عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، پس از در دیدار با فرمانده ارتش و نخستوزیر پاکستان و ارائه خواستهها و مواضع حکومت ایران درباره پایان دادن به جنگ، اسلامآباد را بدون دیدار با هیات آمریکایی ترک کرد. او از پاکستان به عمان رفت و قرار است سپس راهی روسیه شود.
همزمان دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا اعلام کرد که سفر استیو ویتکاف و جرد کوشنر، نمایندگان ویژه خود، به اسلامآباد را لغو کرده است. قرار بود این دو شامگاه شنبه راهی پاکستان شوند.
رسانههای جمهوری اسلامی جمعه در پی سفر عراقچی به اسلامآباد تاکید کرده بودند که برخلاف اظهارات مقامات کاخ سفید، وزیر امور خارجه جمهوری سالامی هیچ دیدار و مذاکرهای با هیات آمریکایی نخواهد داشت.
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی شنبه پنجم اردیبهشت در بیانیهای پس از دیدار عراقچی با شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان نوشت که عراقچی «مواضع اصولی» جمهوری اسلامی را «در قبال آخرین تحولات مرتبط با آتشبس و خاتمه کامل جنگ» ارائه کرد.
عراقچی شنبه همچنین با وزیر امور خارجه و فرمانده ارتش پاکستان دیدار کرد.
خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، نوشت که او «ملاحظات» جمهوری اسلامی را درباره آتشبس و خاتمه جنگ با رییس ستاد ارتش پاکستان مطرح کرد.
در همین رابطه العربیه گزارش داد عراقچی گفته است خواستههای رهبری جمهوری اسلامی، رفع محاصره و توقف حملات آمریکا است.
العربیه به نقل از منابع آگاه خود نوشته است جمهوری اسلامی اعلام کرده در مذاکراتی که در آن از سوی آمریکا «خط قرمز تعیین شود» شرکت نخواهد کرد.
در پاسخ به پرسشی درباره تردیدهای تهران نسبت به مواضع آمریکا در مذاکرات، یک منبع دیپلماتیک ایرانی در اسلامآباد به رویترز گفت: «در اصل، طرف ایرانی خواستههای حداکثری را نخواهد پذیرفت.»
پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، جمعه چهارم اردیبهشت به خبرنگاران گفته بود که ایران فرصتی برای دستیابی به «یک توافق خوب» دارد.
او گفت: «ایران میداند که هنوز یک پنجره باز برای انتخاب عاقلانه دارد. تنها کاری که باید انجام دهد این است که بهطور معنادار و قابل راستیآزمایی از سلاح هستهای صرفنظر کند.»
روز جمعه در حالی که عراقچی وارد اسلامآباد شد، سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که مقامهای ایرانی برنامهای برای دیدار با نمایندگان آمریکا ندارند و نگرانیهای تهران از طریق پاکستانِ میانجی منتقل خواهد شد.
ترامپ جمعه به رویترز گفت که تهران قصد دارد پیشنهادی ارائه دهد که هدف آن برآورده کردن خواستههای آمریکا است، اما او نمیدانست این پیشنهاد شامل چه مواردی خواهد بود. او از گفتن اینکه واشینگتن با چه کسی مذاکره میکند خودداری کرد و تنها گفت: «ما با کسانی که اکنون در قدرت هستند، در حال تعامل هستیم.»
کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، گفت که آمریکا در روزهای اخیر نشانههایی از پیشرفت از سوی ایران دیده و امیدوار است این روند در آخر هفته ادامه یابد؛ همچنین جیدی ونس، معاون رئیسجمهور، نیز آماده سفر به پاکستان است.
دادههای شبکه خبری روداو نشان میدهد که پس از آغاز این آتشبس، اقلیم کردستان عراق و بهطور مشخص احزاب کردستان ایران، حدود ۲۰ بار هدف حملات موشکی و پهپادی قرار گرفتهاند؛ حملاتی که به کشته شدن چهار نیروی پیشمرگه از ائتلاف احزاب کردستان ایران انجامیده است.
فاضل میرانی، دبیر کمیته اجرایی دفتر سیاسی حزب دموکرات کردستان، یکشنبه گذشته در گفتوگویی تلویزیونی تایید کرد که جمهوری اسلامی در اغلب حملات خود از خاک ایران به اقلیم کردستان، احزاب کردستان ایران را هدف قرار داده است.
در همین حال، محمد صابر، ژنرال بازنشسته ارتش عراق، در گفتوگو با ایراناینترنشنال در کرکوک، آتشبس را عامل بازگشت آرامش به عراق ندانست.
بهگفته این مقام سابق نظامی، «گروههای مسلح خارج از چارچوب دولت، با حمایت جمهوری اسلامی، در حال تشدید فشارها علیه اقلیم کردستان هستند؛ بهویژه در مناطقی مانند سلیمانیه که نفوذ تهران در آن بیشتر است.»
