اسکات بسنت گفت ادعای سود ۱۴ میلیارد دلاری جمهوری اسلامی از لغو تحریمها «افسانه» است. او گفت ۱۰ کشور آسیبپذیر در برابر کمبود نفت خواستار تمدید معافیتها شدند و وزارت خزانهداری با این معافیتها بیش از ۲۵۰ میلیون بشکه نفت را آزاد کرد که مانع افزایش بیشتر قیمتها شد.
روزنامه نیویورکتایمز، چهارشنبه ۲ اردیبهشت، در گزارشی تحلیلی به بررسی پیامدهای رقابت کشورهای ثروتمند برای ذخیرهسازی سوخت پرداخته است؛ پدیدهای که با شعلهور شدن آتش جنگ در خاورمیانه، امنیت انرژی را در کشورهای فقیرتر به مرز فروپاشی کشانده و نظریههای کلاسیک اقتصاد بازار را به چالش کشیده است.
به نوشته نیویورکتایمز، این رقابت تهاجمی نهتنها قیمتها را در سطح جهانی بهشدت افزایش داده، بلکه باعث شده است کشورهای کمدرآمد در آسیا، آفریقا و آمریکای لاتین با بحرانهای اقتصادی بزرگی روبهرو شوند.
بازگشت به منطق بقا
ایزابل وبر، اقتصاددان دانشگاه ماساچوست، معتقد است بازار دیگر بر اساس سازوکارهای طبیعی رفتار نمیکند، بلکه «قانون جنگل» بر آن حاکم شده است.
دولتها برای محافظت از ثبات داخلی خود، به آنچه «خریدهای عصبی» توصیف شده، روی آوردهاند که خود به موتور محرک ترس و صعود دوباره قیمتها تبدیل شده است. این الگوی ویرانگر، یادآور بحران غذایی دهه ۷۰ میلادی و رقابت نابرابر برای خرید واکسن در دوران کووید-۱۹ است.
اکنون نوبت به انرژی رسیده است؛ جایی که کمبود گاز برای آشپزی در هند و سوخت جت در جنوب شرق آسیا، زندگی روزمره میلیونها نفر را مختل کرده است.
شکاف عمیق میان دارا و ندار
کشورهای بزرگ با زیرساختهای عظیمِ ذخیرهسازی مانند چین، با وجود افت واردات، همچنان امنیت انرژی خود را حفظ کردهاند.
در سوی دیگر، در کشورهایی نظیر فیلیپین که وابستگی ۹۰ درصدی به نفت خلیج فارس دارند، وضعیت اضطراری ملی اعلام شده است.
اعتصاب رانندگان و ناتوانی دولتها در ادامه پرداخت یارانههای سوخت، ثبات سیاسی این مناطق را متزلزل کرده است.
در غرب نیز اوضاع چندان آرام نیست. در اروپا، غولهای هواپیمایی مانند لوفتهانزا به دلیل دو برابر شدن هزینه سوخت، مجبور شدهاند ۲۰ هزار پرواز را لغو کنند.
در ایالات متحده نیز دولت برای مهار نارضایتیهای اقتصادی، میلیونها بشکه نفت از ذخایر استراتژیک خود را آزاد کرده است تا فشار را بر مصرفکننده داخلی کاهش دهد.
شکست پروژه جهانیسازی
جوزف استیگلیتز، برنده جایزه نوبل اقتصاد، این وضعیت را ضربهای مهلک به ایده جهانیسازی میداند.
او گفت: «نگرش غالب پس از جنگ جهانی دوم بر این اصل استوار بود که مرزها در تجارت اهمیتی ندارند، اما با شروع احتکارهای ملی، مرزها بار دیگر به واقعیتهای سخت جغرافیایی تبدیل شدهاند.»
اگرچه نهادهایی مانند صندوق بینالمللی پول به کشورها هشدار دادهاند که از ممنوعیت صادرات بپرهیزند، اما در دنیایی که هر کشور در وضعیت بقا به سر میبرد، این توصیهها رنگ باخته است.
نتیجه نهایی این بحران، برتری قدرت پول بر عدالت اجتماعی است؛ جایی که ثروتمندان به زندگی لوکس خود ادامه میدهند و فقرا در تامین ابتداییترین نیازهای معیشتی خود باز میمانند. تاریخ نشان داده است که در سیطره ترس از بهوجود آمدن قحطی، همکاری بینالمللی نخستین قربانی خواهد بود.
خبرگزاری رویترز، چهارشنبه ۲ اردیبهشت، در گزارشی اختصاصی به استفاده ارتش آمریکا از فناوریهای ضدپهپادی اوکراین برای مقابله با حملات پهپادی و موشکی جمهوری اسلامی پرداخت.
