روزنامه تلگراف در گزارشی درباره تشدید سرکوب اعتراضها در ایران نوشت بیمارستانها مملو از اجساد و مجروحان شدهاند و پزشکان از سردخانههای سرریز، کمبود شدید امکانات و شلیک مستقیم نیروهای امنیتی به معترضان خبر میدهند.
اجساد و مجروحان به شکلی پیوسته وارد بیمارستانها میشوند. برخی با آمبولانس، با آژیرهایی که بیوقفه به صدا درآمدهاند؛ برخی دیگر پشت وانتها، روی هم انباشته شده، غرق در خون. عدهای نیز با خودروهای شخصی آورده میشوند؛ بستگانی وحشتزده که بوقزنان وارد محوطه بیمارستانها میشوند و با فریاد، تقاضای کمک میکنند.
این، تصویری از شرایط محیطهای درمانی در ایران است که روزنامه تلگراف گزارش کرده. این در حالی است که عده زیادی از مجروحان به واسطه شرایط امنیتی به بیمارستان منتقل نشدهاند و نزدیکان ایشان تلاش دارند آنان را در خانه درمان کنند.
گزارشهایی نیز درباره نگهداری اجساد در خانهها از ترس ربایششان به دست نیروهای حکومتی و عوامل سرکوب منتشر شده است.
بر اساس گزارش تلگراف، برخی از مجروحان را بستگانشان پیاده به بیمارستانها بردهاند؛ کسانی که منتظر وسیله نقلیه نماندهاند، عزیزانشان را در آغوش گرفته یا بر دوش انداخته و دویدهاند.
مردان، زنان و کودکان ...
برخی زندهاند، اما به سختی نفس میکشند. برخی دیگر پیش از رسیدن جان دادهاند.
آنها زخم گلوله دارند، ضربههای شدید به سر و صورتهایی که با ساچمه متلاشی شده است. بدنهایی آنچنان آسیبدیده که پزشکان نمیدانند از کجا باید شروع کنند.
بیمارستانها در آستانه فروپاشی
در ادامه روایت و گزارش تلگراف آمده است:
شاهزاده رضا پهلوی گفت:« همانطور که میدانید، دسترسی مستقیم به مردم بسیار دشوار شده است، اما هر از گاهی اطلاعاتی به ما میرسد. من دو شب پیش توانستم از طریق فیستایم با چند نفر از کسانی که مستقیما از خیابان آمده بودند صحبت کنم؛ افرادی که وضعیت میدانی را برای ما توضیح دادند. شجاعتی که از خود نشان میدادند، مایه شگفتی و تحسین بود.»
او با اشاره به وضعیت ایران پس از روشن شدن ابعاد فاجعه قتل عام ایرانیان افزود: «اما خبر تلخ این است که در دو روز گذشته، شمار قربانیان بهشدت افزایش یافته است؛ بهطوریکه تعداد کشتهشدگان چهار برابر شمار افرادی است که در حمله تروریستی ۱۱ سپتامبر جان باختند. ما هنوز در حال درک ابعاد این فاجعه هستیم. عددی که تا این لحظه به آن رسیدهایم بیش از ۱۲ هزار نفر است. این حداقل رقمی است که تاکنون به دست ما رسیده و ممکن است حتی بیش از این باشد، اما دستکم این تعداد از سوی رژیم کشته شدهاند.»
شاهزاده رضا پهلوی به شبکه فاکس نیوز گفت: «ما شاهد استفاده از سلاحهای جنگی هستیم؛ از جمله کلاشنیکف (AK-47) و خودروهای زرهی که برای شلیک مستقیم و کشتن معترضان غیرمسلح به کار گرفته میشوند. اجساد با بولدوزر جمعآوری میشوند و حتی از خانوادهها بابت گلولهای که به عزیزشان شلیک شده، پول میگیرند تا بتوانند بقایای پیکر را تحویل بگیرند. آنچه رخ میدهد، هولناک و غیرقابل تحمل است.»
او گفت: «وقتی غیرنظامیان به قتل میرسند، وقتی مردم در جنگی که دولت خودشان علیه آنان به راه انداخته، قتلعام میشوند، وقتی رژیم به نیروها دستور میدهد به جمعیتهای غیرمسلح و بیدفاع شلیک کنند، تنها راهی که مردم بتوانند در برابر این رژیم شانسی برابر داشته باشند، این است که این نیروی سرکوبگر نتواند بهراحتی آنان را خنثی کند.»
