سازمان ملل حملات اسرائیل به لبنان را محکوم کرد و خواستار توقف فوری درگیریها شد
سخنگوی دبیرکل سازمان ملل متحد اعلام کرد آنتونیو گوترش، دبیرکل این سازمان، حملات گسترده اسرائیل به لبنان در روز چهارشنبه ۱۹ فروردین را «بهصراحت» محکوم کرده است.
در این بیانیه آمده است که دبیرکل از افزایش تلفات غیرنظامیان «عمیقا نگران» است و ضمن ابراز همدردی با دولت و مردم لبنان، برای مجروحان آرزوی بهبودی سریع کرده است.
سازمان ملل همچنین هشدار داد ادامه عملیات نظامی در لبنان، در شرایطی که آتشبس میان ایران و آمریکا اعلام شده، میتواند این آتشبس را با خطر جدی مواجه کند و تلاشها برای دستیابی به صلحی پایدار در منطقه را تضعیف کند.
گوترش بار دیگر از همه طرفها خواست «بیدرنگ به درگیریها پایان دهند» و تاکید کرد رعایت حقوق بینالملل، از جمله حقوق بشردوستانه، الزامی و «حمله به غیرنظامیان و اهداف غیرنظامی غیرقابل قبول است.»
او همچنین تکید کرد که این بحران «راهحل نظامی ندارد» و طرفها باید از مسیرهای دیپلماتیک استفاده کنند و به اجرای کامل قطعنامه ۱۷۰۱ شورای امنیت پایبند باشند.
در حالی که آتشبس موقت میان جمهوری اسلامی و آمریکا جنگ ششهفتهای را متوقف کرده، ارزیابیها در اسرائیل نشان میدهد نهتنها اهداف کلیدی جنگ محقق نشده، بلکه این کشور ممکن است با محدودیتهای بیشتر و تهدیدهای امنیتی پیچیدهتری در آینده مواجه شود.
به گزارش واینت، اسرائیل پس از پرهزینهترین جنگ تاریخ خود - با هزینهای بین ۵۰ تا ۶۰ میلیارد شکل (۱۶.۲ تا ۱۹.۴ میلیارد دلار) در حدود ۴۰ روز - اکنون وارد مرحلهای از ابهام و نگرانی شده است. تنها چند ساعت پس از اعلام آتشبس، بنیامین نتانیاهو، وزرای دولت و فرماندهان ارشد ارتش سکوت اختیار کردند و شهروندان خبر توقف جنگ را از منابع خارجی دریافت کردند.
اهداف اعلامشده بدون تحقق باقی ماند بر اساس این گزارش، اهداف اصلی اسرائیل از جنگ، از جمله کنترل اورانیوم غنیشده ایران، سرنگونی نظام حاکم، نابودی توان موشکی بالستیک و قطع حمایت از گروههای نیابتی، هیچکدام بهطور کامل محقق نشدهاند.
این وضعیت، در کنار سکوت مقامات، فضای سردرگمی را در داخل اسرائیل تشدید کرده است؛ بهویژه برای شهروندانی که هفتهها زیر حملات موشکی حکومت ایران به پناهگاهها پناه میبردند و اکنون با پرسشهای بیپاسخ روبهرو هستند.
خلا رهبری و تصمیمگیریهای پراکنده واینت مینویسد در نبود موضعگیری رسمی، برخی نهادهای محلی بهطور مستقل اقدام به تصمیمگیری کردهاند، از جمله بازگشایی مدارس، در حالی که فرماندهی جبهه داخلی هنوز دستورالعمل جدیدی صادر نکرده و محدودیتهای جنگی را لغو نکرده است. همچنین گزارشهای متناقضی درباره ادامه یا توقف عملیات اسرائیل علیه حزبالله در لبنان منتشر شده است.
جنگی با هزینههای بیسابقه برآوردها نشان میدهد هزینه روزانه جنگ بهطور میانگین حدود یک میلیارد شکل بوده و در روزهای نخست حتی به ۲ تا ۳ میلیارد شکل در روز رسیده است. این هزینهها شامل عملیات گسترده نیروی هوایی، مصرف بالای مهمات و استفاده گسترده از سامانههای پدافند هوایی بوده است.
مقامهای دفاعی هشدار دادهاند که حتی در صورت عدم تشدید دوباره درگیریها، تا پایان سال به حدود ۳۴ میلیارد شکل (۱۱ میلیارد دلار) دیگر برای تامین هزینه عملیات و برنامههای نظامی نیاز خواهد بود.
تکرار الگوی جنگهای پیشین به نوشته واینت، این جنگ ممکن است از نظر نتیجه، مشابه درگیریهای پیشین با غزه باشد: آغاز با شعارهای قاطع و پایان با نوعی بنبست شکننده. با این تفاوت که اینبار حکومت ایران توانسته در مدت کوتاهی کل خاک اسرائیل - از ایلات در جنوب تا حیفا در شمال - را با موشکهای بالستیک هدف قرار دهد.
