تظاهرات گسترده ضدحکومتی مردم ایران در پی فراخوان شاهزاده رضا پهلوی، نگرانی عمیق مقامهای جمهوری اسلامی را برانگیخته و آنان را واداشته است که در تلاش برای مهار خشم و نارضایتی عمومی، به تهدیدهای علنی و تند متوسل شوند.
علی خامنهای، دیکتاتور تهران، جمعه ۱۹ دی بار دیگر شهروندان معترض را «تخریبگر» و «مزدور بیگانگان» خواند و بر ادامه سرکوب مردم تاکید کرد.
پس از سخنان او، سایر مقامها و نهادهای جمهوری اسلامی نیز به میدان آمدند و زبان به تهدید مردم معترض گشودند.
علی صالحی، دادستان تهران، در تهدیدی کمسابقه خطاب به مردم ایران گفت: «در تجمعات شرکت نکنید تا به دست مزدوران کشته نشوید. میخواهند کشتهسازی کنند... با هر کس که در تجمعات شرکت کند، برخورد میکنیم و حتما سرجایشان مینشانیم.»
او افزود اگر فردی در تجمعات حتی سلاح سرد به همراه داشته باشد، «محارب» محسوب خواهد شد.
غلامحسین محسنی اژهای، رییس قوه قضاییه، نیز در پیامی معترضان را «عناصر آشوبگر و اغتشاشگر» نامید و تهدید کرد «مجازات» آنها «قاطعانه، حداکثری و بدون هیچگونه ارفاق قانونی» خواهد بود.
شاهزاده رضا پهلوی پیشتر با انتشار نخستین فراخوان خود، از شهروندان خواسته بود ساعت ۸ شب پنجشنبه و جمعه ۱۸ و ۱۹ دی، در خیابان و منازل اقدام به سردادن شعار کنند.
مردم ایران شامگاه ۱۸ دی با حضور گسترده خود در خیابانها در شهرهای مختلف کشور شعار «مرگ بر خامنهای»، «امسال سال خونه، سیدعلی سرنگونه» و «این آخرین نبرده، پهلوی برمیگرده» سردادند.
جمهوری اسلامی کمی بعد از آغاز این تظاهرات، اینترنت را در سراسر ایران بهطور کامل قطع کرد.
آبان ۹۸، حکومت ایران با قطع اینترنت، اعتراضات مردم به افزایش قیمت بنزین را بهطور گسترده سرکوب کرد، که به کشته شدن دستکم ۱۵۰۰ نفر انجامید.
تکرار واژهها در روایت رسمی جمهوری اسلامی
وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی با انتشار بیانیهای، خطمشی همیشگی حکومت در قبال اعتراضات و تیراندازی عوامل سرکوب به سوی مردم را ادامه داد و هدف قرار دادن شهروندان را به «دشمن» منتسب کرد.
در این بیانیه آمده است «تروریستهای مزدور» آمریکا و اسرائیل شب گذشته «با هدف کشتهسازی اقدام به تیراندازیهای متعدد کردند».
فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی (فراجا) نیز در اطلاعیهای از «حضور گروهکهای تروریستی و افراد مسلح» در تظاهرات شامگاه ۱۸ دی و «طراحی آنها برای کشتهسازی» خبر داد و با لحنی تهدیدآمیز خطاب به خانوادهها «اکیدا توصیه» کرد «از جوانان و نوجوانان خود مراقبت کنند».
شورای امنیت کشور در بیانیهای بر «برخورد قاطع و قانونی لازم» با «تخریبگران مسلح و مخلان آرامش و امنیت» تاکید کرد.
این نهاد امنیتی نیز به خانوادهها «توصیه» کرد «مانع سوءاستفاده جریانات معاند و بدخواه از نوجوانان و جوانان شوند».
برخی ناظران معتقدند تاکید مقامها و نهادهای جمهوری اسلامی بر «مسلح» و «تروریست» خواندن معترضان و بازتاب این روایت در رسانههای حکومتی میتواند نشانهای از تصمیم خامنهای و سپاه پاسداران برای سرکوب هرچه بیشتر شهروندان باشد.
همسو با سایر دستگاههای حکومت، دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی در بیانیهای آمریکا و اسرائیل را پشت پرده اعتراضات اخیر در ایران دانست و بدون اشاره به نارضایتی گسترده مردم از حاکمیت جمهوری اسلامی نوشت «شگرد خرابکارانه» دشمنان راه به جایی نخواهد برد.