کمک به یک ملت برای آزادسازی خود
شاهزاده رضا پهلوی افزود: « در چنین شرایطی، به کمک بیشتری نیاز است. من این را تجاوز به یک کشور نمیدانم؛ بلکه صحبت از کمک به یک ملت برای آزادسازی خودش است، با ارائه حمایتی که بهتنهایی قادر به دستیابی به آن نیست. به همین دلیل است که این حمایت حیاتی و توانمندساز است. پیام قدرت این است که ما در برابر چنین جنایاتی ساکت نخواهیم ماند و پشت این مردم را خالی نخواهیم کرد. سخنان رییسجمهوری بسیار انرژیبخش بود؛ این پیام در میان مردم پخش شد و باعث شد آنان دوباره به خیابانها بازگردند و به مبارزه ادامه دهند.»
او درباره خبرهای منتشرشده درباره دیدار محرمانهاش با استیو ویتکاف، نماینده ویژه دونالد ترامپ رییسجمهوری آمریکا، گفت: «من به احترام دولت، درباره افرادی که با آنها در تماس هستیم صحبت نخواهم کرد.»
شاهزاده رضا پهولی افزود: «این لحظات بسیار حساس هستند. اما آنچه میتوانم بگویم این است که سخنان رییسجمهوری تاثیر فوقالعادهای بر مردم داشته است. مردم ایران روی این رییسجمهوری حساب میکنند که به وعدهای که داده عمل کند. این همان چیزی است که به آنان امید میدهد که این بار، مانند گذشته، قربانی مصلحتسنجیها نشوند و زیر اتوبوس انداخته نشوند.»
او افزود: «من معتقدم بسیاری از قانونگذاران در کنگره آمریکا، فارغ از گرایش حزبیشان، درک میکنند که این لحظه تا چه اندازه حساس است؛ بهویژه اگر هدف، ترویج آزادی و دموکراسی باشد. دموکراسیهای غربی، با ایالات متحده در رأس آنها، نقشی حیاتی در حمایت از ملتهای آزادیخواه دارند.»
شاهزاده رضا پهلوی گفت: « آنان میدانند که فراتر از پیامهای تشویق یا محکومیت لفظی، به نقطهای رسیدهایم که اقدام عملی ضروری است. فارغ از اینکه قوه مجریه چه تصمیمی بگیرد، قوه مقننه باید پشتیبان هر اقدامی باشد که یک ملت را توانمند میکند. زیرا در نهایت، مساله توانمندسازی است؛ مساله دادن امکان واقعی به یک ملت برای تعیین سرنوشت خود است.»
اوافزود: «ما این را در تاریخ دیدهایم: آپارتاید چگونه پایان یافت؟ اتحاد جماهیر شوروی چگونه فروپاشید؟ ما حتی نمونه انقلاب سبز را هم دیدیم که به سرانجام نرسید و در آن زمان این انتقاد مطرح شد که ایالات متحده به اندازه کافی در میدان عمل از مردم حمایت نکرد.»
تنها راه نجات: عبور از یک فرایند دموکراتیک و شفاف
شاهزاده رضا پهلوی در پاسخ به پرسشی درباره آینده ایران پس از سرنگونی جمهوری اسلامی گفت: «تنها راهی که ما بهعنوان یک ملت بتوانیم سرنوشت خود را تعیین کنیم، عبور از یک فرایند دموکراتیک است: برگزاری انتخابات مجدد، تشکیل مجلس موسسان، و بحث و تصمیمگیری درباره شکل نهایی یک نظام دموکراتیک و سکولار. این تصمیم باید در نهایت به دست مردم گرفته شود. اما در دوره گذار، پس از فروپاشی رژیم، باید برنامهای عملیاتی وجود داشته باشد؛ و ما چنین برنامهای داریم. یک طرح جامع که مشخص میکند در دوره انتقال چه اقداماتی باید انجام شود.»
او افزود: «این برنامه متکی بر ترکیبی از نیروهایی است که هماکنون در داخل ایران حضور دارند و بخشی از جامعه مدنی هستند: وکلا، متخصصان، اقتصاددانان، دانشگاهیان. ما با یک بدنه اجتماعی بسیار قدرتمند روبهرو هستیم که با وجود این رژیم، توانسته در تمام این سالها دوام بیاورد و اکنون باید برای پر کردن خلاء قدرت وارد عمل شود. افراد بسیاری آمادهاند مسئولیت بپذیرند.»