ورود به محیط امنیتی پرریسکتر این گزارش هشدار میدهد که اسرائیل ممکن است اکنون با محیط امنیتی بدتری نسبت به پیش از جنگ مواجه باشد. توافقهای احتمالی میان آمریکا و جمهوری اسلامی میتواند آزادی عمل اسرائیل برای اقدام نظامی در آینده را محدود کند، در حالی که حکومت ایران توانایی خود برای وارد کردن خسارات گسترده را بهنمایش گذاشته است.
حتی بدون محدودیت رسمی از سوی آمریکا، بازگشت به سیاست «کارزار میان جنگها» میتواند به چرخهای از درگیریهای مکرر و پرهزینه منجر شود؛ مشابه آنچه پیش از ۷ اکتبر در مواجهه با حماس رخ میداد.
فشار بر اقتصاد و نیروی انسانی واینت تاکید میکند که ادامه این وضعیت میتواند فشار سنگینی بر اقتصاد اسرائیل وارد کند، بودجه دفاعی را افزایش دهد و وابستگی به نیروهای ذخیره را تشدید کند؛ آن هم در شرایطی که کمبود نیروی انسانی وجود دارد و معافیتهای خدمت نظامی برای برخی گروهها همچنان پابرجاست.
در حال حاضر، بودجه دفاعی اسرائیل ۱۴۳ میلیارد شکل (۴۶.۳ میلیارد دلار) است که حتی پس از افزایش اخیر نیز به گفته مقامات، پاسخگوی نیازهای فعلی نیست.
پایان جنگ یا وقفهای موقت؟ مقامهای دفاعی اسرائیل میگویند هنوز برای اعلام پایان جنگ زود است. در عین حال، نشانهای از کاهش حضور نظامی آمریکا در منطقه دیده نمیشود.
به گزارش واینت، هنوز مشخص نیست آتشبس فعلی به پایان واقعی درگیری منجر خواهد شد یا صرفاً وقفهای موقت است، اما در هر دو حالت، اسرائیل با چالشهای امنیتی و اقتصادی جدیتری نسبت به قبل از جنگ روبهرو خواهد بود.
سانائه تاکایچی، نخستوزیر ژاپن، از جلسه تلفنی با مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی خبر داد و افزود که در این جلسه بر «اولویت آرامسازی هرچهسریعتر اوضاع» تاکید کرده است.
تاکایچی همچنین اعلام کرد انتظار دارد «روند کاهش تنش، از جمله برای تامین امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز و همچنین دستیابی هرچه سریعتر به یک توافق نهایی از طریق دیپلماسی، ادامه یابد.»
او در این تماس تلفنی با اشاره به اهمیت راهبردی تنگه هرمز تاکید کرد این گذرگاه «گلوگاه حیاتی لجستیک جهانی» است و افزود ژاپن «بهطور جدی خواستار تامین هرچه سریعتر امنیت برای همه کشتیها، از جمله کشتیهای مرتبط با ژاپن» است.
نخستوزیر ژاپن درباره پاسخ پزشکیان به این درخواست جزئیاتی ارائه نکرد، اما گفت طرف ایرانی در این گفتوگو موضع خود را درباره وضعیت کنونی تشریح کرده و «ارتباطات ادامه خواهد یافت».
حزبالله لبنان بامداد پنجشنبه ۲۰ فروردین اعلام کرد در نخستین حمله خود به اسرائیل از زمان دستیابی ایالات متحده و جمهوری اسلامی به توافق آتشبس دو هفتهای، به شمال اسرائیل راکت شلیک کرده است.
این گروه مورد حمایت جمهوری اسلامی در بیانیهای گفت این حمله در واکنش به آنچه «نقض آتشبس توسط اسرائیل» توصیف کرد، انجام شد.
این گروه مدعی است که اسرائیل با حملات گسترده هوایی به جنوب بیروت در روز چهارشنبه آتشبس دوه هفتهای را نقض کرده است.
روسای بانک جهانی، صندوق بینالمللی پول و برنامه جهانی غذا در بیانیهای مشترک نسبت به پیامدهای اقتصادی و غذایی جنگ در خاورمیانه هشدار دادند و اعلام کردند این بحران به یکی از بزرگترین اختلالها در بازارهای جهانی انرژی در تاریخ معاصر تبدیل شده است.
در این بیانیه آمده است جنگ در منطقه «زندگی و معیشت مردم در خاورمیانه و فراتر از آن را مختل کرده» و افزایش شدید قیمت نفت، گاز و کودهای شیمیایی، همراه با گلوگاههای حملونقل، به افزایش قیمت مواد غذایی و تشدید ناامنی غذایی منجر خواهد شد.
