برت مکگورک، هماهنگکننده سابق شورای امنیت ملی ایالات متحده در امور خاورمیانه و شمال آفریقا، در گفتوگو با شبکه خبری سیانان، خیزش ملی ایرانیان را «بزرگترین تهدید وجودی» در عمر ۴۷ ساله جمهوری اسلامی دانست.
او با اشاره به اینکه جمهوری اسلامی «بهطور محسوسی و بهویژه پس از جنگ ۱۲ روزه تضعیف شده است»، افزود: «در روزهای پیش رو، سه چیز در حال همگرایی هستند که باید زیر نظر داشت.»
مکگورک در ابتدا به گسترش روزافزون اعتراضات در ایران اشاره کرد و گفت این اعتراضات از بازار شروع شد و این نخستین اعتراضات از زمان انقلاب بهمن ۵۷است که با حضور بازاریان شروع شده است.
مورد دوم به گفته او، رژیم جمهوری اسلامی که تلاش میکند با توسل به قوه قهریه، تظاهرات را سرکوب کند.
مکگورک با اشاره به کشته شدن و اعدام دستکم ۵۰۰ نفر و همچنین بازداشت ۲۰ هزار نفر در جریان جنبش «زن، زندگی، آزادی» اضافه کرد که در تظاهرات فعلی باید به هشدار دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، توجه کرد که گفته آماده است در صورتی که جمهوری اسلامی به کشتن معترضان ادامه دهد، ضربه سختی وارد کند.
مککورگ گفت: «فکر میکنم اوضاع به آن سمت میرود و این انتخاب پیش رییسجمهوری آمریکا قرار خواهد گرفت، و این موضوع با توجه به حملات به تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی در تابستان، تهدید قابلاعتنایی است.
او در مورد چگونگی ضربه احتمالی آمریکا، اشاره کرد که دشوار است پیش بینی کرد که ممکن است ساختمانهای مشخص دولتی بمباران شوند اما گفت که سخت است در این مورد حدس زد.
مککورگ در عین حال گفت که از زمان جنگ ۱۲ روزه یک پیشینه وجود دارد و آن، حملات اسرائیلیها به دستگاه سرکوب جمهوری اسلامی، از جمله مقرهای شبهنظامیان است. او اضافه کرد که اگر در کاخ سفید بود و گزینهها را بر روی میز ترامپ میگذاشت، باید مطمئن میشد که مردم بتوانند از طریق استارلینک و ویپیان ها با دنیای خارج ارتباط برقرار کنند.
مککورگ در بخشی از این گفتوگو اشاره کرد که رژیم برای بقای خود مانند الان به خشونت علیه مردم خودش روی میآورد و آن را فاجعهبار دانست.
او با تاکید بر لزوم تغییر رژیم در ایران، ابراز نگرانی کرد که «در روزهای آتی، خشونتی واقعی را ببینیم.»
مککورگ در ادامه تاکید کرد: «باید از ایرانیان شجاع در خیابانها الهام گرفت» و گفت «هرکسی که میبینی، دارد جانش را به خطر میاندازد و این موضوع با توجه به رفتاری که در گذشته با مردم شده، واقعاً شگفتانگیز است.»
وبسایت آمریکایی تبلت در تحلیلی با عنوان «آیا این بار متفاوت است؟» تاکید میکند که برخلاف گذشته، اینبار ضعف ساختاری حکومت ایران نهتنها در داخل، بلکه در عرصه منطقهای و بینالمللی نیز عیان شده و همین موضوع به شکلگیری بزرگترین اعتراضهای سراسری از زمان انقلاب ۱۳۵۷ انجامیده است.
این گزارش با مرور اعتراضهای جنبش سبز در سال ۱۳۸۸ آغاز میشود و رویکرد دولت باراک اوباما را مورد انتقاد قرار میدهد؛ رویکردی که به نوشته نویسنده، بر «مدارا و احتیاط افراطی» در قبال جمهوری اسلامی استوار بود و در نهایت به تضعیف فشار بینالمللی بر تهران انجامید. نویسنده در ادامه مینویسد سرکوب خونین آن اعتراضها، بازداشت هزاران نفر و حبس رهبران جنبش سبز، در حالی رخ داد که ایالات متحده از حمایت علنی و مؤثر از معترضان خودداری کرد.
در ادامه، گزارش به اعتراضهای «زن، زندگی، آزادی» پس از کشتهشدن مهسا امینی در سال ۱۴۰۱ میپردازد و مینویسد دامنه سرکوب در این دوره، بهویژه در زمان ریاستجمهوری ابراهیم رئیسی، از سال ۱۳۸۸ نیز فراتر رفت؛ از شلیک مستقیم به معترضان و کورکردن آنان در خیابانها گرفته تا شکنجه، خشونت جنسی و اعترافات اجباری در بازداشتگاهها. با این حال، به باور نویسنده، واکنش دولت جو بایدن نیز عمدتاً به محکومیتهای لفظی و تحریمهای نمادین محدود ماند.
تحلیلگر تبلت تاکید میکند که آنچه اعتراضهای اخیر را متمایز میکند، نه یک رویداد نمادین واحد، بلکه انباشت بحرانهای عمیق اقتصادی است؛ از سقوط بیسابقه ارزش ریال و تورم شدید گرفته تا تعطیلی بازار تهران و گسترش اعتصابها در بخش انرژی. به نوشته نویسنده، این بحرانها نشاندهنده فرسایش بنیانهای اقتصادی حکومت است.
در بخشی از گزارش، به نقش «قدرت سخت» آمریکا و اسرائیل اشاره شده است. نویسنده تاکید میکند که کشتهشدن قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران، در سال ۲۰۲۰، سپس ضربات سنگین به نیروهای نیابتی حکومت ایران و در نهایت حملات هوایی به مراکز نظامی و هستهای ایران، تصویری از آسیبپذیری رژیم را در ذهن جامعه ایران تثبیت کرده است. به باور نویسنده، این تحولات باعث شده ایرانیان دریابند که حکومت و حامیانش دیگر آن هیبت پیشین را ندارند.
گزارش تبلت همچنین به قطع سراسری اینترنت و تشدید فضای امنیتی در روزهای اخیر اشاره میکند و مینویسد واکنش تند علی خامنهای، پس از چند روز سکوت، نشاندهنده هراس او از هرگونه عقبنشینی یا «اعتدال» است؛ چرا که به باور رهبر جمهوری اسلامی، هر نرمشی میتواند به شکستن کامل نظام منجر شود.
در بخش پایانی، نویسنده به نقش سپاه پاسداران میپردازد و تاکید میکند که این نهاد، با در اختیار داشتن بخش بزرگی از قدرت نظامی و اقتصادی کشور، یکی از بازیگران کلیدی در آینده تحولات ایران خواهد بود. به گفته نویسنده مقاله، در صورتی که فشار خارجی و اعتصابهای گسترده داخلی—بهویژه در بخش انرژی—همزمان تشدید شود، احتمال شکاف یا حتی کودتا در درون ساختار قدرت را نمیتوان نادیده گرفت.
این گزارش در جمعبندی مینویسد که اعتراضهای کنونی ایران محصول تغییر «میدان نبرد» است، نه نتیجه مذاکره یا دیپلماسی، و همین تغییر شرایط است که به باور نویسنده، این پرسش را جدیتر از همیشه مطرح میکند: آیا این بار، واقعاً همهچیز متفاوت است؟