شاهزاده رضا پهلوی گفت: «در کنار آنان، نیروهایی در خارج از کشور نیز وجود دارند که در قالب یک سیستم ترکیبی و مکمل میتوانند به این روند کمک کنند. نکته اساسی این است که هویت این افراد تا آخرین لحظه محافظت شود تا پیش از موعد در معرض خطر قرار نگیرند. به همین دلیل است که نمیتوان از آنان خواست آشکارا ظاهر شوند، زیرا بلافاصله جانشان به خطر میافتد. بنابراین باید بسیار محتاط بود. با این حال، ما بهطور مداوم با آنان در گفتوگو هستیم و در حال آمادهسازی این انتقال هستیم تا بهمحض فروپاشی رژیم، بتوانیم فورا این نیروها را فعال کنیم و همه عناصر لازم برای مدیریت کشور را کنار هم قرار دهیم.»
او با اشاره به شعارها و خواستههای مردم ایران گفت: «این بار شرایط متفاوت است، برد، زیرا مطالبه امروز مردم دیگر فقط مشکلات اقتصادی، کاستیها یا نبود اصلاحات نیست. مردم به نقطهای رسیدهاند که بهکلی از این رژیم به ستوه آمدهاند. آنان شعار «مرگ بر دیکتاتور» سر میدهند. مردم میخواهند خودشان را آزاد کنند و پاسخ این مطالبه آزادی، وحشیانهترین واکنش ممکن از سوی رژیمی است که علیه شهروندان خودش جنگ به راه انداخته است.»
شاهزاده رضا پهلوی بار دیگر بر ضرورت کمک به ملت ایران برای حفظ خود و کشورشان تاکید کرد و گفت: «چگونه میتوان در برابر چنین سطحی از فشار و سرکوب، بدون نوعی پشتیبانی و حمایت از سوی کشورهای آزاد و در سمت درست تاریخ، خود را آزاد کرد؟ با مذاکره یا مماشات با رژیمی که ۴۷ سال است ملت ما را سرکوب و نابود کرده است، ما را زیر اتوبوس نیندازید.»
تکرار فریاد آزادی
مردم ایران که دههها طعم سرکوب، کشتار، زندان و بیعدالتی را چشیدهاند، در این سالها و بهویژه در انقلاب ملی جاری، خواست خود را بیپرده فریاد زدهاند؛ خواستی برای پایان استبداد، پایان کشتار و برچیدهشدن ساختاری که زندگی مردم را قربانی بقای خود کرده است.
شعارهایی که از خیابانها برخاسته، از «مرگ بر دیکتاتور» و «مرگ بر خامنهای» تا «مرگ بر اصل ولایت فقیه»، «نه غزه، نه لبنان، جانم فدای ایران»، «زن، زندگی، آزادی»، «مرگ بر این گرونی، میریم تا سرنگونی» و نیز شعارها در حمایت از «شاهزاده رضا پهلوی»، نه واکنشهای مقطعی، بلکه حاصل سالها مطالبه انباشته و تجربه زیسته مردمی است که بارها و بارها با گلوله پاسخ گرفتهاند.
امروز درخواست مردم ایران از جهان نیز روشن است: نه همدردی لفظی و نه ابراز نگرانیهای تکراری یا نمایشی، بلکه اقدام موثر برای توقف ماشین سرکوب، پاسخگو کردن آمران و عاملان جنایتها در ایران تحت حاکمیت جمهوری اسلامی و ایستادن صریح در کنار مردمی که هزینه آزادی را با جان خود پرداختهاند.
هشدار اعلامیه جهانی حقوق بشر؛ وقتی راهها بسته میشود
در مقدمه اعلامیه جهانی حقوق بشر هشدار روشنی آمده است: «حقوق بشر باید تحت حاکمیت قانون حمایت شود تا انسان بهعنوان آخرین چاره ناگزیر به طغیان بر ضد بیداد و ستم نشود.»
این گزاره نه دعوت به خشونت است و نه نسخهپیچی سیاسی؛ اخطاری است به حکومتهایی که با بستن مسیرهای اصلاح، دادخواهی و اعتراض مسالمتآمیز، جامعه را به نقطه انفجار میرسانند.
آنچه امروز در ایران جریان دارد، دقیقا مصداق همین هشدار است و حادثهای ناگهانی یا واکنشی مقطعی نیست.