این سه نهاد بینالمللی تأکید کردند که بار اصلی این بحران بر دوش «آسیبپذیرترین جمعیتها»، بهویژه در کشورهای کمدرآمد و وابسته به واردات خواهد بود. به گفته آنها، جهش قیمت سوخت و احتمال افزایش شدید قیمت مواد غذایی، در کشورهایی با منابع مالی محدود و بدهیهای سنگین، توان دولتها برای حمایت از خانوارهای آسیبپذیر را کاهش میدهد.
در ادامه این بیانیه آمده است که این نهادها تحولات را «از نزدیک رصد» خواهند کرد و برای حمایت از افراد آسیبدیده، استفاده از تمامی ابزارهای موجود را هماهنگ میکنند.
آنها همچنین اعلام کردند در چارچوب ماموریتهای خود، حمایتهایی برای «حفاظت از جان و معیشت مردم» ارائه خواهند داد و زمینه را برای «بازسازی مقاوم» با هدف دستیابی به ثبات، رشد اقتصادی و ایجاد اشتغال فراهم خواهند کرد.
دبیرکل ناتو میگوید دونالد ترامپ از خودداری متحدان آمریکا برای مشارکت در جنگ علیه حکومت ایران ابراز نارضایتی کرده، در حالی که همزمان بحثهایی درباره آینده نقش واشینگتن در این ائتلاف نظامی مطرح شده است.
مارک روته در گفتوگو با سیانان، بدون اشاره مستقیم به جزئیات مطرحشده در این نشست که چهارشنبه ۱۹ فروردین، پشت درهای بسته، فضای گفتوگو را «بسیار صریح و باز» توصیف کرد و افزود که ترامپ دیدگاه خود درباره تحولات هفتههای اخیر را بهروشنی بیان کرده است.
این دیدار در شرایطی حساس انجام شد که کمتر از ۲۴ ساعت پیش از آن، آمریکا و حکومت ایران بر سر یک آتشبس دو هفتهای - با محوریت بازگشایی تنگه هرمز - به توافق رسیدند. این توافق پس از تهدیدهای شدید ترامپ علیه زیرساختهای ایران شکل گرفت؛ تهدیدهایی که شامل هشدار درباره «نابودی یک تمدن» در صورت عدم بازگشایی تنگه بود.
تشدید تنش میان واشینگتن و متحدان اروپایی پیش از این دیدار، ترامپ انتقادهای تندی علیه ناتو مطرح کرده و این ائتلاف را «ببر کاغذی» خوانده بود. او همچنین بهصراحت احتمال خروج آمریکا از ناتو را مطرح کرد، پس از آنکه کشورهای عضو درخواست او برای مشارکت نظامی در بازگشایی تنگه هرمز را نپذیرفتند.
ترامپ پس از دیدار با روته نیز در پیامی در شبکه اجتماعی خود نوشت که ناتو «وقتی به آن [ناتو] نیاز داشتیم کنار ما نبود» و به اختلافات پیشین بر سر گرینلند نیز اشاره کرد.
در همین حال، سخنگوی کاخ سفید، کارولین لیویت، تایید کرد که موضوع خروج احتمالی از ناتو در دستور گفتوگوهای رییسجمهوری با دبیرکل این ائتلاف قرار داشته است.
واکنشها در داخل آمریکا در داخل آمریکا، برخی چهرههای سیاسی نسبت به افزایش تنش با متحدان هشدار دادهاند. میچ مککانل، سناتور جمهوریخواه، با یادآوری حمایت ناتو از آمریکا پس از حملات ۱۱ سپتامبر، تاکید کرد که واشینگتن نباید بهجای مهار دشمنان، درگیر اختلاف با متحدان خود شود.
همزمان، مارکو روبیو، وزیر خارجه ایالات متحده در دیداری جداگانه با روته، درباره «جنگ ایران»، تلاشها برای پایان جنگ اوکراین و افزایش هماهنگی با متحدان ناتو گفتوگو کرد.
اختلاف بر سر نقش ناتو در بحران ایران اختلاف میان آمریکا و متحدانش از زمان آغاز جنگ با حکومت ایران در اواخر فوریه تشدید شده است. ترامپ بارها تاکید کرده که تامین امنیت تنگه هرمز وظیفه کشورهایی است که به جریان نفت از این مسیر وابستهاند، نه آمریکا.
در مقابل، برخی کشورهای اروپایی از جمله اسپانیا و فرانسه استفاده از حریم هوایی یا تاسیسات نظامی خود برای عملیات آمریکا را محدود کردند، هرچند در عین حال با مشارکت در یک ابتکار بینالمللی برای بازگشایی تنگه پس از پایان درگیریها موافقت کردهاند.
در همین راستا، به نوشته روزنامه گاردین، کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، قرار است به منطقه خلیج فارس سفر کند تا از آتشبس حمایت کند و در تدوین ترتیبات امنیتی پس از جنگ برای تنگه هرمز مشارکت داشته باشد.
این تحولات در حالی رخ میدهد که آینده نقش آمریکا در ناتو و میزان انسجام این ائتلاف، در سایه «جنگ ایران»، با پرسشهای جدی مواجه شده است.
