ایراناینترنشنال
زمانی که ایرانیان داخل کشور، در جریان انقلاب ملی دیماه، در خیابانهای شهر و روستای خود حضور داشتند، ایرانیان خارج از کشور نیز، در پنج قاره، ۳۰ کشور و ۷۳ شهر جهان، دستکم ۱۶۸ تجمع اعتراضی برگزار کردند. این تجمعات بهویژه پس از قطع اینترنت در ایران شدت گرفت.
از شرق جهان، در توکیو و سئول، تا لسآنجلس و سانفرانسیسکو در غرب جهان؛ از اسلو، استکهلم و تامپره در شمال نقشه جهان تا ملبورن و آدلاید در جنوب جهان، ایرانیان به خیابانها آمدند تا صدای هممیهنان خود باشند.
شش سال پیش، در دیماه ۱۳۹۸، زینب ابوطالبی، مجری شبکه افق وابسته به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، در یک برنامه تلویزیونی گفت: «ایرانیها به یک زندگی حماسی و جهادی احتیاج دارند؛ اگر کسی به این سبک اعتقاد ندارد، جمع کند و از ایران برود؛ برود همان جاهایی که همان رفاه و همان مدل زندگی را دارد.»
این روزها، دوباره در دیماهی دیگر، احتمالا همانهایی که ابوطالبی در آن دیماه به آنها توصیه کرده بود از ایران بروند، در حال فریاد زدن خواستهای هستند که جمهوری اسلامی، با قطع اینترنت، در پی خاموش کردن آن بود. اما ایرانیان در پنج قاره، همچنان صدای هم میهنان خود را به گوش جهان میرسانند.
این حجم از تجمعات برای کشوری که زیر حاکمیت جمهوری اسلامی، طی ۴۵ سال، بیش از پنج میلیون نفر از آن پناهنده شدهاند و حدود دو تا چهار میلیون نفر از آن مهاجرت کردهاند، چندان عجیب نیست. بر اساس این برآوردها میتوان گفت از هر ۱۵ ایرانی، یک ایرانی خارج از کشور زندگی میکند.
روزشمار تجمعات
در هشت شهر آلمان، ۲۷ تجمع در ۱۰ روز برگزار شد. پس از آلمان، آمریکا و استرالیا قرار دارند؛ در هر یک از این کشورها ۲۳ تجمع برگزار شده است. در رتبه بعدی، کانادا با ۱۹ تجمع و پس از آن بریتانیا با ۱۲ تجمع قرار دارد. ۲۵ کشور دیگر، کمتر از ۱۰ تجمع داشتند.
تجمعات ایرانیان از روز ۱۱ دیماه و روز پنجم انقلاب ملی آغاز شد. پس از آن، تا روز ۲۷ دیماه، تجمعات به شکلی تصاعدی افزایش یافت. افزایش شمار تجمعات پس از قطع اینترنت در ایران و پس از فراخوان شاهزاده رضا پهلوی خطاب به ایرانیان خارج از کشور بهطور مشخص قابل مشاهده است.
روزهای ۲۷، ۲۱ و ۲۰ دیماه، به ترتیب با ۲۵، ۲۴ و ۲۳ تجمع، بیشترین تعداد تجمعات را در جهان به خود اختصاص دادند.
پس از اعلام قطع اینترنت در ایران، تعداد و گستره تجمعات ایرانیان خارج از کشور، به شکل ملموسی افزایش یافت.
کجای جهان، چه تعداد؟
بیش از نیمی از تجمعات در اروپا شکل گرفته است. در این قاره، شهرهایی نظیر لندن، هامبورگ، فرانکفورت و استکهلم پیشتاز بودند. پس از اروپا، حدود ۲۵ درصد تجمعات با تمرکز در شهرهایی نظیر تورنتو و مونترال کانادا، همچنین لسآنجلس، نیویورک و واشینگتن دیسی ایلات متحده، در آمریکای شمالی برگزار شد.
در اقیانوسیه، ۱۵ درصد تجمعات در شهرهایی نظیر سیدنی و ملبورن استرالیا و اوکلند و ولینگتون نیوزیلند متمرکز بوده است.
در شهرهایی نظیر تفلیس، ایروان، توکیو، سئول، دهلی نو و استانبول نیز تجمعاتی برگزار شد. تعداد ایرانیان در کشورهای آسیایی کم نیست، با این حال برگزاری تجمعات در بسیاری از این کشورها، در مقایسه با کشورهای غربی، به دلیل موانع قانونی دشوارتر است. گزارشهایی از ممنوعیت برگزاری تجمع از سوی ایرانیان ساکن ترکیه نیز منتشر شده است.
با این حال، گزارشها و ویدیوهای منتشرشده نشان میدهد ایرانیان ساکن در هر کجای جهان، به اندازه جمعیت و توان خود، تجمعاتی برگزار کردند. آنها حتی در آکرا در غنا، سئول در کره جنوبی، دهلی نو در هند و خولون در اسرائیل، در حمایت از هممیهنان خود دست به تجمع زدند.
بهجز موارد معدودی نظیر تجمع کمشمار ۱۴ دیماه گروههای چپگرای تورنتو و تجمع در پاریس که روز ۲۷ دیماه به دعوت احزاب چپگرا و گروههای فمینیستی برگزار شد، سایر تجمعات به دعوت گروههای ملیگرا و پادشاهیخواه شکل گرفت. شرکتکنندگان با در دست داشتن نمادهای ملی، نظیر پرچم شیر و خورشید، تصاویری از شاهزاده رضا پهلوی و شعارهایی همسو با شعارهای پرتکرار در داخل ایران، به خیابانها آمدند.