این اقدام با هدف مقابله با حملاتی صورت میگیرد که پیش از این به انهدام هواپیماها، تخریب ساختمانها و کشته شدن دستکم یک نیروی نظامی در این پایگاه منجر شده بود.
استقرار این سامانه نشاندهنده پیشرفت چشمگیر اوکراین در حوزه جنگهای پهپادی و ضدپهپادی طی چهار سال نبرد با روسیه است.
گزارشها حاکی است که مقامهای نظامی اوکراین در هفتههای اخیر برای آموزش نیروهای آمریکایی جهت کار با «اسکای مپ» وارد این پایگاه شدهاند.
این سامانه بهطور گسترده از سوی ارتش اوکراین برای شناسایی تهدیدات پهپادی، از جمله پهپادهای «شاهد»، طراحی شده است.
تحلیلگران معتقدند استفاده از فناوری اوکراینی در این پایگاه که حدود ۶۴۰ کیلومتر با ایران فاصله دارد، نقاط ضعف پدافند هوایی و موشکی ایالات متحده را آشکار میکند.
تیموتی والتون، پژوهشگر ارشد اندیشکده هادسون، در این باره گفت: «شکافهایی در پوشش دفاع موشکی و هوایی آمریکا در سراسر جهان وجود داشته که با وجود آگاهی از آنها، برای رفعشان اقدام جدی صورت نگرفته بود.»
نکته قابل توجه این است که این همکاری نظامی تنها یک ماه پس از آن صورت میگیرد که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، پیشنهاد ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، مبنی بر کمک به واشینگتن برای مقابله با حملات پهپادی جمهوری اسلامی را رد کرد.
ترامپ در ۱۶ اسفند، در گفتوگو با فاکسنیوز، گفت: «ما به کمک آنها برای مقابله با پهپادها نیازی نداریم.»
پایگاه پرنس سلطان از زمان آغاز درگیریها هدف موجهای متعددی از حملات پهپادی و موشکی قرار گرفته است.
در یکی از این حملات در هفتم فروردین، یک فروند هواپیمای رادار «آواکس» (E-3 AWACS) منهدم شد و چند هواپیمای سوخترسان آسیب دیدند.
همچنین گزارش شده است که در حملهای دیگر، محل استقرار رادار سامانه پدافندی «تاد» (THAAD) هدف قرار گرفت و تخریب شد.
در کنار سامانه اوکراینی، فناوریهای دیگری نیز در این پایگاه آزمایش شدهاند؛ از جمله پهپادهای رهگیر «مراپس» (Merops) که از سوی شرکت «پروژه ایگل» با حمایت اریک اشمیت، مدیرعامل سابق گوگل، توسعه یافته است.
با این حال، گزارشها نشان میدهد که این سامانههای نوین نواقصی دارند؛ بهطوری که در اوایل ماه جاری، یکی از پهپادهای رهگیر «مراپس» در جریان آزمایش، از کنترل خارج شد و به ساختمان سرویسهای بهداشتی پایگاه برخورد کرد.
در حال حاضر ارتش آمریکا برای دفاع کوتاهبرد همچنان از رهگیرهای «کویوت» (Coyote) ساخت شرکت RTX و سامانههای قدیمیتر شرکت نورثروپ گرومن استفاده میکند، اما الحاق فناوریهای اوکراینی نشان از عجله پنتاگون برای پر کردن حفرههای امنیتی در برابر پهپادهای ارزانقیمت دارد.
به گزارش خبرگزاری رویترز، این نشست دو روزه که چهارشنبه و پنجشنبه دوم و سوم اردیبهشت و در ادامه تعهد بیش از ۱۲ کشور برای مشارکت در یک ماموریت بینالمللی به رهبری بریتانیا و فرانسه برگزار میشود، ماموریتی است که هدف آن حفاظت از عبور و مرور کشتیها در تنگه هرمز «در صورت فراهم شدن شرایط»، عنوان شده است.
این تعهد پس از آن مطرح شد که حدود ۵۰ کشور از اروپا، آسیا و خاورمیانه در یک کنفرانس ویدیویی شرکت کردند تا در واکنش به اظهارات دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، درباره عدم نیاز به کمک متحدان، موضع مشترکی نشان دهند.
وزارت دفاع بریتانیا اعلام کرد این نشست بر پیشرفتهای حاصلشده در گفتوگوهای هفته گذشته بنا میشود.
جان هیلی، وزیر دفاع بریتانیا، گفت: «وظیفه امروز و فردا تبدیل توافق دیپلماتیک به یک طرح مشترک برای حفظ آزادی کشتیرانی در تنگه و حمایت از یک آتشبس پایدار است.»
