سوئد یکی از کشورهایی است که پیوندی عمیق و چندلایه با جامعه ایرانی دارد. بیش از ۱۰۵ هزار ایرانی در این کشور زندگی میکنند؛ جامعهای فعال، سازمانیافته و اثرگذار که در عرصههای فرهنگی، دانشگاهی و سیاسی حضوری پررنگ دارد.
نتیجه این حضور، راهیابی ۱۱ نماینده ایرانیتبار به پارلمان سوئد و همچنین حضور دو وزیر ایرانیتبار در کابینه بوده امری که نقش مهمی در افزایش شناخت سیاستمداران و افکار عمومی سوئد از ایران و تحولات داخلی آن داشته است.
اما این شناخت صرفا حاصل پیوندهای اجتماعی نیست. در سالهای اخیر، اقدامات جمهوری اسلامی در خاک سوئد، از تلاش برای ترور مخالفان و برنامهریزی برای بمبگذاری گرفته تا حملات سایبری و حتی پناه دادن به رهبران باندهای تبهکار سوئدی، نگاه نهادهای امنیتی و سیاسی این کشور به تهران را بهطور جدی تغییر داده است.
ایران دیگر فقط «یک موضوع حقوق بشری دوردست» نیست، بلکه به مسالهای مرتبط با امنیت ملی سوئد تبدیل شده است.
در همین بستر، خیزش ملی ۱۴۰۴ نقطه عطفی بوده است. موج گسترده اعتراضات مردمی در ایران با واکنشی کمسابقه در سطح حاکمیت سوئد روبهرو شد؛ واکنشی که از نخستوزیر تا رهبران احزاب اپوزیسیون، همگی با صراحت در کنار مردم ایران ایستادند و مشروعیت اعتراضات را به رسمیت شناختند.
اولف کریسترسون، نخستوزیر سوئد، اعتراضات مردم ایران را «بیان شجاعانه خواست آزادی و کرامت انسانی» توصیف و تاکید کرد که حکومت ایران مسئول مستقیم سرکوب و خشونت سیستماتیک علیه شهروندان خود است.
ابا بوش، معاون نخستوزیر و رهبر حزب دموکرات مسیحی، نیز بهروشنی اعلام کرد که دست حکومت جمهوری اسلامی به خون مردم ایران آلوده است و نمیتوان با حکومتی که معترضان را میکشد، بهعنوان یک شریک عادی رفتار کرد.
چارلی ویمرز، نماینده سوئد در پارلمان اروپا، ضمن مشروع دانستن کامل اعتراضات مردم ایران، خواستار اخراج سفرای جمهوری اسلامی از کشورهای اروپایی شد و تاکید کرد رژیمی که شهروندان خود را سرکوب میکند، شایسته روابط دیپلماتیک عادی نیست.
ماگدالنا اندرسون، رهبر حزب سوسیالدموکرات و نخستوزیر پیشین، هم تاکید کرد که مبارزه مردم ایران ادامه همان ارزشهایی است که سوئد بر آن بنا شده: آزادی، برابری و کرامت انسانی. او گفت رژیمی که با گلوله پاسخ میدهد، مشروعیت خود را از دست داده است.
فراتر از این چهرهها، دهها نماینده پارلمان، مقام دولتی و سیاستمدار سوئدی از احزاب مختلف نیز در بیانیهها، سخنرانیها و مواضع رسمی، حمایت خود را از مردم ایران اعلام کردند
در مجموع، همزمانی نفوذ جامعه ایرانی در سوئد، تهدیدات مستقیم جمهوری اسلامی علیه امنیت این کشور و گستردگی و تداوم اعتراضات مردمی در ایران باعث شده سوئد به یکی از صریحترین و شفافترین حامیان مردم ایران در اروپا تبدیل شود؛ حمایتی که اینبار نه فقط در بیانیههای حقوق بشری، بلکه در بالاترین سطوح سیاسی کشور بیان شده است.
علی خامنهای، دیکتاتور تهران، جمعه ۱۹ دی بار دیگر شهروندان معترض را «تخریبگر» و «مزدور بیگانگان» خواند و بر ادامه سرکوب مردم تاکید کرد.
