ارتش آمریکا بامداد چهارشنبه ۲۰ خرداد، در سه موج به اهدافی در سواحل جنوبی ایران حمله کرد. سپاه پاسداران بلافاصله پس از موج اول حملات آمریکا از حمله موشکی به پایگاههای آمریکا در اردن، بحرین و کویت خبر داد. بحرین و کویت میگویند حملات جمهوری اسلامی را دفع کردهاند.
رسانهها در ایران از حملات سپاه پاسداران و ارتش جمهوری اسلامی به پایگاه الازرق در اردن، و پایگاه «الجهراء» در کویت، و حملات پهپادی به پایگاه ناوگان پنجم ایالات متحده در بحرین خبر دادهاند.
سپاه پاسداران در بیانیهای اعلام کرد که چهار «هدف مهم از جمله آشیانههای جنگنده های اف-۳۵ در پایگاه هوایی و مرکز فرماندهی کنترل ارتش آمریکا در الازرق اردن هدف قرار گرفت و منهدم شدند.»
خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، به نقل از «یک منبع آگاه نظامی» نوشت: «ایران با استفاده از موشکهای دوربرد سوخت جامد خیبرشکن، آشیانۀ جنگندههای اف۳۵ آمریکا در اردن را هدف قرار داده است.»
سپاه پاسداران در بیانیه خود گفت که به ۲۱ هدف در پایگاههای هوایی و دریایی آمریکا حمله کرده است.
با این حال یک مقام آمریکایی به روزنامه نیویورکتایمز گفت: «ادعاهای سپاه پاسداران در مورد انجام ۲۱ حمله به پایگاههای ایالات متحده در منطقه کاملا دروغ است.»
سپاه در بیانیه دیگری نیز اعلام کرد در جریان درگیریهای هوایی در تنگه هرمز، یک فروند پهپاد «امکیو ۹» که از آسمان شمال خلیج فارس قصد نزدیک شدن و مداخله در صحنه نبرد را داشت، در آسمان شهرستان جم استان بوشهر هدف «پدافند هوایی نوین» این نیروی نظامی قرار گرفت و منهدم شد.
درهمین ارتباط، ارتش جمهوری اسلامی در بیانیهای که در خبرگزاری فارس وابسته به سپاه منتشر شد، اعلام کرد در ادامه عملیات مقابله با حملات آمریکا، «در اقدامی متقابل، با موجی از حملات پهپادی»، به «پایگاههای آمریکایی و سامانههای راداری ناوگان پنجم ایالات متحده در بحرین» حمله کرده است.
بحرین و کویت از رهگیری حملات موشکی و پهپادی خبر دادهاند.
حمله به سواحل جنوبی ایران
در سوی مقابل، براساس گزارشهای رسیده از مخاطبان ایراناینترنشنال و رسانههای داخل ایران، صدای انفجار بامداد چهارشنبه ۲۰ خرداد در قشم، سیریک، میناب، جاسک، بندر عباس و اهواز شنیده شده است.
وبسایت تابناک گزارش داد: «پایگاه دریایی سیریک، پایگاه دریایی جاسک، موقعیت پدافند هوایی بندرعباس، باتری موشکی ساحلی میناب، باتری موشکی ساحلی قشم و بندر قشم» مناطق هدف قرار گرفته شده از سوی ارتش آمریکا در بامداد چهارشنبه بودند.
فرماندهی مرکزی ایالات متحده، سنتکام، پس از سه دور حملات هوایی به اهدافی در سواحل جنوبی ایران اعلام کرد که عملیات تلافیجویانه برای سرنگونی یک بالگرد آپاچی به پایان رسیده است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، ساعاتی پیش از حمله در شبکه اجتماعی تروثسوشال نوشت که «ارتش بزرگ آمریکا» به او اطلاع داده است که جمهوری اسلامی شامگاه دوشنبه یکی از بالگردهای بسیار پیشرفته آپاچی این کشور را هنگام گشتزنی بر فراز تنگه هرمز سرنگون کرده است.
او با اشاره به اینکه دو خلبان این بالگرد سالم هستند و آسیب ندیدهاند، تاکید کرد: «با این حال، ایالات متحده چارهای جز پاسخ دادن به این حمله ندارد.»
ترامپ همزمان با عملیات نظامی آمریکا در جنوب ایران به شبکه خبری ایبیسی گفت: «به نظر من، پاسخ دادن بسیار مهم است. آنها یک بالگردرا سرنگون کردند و ما همین الان در حال پاسخ دادن هستیم.»