این ژنرال بازنشسته هشدار داد که در چنین شرایطی، فعالیت احزاب مخالف جمهوری اسلامی حتی اگر ماهیتی صرفا سیاسی داشته باشد، با محدودیتهای بیشتری مواجه خواهد شد؛ تا جایی که این گروهها ممکن است در نهایت «وادار به خروج» از خاک عراق شوند؛ سناریویی تکراری که نگرانیها درباره آن هر سال افزایش یافته است.
احزاب کردستان ایران، به همراه هزاران فعال سیاسی و خانوادههای وابسته، طی سه دهه اخیر با طرحهای نگرانکننده مواجه بودهاند. مهمترینشان یکی از بندهای توافقنامه امنیتی بغداد–تهران در فوریه ۲۰۲۳ است که به موضوع اخراج این احزاب از خاک عراق اشاره دارد؛ طرحی که اخیرا بار دیگر نگرانیها درباره سرنوشت هزاران نفر را افزایش داده است.
ژنرال جبار یاور، مسئول سابق وزارت پیشمرگه اقلیم کردستان عراق در گفتوگو با ایراناینترنشنال، رفتار جمهوری اسلامی پس از مذاکرات را غیرقابل تغییر خواند و تایید کرد حتی نهادهای امنیتی اقلیم کردستان به این باور رسیدهاند «نتیجه مذاکرات هرچه که باشد یک دور دیگر از تهدید و فشار علیه احزاب کردستان ایران آغاز خواهد شد و احتمالا این بار جمهوری اسلامی خواستار اجرای مادههای غیر ممکن توافق با بغداد شود و فشارهایش را در راستای اخراج احزاب به مناطق خارج از اقلیم کردستان عراق به کارگیرد».
به نظر میرسد احزاب کردستان ایران برای مواجهه با چنین تهدیداتی آمادگی دارند و همواره آن را در محاسبات خود در نظر میگیرند.
رضا کعبی، دبیرکل حزب کومله زحمتکشان کردستان، در گفتوگو با ایراناینترنشنال تاکید کرد که جمهوری اسلامی تا هر سطحی که در توان داشته باشد برای اعمال فشار بر این احزاب اقدام خواهد کرد؛ از جمله «تلاش برای اخراج آنها از اقلیم کردستان عراق».
یک منبع در ریاست اقلیم کردستان عراق نیز در گفتوگو با ایراناینترنشنال، ضمن تاکید بر پایبندی اقلیم و احزاب کردستان ایران به توافقات اخیر، ارسال هرگونه شرط یا مطالبه جدیدی از سمت تهران علیه احزاب کردستان ایران را رد کرد.
این مقام، که نخواست نامش فاش شود، تهدیدات احتمالی آینده را بیشتر در چارچوب «افزایش فشار برای اجرای کامل بندهای توافقات پیشین» ارزیابی کرد.
این منبع همچنین تاکید کرد که طرح اخراج احزاب کردستان ایران «نه عملی است و نه از نظر سیاسی امکانپذیر».
با این حال، بهرغم تغییر برخی چهرههای دخیل در امضای توافقنامههای پیشین، سطح نفوذ و فشار برای محدود کردن فعالیت فعالان سیاسی در اقلیم کاهش نیافته است.
یک فرمانده میدانی وابسته به یکی از احزاب ائتلاف کردستان ایران نسبت به سناریوهای پیشرو هشدار داد و به ایراناینترنشنال گفت که در صورت دستیابی تهران و واشینگتن به توافق، چشمانداز پیش روی این احزاب «بسیار خطرناک» خواهد بود.
بهگفته او، دور بعدی فشارها میتواند متوجه «ساختارهای رسمی و سازمانی» این احزاب شود؛ بهگونهای که فعالیتهای سیاسی، دفاتر رسمی و حتی رسانههای وابسته به آنها محدود یا متوقف شوند.
این منبع همچنین هشدار داد که تحت فشارهای فزاینده تهران و بغداد، اقلیم کردستان ممکن است ناچار به همکاری در محدودسازی فعالیت این گروهها شود.
در تایید این فشارها، شواهد میدانی نیز وجود دارد. یکی از فعالان سیاسی که در دو ماه گذشته از اروپا به منطقه بازگشته، در گفتوگو با ایراناینترنشنال فاش کرد که به دلیل نگرانی از بازداشت بهویژه از سوی نیروهای امنیتی در سلیمانیه ناچار به انتقال به اربیل شده است.
او همچنین تاکید کرد که برای جلوگیری از بروز مشکل در اقامت، پاسپورت اروپایی خود را به هتلها ارائه داده است.
در هفته نخست آتشبس نیز، خودداری یک بیمارستان خصوصی در سلیمانیه از پذیرش غزل مولان، پیشمرگه زخمی، واکنشهای سیاسی گستردهای را در پی داشت.
فشارها زمانی تشدید شد که در ششم آوریل، محمد میرحسینی، سرکنسول جدید جمهوری اسلامی در سلیمانیه، اعلام کرد گروههایی که علیه جمهوری اسلامی فعالیت میکنند، در هر نقطهای از کشورهای منطقه هدف حملات قرار خواهند گرفت؛ اظهاراتی که از آن چنین برداشت شد که تهران در پی تداوم حملات تا فراهمسازی زمینه برای اخراج این احزاب است.