جمهوری اسلامی از نخستین سالهای استقرار، سرکوب را به ابزار تثبیت قدرت بدل کرد؛ از اعدامهای سیاسی و کشتارهای دهه شصت تا قتلهای زنجیرهای و سرکوبهای خونین دهههای بعد.
این چرخه در اعتراضات سالهای ۱۳۸۸، ۱۳۹۶، ۱۳۹۷، ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ بارها تکرار شد؛ موجهایی که با مطالبات اجتماعی آغاز شدند و با خشونت مرگبار پایان یافتند، بیآنکه تحقیق آزادانه و مستقلی انجام شود یا آمران و عاملان پاسخگو شوند.
مصونیت ساختاری، این پیام را به آمران و عاملان سرکوب و سران حاکمیت داد که تکرار خشونت کمهزینه است.
بازتولید همان منطق؛ کشتار سازمانیافته در ۱۴۰۴
اکنون در سال ۱۴۰۴ و با گذشت ۱۷ روز از آغاز انقلاب ملی ایرانیان، همان منطق خشونت و سرکوب به قیمت حفظ نظام سرکوبگر با شدتی کمسابقه بازتولید شده است.
شبکه سیبیاس با تایید گزارش ایراناینترنشنال نوشت در جریان سرکوب اعتراضات، دستکم ۱۲ هزار نفر کشته شدهاند و شمار جانباختگان ممکن است به ۲۰ هزار نفر برسد.
بهگزارش سیبیاس و بر اساس بیانیه شورای سردبیری ایراناینترنشنال، این کشتار عمدتا در دو شب ۱۸ و ۱۹ دی رخ داده، سازمانیافته بوده و قربانیان عمدتا به دست نیروهای سپاه پاسداران و بسیج کشته شدهاند.
بر پایه اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال، این سرکوب با دستور شخص علی خامنهای و با اطلاع و تایید سران سه قوه و صدور دستور شلیک مستقیم از سوی شورای عالی امنیت ملی انجام شده است.
چرا این کشتار «جنایت علیه بشریت» است؟
حتی اگر پایینترین برآوردها مبنا قرار گیرد، با کشتاری در مقیاس هزاران نفر در بازهای بسیار کوتاه مواجهایم.
چنین الگویی از نظر شدت خشونت، گستره جغرافیایی و تمرکز زمانی در حقوق بینالملل میتواند ذیل «جنایت علیه بشریت» قرار گیرد: حملهای گسترده یا سیستماتیک علیه جمعیت غیرنظامی، با تصمیم و سازماندهی حکومتی.
گزارشها حاکی از استفاده از روشهای بسیار خشن و مرگبار علیه معترضان است؛ از جمله بهکارگیری سلاحهای نظامی، اسلحههای ساچمهای و تیراندازی از فاصله نزدیک.
این اقدامات نقض صریح حق حیات طبق حقوق بینالملل است و باید تاکید کرد که استفاده از نیروی مرگبار هرگز ابزار قانونی برای متفرقکردن معترضان یا سرکوب مخالفتها نیست.
حتی در شرایط ناآرامی، نیروهای امنیتی موظفاند همه روشهای غیرخشونتآمیز را در اولویت قرار دهند و هرگونه استفاده از زور باید کاملاً ضروری و متناسب باشد.
تمام اتهامات معتبر درباره قتلهای غیرقانونی و استفاده افراطی یا خودسرانه از زور، نیازمند تحقیقات فوری، مستقل و موثر است و عاملان و آمران باید پاسخگو شوند.
قطع اینترنت؛ پنهانسازی جنایت
انسداد و اختلال سراسری اینترنت صرفا اقدامی فنی یا سیاسی نیست؛ ابزاری برای تداوم سرکوب و پنهانسازی کشتار مردم است.
با محدودکردن امکان اطلاعرسانی و راستیآزمایی مستقل، این اقدام میکوشد ابعاد جنایت را از چشم جهان دور نگه دارد.
این سیاست، توان سازماندهی مسالمتآمیز را میگیرد، دسترسی به اطلاعات و خدمات اضطراری را مختل میکند، خانوادهها را از یافتن عزیزانشان بازمیدارد و مستندسازی مستقل نقضها را دشوار میسازد؛ همزمان آزادی بیان، دسترسی به اطلاعات و حق تجمع مسالمتآمیز را هدف قرار میدهد.