این نهاد افزود: «نیروهای امنیتی و قوه قضاییه با خرابکاران هیچگونه مماشاتی نخواهند داشت.»
شاهزاده رضا پهلوی ۱۹ دی در آستانه دومین شب حضور مردم در خیابانها بهدنبال فراخوان او، در پیامی خطاب به دونالد ترامپ، خواستار مداخله رییسجمهوری آمریکا برای کمک به مردم ایران شد.
در این پیام آمده است: «شما ثابت کردهاید که مرد صلح هستید و به وعده خود پایبندید. لطفا آماده باشید تا برای کمک به مردم ایران مداخله کنید.»
ترامپ در روزهای اخیر بارها از مردم ایران در برابر حکومت حمایت کرده و هشدار داده اگر جمهوری اسلامی به کشتار معترضان دست بزند، «ضربه سختی» از آمریکا خواهد خورد.
سازمانهای عفو بینالملل و دیدهبان حقوق بشر ۱۸ دی اعلام کردند مقامهای جمهوری اسلامی از زمان آغاز خیزش سراسری ایرانیان، سرکوبی مرگبار علیه معترضان در سراسر کشور به راه انداختهاند.
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، جمعه ۱۹ دی درباره احتمال رد و بدل شدن پیام از طریق عمان گفت: «این دیدار در رابطه با روابط دوجانبه ایران و عمان است. نمیدانم وزیر خارجه عمان فردا پیامی با خود می آورد یا نه. باید تا فردا صبر کرد.»
قرار است بدر بن حمد البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، شنبه ۲۰ دی به ایران سفر کند.
عراقچی درباره امکان حمله جدید آمریکا و اسرائیل به جمهوری اسلامی نیز گفت: «در صورت حمله دوباره، شکستی دوباره به آنان تحمیل میشود.»
از سوی دیگر، جیدی ونس، معاون دونالد ترامپ، درباره احتمال حمله دوباره اسرائیل به سایتهای اتمی ایران و اقدام آمریکا در این باره، گفت همان گونه که ترامپ دو ماه پیش اعلام کرده است، هوشمندانهترین کاری که مقامهای جمهوری اسلامی باید انجام دهند، «یک مذاکره واقعی با آمریکا در مورد برنامه هستهای» است.
او در عین حال تاکید کرد آمریکا از حق مردم ایران برای آزادی حمایت میکند اما تصمیمگیری در این زمینه را به رییسجمهوری آمریکا واگذار کرد.
عراقچی در بیروت درباره خیزش ملی در ایران نیز اظهارنظر کرد و کوشید اعتراضات ضد حکومتی را به اعتراضات معیشتی تقلیل دهد.
او گفت اعتراضات جاری در ایران مشابه اعتراضات لبنان در سال ۲۰۲۳ است که در واکنش به افزایش نرخ ارز شکل گرفت.
عراقچی گفت که «آمریکا و اسرائیل» در این اعتراضات «نقش دارند».
او همچنین گفت: «خانواده من در تهران هستند و من هم امشب پیش آنان برمیگردم.»
پیشتر گزارشهایی منتشر شده بود که عراقچی اعضای خانواده خود را از ایران خارج و آنان را در لبنان مستقر کرده است.
در پی اوجگیری خیزش ملی ایرانیان، گزارشهای متعددی از آمادگی رهبران جمهوری اسلامی برای فرار از کشور منتشر شده است.
وزیر خارجه لبنان خواهان همکاری تهران برای خلع سلاح حزبالله شد
یوسف رجی، وزیر امور خارجه لبنان، اعلام کرد در دیدار با وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، خواستار همکاری تهران بهمنظور یافتن رویکردی تازه درباره مساله خلع سلاح حزبالله شده تا این موضوع بهانهای برای «تضعیف لبنان» نباشد.
یوسف رجی ۱۹ دی در حساب ایکس خود نوشت که در دیدار با عراقچی، خواستار پایان دادن به برخی اظهارنظرها و مواضع مقامات جمهوری اسلامی شده که «دخالت آشکار در امور داخلی لبنان» تلقی میشود.
او تاکید کرد سلاحهای حزبالله نتوانستند از لبنان دفاع کنند.
رجی گفت از توجه تهران به «استقلال و امنیت لبنان» استقبال میکند. او در عین حال خواستار آن شد که حمایت جمهوری اسلامی مستقیما به دولت لبنان و نهادهای آن معطوف شود، نه هیچ طرف دیگری.