او تاکید کرد: «این پاسخ به کاری است که آنها دیشب با بالگرد ما انجام دادند و من معتقدم که این پاسخ باید بسیار قوی و قدرتمند باشد و این پاسخ هم همینگونه است.»
سنتکام در بیانیه خود پس از پایان عملیات اعلام کرد که نیروهایش با مهمات دقیق، سامانههای پدافند هوایی، مراکز کنترل زمینی و سایتهای راداری نظارتی ایران را در نزدیکی تنگه هرمز هدف قرار دادند، و افزود این عملیات پاسخی متناسب به حملات اخیر علیه نیروهای آمریکایی و کشتیهای تجاری بینالمللی بود که از آبراههای منطقه عبور میکردند.
سنتکام تاکید کرد نیروهای آمریکا همچنان هوشیار هستند و برای دفاع در برابر تجاوز بیمورد ایران در حالت آمادهباش باقی ماندهاند.
یک مقام آمریکایی به شبکه فاکس گفت ارتش این کشور به ۲۰ هدف در خاک ایران حمله کرده است.
با این حال چند مقام آمریکایی تاکید کردند که حملات بامداد چهارشنبه تاثیری بر آتشبس و مذاکرات میان تهران و واشینگتن نمیگذارد.
یک مقام ارشد کاخ سفید به پولیتیکو گفت دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، «هنوز فکر میکند که توافق صلح با ایران در دسترس است»، حتی با وجود اینکه ایالات متحده عصر سهشنبه حملات تلافیجویانهای را علیه ایران آغاز کرد.
بر اساس این گزارش، این مقام که به دلیل افشای اطلاعات حساس امنیت ملی، نامش فاش نشد، گفت: «هیچ چیز وضعیت فعلی توافق را تغییر نمیدهد.»
او تاکید کرد که توافق با تهران «هنوز نزدیک» است.
یک مقام ارشد آمریکایی دیگر نیز به شبکه کان اسرائیل گفت حملات در ایران «شلیک هشدار» هستند و انتظار نمیرود به روند مذاکرات آسیب برسانند.
ادامه عملیات اسرائیل در لبنان
در جبههای دیگری از جنگ که اکنون کاملا به جنگ ایران گره خورده، حمله اسرائیل به شهر بندری و تاریخی صور در جنوب لبنان دستکم هشت کشته برجای گذاشت. این مرگبارترین حمله به این شهر از زمان آغاز درگیریها در لبنان در اوایل ماه مارس به شمار میرود؛ زمانی که حزبالله حملات موشکی علیه اسرائیل را آغاز کرد.
جمهوری اسلامی هرگونه توافقی را مشروط به برقراری آتشبس در تمامی جبههها از جمله لبنان مشروط کرده است و ادامه جنگ اسرائیل با حزبالله تردیدها درباره دستیابی به یک توافق میان تهران و واشینگتن را افزایش داده و باعث نارضایتی ترامپ شده است.
حملات اسرائیل به حزبالله باعث شد که جمهوری اسلامی برای اولین بار از زمان آتشبس از خاک ایران به سوی اسرائیل موشک پرتاب کند. در پی این حملات، اسرائیل به اهدافی در ایران حمله کرد اما سپس هر دو طرف از پایان عملیات خود سخن گفتند.
در شمال اسرائیل نیز ارتش این کشور اعلام کرد نیروهایش در منطقه «رامیم ریج» در نزدیکی مرز لبنان، در جریان تبادل آتش، یک نفر را کشتهاند.
اسرائیل هرگز عملیات نظامی خود در لبنان را متوقف نکرده و معتقد است این درگیری باید جدا از هرگونه آتشبس میان آمریکا و ایران بررسی شود. حزبالله نیز حملات خود را ادامه داده است.
همزمان، تهران همچنان بخش عمده رفتوآمد کشتیها در تنگه هرمز را محدود کرده است؛ گذرگاهی که پیش از آغاز جنگ، حدود یکپنجم نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور میکرد. در مقابل، واشینگتن نیز به محاصره دریایی ایران ادامه داده است.
کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، سهشنبه گفت میزان تردد کشتیها از تنگه هرمز «به شکل قابل توجهی» در حال افزایش است، اما هشدار داد که حتی پس از پایان جنگ، بازگشت کامل جریان انرژی به سطح عادی ممکن است ماهها زمان ببرد.
