در پنجمین روز اعتراضات سراسری ایران چه گذشت؟
در پنجمین روز اعتراضات سراسری در ایران، تجمعها و راهپیماییها در شهرهای مختلف ادامه یافت و همزمان گزارشهای متعددی از شلیک گاز اشکآور، تیراندازی، حمله ماموران سرکوب و بازداشت معترضان منتشر شد.
در پنجمین روز اعتراضات سراسری در ایران، تجمعها و راهپیماییها در شهرهای مختلف ادامه یافت و همزمان گزارشهای متعددی از شلیک گاز اشکآور، تیراندازی، حمله ماموران سرکوب و بازداشت معترضان منتشر شد.
ویدیوهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهد مردم در شهرهای تهران، مشهد، اراک، لردگان، فارسان، مرودشت و نورآباد لرستان پنجشنبه ۱۱ دی به خیابانها آمدند و اعتراض خود به شرایط موجود را با شعارهای مختلف بیان کردند.
در استان لرستان، نورآباد یکی از کانونهای اعتراضات بود. ویدیوهای رسیده نشان میدهد معترضان پنجشنبه ۱۱ دی مقابل مامورانی که به سوی آنها شلیک میکردند ایستادگی کردند. در تجمعهای این شهر شعارهایی از جمله «مرگ بر خامنهای» سر داده شد. همچنین گزارشهایی از استقرار گسترده نیروهای سرکوب در کوهدشت منتشر شد.
در خراسان رضوی، اعتراضات دانشجویی در مشهد ادامه یافت.
دانشجویان دانشگاه فردوسی مشهد و دانشگاه خیام با برگزاری تجمعهای اعتراضی شعارهایی چون «نه غزه نه لبنان، جانم فدای ایران» و «دانشجو میمیرد، ذلت نمیپذیرد» سر دادند.
همچنین ویدیویی از مترو سعدی مشهد نشان میدهد ماموران سرکوب برای متفرق کردن تجمع معترضان به آنها حمله کردند. در ویدیویی دیگر، یک زن سالخورده در مشهد شعار «مرگ بر خامنهای» سر میدهد.
در استان فارس، مرودشت صحنه تجمعهای گسترده اعتراضی بود. معترضان در این شهر شعارهایی مانند «امسال سال خونه، سیدعلی سرنگونه»، «توپ تانک فشفشه، آخوند باید گم بشه» و «این آخرین نبرده، پهلوی برمیگرده» سر دادند.
ویدیوهای ارسالی همچنین شلیک ماموران سرکوب به سمت معترضان را نشان میدهد.
در چهارمحال و بختیاری، لردگان و فارسان شاهد اعتراضات و برخوردهای امنیتی بودند. در لردگان، معترضان با شعارهایی چون «این آخرین نبرده، پهلوی برمیگرده» به خیابان آمدند و ویدیوهایی از حمله ماموران سرکوب و فریاد «بیشرف» مردم منتشر شد. در فارسان، گزارشها از بازداشت دستکم ۲۰ معترض، که اغلب زیر ۱۸ سال سن داشتند، خبر میدهد.
در کرمانشاه، معترضان در خیابان نوبهار تجمع کردند و شعار «جاوید شاه» سر دادند. این تجمعها با حضور نیروهای امنیتی همراه بود.
در استان مرکزی، شهر اراک نیز در پنجمین روز اعتراضات شاهد تجمع معترضان بود. ویدیوهای ارسالی حضور نیروهای امنیتی و جو ملتهب شهر را نشان میدهد.
در تهران، گزارشها از استقرار گسترده نیروهای سرکوب در نقاط مختلف حکایت دارد. ویدیوهای رسیده نشان میدهد خودروهای سرکوب در میدان صادقیه مستقر شدهاند و در میدان میوه و ترهبار مرکزی تهران در منطقه ۱۹، ماموران به سوی معترضان تیراندازی کرده و گاز اشکآور شلیک کردهاند. همچنین کاسبان میدان مرکزی میوه و ترهبار با شعار «نه غزه نه لبنان، جانم فدای ایران» به اعتراضات پیوستند. ویدیوهای دیگری نیز حضور ماموران سرکوب در بازار تهران را نشان میدهد.