پس از سخنان او، سایر مقامها و نهادهای جمهوری اسلامی نیز به میدان آمدند و زبان به تهدید مردم معترض گشودند.
علی صالحی، دادستان تهران، در تهدیدی کمسابقه خطاب به مردم ایران گفت: «در تجمعات شرکت نکنید تا به دست مزدوران کشته نشوید. میخواهند کشتهسازی کنند... با هر کس که در تجمعات شرکت کند، برخورد میکنیم و حتما سرجایشان مینشانیم.»
او افزود اگر فردی در تجمعات حتی سلاح سرد به همراه داشته باشد، «محارب» محسوب خواهد شد.
غلامحسین محسنی اژهای، رییس قوه قضاییه، نیز در پیامی معترضان را «عناصر آشوبگر و اغتشاشگر» نامید و تهدید کرد «مجازات» آنها «قاطعانه، حداکثری و بدون هیچگونه ارفاق قانونی» خواهد بود.
شاهزاده رضا پهلوی پیشتر با انتشار نخستین فراخوان خود، از شهروندان خواسته بود ساعت ۸ شب پنجشنبه و جمعه ۱۸ و ۱۹ دی، در خیابان و منازل اقدام به سردادن شعار کنند.
مردم ایران شامگاه ۱۸ دی با حضور گسترده خود در خیابانها در شهرهای مختلف کشور شعار «مرگ بر خامنهای»، «امسال سال خونه، سیدعلی سرنگونه» و «این آخرین نبرده، پهلوی برمیگرده» سردادند.
جمهوری اسلامی کمی بعد از آغاز این تظاهرات، اینترنت را در سراسر ایران بهطور کامل قطع کرد.
آبان ۹۸، حکومت ایران با قطع اینترنت، اعتراضات مردم به افزایش قیمت بنزین را بهطور گسترده سرکوب کرد، که به کشته شدن دستکم ۱۵۰۰ نفر انجامید.
تکرار واژهها در روایت رسمی جمهوری اسلامی
وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی با انتشار بیانیهای، خطمشی همیشگی حکومت در قبال اعتراضات و تیراندازی عوامل سرکوب به سوی مردم را ادامه داد و هدف قرار دادن شهروندان را به «دشمن» منتسب کرد.
در این بیانیه آمده است «تروریستهای مزدور» آمریکا و اسرائیل شب گذشته «با هدف کشتهسازی اقدام به تیراندازیهای متعدد کردند».
فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی (فراجا) نیز در اطلاعیهای از «حضور گروهکهای تروریستی و افراد مسلح» در تظاهرات شامگاه ۱۸ دی و «طراحی آنها برای کشتهسازی» خبر داد و با لحنی تهدیدآمیز خطاب به خانوادهها «اکیدا توصیه» کرد «از جوانان و نوجوانان خود مراقبت کنند».
شورای امنیت کشور در بیانیهای بر «برخورد قاطع و قانونی لازم» با «تخریبگران مسلح و مخلان آرامش و امنیت» تاکید کرد.
این نهاد امنیتی نیز به خانوادهها «توصیه» کرد «مانع سوءاستفاده جریانات معاند و بدخواه از نوجوانان و جوانان شوند».
برخی ناظران معتقدند تاکید مقامها و نهادهای جمهوری اسلامی بر «مسلح» و «تروریست» خواندن معترضان و بازتاب این روایت در رسانههای حکومتی میتواند نشانهای از تصمیم خامنهای و سپاه پاسداران برای سرکوب هرچه بیشتر شهروندان باشد.
همسو با سایر دستگاههای حکومت، دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی در بیانیهای آمریکا و اسرائیل را پشت پرده اعتراضات اخیر در ایران دانست و بدون اشاره به نارضایتی گسترده مردم از حاکمیت جمهوری اسلامی نوشت «شگرد خرابکارانه» دشمنان راه به جایی نخواهد برد.
این نهاد افزود: «نیروهای امنیتی و قوه قضاییه با خرابکاران هیچگونه مماشاتی نخواهند داشت.»
شاهزاده رضا پهلوی ۱۹ دی در آستانه دومین شب حضور مردم در خیابانها بهدنبال فراخوان او، در پیامی خطاب به دونالد ترامپ، خواستار مداخله رییسجمهوری آمریکا برای کمک به مردم ایران شد.