شورای سردبیری این روزنامه، پاسخ محکم آمریکا به سرنگونی یک بالگرد آپاچی را ضروری قلمداد کرده و افزوده که باید این تصور در میان رهبران جمهوری اسلامی از بین برود که ترامپ اراده جنگیدن ندارد.
بهنوشته شورای سردبیری واشینگتنپست، ترامپ در هفتههای گذشته بارها نقض آتشبس از سوی جمهوری اسلامی را کماهمیت جلوه داده است؛ اما زمانی که رژیم ایران یک بالگرد ارتش آمریکا را سرنگون میکند، انجام چنین کاری دشوار میشود. این حادثه همچنین یادآوری مهمی است که مذاکرهکنندگان تهران بهطور جدی در پی دستیابی به شرایط قابل قبول برای پایان دادن به جنگ نیستند.
ترامپ پس از آنکه یک پهپاد موفق شد دو خلبان بالگرد آپاچی را که اواخر دوشنبه بر فراز تنگه هرمز هدف قرار گرفته و سرنگون شده بود، نجات دهد، گفت: «ایالات متحده ناگزیر باید به این حمله پاسخ دهد.»
شورای سردبیری واشینگتنپست در ادامه سرمقاله خود نوشته این سخن درست است؛ اما همچنین ضروری است که آمریکا توافقی را امضا نکند که در حالی که حکومت ایران همچنان به دنبال اهداف هستهای خود است، به این کشور یک خط نجات مالی ارائه دهد.
در این یادداشت آمده اگرچه ساختار کنونی رهبری در تهران همچنان مبهم است، اما روشن است که تندروها هنوز قدرت قابل توجهی در اختیار دارند. در هفتههای اخیر، ترامپ بیش از اندازه برای نهایی کردن یک توافق صلح مشتاق به نظر رسیده است تا آمریکا را از جنگی که در اسفندماه سال گذشته آغاز کرد، خارج سازد.
در حالی که دولت او بهطور مرتب تکرار میکند که «نبود توافق بهتر از یک توافق بد است»، ترامپ نیز معمولا زمانی که بازارهای مالی در آستانه بازگشایی قرار دارند و نیاز به آرامش دارند، اعلام میکند که دستیابی به یک توافق نهایی قریبالوقوع است.
او همچنین این پیام را منتقل کرده است که تمایلی به ازسرگیری بمباران گسترده ندارد و در آخر هفته بر اسرائیل فشار آورد تا پس از حملات نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی، به آنها پاسخ متقابل ندهد.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، درخواست ترامپ برای خویشتنداری رد کرد. اما این موضوع تنها جمهوری اسلامی را تشویق کرد تا در تنگه هرمز، جایی که هر دو کشور محاصره دریایی برقرار کردهاند، موضع خود را تقویت کند.
بهنوشته شورای سردبیری واشینگتنپست رژیم ایران آشکارا تصور میکند که اکنون کفه ترازو در داخل دولت ترامپ به سود کسانی سنگینی میکند که خواهان رویکردی نرمتر هستند. یک پاسخ قاطع به حمله علیه بالگرد آمریکایی میتواند این تصور تهران را که ترامپ اراده ادامه جنگ را ندارد، از بین ببرد.
در سرمقاله واشینگتپست تاکید شده که رییسجمهوری آمریکا تاکنون پیشرفت قابل توجهی در تضعیف زیرساختهای نظامی ایران داشته و تردیدی نیست که محاصره مداوم آمریکا به اقتصاد ایران آسیب زده، اما حکومت ایران همچنان پابرجاست و ترامپ در حال درک این واقعیت است که بدون تغییر رژیم، یافتن پاسخی مناسب برای مساله ایران همچنان دشوار خواهد بود.
شورای سردبیریواشینگتنپست افزوده است مماشات هرگز راهبرد موفقی برای مهار جاهطلبیهای توسعهطلبانه رژیم ایران نبوده است. در دوران ریاستجمهوری جو بایدن، آمریکا میلیاردها دلار از داراییهای مسدودشده ایران را آزاد کرد تا در جریان مذاکرات هستهای حسن نیت بخرد. جمهوری اسلامی این پول را دریافت کرد و مذاکرات را به درازا کشاند.
در همان زمان، تهران محدودیتهای مربوط به غنیسازی اورانیوم را کنار گذاشت، مانع بازرسیهای بینالمللی هستهای شد و همچنان به تامین مالی نیروهای نیابتی خود در منطقه، از جمله حماس، ادامه داد و در نهایت، مذاکرات در پایان دوره ریاستجمهوری بایدن به بنبست رسید.