موضعگیری چهرههای سیاسی و اجتماعی
شیرین عبادی، حقوقدان و برنده جایزه صلح نوبل، در پیامی در اینستاگرام با تبریک آغاز سال ۲۰۲۶ نوشت سال ۲۰۲۵ برای مردم ایران «سال دشواریهای پیدرپی» بود؛ «سفرهها کوچکتر شد»، کودکان آسیب بیشتری دیدند و زنان با «تبعیض مضاعف و ناامنی گستردهتر» روبهرو شدند، تا جایی که «زنکشی زیر سایه قانون» به «واقعیتی تلختر از همیشه» تبدیل شد.
عبادی همزمان با پنجمین روز اعتراضات در ایران نوشت دانشجویان «دانشگاه را ناامنتر از هر زمان» یافتند، کادر درمان «تحت فشار بیشتری» قرار گرفت و کارگران، بازنشستگان و معلمان همراه با دیگر اقشار جامعه «شاهد فشار اقتصادی بیامان» بودند.
او نوشت سال ۲۰۲۵ «فقط سال رنج نبود؛ سال استقامت هم بود» و در پایان ابراز امیدواری کرد در سال ۲۰۲۶ «پیشوند سیاه جمهوری اسلامی از نام زیبای ایران برای همیشه حذف شود» و برای مردم ایران «امید، مهربانی و آزادیِ مداوم» آرزو کرد.
مهدی طارمی، کاپیتان تیم ملی فوتبال در واکنش اعتراضات سراسری مردم ایران، با انتشار یک استوری نوشت: «مسئولین چه راه حلی برای مشکلات مردم دارند؟ باید صدای مردم را بشنوند و به دغدغههای ملت نجیب ایران جواب بدهند.»
او همچنین نوشت: «دنیا در حالی وارد سال ۲۰۲۶ شده که متاسفانه وضعیت اقتصادی مردم ایران، به هیچوجه مساعد نیست. هرچی دلار گرونتر میشود، مردم فقیرتر میشوند.»
در تازهترین واکنشها، زهرا خواجوی، دروازهبان تیم ملی فوتبال زنان ایران و باشگاه پرسپولیس، با انتشار یک استوری در شبکههای اجتماعی نوشت: «سزای بهترین و وفادارترین مردم جهان فقر و سفرههای خالی نیست.»
در عرصه بینالمللی، مایک پمپئو، وزیر خارجه پیشین آمریکا، در واکنش به اعتراضهای اخیر در ایران گفت هرچند نارضایتی و اعتراض در این کشور سابقهای طولانی دارد، اما موج کنونی «گستردهتر و متفاوتتر» است.
او تاکید کرد: «ما مدت بسیار طولانی است که شاهد اعتراضها در ایران بودهایم، اما اینبار شرایط گستردهتر و تا حدی متفاوت است، زیرا فشار اقتصادیای که دولت ترامپ بر ایران وارد کرده، بسیار شدید بوده است.»
پمپئو افزود مردم ایران علاوه بر فشارهای معیشتی، شاهد «ضعف حکومت» در برابر حمله اسرائیل بودهاند.
او همچنین با اشاره به وضعیت اقتصادی ایران گفت میلیاردها دلار از منابع کشور هدر رفته، اقتصاد در وضعیت ویران قرار دارد و بحران کمآبی نیز به مشکلات موجود افزوده است.
به گفته پمپئو، همین عوامل باعث شده اعتراضها از شهرهای بزرگ فراتر رود و حتی به برخی مناطق روستایی کشیده شود. او گفت: «شاید مردم ایران قیام کنند و ما شاهد شکلگیری حکومتی باشیم که اساسا با نظامی که از سال ۱۹۷۹ جهان را تهدید کرده، متفاوت باشد.»
شاهزاد رضا پهلوی نیز با انتشار پیامی خطاب به معترضان، از آنان خواست بر همبستگی و حضور در خیابانها تاکید کنند.
او گفت: «به تکتک شما افتخار میکنم.» رضا پهلوی با اشاره به تعطیلی اماکن عمومی و دانشگاهها افزود: «جمهوری اسلامی تلاش کرد شما را خانهنشین کند، اما شما شجاعانه در خیابانها ایستادید.»
شاهزاده رضا پهلوی در ویدیویی در شبکه اجتماعی ایکس از معترضان خواست در روزهای آینده «از هر فرصت و گردهمایی» برای گسترش اعتراضات استفاده کنند و گفت او و تیمش برای «بسیج بیشتر نیروها، ریزش بیشتر از نظام و رساندن صدای مردم ایران به جهانیان» تلاش خواهند کرد.
بازتاب اعتراضات ایران در رسانههای بینالمللی
رسانههای بینالمللی پنجشنبه بهطور گسترده به اعتراضات ایران پرداختند.