با این حال، علی رنجبری، مسئول دفتر ارتباطات کومله کردستان ایران در اربیل، در گفتوگو با ایراناینترنشنال تاکید کرد که نیروهای این حزب در اقلیم کردستان باقی خواهند ماند و به فعالیتهای خود ادامه خواهند داد.
در حالیکه هنوز مشخص نیست مذاکرات میان آمریکا و چمهوری اسلامی به یک آتشبس پایدار منجر خواهد شد یا نه، نگرانی فعالان سیاسی و خانوادههای ساکن اقلیم کردستان همچنان ادامه دارد، چراکه تحولات دو هفته گذشته نشان داده است که جمهوری اسلامی چه در شرایط جنگ و چه در وضعیت آتشبس، هدف قرار دادن این احزاب را، حتی در صورت عدم نقش مستقیم آنها در درگیریها، یکی از اولویتهای خود میداند؛ موضوعی که چشمانداز آینده این گروهها و سرنوشت هزاران نفر را با ابهام جدی مواجه کرده است.
بنا بر این گزارش، قطع اینترنت که به دستور حکومت اعمال شده، ارتباط شهروندان را مختل کرده، خانوادهها را از یکدیگر جدا کرده و همزمان آسیبهای اقتصادی قابل توجهی به همراه داشته است.
همزمان، احمد بخشایش اردستانی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی، درباره اعطای اینترنت بدون فیلتر به حامیان جمهوری اسلامی، به سایت دیدهبان ایران گفت: «جمهوری اسلامی به این نتیجه رسید که فعلا روایت خودش را بیان بکند. در ضمن به عدهای اینترنت بدهد که آن عده در خارج از کشور برایش فعالیت بکنند.»
اردستانی گفت: «اینترنت را برای عدهای مانند خبرنگاران، دانشگاهیها، نمایندههای مجلس و هنرمندانی که در طی زندگی با جمهوری اسلامی همراه بودند باز گذاشتند تا بتوانند برای خارجیها محتوا تولید کنند.»
این در حالی است که شهروندان عادی در ایران به منظور اتصال به اینترنت ناچارند با هزینههای بسیار بالا از راههایی نظیر خرید کانفیگ برای اتصال به اینترنت استفاده کنند. راههایی که جمهوری اسلامی آنها را جرمانگاری کرده است.
معدود کسانی که توانستهاند به اینترنت متصل شوند، در پیامهایی علت قطع اینترنت را ترس حکومت از روشن شدن خواسته عموم مردم دانستند.
در همین رابطه، شهروندی در پیام خود به ایراناینترنشنال گفت: «جمهوری اسلامی اینترنت را باز کند تا ببیند ۹۹ درصد مردم برای نابودی حکومت لحظهشماری میکنند.»
یکی از مخاطبان نیز با ارسال پیامی از سیاست جمهوری اسلامی در تداوم قطع اینترنت و همچنین ارائه اینترنت طبقاتی انتقاد کرد.
او نوشت: «اینترنت حق آن خانمی است که قلاببافی میکرد و دستبافتهایش را آنلاین میفروخت. حق آن فروشندهای است که نمیتوانست یک مغازه کوچک اجاره کند و محصولش را آنلاین میفروخت. حق آن مادر پیری که بچهاش را تصویری میدید تا از بیکسی دق نکند. اینترنت حق همه ماست.»
جمعه چهارم اردیبهشت و همزمان با پنجاهوششمین روز قطع اینترنت بینالمللی در ایران، علیرضا سلیمی، عضو هیات رییسه مجلس شورای اسلامی، تداوم محدودیتها در دسترسی به اینترنت بینالمللی را «تصمیمی صرفا امنیتی» دانست.
او تاکید کرد تصمیم به قطع اینترنت، فراتر از مواضع اعلامی مسعود پزشکیان و وزیر ارتباطات اتخاذ شده است.
سلیمی در پاسخ به پرسشی درباره قطع اینترنت در کشور گفت: «در میانه جنگ نباید حرف سیاسی زد.»
خاموشی فعلی اینترنت که از ۹ اسفند ۱۴۰۴ و ساعاتی پس از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به جمهوری اسلامی با محدود شدن شدید دسترسی سراسری به اینترنت جهانی شروع شد، اکنون به یکی از طولانیترین دورههای خاموشی اینترنت در مقیاس ملی و جهانی تبدیل شده است.
ادامه این قطع طولانیمدت، بهویژه پس از اعلام آتشبس موقت، موجی از مطالبات عمومی و نگرانیهای اقتصادی را به همراه داشته است.
این در حالی است که ایران پیشتر و در دیماه ۱۴۰۴، همزمان با اعتراضات سراسری، دورهای دیگر از اختلال و قطع ارتباطات را تجربه کرده بود.
ستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات در دولت مسعود پزشکیان، پیشتر گفته بود هر روز قطع اینترنت حدود پنج هزار میلیارد تومان به اقتصاد کشور ضربه میزند.
