاهش داد و قیمت نفت بالا رفت. نفت خام برنت ابتدا سه درصد و در ادامه معاملات بیش از چهار درصد افزایش یافت.
مطرحشدن شروط جمهوری اسلامی، خوشبینی اولیه بازارها به دستیابی به توافقی درباره تنگه هرمز را کاهش داد. قیمت قراردادهای گاز طبیعی هلند و بریتانیا برای تحویل در نزدیکترین ماه نیز بیش از ۱۰ درصد افزایش یافت.