شورای سردبیری روزنامه والاستریت ژورنال در مقالهای نوشت برخلاف پیشبینی بسیاری از کارشناسان که معتقد بودند جنگ ۱۲ روزه اسرائیل و آمریکا با ایران میتواند به همبستگی داخلی با حاکمیت منجر شود، تحولات اخیر مسیر متفاوتی را نشان داده است. به نوشته این روزنامه، تنها چند ماه پس از آن حملات، شهرهای مختلف ایران شاهد اعتراضات خیابانی بودهاند.
والاستریت ژورنال تاکید کرد این تحولات لزوما به معنای فروپاشی فوری حکومت نیست، اما یادآور شد که «دیکتاتوریها اغلب تا لحظه پایان، باثبات به نظر میرسند».
در این مقاله آمده است که علی خامنهای برای حفظ وفاداری فرماندهان و ادامه سرکوب، به درآمدهای نفتی متکی است و در صورت اختلال در جریان این منابع مالی، وفاداری نیروهای سرکوبگر میتواند دستخوش تغییر شود.
در استرالیا و نیوزیلند نیز اعتراضات ایران بازتاب گستردهای داشته است. روزنامه استرالین با اشاره به «گستردگی» اعتراضات، از بازگشت سرکوب، بازداشتها و حتی استفاده از گلوله جنگی علیه معترضان نوشت.
این روزنامه گزارش داد جمهوری اسلامی اعلام کرده در جریان جنگ ژوئن بیش از ۲۱ هزار «مظنون» را بازداشت کرده و گروههای حقوق بشری از افزایش قابل توجه اعدامها پس از آن خبر دادهاند.
به نوشته استرالین، همین سطح از سرکوب، تداوم اعتراضات را برجستهتر کرده است.
این روزنامه همچنین اعتراضات کنونی را فرصتی برای آمریکا دانست تا حمایت عملیتری از مردم ایران نشان دهد و تاکید کرد حفظ فشار اقتصادی، بهویژه از طریق تحریمهای نفتی، میتواند بر توازن قدرت در داخل ایران اثر بگذارد.
میدلایست فروم نیز در تحلیلی نوشت «روند فروپاشی در ایران آغاز شده است». در همین چارچوب، برخی سیاستمداران آمریکایی از جمله پیت ریکتس، سناتور جمهوریخواه، جمهوری اسلامی را «فاسد و تروریست» توصیف کردهاند.
روزنامه اورشلیم پست در یادداشتی تحلیلی، ضمن اشاره به گستردگی و کمسابقه بودن موج تازه اعتراضها، نسبت به قضاوت شتابزده درباره سرنوشت آن هشدار داد. این روزنامه با مرور اعتراضات سالهای ۱۳۷۸، ۱۳۸۸، ۱۳۹۶، ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ نوشت که در همه این موارد، پیشبینی فروپاشی نزدیک نظام در نهایت محقق نشد. با این حال، اورشلیم پست تاکید کرد شرایط کنونی نشاندهنده بازگشت نارضایتی عمیق در جامعه ایران است.
اورشلیم پست پرسش اصلی را چگونگی حمایت خارجی از معترضان بدون آسیبزدن به آنها دانست و هشدار داد حمایت علنی، بهویژه از سوی اسرائیل، میتواند از سوی حکومت ایران بهعنوان «دخالت خارجی» مورد بهرهبرداری تبلیغاتی قرار گیرد.
این روزنامه به بیانیه اخیر موساد به زبان فارسی اشاره کرد و آن را نمونهای از اقدامی دانست که نتیجه معکوس داشته است.
به نوشته اورشلیم پست، موثرترین حمایت از معترضان نه در سطح شعار، بلکه در حوزههایی مانند تضمین دسترسی به اینترنت، ابزارهای ارتباطی امن و مقابله با زیرساختهای سرکوب اطلاعاتی است.
در فرانسه، روزنامه لوموند تمرکز خود را بر جنبه اقتصادی اعتراضات گذاشته است. این روزنامه نوشت سقوط ارزش ریال، جهش قیمتها و کاهش شدید قدرت خرید، زمینهساز اعتراضهایی شده که اکنون از مطالبات صرفا اقتصادی فراتر رفته و رنگ سیاسی به خود گرفتهاند.
به نوشته لوموند، حضور فعال بازاریان و کسبه، بهعنوان بخشهایی از بدنه اصلی اقتصاد، ویژگی متمایز این موج اعتراضی است؛ امری که میتواند پیامدهای جدیتری برای حاکمیت داشته باشد.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