حملات فیزیکی و بازداشت
در جریان این تجمعات اعتراضی، چندین مورد حمله به تجمعات ملیگرایانه گزارش شد. از جمله، حمله با کامیون به تجمع ایرانیان در ۲۱ دیماه در شهر لسآنجلس آمریکا که با ورود بهموقع پلیس، از وارد شدن خسارت جانی گسترده به تجمعکنندگان جلوگیری شد.
در تجمع ۲۷ دیماه، این بار سه فرد مسلح به چاقو به معترضان ایرانی حمله کردند. در نتیجه این حمله، دو ایرانی بهشدت مجروح شدند.
همچنین مواردی از درگیری و بازداشت در تجمعات لندن گزارش شده است.
نگاه جمهوری اسلامی به تجمعات خارج از کشور: «بسیار خطرناک»
در سال ۱۴۰۱، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه فعلی جمهوری اسلامی که در آن زمان دبیر شورای راهبردی روابط خارجی بود، در یک گفتوگو، شکلگیری تجمعات ایرانیان در خارج از کشور علیه جمهوری اسلامی را «بسیار خطرناک» توصیف کرد.
او در گفتوگو با صداوسیمای جمهوری اسلامی گفت: «نباید اجازه بدهیم اینطور مرتب علیه ما تظاهرات شود و مرتب پیامهایی داده شود.»
او ادامه تجمعات در خارج از کشور را عامل ایجاد «هزینه و فشار» برای جمهوری اسلامی دانست که منافع این حکومت را تحت تاثیر قرار میدهد. عراقچی توضیح داد این تجمعات «فضایی را به وجود میآورند که کشورها برای همکاری با جمهوری اسلامی دچار تردید میشوند.»
این دیپلمات کهنهکار جمهوری اسلامی که از سال ۱۳۶۷ در وزارت امور خارجه مشغول به کار است، در آن زمان اعتراضات ایرانیان خارج از کشور را «پروژه بدنامسازی، امنیتیسازی و مشروعیتزدایی از جمهوری اسلامی در دنیا» توصیف کرد.
او تاکید کرد: «نباید اجازه بدهیم اینطور مرتب علیه ما تظاهرات شود و مرتب پیامهایی داده شود.»
بزرگترین تجمعات
اطلاعات رسمی اندکی درباره تعداد تجمعکنندگان منتشر شده است. با این حال، یکی از پرشمارترین تجمعات، مربوط به تورنتو بود که تعداد شرکتکنندگان در آن تا ۱۱۰ هزار نفر اعلام شد. با این حال، منابع رسمی به اعدادی نظیر «بیش از ۱۰ هزار نفر» اکتفا کردند.
تصاویر هوایی، انبوهی از جمعیت را نشان میدهد که در هوای برفی، با نمادهای ملی و تصاویری از شاهزاده رضا پهلوی در حال راهپیمایی هستند. ساکنان تورنتو در شبکههای اجتماعی این تجمع را بیسابقه توصیف کردند و بر این باورند که جمعیت بیش از اعلامیههای رسمی بوده است.
تعداد شرکتکنندگان در تجمع شهر کلن آلمان ۲۵ هزار نفر تخمین زده شده است. تجمع هامبورگ نیز از جمله بزرگترین تجمعات توصیف شده است.
نصب پرچم شیروخورشید
در کنار تجمعات پرشمار ایرانیان، تلاشهایی برای نصب پرچم شیروخورشید ایران به جای پرچم جمهوری اسلامی در اماکن سفارتخانهها و کنسولگریهای جمهوری اسلامی در سراسر جهان انجام شد.
شنبه ۲۰ دیماه، همزمان با تجمع اعتراضی ایرانیان مقیم لندن در مقابل سفارت جمهوری اسلامی، یکی از معترضان خود را به بالکن سفارت رساند و با پایین کشیدن پرچم جمهوری اسلامی، پرچم شیروخورشید را به جای آن نصب کرد. این اقدام با واکنش تند جمهوری اسلامی روبهرو شد.
در لندن، این اقدام بار دیگر تکرار شد، با این حال آخرین مورد از این دست نبود. ایرانیان در سفارتخانهها و کنسولگریهای جمهوری اسلامی در کانبرا در استرالیا، وین در اتریش، کپنهاگ در دانمارک، رم در ایتالیا، صوفیه در بلغارستان، اسلو در نروژ، استکهلم در سوئد، مادرید در اسپانیا، برلین، هامبورگ، مونیخ و فرانکفورت در آلمان، بوداپست در مجارستان، و لیوبلیانا در اسلوونی، نیز اقدامات مشابهی انجام دادند.
سهشنبه ۲۳ دیماه ۱۴۰۴، دقیقا شش سال پس از دوشنبه ۲۴ دیماه ۱۳۹۸ که زینب ابوطالبی خطاب به ایرانیان معترض گفت «جمع کنند و از ایران بروند»، ایرانیان مقیم سیدنی، ملبورن، برن، نیکوزیا، برلین، جنوا، لاهه، تورنتو، هامبورگ، لندن، بارسلون، زوریخ، ایروان، لیسبون، تفلیس و آتن به خیابانهای شهرهای محل زندگی خود آمدند.
آنها در شهرهایی زندگی میکنند که رفاه و آزادی دارند، اما در میانه یک روز کاری، بهجای محل کار، در خیابان حاضر شدند تا اعلام کنند از شرق تا غرب جهان، هر کجا که باشند، اگرچه خود در رفاه و آزادی زندگی میکنند، اما هممیهنان خود را فراموش نکردهاند.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
