والاستریت ژورنال گزارش داد که ایالات متحده چهارشنبه موج تازهای از حملات علیه اهدافی در ایران را آغاز کرد؛ حملاتی که به گفته مقامهای آمریکایی بخشی از راهبرد «فشار برای توافق» دولت دونالد ترامپ است و همزمان با بنبست در مذاکرات هستهای و افزایش تنشها در تنگه هرمز انجام میشود.
ارتش آمریکا به دستور رییسجمهوری ایالات متحده، حملات جدیدی را علیه اهدافی در ایران آغاز کرده است. فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) اعلام کرده این عملیات در پاسخ به آنچه «تجاوزات بیدلیل و مداوم ایران» خوانده شده، انجام شده است.
به نوشته والاستریت ژورنال، یک مقام ارشد آمریکایی گفته است که نیروهای آمریکایی در این دور از حملات، سامانههای پدافند هوایی و سایتهای راداری ایران در نزدیکی تنگه هرمز را هدف قرار دادهاند. این مقام تاکید کرده که هیچیک از زیرساختهای غیرنظامی در این عملیات هدف قرار نگرفتهاند. همزمان گزارشهایی از وقوع انفجار در بندرعباس، جزیره قشم و سیریک منتشر شده است.
پنتاگون این حملات را بخشی از «دیپلماسی اجباری» برای وادار کردن تهران به پذیرش شروط آمریکا در مذاکرات توصیف کرده است. پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، نیز در جریان بازدید از مقر سنتکام در فلوریدا گفت: «اگر لازم باشد با بمب مذاکره کنیم، با بمب مذاکره خواهیم کرد.»
این حملات در ادامه رویاروییهای نظامی روزهای اخیر میان تهران و واشینگتن انجام شده است. ارتش آمریکا سهشنبه ۱۹ خرداد نیز سه موج حمله علیه سایتهای راداری، سامانههای پدافندی و مراکز کنترل زمینی ایران انجام داده بود؛ حملاتی که پس از سرنگونی یک بالگرد آپاچی آمریکایی توسط یک پهپاد ایرانی در تنگه هرمز صورت گرفت.
والاستریت ژورنال مینویسد ترامپ پس از ماهها ناکامی در دستیابی به یک توافق پایدار با حکومت ایران، اکنون بار دیگر به سمت گزینه نظامی متمایل شده است؛ هرچند همچنان درهای دیپلماسی را باز نگه داشته است. او چهارشنبه ۲۰ خرداد گفت که دو طرف به توافق نزدیک شده بودند اما [حکومت] ایران از پذیرش شروط واشینگتن خودداری کرده است.
به گفته مقامهای آمریکایی، ترامپ حتی پس از صدور دستور حملات جدید، از طریق قطر پیامی به تهران فرستاده و تاکید کرده است که این حملات واکنشی به سرنگونی بالگرد آمریکایی بوده و به معنای آغاز یک جنگ تمامعیار نیست. با این حال، او هشدار داده که فشار نظامی تا زمان پذیرش شروط آمریکا افزایش خواهد یافت.
یکی از اصلیترین موانع در مذاکرات، برنامه هستهای ایران است. بر اساس این گزارش، دولت ترامپ خواهان توافقی سختگیرانهتر از توافق هستهای سال ۲۰۱۵ است. واشینگتن از تهران خواسته است غنیسازی اورانیوم را برای دستکم یک دهه متوقف کند و همچنین ذخایر اورانیوم غنیشده خود را نابود، منتقل یا رقیقسازی کند.
در مقابل، [حکومت] ایران خواهان دریافت امتیازهای اقتصادی، از جمله لغو تحریمها و آزادسازی داراییهای مسدودشده، پیش از ورود به مذاکرات نهایی درباره محدودیتهای هستهای است. اما واشینگتن اصرار دارد که تهران ابتدا گامهای عملی برای محدود کردن برنامه هستهای خود بردارد.
همزمان با افزایش فشارهای نظامی، دولت ترامپ سیاست فشار اقتصادی علیه حکومت ایران را نیز تشدید کرده است. رییسجمهوری آمریکا چهارشنبه اعلام کرد که نیروی دریایی این کشور طی یک ماه گذشته به طور مخفیانه عبور ۲۰۰ کشتی حامل حدود ۱۰۰ میلیون بشکه نفت را از تنگه هرمز اسکورت کرده و تلاش [حکومت] ایران برای مسدود کردن کامل این آبراه راهبردی را خنثی کرده است.