ماشین سرکوب و نقش نیروهای فرامرزی
جمهوری اسلامی بر شبکهای عظیم متشکل از صدها هزار نیروی نظامی و شبهنظامی متکی است.
حتی اگر در خوشبینانهترین حالت، بخشی از این بدنه دچار ریزش شده باشد، اکثریت ماشین سرکوب همچنان فعال است و علیه شهروندان به کار گرفته میشود.
در همین حال، گزارشهایی از نقش نیروهای خارجی وابسته به جمهوری اسلامی در سرکوب اعتراضات منتشر شده است؛ از جمله تایید نقش گروههای مسلح وابسته به حشد الشعبی از سوی یک مقام پیشین عراقی که این سرکوب را «جنایت علیه بشریت» توصیف کرد.
پیش از این اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال حکایت داشت که شبهنظامیان عراقی وابسته به حکومت ایران شروع به جذب نیرو برای کمک به نیروهای جمهوری اسلامی در سرکوب اعتراضات در ایران کردهاند.
تا ۱۷ دی، حدود ۸۰۰ نفر از شبهنظامیان شیعه عراقی به ایران اعزام شده بودند که تقریبا همه آنها از اعضای «کتائب حزبالله، حرکة النجباء، سیدالشهدا و بدر» بودند.
مواضع بینالمللی؛ از محکومیت تا نشانههای دیپلماتیک
در پی سرکوب مرگبار معترضان، کشورهای متعددی این کشتار را محکوم کرده و برخی دولتها سفیران جمهوری اسلامی را احضار کردهاند.
همزمان، هشدارهای رسمی سفر شدت گرفته و دولتهایی در اروپا و آمریکای شمالی با اشاره به وخامت امنیتی و افزایش خطر بازداشتهای خودسرانه، به شهروندان خود توصیه کردهاند ایران را ترک کنند.
در همین چارچوب، سفارت مجازی آمریکا در ایران نیز از شهروندان ایالات متحده خواست فورا ایران را ترک کنند و در صورت امن بودن شرایط، خروج زمینی از مسیر ترکیه یا ارمنستان را در نظر بگیرند.
گزارشهایی هم از کاهش سطح حضور دیپلماتیک و خروج کارکنان غیرضروری برخی نمایندگیها منتشر شده است.
در آمریکا، دونالد ترامپ بارها بر لزوم حمایت از معترضان ایرانی تأکید کرده و هشدار داده عاملان سرکوب بهای سنگینی خواهند پرداخت.
همزمان، منابع آگاه به سیبیاس از مطرح بودن طیفی از گزینهها برای واکنش به وضعیت ایران خبر دادهاند.
در کنار این فشارهای سیاسی، بیش از ۱۷۰ چهره هنری و فرهنگی نیز با انتشار بیانیهای خواستار حمایت عملی از مردم ایران شدهاند.
مسئولیت جهان؛ فراتر از «ابراز نگرانی»
اگر جامعه جهانی قرار است تماشاگر نماند، مجموعهای از اقدامات فوری و عملی پیشِروست؛ اقداماتی که هدف آنها توقف کشتار، حفاظت از جان غیرنظامیان و پایاندادن به مصونیت ساختاری آمران و عاملان سرکوب است:
آنچه امروز در خیابانهای ایران شنیده میشود، دیگر مبهم نیست و بهروشنی در شعارها بازتاب یافته است: پایان فوری کشتار، مسئولیتپذیری آمران، و از کار افتادن کامل سازوکارهای سرکوب، حتی اگر به برچیدهشدن یا نابودی کامل آنها بینجامد.
این مطالبه، حاصل دههها تجربه سرکوب بیپاسخ و بیکیفرمانی است؛ خواستی برای حفاظت از جان انسانها و بازگشت قانون، نه چرخهای تازه از خشونت.
آنچه امروز در ایران جریان دارد، ادامه یک تاریخ خونین است؛ تاریخی که از دهه شصت تا امروز، هر بار با اعتراض مردم، به خشونت پاسخ داده است.
اگر گزارشها از کشتاری در مقیاس ۱۲ تا ۲۰ هزار نفر در دو روز و زخمی شدن دهها هزار تن دیگر حکایت دارد، جهان دیگر نمیتواند با واکنشهایی در حد «ابراز نگرانی»، «محکوم کردن» یا «شوکه شدن» کنار بکشد.