او افزود: «مطمئنم که در دو روز آینده میتوان به پیشرفت واقعی دست یافت.»
بر اساس این گزارش، شرکتکنندگان قرار است درباره توانمندیهای نظامی، ساختار فرماندهی و کنترل، و نحوه استقرار نیروها در منطقه گفتوگو کنند.
هدف این نشست، پیشبرد طرحهای نظامی برای بازگشایی تنگه هرمز پس از برقراری یک آتشبس پایدار اعلام شده است.
این در حالی است که هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، این هفته برای دیدار رسمی به لندن سفر میکند تا درباره جنگ در ایران و اوکراین و همکاری میان متحدان ناتو گفتوگو کند.
ترکیه که با ایران هممرز است و با تهران، واشینگتن، و اسلامآباد به عنوان میانجی در تماس نزدیک قرار دارد، آخر هفته گذشته میزبان یک نشست دیپلماتیک با حضور هیاتهایی از همه طرفها بود و بارها خواستار پایان درگیریها شده است.
سه کشتی دیگر هدف قرار گرفتند
به گزارش رویترز، دوم اردیبهشت دستکم سه کشتی کانتینری در تنگه هرمز هدف تیراندازی قرار گرفتند.
یکی از این کشتیها که با پرچم لیبریا حرکت میکرد، در شمالشرق عمان هدف تیراندازی و راکت قرار گرفت و بخش پل فرماندهی آن آسیب دید.
بر اساس گزارشهای منتشر شده، یک قایق تندروی سپاه پاسداران به این کشتی نزدیک شده و سپس به آن تیراندازی کرده است.
گفته شده یک کشتی دیگر با پرچم پاناما هدف قرار گرفته اما آسیبی ندیده و خدمه آن نیز در امنیت هستند.
در گزارش رویترز آمده است که یک کشتی سوم هم در فاصله حدود هشت مایل دریایی در غرب ایران هدف تیراندازی قرار گرفت.
این کشتی که با پرچم لیبریا حرکت میکرد، متوقف شده اما خدمه آن سالم هستند.
رویترز نوشت که با وجود این حملات، گزارشی از آتشسوزی یا آلودگی محیط زیستی منتشر نشده است.
وزارت خزانهداری سهشنبه اول اردیبهشت در بیانیهای نوشت که این افراد و شرکتها به دلیل نقش داشتن در تهیه یا انتقال تسلیحات یا قطعات به نمایندگی از ایران مورد تحریم قرار گرفتهاند.
در یک هفته گذشته این دومین مجموعه تحریمهای وزارت خزانهداری آمریکا علیه افراد و شرکتهای مرتبط با جمهوری اسلامی است.
فهرست جدید تحریمها شامل چهار شرکت و دو هواپیمای بوئینگ ۷۷۷ متعلق به ماهانایر و هشت فرد است که در ایران، ترکیه و امارات متحده عربی مستقر هستند.
این تحریمهای جدید در حالی اعمال میشود که واشینگتن و تهران بر سر آغاز دور دوم مذاکرات برای دستیابی به توافقی که تنگه هرمز را باز نگه دارد و به جنگ مشترک آمریکا و اسرائیل در ایران پایان دهد، در وضعیت تقابل قرار دارند.
آتشبس دو هفتهای که از سوی دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، اعلام شده بود بامداد چهارشنبه دوم اردیبهشت پایان یافت و در حالی که نگرانیها بابت ازسرگیری حملات شدت میگرفت، دونالد ترامپ در پستی در شبکه اجتماعی تروث سوشال از تمدید آتشبس تا زمانی خبر داد که رهبران جمهوری اسلامی بتوانند بر سر یک پیشنهاد واحد به توافق برسند.
وزارت خزانهداری آمریکا در بیانیه خود گفت: «در حالی که ایالات متحده همچنان ذخایر موشکهای بالستیک ایران را کاهش میدهد، این رژیم در تلاش است ظرفیت تولید خود را بازسازی کند.»
این بیانیه میافزاید: «ایران به طور فزایندهای برای هدف قرار دادن ایالات متحده و متحدانش، از جمله زیرساختهای انرژی در منطقه، به پهپادهای تهاجمی یکطرفه از سری شاهد متکی شده است.»
همچنین سه نفر به اتهام حمایت از شرکت ایرانی «پیشگام الکترونیک صفه» و مدیرعامل آن، حمیدرضا جهانقربانی، تحریم شدند. این شرکت متهم است هزاران «سِرووموتور» (Servomotor) دارای کاربرد در پهپادهای تهاجمی تهیه کرده است؛ قطعاتی که در پهپادهای سرنگونشده شاهد-۱۳۶ شناسایی شدهاند و برای سازمان جهاد خودکفایی و تحقیقات سپاه پاسداران به کار رفتهاند.