در این پیام آمده است: «شما ثابت کردهاید که مرد صلح هستید و به وعده خود پایبندید. لطفا آماده باشید تا برای کمک به مردم ایران مداخله کنید.»
ترامپ در روزهای اخیر بارها از مردم ایران در برابر حکومت حمایت کرده و هشدار داده اگر جمهوری اسلامی به کشتار معترضان دست بزند، «ضربه سختی» از آمریکا خواهد خورد.
سازمانهای عفو بینالملل و دیدهبان حقوق بشر ۱۸ دی اعلام کردند مقامهای جمهوری اسلامی از زمان آغاز خیزش سراسری ایرانیان، سرکوبی مرگبار علیه معترضان در سراسر کشور به راه انداختهاند.
بنا بر گزارشها و اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال، جمعه ۱۹ دیماه و همزمان با سیزدهمین روز خیزش ملی ایرانیان علیه جمهوری اسلامی، شهروندان معترض در شهرهایی از جمله زاهدان، کنارک و مشهد به خیابانها آمدند.
منابع بلوچ گزارش دادند ظهر جمعه و همزمان با آغاز اعتراضات شهروندان بلوچ در زاهدان پس از نماز جمعه، نیروهای نظامی و امنیتی اطراف مسجد مکی به معترضان شلیک مستقیم کردند و شماری از معترضان مجروح شدند.
مولوی عبدالحمید خواستار حمایت از فراخوان شاهزاده رضا پهلوی شد
مولوی عبدالحمید، امام جمعه اهل سنت زاهدان، در خطبههای نماز جمعه ۱۹ دیماه این شهر با اشاره به تظاهرات میلیونی مردم ایران در پاسخ به فراخوان شاهزاده رضا پهلوی گفت: ««دیشب همه شاهد بودند که مردم ایران از تمام گرایشها به صحنه آمدند.»
او افزود: «برای امشب هم فراخوان هست و مردم باز هم به خیابان میآیند.»
مولوی عبدالحمید گفت: «تعداد زیادی از مردم ایران محتاج نان هستند» و بسیاری از شهروندان «بهسختی یک وعده در روز غذا میخورند».
عبدالحمید هشدار داد کشور به وضعیتی رسیده است که «ممکن است قبرستانهایی بهدلیل گرسنگی ایجاد شود.»
با این حال، او تاکید کرد که مردم «برای عظمت و عزت خود خیزش کردهاند».
عبدالحمید با اشاره به دستاندازی به منابع کشور گفت: «به بسیاری از منابع ملی دستبرد زدهاند». او تاکید کرد مردم ایران در سالهای گذشته بارها اعتراض کرده و «کشته دادهاند.»
او تصریح کرد ملت ایران تصمیم دارد «افراد لایق را در راس قدرت قرار دهد» و شعارهای معترضان نشان میدهد که مردم «آزادی و عدالت» میخواهند.
عبدالحمید با اشاره به تداوم اعتراضات گفت. او افزود: «چند سال قبل میگفتم رفراندوم، اما الان میگویم تسلیم خواسته ملت شوید.»
او در پایان خطاب به نیروهای نظامی و امنیتی گفت «مقابل ملت ایران نایستید» و تأکید کرد «خواست ملت امروز از خواست آنها در سال ۵۷ پررنگتر است».
کمپین فعالین بلوچ ویدیویی منتشر کرد که نشان میدهد گروهی از زنان در زاهدان، روز جمعه، تظاهرات خیابانی داشتند و شعارهایی از جمله «مرگ بر خامنهای» و «از زاهدان تا تهران، جانم فدای ایران» سردادند.
این کمپین گزارش داد که ظهر جمعه شهروندان معترض در شهرستان کنارک استان سیستان و بلوچستان از محدوده مسجد جامع تا فلکه لنج به خیابانها آمدند.
بر اساس این گزارش، همزمان با شکلگیری این تجمع، فضای شهر کنارک بهشدت امنیتی شده و حضور نیروهای نظامی و انتظامی در معابر اصلی بهطور محسوسی افزایش یافته است.