شورای سردبیری واشینگتنپست در پایان سرمقاله خود نوشته است ترامپ به جای چانهزنی میتواند همچنان هزینههای ادامه درگیری را برای جمهوری اسلامی افزایش دهد. یکی از موثرترین ابزارهای او نظامی نیست: محاصره اقتصادی تاکنون صادرات نفت ایران را از دو میلیون و ۱۰۰ هزار بشکه در روز در ماه فوریه به تنها ۶۴ هزار بشکه در روز کاهش داده است. عقبنشینی در این مقطع، بخش بزرگی از اهرم فشاری را که رییسجمهوری آمریکا به دست آورده است، از بین خواهد برد.
در ابتدای این یادداشت نویسندگان با اشاره به برگزاری دادگاه محمدباقر سعد داوود الساعدی، از فرماندهان کتائب حزبالله عراق که اکنون در آمریکا در بازداشت و دادگاه او در نیویورک در حال برگزاری است، تاکید کردهاند که به نظر میرسد رژیم ایران آنقدرها هم که باید گرفتار نیست و در حالی که درگیر جنگ در داخل منطقه است، همچنان مشتاق صدور تروریسم به خارج از مرزهای خود باقی مانده است.
دولت آمریکا میگوید الساعدی، فرمانده ۳۲ ساله این گروه نیابتی جمهوری اسلامی، مسئول چندین طرح و حمله در اروپا و آمریکای شمالی بوده که از سوی «حرکت اصحاب الیمین الاسلامیه» (HAYI) انجام شدهاند؛ گروهی پوششی که به نمایندگی از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی فعالیت میکند. گفته میشود الساعدی در مسیر سفر به مسکو، در ترکیه بازداشت شد. او هفته گذشته در دادگاه فدرال منطقه منهتن نیویورک خود را بیگناه دانست.
بهنوشته واشینگتنپست بازداشت الساعدی و افزایش حملات حرکت اصحاب الیمین الاسلامیه نشان میدهد که غرب همچنان به زمین بازی دولتهای سرکش برای به راه انداختن جنگهای نیابتی تبدیل شده است. روسیه سالهاست از چنین تاکتیکهایی استفاده میکند. روش شاخص مسکو بهکارگیری نیروهای سطح پایین از طریق مشاغل مبتنی بر تلگرام در قالب «اقتصاد گیگ» است.
گزارشها حاکی از آن است که دستگاههای اطلاعاتی روسیه در سالهای اخیر بیش از ۸۰۰ شهروند اوکراینی را برای ماموریتهایی از جمله آتشافروزی، خرابکاری در زیرساختها و جاسوسی به خدمت گرفتهاند. طرحهای مشابهی نیز در بریتانیا، لهستان، آلمان و کشورهای حوزه بالتیک مشاهده شده است.
واشینگتنپست افزوده تهران نیز تقریبا همین مسیر را دنبال و از رویکرد ترکیبی مسکو تقلید کرده است؛ به این صورت که از نیروهای یک بار مصرف، که برخی از آنها حتی نوجوان هستند، برای انجام عملیات تلافیجویانه هدفمند در کشورهای غربی استفاده میکند.
حرکت اصحاب الیمین الاسلامیه، گروهی که الساعدی متهم به هدایت آن است، فعالیت خود را در ماه مارس و چند روز پس از تشدید اقدامات آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی آغاز کرد. این گروه مسئولیت دستکم ۱۸ حمله در اروپا را بر عهده گرفته است؛ حملاتی که کنیسهها، مدارس یهودی، آمبولانسها و مراکز اجتماعی را هدف قرار دادهاند. این گروه و حامیانش نیز بلافاصله ویدئوهای این حملات را در کانالهای شناختهشده حامی رژیم ایران منتشر کردهاند و به این ترتیب فضای رعب و وحشت را بهصورت لحظهای گسترش دادهاند.
در این تحلیل تاکید شده است: « بسیاری از این حملات آشکارا ماهیتی یهودستیزانه دارند و با هدف ارعاب یهودیان انجام میشوند. اما به احتمال زیاد هدف گستردهتری نیز در میان است. این اقدامات که اغلب بهدست مهاجران مسلمان صورت میگیرد، موجب ترس در میان یهودیان، افزایش نارضایتی در میان مسلمانان و تشدید سوءظن در افکار عمومی میشود. این فعالیتها شکافهای اجتماعی موجود را عمیقتر میکند، اختلافات را دامن میزند و جوامع اروپایی را بیثبات میکند. این شکل غیرمتعارف از تروریسم با هدف ایجاد ناآرامی طراحی شده است؛ ناآرامیهایی که اروپا تاکنون با ملایمت بیش از حد با آنها برخورد کرده است.»