با وجود این، مقامهای آمریکایی به والاستریت ژورنال گفتهاند که ترامپ انتظار نداشت آتشبس چندماهه میان دو طرف تا این اندازه شکننده باشد. از سرگیری حملات موشکی و پهپادی حکومت ایران، افزایش تورم و قیمت سوخت در آمریکا و نیز تشدید تنشها در جبهه اسرائیل و حزبالله، فشارهای تازهای را بر دولت آمریکا وارد کرده است.
این گزارش همچنین به نگرانیها درباره احتمال طولانی شدن بحران اشاره میکند. استیون کوک، پژوهشگر ارشد شورای روابط خارجی آمریکا، به والاستریت ژورنال گفته است که «ترامپ در حال از دست دادن کنترل اوضاع است.»
مایکل سینگ، عضو پیشین شورای امنیت ملی آمریکا نیز هشدار داده که هیچیک از طرفین حاضر به پذیرش هزینههای سنگین سازش یا تشدید درگیری نیستند و همین مساله میتواند به تداوم بحران منجر شود. او گفته است: «وقتی همه تصمیمگیری را به فردا موکول میکنند، جنگها میتوانند بیپایان شوند.»
والاستریت ژورنال در پایان مینویسد که همزمان با تنش میان حکومت ایران و آمریکا، درگیری میان اسرائیل و حزبالله نیز بر پیچیدگی شرایط افزوده است. به گفته این روزنامه، اسرائیل هفته گذشته قصد داشت عملیات گستردهای را در بیروت آغاز کند، اما ترامپ توانست بنیامین نتانیاهو را متقاعد کند که به جای یک حمله گسترده، عملیات محدودتری را اجرا کند.
پیت هگست بعدازظهر چهارشنبه در مقابل مقر فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) ضمن دفاع از عملیات نظامی واشینگتن علیه جمهوری اسلامی، هشدار داد که در صورت عدم پذیرش توافق مورد نظر دولت دونالد ترامپ، تهران با حملات جدید و «قاطع» آمریکا روبهرو خواهد شد.
هگست پس از بازدید از مقر سنتکام در فلوریدا در جمع خبرنگاران گفت که ایالات متحده طی هفتههای گذشته به نیروی دریایی، نیروی هوایی، سامانههای پدافندی و تواناییهای [حکومت] ایران برای اعمال قدرت در منطقه ضربه زده و برتری نظامی خود را به تهران نشان داده است.
او تاکید کرد که فرماندهی مرکزی آمریکا همچنان در حال برنامهریزی عملیاتهای بعدی است و حملاتی که «امشب یا شبهای آینده» انجام شود، «قوی و روشن» خواهد بود. او در عین حال تاکید کرد که [حکومت] ایران همچنان فرصت دارد با پذیرش توافقی که دولت ترامپ پیشنهاد کرده، از تشدید درگیریها جلوگیری کند.
وزیر جنگ آمریکا با اشاره به عملیات موسوم به «خشم حماسی» و اقدامات نظامی اخیر واشینگتن در منطقه، عملکرد سنتکام را «تاریخی» توصیف کرد و تاکید کرد این عملیاتها موازنه قدرت در منطقه و شرایط تردد در تنگه هرمز را به نفع آمریکا تغییر داده است.
او همچنین در پاسخ به پرسش خبرنگاران درباره حملات موشکی [حکومت] ایران گفت که بخش عمده حملات جمهوری اسلامی یا به هدف نرسیده یا توسط سامانههای دفاعی آمریکا رهگیری شده و توان تهاجمی جمهوری اسلامی «به شدت کاهش یافته است».
وزیر جنگ آمریکا در واکنش به پرسشی درباره احتمال هدف قرار گرفتن زیرساختهای غیرنظامی ایران، از ارائه جزئیات خودداری کرد اما گفت آمریکا اهدافی را انتخاب خواهد کرد که تواناییهای نظامی [حکومت] ایران را تضعیف و شرایط عملیاتی نیروهای آمریکایی را بهبود بخشد.