بر اساس بیانیهای که وزارت امور خارجه لبنان منتشر کرد، رجی در واکنش به دخالتهای تهران در امور لبنان، از عراقچی پرسیده است: «آیا تهران حاضر است وجود یک سازمان مسلح غیرقانونی خارج از حاکمیت دولت را در خاک خود بپذیرد؟»
بر پایه این بیانیه، عراقچی با رد دخالت تهران در امور حزبالله، بر حمایت جمهوری اسلامی از این گروه شبهنظامی شیعه بهعنوان یک «گروه مقاومت» خبر داد.
احتمال حمله اسرائیل به لبنان
وبسایت واینت پنجشنبه ۱۸ دی به نقل از یک مقام ارشد امنیتی اسرائیل نوشت هرچند از نظر نظامی دلایل کافی برای آغاز یک عملیات وسیع بهمنظور خلع سلاح حزبالله وجود دارد، اما در مقطع کنونی، چنین اقدامی میتواند به نفع تهران تمام شود و به حکومت ایران فرصت دهد فشارهای ناشی از ناآرامیهای داخلی را به حاشیه براند.
این مقام که بهدلیل حساسیت موضوع نخواست نامش فاش شود، به واینت گفت اسرائیل ارزیابی کرده است یک جنگ فراگیر در لبنان ممکن است تمرکز جهانی را از اعتراضاتی که مشروعیت جمهوری اسلامی را به چالش کشیده، منحرف کند.
در همین حال، مقامهای اسرائیلی هشدار دادهاند که حزبالله با حمایت مستقیم حکومت ایران در حال بازسازی توان نظامی خود است.
خبرگزاری رویترز ۲۷ آذر به نقل از دیپلماتها گزارش داد مقامهای فرانسه، عربستان سعودی و آمریکا، با فرمانده ارتش لبنان دیدار کردند تا یک نقشه راه را برای ایجاد سازوکار خلع سلاح گروه حزبالله نهایی کنند.
این خبرگزاری نوشت با توجه به کافی نبودن توان ارتش لبنان برای خلع سلاح حزبالله، هدف این کشورها این است که علاوه بر خلع سلاح حزبالله، سازوکار موجود آتشبس با حضور کارشناسان نظامی فرانسوی، آمریکایی و احتمالا دیگر کشورها، در کنار نیروهای حافظ صلح سازمان ملل، تقویت شود.
اسرائیل در جریان جنگ با حزبالله، خسارتی گسترده به زرادخانهای وارد کرده که طی دو دهه انباشته شده بود و جایگزینی این حجم از تسلیحات، نیازمند منابع مالی بسیار بیشتری است. موضوعی که حتی با ادامه حمایت مالی تهران، همچنان بهعنوان یک چالش جدی برای حزبالله باقی مانده است.
آنچه جمعه ۱۹ دی از آنتن شبکه خبر جمهوری اسلامی پخش میشود، نه روایت یک بحران اجتماعی، بلکه اجرای دقیق یک سناریوی امنیتی است. سناریویی که قرار است خیابان را بازنویسی کند، صداها را بیاعتبار سازد و در نهایت، شکست سیاسی را پشت انبوهی از تصاویر و واژهها دفن کند.
صداوسیمای جمهوری اسلامی هرگز یک رسانه عادی خبری نبوده است اما حالا در حال «مدیریت معنا»ست.
الگو، آشنا و تکرار شونده است. تصویر علی خامنهای، در همان قاب همیشگی: پسزمینه خنثی، نور کنترلشده، زاویهای که نه اقتدار میسازد و نه صمیمیت.
سخنرانی کوتاه ۱۹ دی، نه برای مخاطب عمومی، بلکه برای مصرف درونسیستمی طراحی شده است. پیامی برای رسانهها، نهادهای امنیتی و تریبونها که بدانند خط قرمز کجاست و روایت مجاز چیست.
در این سخنرانی، واژگان کلیدی بار دیگر ردیف میشوند: «دشمن»، «مزدور»، «آمریکا»، «ترامپ»، «خرابکاری» ....
هیچ اشاره مستقیمی به منشا خیزش و اعتراضها، هیچ نامی از تورم، سقوط ارزش پول ملی، فشار معیشتی یا نارضایتی انباشته و موارد مشابه نمیشود. حتی یک جمله هم برای وانمود کردن همدلی وجود ندارد. خامنهای اعتراض را نه مسالهای اجتماعی، بلکه پروژهای خارجی تصویر میکند. گویی که خیابان تهران و مشهد و کرمانشاه، امتداد جایی در خارج کشور است.