تداوم قطعی اینترنت و پیام شاهزاده رضا پهلوی
با گذشت ساعتها از تظاهرات میلیونی مردم در جریان خیزش ملی ایرانیان، اینترنت در ایران همچنان قطع است و دسترسی به رسانههای ایران از خارج کشور شدیدا محدود شده است.
قطع اینترنت در ایران در پی اعتراضات گسترده ضدحکومتی، ارتباط ایرانیان مهاجر با خانوادههایشان در داخل کشور را کاملا مختل و ناممکن کرده است.
کاربران در شبکههای اجتماعی نگرانیهای خود را از این قطع ارتباط ابراز کردهاند.
شاهزاده رضا پهلوی در پیامی با قدردانی از حضور گسترده مردم در خیزش ملی و سراسری پنجشنبه شب، گفت آنان که تردید داشتند، جمعه شب با سایر هممیهنان همراه شوند.
شاهزاده رضا پهلوی در ویدیویی گفت: « به تکتک شما که پنجشنبهشب خیابانهای سرتاسر ایران را تسخیر کردید، افتخار میکنم. آنهایی که تردید داشتید، جمعهشب (١٩ دی-ساعت ٨) به دیگر هممیهنان بپیوندید، و جمعیت را بیشتر کنید تا توان سرکوب رژیم از این هم کمتر شود. میدانم که با وجود قطع اینترنت و ارتباطات، خیابانها را رها نخواهید کرد. مطمئن باشید که پیروزی از آن شماست!»
در پی حضور میلیونی مردم در خیابانها پس از فراخوان شاهزاده رضا پهلوی، علی خامنهای صبح جمعه ۱۹ دیماه و همزمان با ادامه قطع اینترنت در کشور، گفت جمهوری اسلامی در برابر کسانی که «تخریبگرند» کوتاه نخواهد آمد.
تهدیدهای جمهوری اسلامی
پس از حضور میلیونی مردم در شامگاه پنجشنبه، مقامات جمهوری اسلامی تهدیدهایی را علیه معترضان مطرح کردند.
غلامحسین محسنی اژهای، رییس قوه قضاییه جمهوری اسلامی، مردم معترض ایران را «آشوبگر و اغتشاشگر» خواند و گفت که «قاطعانه، حداکثری و بدون هیچگونه ارفاق قانونی» با آنها برخورد خواهد شد.
همزمان دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی در اطلاعیهای اعلام کرد نیروهای امنیتی و قوه قضاییه، با «خرابکاران» مماشات نخواهند کرد.
در این اطلاعیه آمده است: «آنانی که اعتراض به شرایط اقتصادی داشتند، کاری نمیکنند که خسارت اقتصادی، وضع را بدتر کند و یا همراه مشکلات اقتصادی، ناامنی هم اضافه شود.»
تجمعات ایرانیان در خارج از کشور
در سیزدهمین روز از خیزش ملی ایرانیان علیه جمهوری اسلامی، ایرانیان ساکن خارج از کشور نیز به اعتراضات و تجمعات خود ادامه دادند.
شماری از ایرانیان مقیم سیدنی جمعه در حمایت از خیزش ملی ایرانیان و اعتراضات جاری در کشور تجمع اعتراضی برگزار کردند.
واکنشهای بینالمللی
کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، گفت تصاویر منتشرشده از تهران نشان میدهد نیروهای امنیتی واکنشی نامتناسب و بهشدت سرکوبگرانه داشتهاند.
مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا گفت: «هرگونه خشونت علیه معترضان مسالمتجو غیرقابل قبول است.»
کالاس گفت: «مردم ایران برای آینده خود میجنگند و رژیم با نادیده گرفتن مطالبات به حق آنان، چهره واقعی خود را نشان میدهد.»
او تاکید کرد: «قطع اینترنت همزمان با سرکوب خشونتبار اعتراضات، پرده از رژیمی برمیدارد که از مردم خود هراس دارد.»