در ادامه این مقاله به پرونده سه شهروند صربستانی اشاره شده است که در دسامبر ۲۰۲۵ در شهر اسمدروو به اتهام جاسوسی و تحریک نفرت نژادی و مذهبی محکوم شدند. رفتارهای منتسب به آنها شامل قرار دادن سر خوک در مقابل ۹ مسجد در پاریس، پاشیدن رنگ سبز بر اماکن یهودی و پخش برچسبهایی درباره کشتار گسترده مسیحیان ارمنی از سوی امپراتوری عثمانی در سطح پایتخت فرانسه بود.
اسناد دادگاه بعدا تایید کرد که سرویس اطلاعاتی روسیه دستور انجام این عملیاتها را داده و هزینه آنها را تامین کرده بود. هدف آشکار این اقدامات، بر اساس احکام صادره، تحریک تنشهای مذهبی و قومی و بیثبات کردن فرانسه بود. با این حال، مجازات متهمان تنها بین شش تا ۱۸ ماه حبس خانگی همراه با نظارت الکترونیکی بود.
بهنوشته واشینگتنپست راهبرد پشت چنین حملاتی، بهرهبرداری از آسیبپذیریهای یک کشور است. هنگامی که یک عامل خارجی جرقهای را روشن میکند، کشور هدف خود بقیه مسیر را طی میکند. بنابراین عجیب نیست که یوروپل در اوایل امسال نسبت به چنین تهدیدهایی در اروپا هشدار داده باشد. قطبیشدن فضای سیاسی، یهودستیزی و چالشهای ادغام مهاجران در جوامع میزبان، از جمله زمینههایی هستند که بهراحتی میتوان آنها را دستکاری کرد.
در ادامه این یادداشت گفته شده است که این «تهدیدهای ترکیبی»، که اصطلاحی ملایمتر از تروریسم است، باید با همان میزان فوریتی مورد توجه قرار گیرند که در دوران اوج خلافت داعش برای مقابله با جهادگرایی در نظر گرفته میشد. این امر شامل اولویت دادن به کارزارهای آگاهیرسانی عمومی برای هشدار به افراد در معرض خطر در میان جوامع مهاجر و پناهنده درباره تلاشهای جذب نیرو میشود. همچنین پایتختهای اروپایی میتوانند همکاری فرامرزی میان نهادهای اطلاعاتی و نیروهای مجری قانون را تقویت کنند. این نهادها باید منابع بیشتری را برای مختل کردن گرههای ارتباطی این شبکهها، چه در فضای آنلاین و چه در دنیای واقعی، اختصاص دهند؛ از جمله افرادی که در اروپا هدایتکننده عملیات عوامل سطح پایین هستند.
واشینگتن نیز میتواند از این تحولات برای تقویت دفاع خود در برابر تهدیدهای موجود در خاک آمریکا استفاده کند. الساعدی، به هر حال، متهم است که تلاش کرده حملاتی علیه یک کنیسه مهم در شهر نیویورک و مراکز اجتماعی یهودیان در لسآنجلس و اسکاتسدیل آریزونا هماهنگ کند. این موضوع همچنین فرصتی مناسب برای آمریکا فراهم میکند تا همکاری خود با متحدانش را برای جلوگیری از تکرار طرحهایی مشابه آنچه الساعدی در سر داشت، دوچندان کند.
در این یادداشت تاکید شده که بسیار مهم است که دولتهای سرکش بدانند بابت اقدامات تهاجمی ترکیبی خود مجازات خواهند شد. اجرای عملیاتهای سایبری برای افشای شبکههای جذب نیرو میتواند تلاشهای آنها را مختل کند و حذف کانالهای مورد استفاده حرکت اصحاب الیمین الاسلامیه و سایر گروههای پوششی از پلتفرمهای ارتباطی، سرعت انتشار تبلیغات آنها را کاهش خواهد داد. اعمال تحریمهای بیشتر علیه دولتهای حامی چنین فعالیتهایی نیز این پیام را منتقل میکند که غرب در مقابله با این تهدیدها جدی است و در عین حال میتواند شریانهای مالی پشتیبان این عملیاتها را قطع کند.