او همچنین گفت که سنتکام در دوره آتشبس از فرصت بهدستآمده برای تکمیل اطلاعات و فهرست اهداف خود استفاده کرده و توانایی آمریکا در شناسایی و هدفگیری اهداف در ایران نسبت به آغاز عملیات نظامی اخیر به شکل قابل توجهی افزایش یافته است.
وزیر جنگ آمریکا در بخش دیگری از سخنان خود تاکید کرد [حکومت] ایران در شرایط فعلی توان محدودی برای تولید موشک و پهپاد دارد و در صورت مشاهده هرگونه تلاش برای بازسازی این توانمندیها، آمریکا بار دیگر آنها را هدف قرار خواهد داد.
هگست در پایان با تکرار موضع دولت ترامپ درباره مذاکرات با تهران گفت آمریکا همچنان آماده دستیابی به توافق است، اما هشدار داد که اگر ایران این مسیر را نپذیرد، واشینگتن از گزینه نظامی استفاده خواهد کرد. او گفت: «اگر لازم باشد با بمب مذاکره کنیم، با بمب مذاکره خواهیم کرد.»
اتاوا در همین پاسخ، بر ضرورت بازگشت طرفها به مسیر دیپلماسی و گفتوگو برای پایان دادن به بحران تاکید کرده است؛ موضعی که در ظاهر بر کاهش تنش و جلوگیری از گسترش جنگ متمرکز است، اما در کنار سابقه سیاست کانادا در قبال جمهوری اسلامی، تصویری پیچیدهتر نشان میدهد: دعوت به دیپلماسی، بدون چشمپوشی از فشار سیاسی، امنیتی و اقتصادی بر حکومتی که کانادا آن را عامل بیثباتی منطقهای، ناقض حقوق بشر و حامی تروریسم میداند.
دیپلماسی؛ راهحل بحران یا فرصت خرید زمان؟
تاکید کانادا بر دیپلماسی در شرایطی مطرح میشود که فضای سیاسی در واشینگتن نسبت به جمهوری اسلامی تندتر شده است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در شبکه اجتماعی تروثسوشال نوشت جمهوری اسلامی «فقط حرف میزند و هیچ اقدامی نمیکند».
ترامپ افزود تهران برای مذاکره بر سر توافقی که به گفته او میتوانست برایش «بسیار عالی» باشد، بیش از حد وقت تلف کرده و اکنون باید بهای آن را بپردازد.
این نگاه، با تردیدی قدیمی درباره رفتار جمهوری اسلامی در مذاکرات گره خورده است؛ تردیدی که منتقدان حکومت سالهاست مطرح میکنند: آیا تهران مذاکره را راهی برای حل بحران میداند یا ابزاری برای خرید زمان،
کاهش فشار خارجی و مدیریت افکار عمومی؟
در چهار دهه گذشته، جمهوری اسلامی بارها در بزنگاههای حساس، از پرونده هستهای تا بحرانهای منطقهای، وارد روندهای طولانی مذاکره شده است؛ روندهایی که در بسیاری موارد، نه به تغییر پایدار رفتار حکومت انجامیده و نه بیثباتی ناشی از سیاستهای منطقهای و امنیتی تهران را کاهش داده است.
اکنون نیز، در حالی که جمهوری اسلامی خود را درگیر جنگی با آتشبسی شکننده نگه داشته، کشورهای غربی و قدرتهای میانی همچنان از مسیر گفتوگو سخن میگویند.
پرسش اصلی این است که اصرار بر بازگشت به میز مذاکره، در عمل تلاشی برای پایان دادن به بحران است یا فرصتی تازه برای حکومتی که منتقدانش میگویند از دیپلماسی، بارها بهعنوان ابزار وقتکشی استفاده کرده است.
نگرانی اتاوا از هرمز و ثبات انرژی
بخشی از پاسخ کانادا به ایراناینترنشنال به تنگه هرمز اختصاص دارد؛ آبراهی که هرگونه اختلال در آن میتواند پیامدهایی فراتر از مرزهای ایران و خلیج فارس داشته باشد.
وزارت امور خارجه کانادا اعلام کرده است اتاوا همچنان نسبت به اختلالات ایجادشده در تنگه هرمز نگران است و احترام به حقوق کشتیرانی بینالمللی در این آبراه را، بر اساس قوانین بینالمللی، ضروری میداند.
به گفته کانادا، تداوم عبور و مرور امن در این مسیر برای ثبات بازارهای انرژی و زنجیرههای تامین جهانی اهمیت حیاتی دارد.