همزمان روبرتا متسولا، رییس پارلمان اروپا، در حساب ایکس خود و در واکنش به اعتراض حساب کاربری سفارت جمهوری اسلامی در بلژیک به سخنان نمایندگان پارلمان اروپا درباره خیزش ملی ایرانیان، نوشت: «حتما خوشایند است که بتوان از اروپا توییت کرد و آزادانه به اینترنت دسترسی داشت و بهطور علنی با رهبران (اروپا) مخالفت کرد، بیآنکه بازداشت شد، کتک خورد یا ارتباطات کشور قطع شود.»
او در ادامه افزود: «چنین چیزی همان چیزی است که مردم حاضر در خیابانهای ایران خواهان آن هستند.»
برونو روتایو، وزیر کشور سابق فرانسه، در حساب ایکس خود خواستار حمایت فرانسه از مردم شجاع ایران شد و افزود: «آنان برای رهایی از حکومت تروریستی مبارزه میکنند.»
همچنین مارین لوپن، رهبر حزب راستگرای «اجتماع ملی» فرانسه، با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت دهها قربانی که تاکنون زیر گلولههای «شبهنظامیان ملاها» جان باختهاند، صدها زخمی و سرکوب خونینی که در سراسر ایران در جریان است، نتوانسته شتاب جنبش مردمی را که هر روز گستردهتر میشود، در هم بشکند.
او افزود کسانی که با چشمبستن بر واقعیتها و «دگماندیشی» یا «بهدلیل همسویی بخشی از چپ افراطی با نزدیکی آشکار به ایدئولوژی اسلامگرایانه»، نمیخواستند در این اعتراضات چیزی فراتر از «بیان ساده خشم اجتماعی» ببینند، اکنون در مواضع خود دچار تزلزل شدهاند.
ارزیابی نهادهای اطلاعاتی آمریکا
اکسیوس در گزارشی نوشت که نهادهای اطلاعاتی آمریکا در حال تجدید نظر در ارزیابی قبلی خود درباره اعتراضات هستند و احتمال سقوط جمهوری اسلامی را رصد میکنند.
بر اساس این گزارش، نهادهای اطلاعاتی آمریکا ارزیابی کرده بودند که اعتراضات در ایران از قدرت کافی برای به چالش کشیدن ثبات حکومت برخوردار نیست اما در پی رویدادهای اخیر، این دیدگاه در حال بازبینی است.
یک مقام ارشد آمریکایی گفت: «اعتراضات جدی است و ما به رصد آن ادامه میدهیم.»
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، جمعه ۱۹ دی درباره احتمال رد و بدل شدن پیام از طریق عمان گفت: «این دیدار در رابطه با روابط دوجانبه ایران و عمان است. نمیدانم وزیر خارجه عمان فردا پیامی با خود می آورد یا نه. باید تا فردا صبر کرد.»
قرار است بدر بن حمد البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، شنبه ۲۰ دی به ایران سفر کند.
عراقچی درباره امکان حمله جدید آمریکا و اسرائیل به جمهوری اسلامی نیز گفت: «در صورت حمله دوباره، شکستی دوباره به آنان تحمیل میشود.»
از سوی دیگر، جیدی ونس، معاون دونالد ترامپ، درباره احتمال حمله دوباره اسرائیل به سایتهای اتمی ایران و اقدام آمریکا در این باره، گفت همان گونه که ترامپ دو ماه پیش اعلام کرده است، هوشمندانهترین کاری که مقامهای جمهوری اسلامی باید انجام دهند، «یک مذاکره واقعی با آمریکا در مورد برنامه هستهای» است.
او در عین حال تاکید کرد آمریکا از حق مردم ایران برای آزادی حمایت میکند اما تصمیمگیری در این زمینه را به رییسجمهوری آمریکا واگذار کرد.
عراقچی در بیروت درباره خیزش ملی در ایران نیز اظهارنظر کرد و کوشید اعتراضات ضد حکومتی را به اعتراضات معیشتی تقلیل دهد.
او گفت اعتراضات جاری در ایران مشابه اعتراضات لبنان در سال ۲۰۲۳ است که در واکنش به افزایش نرخ ارز شکل گرفت.
عراقچی گفت که «آمریکا و اسرائیل» در این اعتراضات «نقش دارند».
او همچنین گفت: «خانواده من در تهران هستند و من هم امشب پیش آنان برمیگردم.»