بازداشت الساعدی شاید در کوتاهمدت سرعت عملیاتهای حرکت اصحاب الیمین را کاهش دهد، اما پایتختهای غربی نباید انتظار داشته باشند که این راهبرد متوقف شود. تهران به خوبی میداند که استفاده از نیروهای یک بار مصرف تا چه اندازه موثر است. این حملات ادامه خواهند یافت مگر آنکه راهبرد مقابله با تروریسم در غرب بهبود یابد.
نیویورکتایمز در گزارشی که شامگاه سهشنبه ۱۹ خرداد منتشر کرد، نوشت آمریکا پیشنهاد کرده مذاکرات مفصل با جمهوری اسلامی تابستان پیشِ رو در سوئیس برگزار شود.
به گفته این مقامها و دیپلماتها، گفتوگوها در حال حاضر به چهار محور اصلی شامل تعلیق ۲۰ ساله هرگونه غنیسازی اورانیوم، همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی برای رقیقسازی اورانیوم با غنای بالای جمهوری اسلامی، برچیدن سه سایت نطنز، فردو و اصفهان و موافقت تهران با بازرسیهای سرزده آژانس رسیده است.
به نوشته نیویورکتایمز، هنوز روشن نیست که تازهترین تحولات، از جمله اظهارات سهشنبه ترامپ مبنی بر اینکه جمهوری اسلامی یک بالگرد آمریکایی را در نزدیکی تنگه هرمز سرنگون کرده و ایالات متحده ناچار به پاسخگویی خواهد بود، آیا مذاکرات را به عقب خواهد راند یا نه.
این رسانه نوشت: «ایالات متحده ماههاست از ایران خواسته است بپذیرد دستکم به مدت ۲۰ سال هیچگونه غنیسازی اورانیوم انجام ندهد. ایرانیها در مقابل پیشنهاد توقف ۱۰ ساله را مطرح کردهاند، اما مقامهای آمریکایی معتقدند آنها در نهایت به ۱۵ سال رضایت خواهند داد.»
به گفته دو مقام آمریکایی آشنا با مذاکرات، ایالات متحده با آژانس بینالمللی انرژی اتمی، نهاد بازرسی سازمان ملل، همکاری خواهد کرد تا ذخایر اورانیوم غنیشده ایران را رقیق کند.
مقامهای آمریکایی برای خود نقشی فعال در جابهجایی و مدیریت مواد هستهای در نظر گرفتهاند؛ چیزی که ایران همواره آن را ممنوع کرده است. مقامهای ایرانی میگویند ایالات متحده تنها نقش ناظر خواهد داشت.
ایالات متحده میخواهد بازرسان بینالمللی بتوانند هر زمان و در هر نقطهای در داخل ایران، بازرسی «سرزده» انجام دهند. روشن نیست دولت ایران با این موضوع موافقت خواهد کرد یا نه.
این گزارش همچنین اشاره میکند که هرچند ایالات متحده خواستار برچیدن سه سایت هستهای اصلی نطنز، فردو و اصفهان شده است، جمهوری اسلامی درباره برچیدن دو مرکز گفتوگو کرده است و اصرار دارد یکی از آنها را باز و فعال نگه دارد. به نوشته نیویورکتایمز، این موضوع از جمله موارد مشکلساز در روند گفتوگوهای جاری است.
این گزارش میافزاید: «گفتوگوها در وضعیتی بسیار حساس قرار دارند. جمهوری اسلامی و اسرائیل، یکشنبه و دوشنبه با یکدیگر تبادل آتش کردند و ترامپ گفت یک بالگرد تهاجمی آپاچی ارتش آمریکا، دوشنبه در نزدیکی سواحل عمان سرنگون شده است. خدمه این بالگرد نجات یافتند.»
نیویورکتایمز سفر استیو ویتکاف، فرستاده ویژه رییسجمهوری آمریکا و جرد کوشنر، دیگر عضو تیم مذاکرهکننده آمریکا، به آزمایشگاه فوقمحرمانه هستهای در ایالت تنسی را نشانهای از آماده شدن ایالات متحده برای چگونگی برخورد با ذخایر ۱۱ تنی اورانیوم غنیشده جمهوری اسلامی ارزیابی کرده است.
دو مقام آمریکایی به این روزنامه گفتند کانال مذاکراتی میان عراقچی و ویتکاف، از شامگاه یکشنبه تا بامداد دوشنبه، نقشی حیاتی در پیشگیری از گسترش تخاصم میان اسرائیل و جمهوری اسلامی ایفا کرد. در این بازه زمانی ویتکاف پیامهایی را منتقل کرد و از حکومت ایران خواست در تبادل حملات موشکی با اسرائیل از تشدید تنش خودداری کند.
