همزمان با ادامه درگیری نظامی آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی، اتحادیه اروپا اعلام کرد تولید سامانههای پدافند هوایی و موشکهای ضدبالستیک در این اتحادیه باید افزایش یابد. گفتوگو با احمد صمدی، خبرنگار ایراناینترنشنال:
جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی مسیرهای اصلی هوایی، دریایی و زمینی کمکهای بشردوستانه در خاورمیانه را مختل کرده و ارسال کمکهای حیاتی به برخی از بزرگترین بحرانهای انسانی جهان از جمله غزه و سودان را با تاخیر روبهرو کرده است.
خبرگزاری رویترز جمعه ۱۵ اسفند نوشت با ورود جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی به هفتمین روز و بسته ماندن حریم هوایی و توقف حملونقل دریایی در تنگه هرمز، زنجیرههای تامین جهانی مختل شده است.
در نتیجه این وضعیت، ارسال کمکها به غزه و سودان به شدت کند شده و هزینههای عملیات امدادرسانی برای صدها میلیون نفر که با بحران گرسنگی مواجه هستند، افزایش یافته است.
ژان مارتن بائر، مدیر امنیت غذایی در برنامه جهانی غذا، گفت: «افرادی که به شدت به کمک نیاز دارند، برای دریافت غذا باید مدت بیشتری منتظر بمانند.»
ادامه این گزارش را در اینجا بخوانید.
تشدید حملات به تهران و ضربه به مراکز فرماندهی جمهوری اسلامی
مهمترین رویداد شبانهروز ۱۵ اسفند، تشدید حملات هوایی به تهران و اعلام هدف قرار گرفتن یکی از مهمترین مراکز فرماندهی جمهوری اسلامی بود. ارتش اسرائیل اعلام کرد بامداد جمعه با مشارکت حدود ۵۰ جنگنده، پناهگاه زیرزمینی علی خامنهای در زیر مجتمع رهبری در قلب تهران را هدف قرار داده و نابود کرده است؛ محلی که به گفته ارتش اسرائیل، پس از کشته شدن خامنهای نیز همچنان مورد استفاده مقامهای ارشد جمهوری اسلامی بوده است. در این بیانیه آمده که این مجموعه زیرزمینی در سراسر مرکز تهران امتداد داشته و دارای ورودیها و اتاقهای ملاقات متعدد برای مقامهای عالیرتبه بوده است.
همزمان، گزارشهای متعدد از تهران حاکی از آن بود که پایتخت بامداد جمعه سنگینترین حملات از آغاز عملیات آمریکا و اسرائیل را تجربه کرده است. انفجارهایی در مرکز تهران، مناطق جمهوری، راهآهن، بوستان ولایت، چیتگر و محدوده میدان آزادی گزارش شد و شهروندان از پرواز ممتد جنگندهها بر فراز پایتخت خبر دادند. در غرب و شرق تهران نیز حملات پیدرپی ادامه یافت. برخی گزارشها حاکی از هدف قرار گرفتن مواضع نظامی در نزدیکی ورزشگاه آزادی، لویزان، پرند و دیگر نقاط پیرامونی تهران بود.
گسترش جغرافیای حملات در داخل ایران
پس از تهران، دومین محور مهم تحولات امروز، گسترش حملات به طیفی از شهرها و مواضع نظامی و انتظامی در سراسر کشور بود. بر اساس گزارشها، علاوه بر تهران، دستکم ۱۰ شهر دیگر هدف حمله قرار گرفتند؛ از جمله اصفهان، شیراز، کرمانشاه، قم، پلدختر، تبریز، سقز، سلماس، ماکو و پرند. در اصفهان انفجار در محدوده مصلی و شهرک سیمرغ گزارش شد. در کرمانشاه و سقز و تبریز نیز انفجارهای شدید و پیاپی دیده و شنیده شد.
ویدیوهای ارسالی همچنین از تخریب یا هدف قرار گرفتن کلانتری میاندوآب، کلانتری کامیاران، مقر اطلاعات و سپاه پلدختر، پادگان امام علی در سنندج، پایگاه نظامی امام علی در چابهار و مواضع سپاه در پرند حکایت داشت. در قم نیز استانداری اعلام کرد دو مرکز نظامی خارج از شهر هدف قرار گرفتهاند. برخی رسانهها همچنین از بمباران استانداری فارس و دفتر امام جمعه شیراز خبر دادند.
نشانههای تضعیف ساختار قدرت و بحث جانشینی
تحولات جمعه در کنار بعد نظامی، بُعد سیاسی مهمی نیز داشت. یک نماینده مجلس گفت رهبر جدید ظرف دو روز آینده معرفی خواهد شد و در عین حال تاکید کرد گزینههای نهایی تمایلی به پذیرش این سمت ندارند. همزمان تحلیلها و گزارشهای اختصاصی حاکی از آن بود که در راس حکومت شکافهایی پدید آمده و برخی اعضای خبرگان یا جریانهای سیاسی درباره شیوه جانشینی و مشروعیت آن دچار اختلاف شدهاند.
در اسرائیل نیز مشاوران بنیامین نتانیاهو گفتهاند اولین شکافها در رژیم ایران دیده میشود، هرچند تاکید کردهاند برای قضاوت نهایی هنوز زود است. کانال ۱۴ اسرائیل نیز از بروز شکاف در زنجیره فرماندهی نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی خبر داد. در سطح سیاسی آمریکا نیز تد کروز، سناتور جمهوریخواه تصریح کرد هدف نهایی، کنار زدن جمهوری اسلامی از قدرت است؛ در حالی که ترکیه نیز احتمال پایان جنگ با تغییر رژیم در ایران را مطرح کرد.