این بخش از موضع کانادا نشان میدهد نگرانی اتاوا تنها به تبادل آتش یا پیامدهای انسانی جنگ محدود نیست، بلکه ثبات انرژی، تجارت جهانی و امنیت مسیرهای کشتیرانی نیز بخشی از محاسبه سیاسی دولت کانادا در مواجهه با بحران تازه است.
دو مسیر همزمان: گفتوگو و فشار
با این حال، موضع کانادا صرفا دعوت به مذاکره نیست. وزارت امور خارجه این کشور در پاسخ خود تاکید کرده است کانادا به همکاری با متحدان و شرکای خود، چه بهصورت دوجانبه و چه در چارچوب نهادهای چندجانبه، ادامه خواهد داد تا هم از یک راهحل دیپلماتیک حمایت کند و هم با اقدامات بیثباتکننده جمهوری اسلامی در منطقه مقابله کند.
اتاوا این اقدامات را شامل حمایت جمهوری اسلامی از سازمانهای تروریستی، برنامه موشکهای بالستیک، فعالیتهای هستهای و نقض سیستماتیک حقوق بشر دانسته است.
همین دوگانگی، هسته اصلی سیاست کانادا در قبال جمهوری اسلامی را نشان میدهد: کانادا همچنان از زبان دیپلماسی استفاده میکند، اما این دیپلماسی به معنای عادیسازی رابطه یا کاهش فشار نیست.
اتاوا از یک سو خواستار کاهش تنش و بازگشت به گفتوگوست و از سوی دیگر، جمهوری اسلامی را در سطح ساختاری، منبع تهدید امنیتی، بیثباتی منطقهای و سرکوب فرامرزی میداند.
از سپاه تا گروههای نیابتی
نگاهی به فهرست گروههایی که کانادا آنها را سازمان تروریستی میداند، نشان میدهد پرونده جمهوری اسلامی در نگاه اتاوا تنها به رفتار دولت مرکزی ایران محدود نیست. حماس، حزبالله لبنان و حوثیهای یمن از جمله گروههایی هستند که کانادا آنها را در فهرست سازمانهای تروریستی قرار داده و جمهوری اسلامی سالهاست به حمایت سیاسی، مالی یا نظامی از آنها متهم است.
در ژوئن ۲۰۲۴، دولت کانادا سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را نیز به فهرست سازمانهای تروریستی خود اضافه کرد؛ تصمیمی که پس از سالها فشار خانوادههای قربانیان پرواز پیاس۷۵۲، فعالان حقوق بشر و جامعه ایرانی-کانادایی اتخاذ شد.
افزون بر آن، کانادا از سال ۲۰۱۲ جمهوری اسلامی را بر اساس قانون مصونیت دولتها، در ردیف دولتهای حامی تروریسم قرار داده و این وضعیت را در بازبینیهای دورهای خود حفظ کرده است. این تصمیم به قربانیان تروریسم امکان میدهد در چارچوب قوانین کانادا، علیه جمهوری اسلامی طرح دعوی کنند.
بنابراین، از نگاه اتاوا، مسئله تنها یک بحران مقطعی یا رفتار یک نهاد خاص نیست. مجموعه تصمیمهای کانادا نشان میدهد این کشور ساختار قدرت در جمهوری اسلامی را بخشی از منظومهای میداند که از تروریسم، سرکوب داخلی، ارعاب فرامرزی و بیثباتی منطقهای تغذیه میکند.
تحریمهای تازه و فشار امنیتی
در دو سال گذشته، کانادا چندین دور تحریم تازه علیه مقامها، افراد و شبکههای مرتبط با جمهوری اسلامی اعمال کرده است. در مارس ۲۰۲۶، اتاوا پنج فرد و چهار نهاد را به دلیل نقش در شبکههای تامین فناوری مورد استفاده در تولید تسلیحات سپاه پاسداران تحریم کرد؛ تجهیزاتی که به گفته دولت کانادا بخشی از آنها در اختیار روسیه برای استفاده در جنگ علیه اوکراین قرار گرفته است.
پیش از آن نیز، در فوریه ۲۰۲۶، کانادا هفت فرد مرتبط با نهادهای حکومتی جمهوری اسلامی را به دلیل نقش در ارعاب، خشونت و سرکوب فرامرزی مخالفان و مدافعان حقوق بشر هدف تحریم قرار داد.