مقامها گفتند این گفتوگوها در اعلام ایران مبنی بر توقف شلیک به اسرائیل نقش داشت. سپس ترامپ نتانیاهو را تحت فشار گذاشت تا حمله برنامهریزیشده در داخل ایران را لغو کند.
مقامهای کاخ سفید ابراز خوشبینی میکنند که درگیری میان اسرائیل و ایران فقط یک انحراف کوتاهمدت باشد. خوشبینترین آنها معتقدند گفتوگوهای مفصل درباره سازوکارهای برچیدن برنامه هستهای ایران، شاید تا میانه ماه ژوئن در سوئیس آغاز شود.
این مذاکرات پس از جنگ ۴۰ روزه آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی مطرح شده که از ۹ اسفند ۱۴۰۴ آغاز شد و در ۱۹ فروردین با اعلام آتشبس متوقف شد.
با وجود آتشبس، تنشها در هفتههای بعد ادامه یافت و تنگه هرمز، برنامه هستهای جمهوری اسلامی و درگیریهای پراکنده میان جمهوری اسلامی و اسرائیل همچنان از محورهای اصلی بحران باقی ماندند.
کارزار نظامی آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی که از ۹ اسفند ۱۴۰۴ آغاز شد، پس از حدود ۴۰ روز سرانجام در ۱۹ فروردین با برقراری آتشبس موقت میان طرفهای درگیر متوقف شد.
سیانان سهشنبه ۱۹ خرداد نوشت از آن زمان تاکنون، ترامپ بارها در شبکههای اجتماعی، سخنرانیها و گفتوگوهای رسانهای، از نزدیک بودن توافق با جمهوری اسلامی سخن گفته است.
رییسجمهوری آمریکا در زمان اعلام آتشبس در شبکه اجتماعی تروثسوشال وعده داد آمریکا و جمهوری اسلامی برای نهایی شدن توافق به دو هفته زمان نیاز دارند.
او افزود: «مایه افتخار است که این مشکل طولانیمدت در آستانه حلوفصل قرار گرفته است.»
به گزارش سیانان، با گذشت دو ماه از برقراری آتشبس، ترامپ همچنان بر قریبالوقوع بودن توافق تاکید دارد.
این رسانه نوشت: «ترامپ یا دچار توهم شده، یا میخواهد بازارهای مالی را آرام کند یا گمان میکند که با آرزو کردن میتواند به آن [توافق] واقعیت ببخشد. اما مشخص است این ادعایی نیست که مردم دیگر آن را جدی بگیرند.»
اظهارات ترامپ پیش از آتشبس
سوم فروردین، ترامپ در گفتوگو با خبرنگاران در برابر هواپیمای اختصاصی رییسجمهوری آمریکا، ایرفورس وان، از مذاکره با تهران خبر داد و گفت طرفها بر سر «نکات اصلی» و «تقریبا همه موارد» به توافق رسیدهاند.
به گزارش سیانان، ترامپ از روز بعد، روایتی را مطرح کرد که در هفتههای اخیر بارها تکرار شده: اینکه جمهوری اسلامی بهشدت خواهان دستیابی به توافق است.
پنجم فروردین، رییسجمهوری آمریکا اعلام کرد تهران بهشدت در پی توافق است و ششم فروردین نیز در جلسه کابینه گفت حکومت ایران برای رسیدن به توافق «التماس میکند».
۹ فروردین، ترامپ در مصاحبه با خبرنگاران در هواپیمای ایرفورس وان، در پاسخ به این پرسش که آیا انتظار دارد طی هفته آینده توافقی حاصل شود، گفت: «بله، فکر میکنم توافق با ایران در راه است.»
۱۷ فروردین، او خبر داد دو طرف «بسیار به توافق نزدیک شده بودند»، اما روند مذاکرات با مانعی مواجه شد.
تنها کمی بعد، جمهوری اسلامی و آمریکا برای برقراری آتشبس به توافق رسیدند.
سرنوشت تنگه هرمز و محاصره دریایی، پرونده هستهای تهران و ذخایر اورانیوم غنیشده، رفع تحریمها، آزادسازی داراییهای بلوکهشده جمهوری اسلامی و همچنین موضوع پایان جنگ و تنشهای منطقهای، از محورهای اصلی مذاکرات تهران و واشینگتن هستند.