تشدید تنش منطقهای: از جمهوری آذربایجان تا کویت، قطر و بحرین
یکی از مهمترین تحولات برونمرزی جمعه، تشدید تنش میان تهران و باکو بود. جمهوری آذربایجان پس از حمله پهپادی به نخجوان اعلام کرد دیپلماتهای خود را از ایران خارج میکند، تردد کامیونها در مرز با ایران را تعلیق کرد و نیروهای نظامی و امنیتی خود را در آمادهباش کامل قرار داد. باکو تاکید کرد منتظر عذرخواهی و شفافسازی تهران است و انکار جمهوری اسلامی را «غیرقابل قبول» خواند. پاکستان و عربستان نیز از باکو حمایت کردند.
در خلیج فارس نیز تنشها ادامه یافت. قطر حمله حکومت ایران به محل استقرار نیروهای دریایی قطر در بحرین را محکوم کرد. کویت و عربستان از رهگیری حملات موشکی و پهپادی خبر دادند. هاآرتص نیز گزارش داد در پنج روز گذشته بیش از ۲۱۹۱ موشک و پهپاد از ایران به سمت امارات، بحرین، قطر و کویت شلیک شده است. همزمان، امارات در حال بررسی اقداماتی برای مسدود کردن داراییهای ایران، محدود کردن صرافیها و حتی توقیف کشتیهای مرتبط با شبکههای مالی و نفتی جمهوری اسلامی است؛ اقدامی که اگر اجرا شود، یکی از مهمترین مسیرهای دسترسی تهران به منابع مالی خارجی را محدود میکند.
بحران انسانی و نگرانیهای حقوق بشری
در بُعد انسانی، نهادهای بینالمللی هشدارهای جدیتری صادر کردند. آژانس پناهندگان سازمان ملل اعلام کرد وضعیت خاورمیانه به یک «شرایط اضطرار عظیم انسانی» تبدیل شده است. این نهاد گفت نزدیک به ۱۰۰ هزار نفر در لبنان آواره شدهاند و دهها هزار پناهجوی سوری نیز ناچار به بازگشت به سوریه شدهاند.
در داخل ایران نیز وضعیت حقوق بشری نگرانکنندهتر شد. نتبلاکس اعلام کرد ایران در هفتمین روز خاموشی دیجیتال قرار دارد و سطح اتصال اینترنت به حدود یک درصد رسیده است. گزارشهای رسیده همچنین حاکی از آن بود که نیروهای سپاه و بسیج پس از از دست دادن برخی پایگاهها، تجهیزات و نفرات خود را به اماکن غیرنظامی مانند مدارس و آرامستانها منتقل کردهاند. کمیته آزادی زندانیان سیاسی هشدار داد که از زندانیان سیاسی و بازداشتشدگان اعتراضات بهعنوان سپر انسانی استفاده میشود.
جنگ روایتها، رسانه و فضای داخلی
در فضای داخلی جمهوری اسلامی نیز لحن رسمی و تبلیغاتی تندتر شد. علی بهادری جهرمی، سخنگوی دولت ابراهیم رئیسی، شبکه ایراناینترنشنال را «یکی از اهداف مشروع» حکومت خواند. همزمان رویترز بازتاب داد که یک مجری صداوسیما، بازیکنان تیم ملی فوتبال زنان ایران را به دلیل نخواندن سرود رسمی، «خائنان زمان جنگ» نامیده و خواستار برخورد شدید با آنان شده است.
در مقابل، در برخی نقاط ایران و خارج از کشور واکنشهای اجتماعی متفاوتی دیده شد؛ از شعارهای شبانه در پردیس تا جشن شماری از ایرانیان مقیم وین برای مرگ خامنهای.
پیامدهای اقتصادی و انرژی
در حوزه اقتصاد و انرژی، کرملین اعلام کرد جنگ در ایران موجب افزایش تقاضا برای انرژی روسیه شده و چین و هند در خرید انرژی بر اساس منافع ملی خود عمل میکنند. آمریکا نیز با توقف کشتیها در تنگه هرمز، مجوز موقت ۳۰ روزه برای خرید نفت روسیه توسط هند صادر کرد. فرانسه نیز اعلام کرد حدود ۵۰ کشتی متعلق به شرکتهای فرانسوی یا با پرچم فرانسه به دلیل بحران ایران متوقف ماندهاند.
در بخش حملونقل هوایی نیز لوفتهانزا از تغییر مسیر یک پرواز به ریاض خبر داد و هواپیماییهای منطقهای همچنان با اختلالهای گسترده مواجهاند. با این حال، شرکت فاکسکان اعلام کرد جنگ در ایران تاکنون تاثیر محدودی بر فعالیتهایش داشته است.
تحولات امروز نشان داد جنگ وارد مرحلهای عمیقتر و چندلایهتر شده است. از یک سو، حملات به هسته فرماندهی و زیرساختهای امنیتی جمهوری اسلامی در تهران و شهرهای دیگر شدت گرفته و نشانههایی از فرسایش ساختار کنترل دیده میشود؛ از سوی دیگر، تنش منطقهای بهویژه با جمهوری آذربایجان و کشورهای خلیج فارس رو به تشدید است؛ و همزمان، بحران انسانی، قطع اینترنت، جابهجایی جمعیت و خطر استفاده از غیرنظامیان و زندانیان بهعنوان سپر چشمانداز درگیری را تیرهتر کرده است.