سرووموتور یک نوع موتور الکتریکی است که برای کنترل بسیار دقیق موقعیت، سرعت و گشتاور به کار میرود. شرکت «پیشگام الکترونیک صفه» و مدیرعامل آن پیشتر از سوی آمریکا تحریم شده بودند.
کمال صباح بلخکنلو، از دیگر افراد تازهتحریمشده، صرافی مستقر در تهران است که بهگفته مقامهای آمریکایی، نقش تسهیلکننده پرداختهای بلندمدت برای خرید فیبر کربن و سرووموتورهای مورد نیاز شرکت پیشگام الکترونیک صفه را بر عهده داشته است؛ اقلامی که جمهوری اسلامی از آنها در برنامههای موشکی و پهپادی خود استفاده میکند.
طبق اعلام وزارت خزانهداری آمریکا، محمد وحیدی و دانیال خلیلی نیز به عنوان همکاران مدیرعامل پیشگام الکترونیک صفه در این شبکه عمل کردهاند و در انتقال کالاها از طریق آدرسهایی در دبی نقش داشتهاند.
یک شرکت مستقر در ترکیه نیز به دلیل حمایت از شرکت «پردیسان رضوان شرق» در فهرست جدید تحریمها قرار دارد. این شرکت در ۳۰ دسامبر ۲۰۲۵ (۹ دی ۱۴۰۴) به دلیل ارتباط با مصطفی رستمیثانی که پیشتر از سوی آمریکا تحریم شده بود، در فهرست تحریمها قرار داشت. رستمیثانی نیز به دلیل تهیه دهها تُن سدیم پرکلرات برای صنایع شیمیایی پارچین تحریم شده بود.
صنایع شیمیایی پارچین بخشی از سازمان صنایع دفاعی ایراناست که مسئولیت واردات و صادرات مواد شیمیایی را بر عهده دارد. این سازمان در سال ۲۰۰۸ تحریم شد وسازمان صنایع دفاعی ایران نیز در مارس ۲۰۰۷ در فهرست تحریمها قرار گرفت.
هر دو نهاد همچنین تحت قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل مشمول مسدودسازی داراییها هستند.
شرکت «منسوجات اِتْمی فایبر» نیز صدها محموله لینتر پنبهای برای پردیسان رضوان شرق ارسال کرده است. این ماده به نیتروسلولز تبدیل میشود که بهعنوان بهبوددهنده عملکرد سوخت جامد موشکها کاربرد دارد. این شرکت به دلیل حمایت از پردیسان رضوان شرق تحریم شده است.
آمریکا همچنین حمیدرضا رکنیفرد و مصطفی رکنیفرد دو عضو هیاتمدیره شرکت ایرانی آداک پرگاس پارس را تحریم کرده است. این شرکت در فوریه ۲۰۲۶ به دلیل نقش در خرید سدیم پرکلرات برای مشتریان مرتبط باصنایع شیمیایی پارچین تحریم شده بود.
همچنین چند فرد و نهاد مرتبط با شرکت هواپیمایی ماهان در فهرست تازه تحریمها قرار دارند. ماهان ایر در سال ۲۰۱۱ به دلیل حمایت از نیروی قدس سپاه پاسداران تحریم شده بود.
«بازرگانی بینالمللی سپهر کاوه کیش» ، «شرکت مادر و نهاد کنترلکننده ماهانایر» ، «خدمات هوایی سامان» و «چابوک» در امارات متحده عربی از جمله این نهادها هستند.
بر اساس اطلاعات منتشرشده در وبسایت وزارت خزانهداری آمریکا، غلامعباس عطایی اقدم (رییس هیاتمدیره شرکت سپهر کاوه کیش)، جمشید حسینزاده (عضو هیاتمدیره شرکت سپهر کاوه کیش) و محمدحسین مهدیان (مدیر خدمات بار و مسافر ماهانایر) از جمله افرادی هستند که بهدلیل ارتباط با ماهان تحریم شدهاند.
دو فروند هواپیمای «EP-MTE» بوئینگ ۷۷۷ و «EP-MTB» بوئینگ ۷۷۷ تحت مالکیت یا بهرهبرداری ماهانایر نیز تحریم شدهاند.
این تحریمها با ذیل عنوان «مقابله با تروریسم و منع اشاعه سلاحهای کشتار جمعی» اعمال شدهاند.