اظهارات ترامپ پس از آتشبس
ترامپ ۲۶ فروردین در مصاحبه با فاکسبیزنس گفت: «فکر میکنم تقریبا تمام شده؛ به نظر من، [مذاکرات] به پایان خود نزدیک شده است.»
او افزود: «خواهیم دید چه خواهد شد. فکر میکنم آنها خیلی مشتاق هستند که به توافق برسند.»
رییسجمهوری آمریکا در روزهای بعد وعدههای خود را مبنی بر قریبالوقوع توافق میان تهران و واشینگتن تکرار کرد.
او ۲۷ فروردین به خبرنگاران گفت: «به نظر میرسد که ما قرار است با ایران به توافق برسیم و این، توافق خوبی خواهد بود.»
۲۸ فروردین، ترامپ در سه اظهارنظر مختلف اعلام کرد جمهوری اسلامی «با همه چیز موافقت کرده است»، «فکر میکنم ظرف یک یا دو روز آینده به توافق خواهیم رسید» و «فکر نمیکنم اختلافات مهم زیادی باقی مانده باشد».
۳۱ فروردین، او در تروثسوشال نوشت: «همه چیز نسبتا سریع اتفاق خواهد افتاد.»
با وجود عدم تحقق این وعدهها، ترامپ ۱۰ اردیبهشت بار دیگر گفت حکومت ایران «بهشدت در پی توافق است».
۱۱ اردیبهشت، او در جمع خبرنگاران اعلام کرد گمان میکند زمان زیادی به پایان جنگ ایران نمانده است.
به گزارش سیانان، ترامپ از این تاریخ، برای مدتی از اظهارنظرهای صریح درباره توافق با جمهوری اسلامی فاصله گرفت.
سرانجام، او ۲۸ اردیبهشت اعلام کرد به درخواست برخی کشورهای خاورمیانه، حمله به جمهوری اسلامی را برای «دو یا سه روز» به تعویق انداخته است؛ زیرا این کشورها معتقدند به دستیابی به توافقی با تهران «بسیار نزدیک شدهاند».
سیانان افزود به نظر میرسد که ترامپ خود نیز در این مقطع به ناکامی وعدههای خود برای نهایی شدن مذاکرات تهران و واشینگتن پی برده بود.
ترامپ در آن زمان گفت: «بارها تصور کرده بودیم که تقریبا به توافق رسیدهایم، اما در نهایت مذاکرات به نتیجه نرسید.»
با وجود این، رییسجمهوری آمریکا تاکید کرد شرایط این بار «کمی متفاوت است».
۲۹ اردیبهشت، ترامپ در مراسمی مرتبط با کنگره بار دیگر با اطمینان از پایان سریع مناقشه ایران سخن گفت: «این جنگ را خیلی زود به پایان خواهیم رساند.»
دوم خرداد، ترامپ اعلام کرد چارچوب اصلی توافق شکل گرفته و گفتوگوها تنها بر سر جزییات نهایی ادامه دارد.
او هفتم خرداد در مصاحبه با لارا ترامپ، عروس خود، تاکید کرد «یک توافق بسیار خوب» در دسترس است.
رییسجمهوری آمریکا ۱۷ خرداد اعلام کرد طرفین «به توافق بسیار نزدیک هستند» و در عین حال، هشدار داد درگیریهای اخیر میان جمهوری اسلامی و اسرائیل میتواند مذاکرات را به خطر بیندازد.
او ۱۸ خرداد در یک گردهمایی تلفنی برای حمایت از سناتور لیندزی گراهام، بار دیگر از دستیابی به «پیروزی کامل» ظرف دو هفته آینده سخن گفت.
او ادامه داد: «اکنون در حال مذاکره هستیم و آنها میخواهند به یک توافق بسیار خوب برسند. آنها حاضرند همه چیز را به ما بدهند.»
این اظهارات در حالی مطرح شد که مذاکرات میان تهران و واشینگتن همچنان ادامه دارد.
جی دی ونس، معاون ترامپ، ۱۸ خرداد در گفتوگو با فاکسنیوز ابراز اطمینان کرد آمریکا و جمهوری اسلامی میتوانند درباره پرونده هستهای به یک توافق بلندمدت برسند.
او تاکید کرد چنین توافقی در راستای منافع آمریکا خواهد بود و واشینگتن صرفنظر از مواضع اسرائیل، روند مذاکرات را ادامه خواهد داد.