این تحریمها در کنار تروریستی شناختن سپاه و تداوم شناسایی جمهوری اسلامی بهعنوان دولت حامی تروریسم، نشان میدهد سیاست کانادا در قبال تهران، هرچند از زبان دیپلماسی استفاده میکند، در عمل بر ترکیبی از فشار سیاسی، امنیتی و اقتصادی استوار است.
روابطی که دورتر شده است
کانادا در سپتامبر ۲۰۱۲ روابط دیپلماتیک خود با جمهوری اسلامی را قطع کرد، سفارتش در تهران را بست و دیپلماتهای جمهوری اسلامی در کانادا را عنصر نامطلوب اعلام کرد.
از آن زمان تاکنون، روابط دو کشور نه تنها احیا نشده، بلکه با پروندههایی چون سرنگونی پرواز پیاس۷۵۲، سرکوب اعتراضات در ایران، تهدید مخالفان در خارج از کشور، فعالیتهای منطقهای جمهوری اسلامی و برنامههای موشکی و هستهای تهران، فاصله میان دو طرف بیشتر شده است.
از این منظر، پاسخ تازه کانادا به ایراناینترنشنال را باید در دل همین سیاست دوگانه خواند: اتاوا از دیپلماسی و خویشتنداری سخن میگوید، اما همزمان بر مقابله با اقدامات بیثباتکننده جمهوری اسلامی تأکید میکند.
این رویکرد نشان میدهد کانادا، مانند بسیاری از قدرتهای میانی، میکوشد بدون ورود مستقیم به مناقشه نظامی، از مسیر فشار هماهنگ با متحدان، تحریم، محدودیتهای امنیتی و حمایت لفظی از دیپلماسی نقشآفرینی کند.
اما پرسش همچنان باقی است: اگر جمهوری اسلامی، چنان که منتقدانش میگویند، دیپلماسی را نه راهی برای تغییر رفتار، بلکه ابزاری برای وقتکشی بداند، بازگشت دوباره به میز مذاکره تا چه اندازه میتواند بحران را مهار کند؟
بر اساس اطلاعیهای که چهارشنبه ۲۰ خرداد منتشر شد، سجاد احدزاده، شهروند ایرانی متولد تهران، منوچهر گلچین، شهروند ایرانی مرتبط با وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح ایران، لیو بویو، شو لیچون، منگ شائوپی و وانگ هونگی شهروندان چینی را بهدلیل ارتباط با سپاه پاسداران و وزارت دفاع جمهوری اسلامی به فهرست تحریمها افزوده شدند.
وزارت خزانهداری همچنین چهار شرکت داموس تریدینگ (Domus Trading HK Limited) مستقر در هنگکنگ، موستاد شانگهای اینترنشنال (Mustad Shanghai International Trade Co. Ltd.) در چین، شانگشون هنگکنگ (Shangshun Hong Kong Ltd) در هنگکنگ و سولوس اینترنشنال (Solos International Limited) را تحریم کرد.
بهگفته وزارت خزانهداری آمریکا، این شرکتها با وزارت دفاع جمهوری اسلامی و سپاه پاسداران یا افراد تحریمشده مرتبط بودهاند.
وزارت خزانهداری آمریکا همچنین دامنه تحریمهای اعمالشده علیه شرکت آرموری آلیانس (Armory Alliance LLC) در بلاروس و همچنین مرکز همکاریهای نوآوری و فناوری ایران (Center for Innovation and Technology Cooperation – CITC) را گسترش داد و آنها را تحت برنامه تحریمهای مرتبط با تسلیحات متعارف جمهوری اسلامی قرار داد.
محمدمهدی ملکی، شهروند ایرانی مرتبط با مرکز همکاریهای نوآوری و فناوری ایران، نیز مشمول گسترش تحریمها شد.
وزارت خزانهداری آمریکا اعلام کرد تمامی افراد و نهادهای نامبرده علاوه بر تحریمهای موجود، مشمول محدودیتهای جدید و در برخی موارد تحریمهای ثانویه نیز خواهند بود.
این اقدام در چارچوب سیاستهای واشینگتن برای مقابله با فعالیتهای مرتبط با برنامههای نظامی، موشکی و تسلیحاتی ایران انجام شده است.