پیشتر گزارشهایی منتشر شده بود که عراقچی اعضای خانواده خود را از ایران خارج و آنان را در لبنان مستقر کرده است.
در پی اوجگیری خیزش ملی ایرانیان، گزارشهای متعددی از آمادگی رهبران جمهوری اسلامی برای فرار از کشور منتشر شده است.
وزیر خارجه لبنان خواهان همکاری تهران برای خلع سلاح حزبالله شد
یوسف رجی، وزیر امور خارجه لبنان، اعلام کرد در دیدار با وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، خواستار همکاری تهران بهمنظور یافتن رویکردی تازه درباره مساله خلع سلاح حزبالله شده تا این موضوع بهانهای برای «تضعیف لبنان» نباشد.
یوسف رجی ۱۹ دی در حساب ایکس خود نوشت که در دیدار با عراقچی، خواستار پایان دادن به برخی اظهارنظرها و مواضع مقامات جمهوری اسلامی شده که «دخالت آشکار در امور داخلی لبنان» تلقی میشود.
او تاکید کرد سلاحهای حزبالله نتوانستند از لبنان دفاع کنند.
رجی گفت از توجه تهران به «استقلال و امنیت لبنان» استقبال میکند. او در عین حال خواستار آن شد که حمایت جمهوری اسلامی مستقیما به دولت لبنان و نهادهای آن معطوف شود، نه هیچ طرف دیگری.
بر اساس بیانیهای که وزارت امور خارجه لبنان منتشر کرد، رجی در واکنش به دخالتهای تهران در امور لبنان، از عراقچی پرسیده است: «آیا تهران حاضر است وجود یک سازمان مسلح غیرقانونی خارج از حاکمیت دولت را در خاک خود بپذیرد؟»
بر پایه این بیانیه، عراقچی با رد دخالت تهران در امور حزبالله، بر حمایت جمهوری اسلامی از این گروه شبهنظامی شیعه بهعنوان یک «گروه مقاومت» خبر داد.
احتمال حمله اسرائیل به لبنان
وبسایت واینت پنجشنبه ۱۸ دی به نقل از یک مقام ارشد امنیتی اسرائیل نوشت هرچند از نظر نظامی دلایل کافی برای آغاز یک عملیات وسیع بهمنظور خلع سلاح حزبالله وجود دارد، اما در مقطع کنونی، چنین اقدامی میتواند به نفع تهران تمام شود و به حکومت ایران فرصت دهد فشارهای ناشی از ناآرامیهای داخلی را به حاشیه براند.
این مقام که بهدلیل حساسیت موضوع نخواست نامش فاش شود، به واینت گفت اسرائیل ارزیابی کرده است یک جنگ فراگیر در لبنان ممکن است تمرکز جهانی را از اعتراضاتی که مشروعیت جمهوری اسلامی را به چالش کشیده، منحرف کند.
در همین حال، مقامهای اسرائیلی هشدار دادهاند که حزبالله با حمایت مستقیم حکومت ایران در حال بازسازی توان نظامی خود است.
خبرگزاری رویترز ۲۷ آذر به نقل از دیپلماتها گزارش داد مقامهای فرانسه، عربستان سعودی و آمریکا، با فرمانده ارتش لبنان دیدار کردند تا یک نقشه راه را برای ایجاد سازوکار خلع سلاح گروه حزبالله نهایی کنند.
این خبرگزاری نوشت با توجه به کافی نبودن توان ارتش لبنان برای خلع سلاح حزبالله، هدف این کشورها این است که علاوه بر خلع سلاح حزبالله، سازوکار موجود آتشبس با حضور کارشناسان نظامی فرانسوی، آمریکایی و احتمالا دیگر کشورها، در کنار نیروهای حافظ صلح سازمان ملل، تقویت شود.
اسرائیل در جریان جنگ با حزبالله، خسارتی گسترده به زرادخانهای وارد کرده که طی دو دهه انباشته شده بود و جایگزینی این حجم از تسلیحات، نیازمند منابع مالی بسیار بیشتری است. موضوعی که حتی با ادامه حمایت مالی تهران، همچنان بهعنوان یک چالش جدی برای حزبالله باقی مانده است.