حاضران در جلسه که چند صد نفر هستند، هزاران نفر توصیف میشوند و حتی در اقدامی کمسابقه، برای خامنهای کف میزنند. خامنهای مردم معترض را «مزدور بیگانه» میخواند.
این حذف آگاهانه واقعیت، اتفاقی نیست.
وقتی رهبر از پاسخ عاجز است، روایت را به بیرون پرتاب میکند. شبکه خبر دقیقا همین خط را میگیرد و آن را به آیتمهای خبری ترجمه میکند.
بلافاصله پس از پخش این سخنرانی، ترتیب آیتمها معنادار است. نه گزارش میدانی از شهرها، نه حتی اشارهای گذرا به گستردگی اعتراضات. بسته خبری، مجموعهای از تصاویر تخریب: شیشه شکسته بانک، دیوار سوخته، نمای نزدیک از مسجدی که آتش گرفته ....
گزارشگر با صدایی جدی میگوید: «اغتشاشگران به اموال عمومی و اماکن مقدس حمله کردند.»
واژه «معترض» عمدا حذف شده است. «مردم» اصلا وجود ندارند. فقط «اغتشاشگر» هست و «خرابکار».
این حذف واژگانی، تکنیک تازهای نیست، اما شدت و بیپرواییاش چشمگیر است.
شبکه خبر حتی تلاش نمیکند نشان دهد این تصاویر، بخشی کوچک از یک اعتراض گستردهاند. در روایت رسمی، کل اعتراض به چند قاب خشونت تقلیل یافته است.
اینجا، شبکه خبر دیگر خبر نمیسازد؛ اتهام میسازد و مردم را «تروریستهای مسلح» میخواند.
پس از این بستهها، نوبت به نماز جمعه میرسد؛ همان ابزار قدیمی بازسازی مشروعیت.
شبکه خبر با لحنی پیروزمندانه از «حضور گسترده مردم در نماز جمعه شهرهای مختلف» میگوید. عبارت «هزاران نفر» بارها تکرار میشود. اما تصویر، بیرحمتر از آن است که بتوان مهارش کرد: هزاران نفری در کار نیست ....
قابها بسته است. نماها کوتاه. دوربین اغلب از زاویه پایین به جمعیت نگاه میکند تا «اقتدار» تولید کند. اما حتی با این ترفندها، حقیقت از لابهلای تصویر بیرون میزند: صفهایی باریک و لاغر و جمعیتی که در بهترین حالت چند صد نفر هستند. هیچ نمای بازی که وسعت میدان را نشان دهد پخش نمیشود. هیچ تصویری نیست که «هزاران» را تایید کند.
این تضاد میان ادعا و تصویر، فقط خطای حرفهای نیست؛ نشانه اضطراب است. حکومتی که به حمایت واقعی مطمئن باشد، نیازی به این همه بزرگنمایی ندارد. اما جمهوری اسلامی امروز، حتی در قاب تلویزیون خودش هم مجبور است واقعیت را دستکاری کند.
هیچ حرف تازهای، هیچ تلاشی برای پاسخ به این پرسش ساده وجود ندارد: چرا اعتراض اینقدر گسترده شده است؟ چرا اینبار فقط جوانان نیستند؟ چرا صدا از جاهایی میآید که همیشه ساکت بودند؟ شعارها چرا این قدر عوض شدهاند؟
تکرار مکرر بستههای خبری و گزارشها
تصویر تکراری، فروپاشی یک دستگاه روایتسازی است. روایتی که سالها با «دشمن»، «فتنه» و «اغتشاش» کار کرده، حالا دیگر توان توضیح خیابان را ندارد؛ چون خیابان تغییر کرده است. چون اعتراض از حاشیه به متن آمده. چون زبان قدیمی، دیگر این واقعیت جدید را حمل نمیکند.
برای همین است که دیکتاتور تهدید میکند، رسانه میترساند، و نماز جمعه عددسازی میشود.
اینها نه نشانههای اقتدار که نشانههای درماندگیاند. واکنش قدرتی که بهجای پاسخ، فقط بلد است تکرار کند.
اما تکرار، وقتی واقعیت جلوتر رفته، بیاثر میشود.
شبکه خبر حالا بیش از هر زمان دیگری شبیه آرشیوی زنده از روایتهای منقضی است. روایتهایی که نه قانع میکنند، نه حتی میتوانند واقعیت را پنهان کنند.
این شاید مهمترین نشانه ضعف باشد: وقتی حتی پروپاگاندا هم دیگر کار نمیکند.