اینجا مساله جان انسانهاست و به اقدام موثر برای توقف کشتار و پاسخگویی آمران و عاملان آن نیاز دارد؛ وگرنه سکوت، راه را برای ادامه کشتار معترضان، اعدامهای بیشتر و شراکت در فاجعهای باز میکند که بهایش زندگیهاست.
در نهایت، آنچه در خیابانهای ایران جریان دارد، مطالبهای روشن برای آزادی و کرامت انسانی و پایان جمهوری اسلامی است.
مردم میگویند این نظام را نمیخواهند و برای این خواست خون دادهاند. مسئولیت جهان، نه تماشای این هزینه، بلکه اقدام موثر برای توقف کشتار و پایان دادن به مصونیت آمران و عاملان آن است.
سپیدهدم مجروحان تازهای میآورد. بعدازظهرها باز هم بیشتر. شبها هیچ آرامشی برقرار نیست. نزدیک به سه هفته اعتراضهای بیوقفه، قربانیان سرکوب حکومتی را با سرعتی به بیمارستانهای ایران سرازیر کرده که کادر درمان، توان رسیدگی به آن را ندارد.
اورژانسها غرق خون شدهاند. سردخانهها سرریز کردهاند. کیسههای اجساد به حیاطها کشیده شده، چون جایی برای نگهداری آنها در داخل باقی نمانده است.
پزشکان داخل ایران که از طریق ارتباطهای محدود استارلینک با جهان خارج صحبت میکنند، از نظام درمانیای میگویند که در آستانه فروپاشی قرار دارد. آنها از روزها کار بدون خواب، فرسودگی شدید و کمبود همهچیز خبر میدهند.
یکی از پزشکان در نزدیکی تهران میگوید اجساد و مجروحان با کامیون، آمبولانس و خودروهای شخصی آورده میشوند و بسیاری جان دادهاند، چون حتی فرصت رسیدگی به آنها وجود نداشته است.
او میگوید کارکنان درمانی از شدت خستگی زمین میافتند و «در بیمارستانها رودخانههایی از خون جاری است».
شواهد کشتار گسترده
بهنوشته تلگراف، حکومت ایران تلاش کرده است ابعاد این کشتار را پنهان نگه دارد، اما شواهد ارسالشده از داخل کشور، احتمالا بخشی از آن را نشان میدهد.
فعالان، شاهدان عینی و خانوادههای داغدار، با وجود خطرهای جدی، مدارکی از وقایع را به بیرون از ایران رساندهاند: «برخی مقامهای ارشد ایرانی بهطور خصوصی گفتهاند شمار واقعی قربانیان ممکن است به هزاران نفر برسد؛ بهویژه در روزهای اخیر که حکومت با جدیترین بحران خود از زمان انقلاب ۱۳۵۷ روبهرو شده است.»
تلگراف مینویسد شدت این سرکوب آن را به یکی از خونینترین نمونهها در تاریخ معاصر تبدیل کرده است.
این رسانه، کشتار دی ۱۴۰۴ در ایران را با سالهای نخست جنگ داخلی سوریه یا کشتار دانشجویان معترض در سرکوب میدان تیانآنمن چین مقایسه میکند.
شلیک مستقیم و یورش به بیمارستانها
شاهدان عینی گفتهاند نیروهای بسیج و ماموران امنیتی با گلوله جنگی به سوی معترضان شلیک کرده و آنها را تا کوچهها تعقیب کردهاند.
گزارشها همچنین از ضربوشتم شدید معترضان زخمی خبر میدهند.
تلگراف نوشت که حتی بیمارستانها نیز امن نیستند: «نیروهای امنیتی به مراکز درمانی یورش بردهاند تا مجروحان را بازداشت و اجساد را منتقل کنند. اقدامی که به نظر میرسد با هدف پنهانسازی شواهد انجام شده است.»
نبرد ارادهها
به نوشته تلگراف، حکومت جمهوری اسلامی اکنون هرگونه تظاهر به خویشتنداری را کنار گذاشته است. شاهدان از حضور تکتیراندازان روی بامها خبر میدهند. هدف دیگر پراکندن جمعیت نیست، بلکه کشتن معترضان است.
در مقابل، معترضان باور دارند شدت سرکوب نشانه ترس حکومت است: «سد وحشتی که زمانی جامعه ایران را مهار میکرد، شکسته و دیگر قابل بازسازی نیست.»
