حسین نجات، جانشین فرمانده قرارگاه ثارالله سپاه پاسداران، درباره جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل گفت: «ضربات محکم و کوبندهای به اسرائیل وارد کردیم، اگر جنگ ادامه مییافت و آمریکا در لحظات آخر وارد جنگ نمیشد، اسراسیل به کلی نابود میشد.»
این مقام سپاه افزود: «جرم جمهوری اسلامی ایران این است که از ملت مظلوم فلسطین و مستضعفان جهان حمایت میکند و زیر بار زورگوییهای آمریکا نمیرود.»
نجات اضافه کرد: «فناوری هستهای ما صلحآمیز است، اما امروز یک قلدر به نام آمریکا میخواهد ارادهاش را به جهان تحمیل کند.»
آسوشیتدپرس سهشنبه هفتم مرداد در مطلبی نوشت سودانی نزدیک به دو سال است که کشورش را در حاشیه درگیریهای نظامی نگه داشته، در حالی که در نزدیکی آن جنگهایی در جریان بوده است.
این موضع مستلزم حفظ توازن در روابط بغداد با دو کشور کلیدی اما دشمن یکدیگر یعنی آمریکا و ایران است.
آسوشیتدپرس افزود ادامه این رویکرد بهویژه در پی آغاز جنگ ۱۲ روزه و حملات اسرائیل و آمریکا به ایران، دشوارتر شد.
سودانی در گفتوگو با آسوشیتدپرس شرح داد که چگونه این اقدامات را انجام داده، چه برنامهای برای مهار این گروهها در آینده دارد، و چرا در حالی که برای دوره دوم نخستوزیری تلاش میکند، خواهان نزدیکی بیشتر به دولت دونالد ترامپ است؛ حتی با وجود آنکه همچنان روابطش را با احزاب نزدیک به تهران که در سال ۲۰۲۲ او را به قدرت رساندند، حفظ کرده است.
تلاش برای دور ماندن از درگیریها
سودانی در این مصاحبه گفت پس از حملات هوایی اسرائیل به ایران و پاسخ تهران، گروههای مسلح در عراق تلاش کردند موشک و پهپاد بهسوی اسرائیل و پایگاههای محل استقرار نیروهای آمریکایی در عراق شلیک کنند.
او بدون اشاره به جزییات بیشتر افزود نیروهای امنیتی عراق توانستند ۲۹ بار مانع از چنین حملاتی شوند.
سودانی گفت: «ما میدانستیم که دولت اسرائیل سیاستی داشت و هنوز هم دارد مبنی بر گسترش جنگ در منطقه. بنابراین اطمینان حاصل کردیم که به هیچ طرفی برای هدف قرار دادن عراق بهانهای ندهیم.»
نخستوزیر عراق اضافه کرد دولتش با رهبران جمهوری اسلامی تماس گرفته و از آنها خواسته تا آرامش پیشه کنند و زمینه را برای گفتوگو و بازگشت به مذاکرات فراهم آورند.
سرنوشت نامشخص گروههای نیابتی تهران در عراق
یکی از پیچیدهترین مسائل پیش روی سودانی، نحوه برخورد با حشد شعبی یا همان «نیروهای بسیج مردمی» است؛ ائتلافی عمدتا متشکل از گروههای شیعه مورد حمایت جمهوری اسلامی که برای جنگ با داعش شکل گرفت.
این ائتلاف در سال ۲۰۱۶ رسما تحت فرمان ارتش عراق قرار گرفت، اما در عمل همچنان با خودمختاری قابل توجهی فعالیت میکند.
پارلمان عراق پیشنویس قانونی را بررسی میکند که هدف آن تثبیت رابطه میان ارتش و حشد شعبی است؛ امری که با اعتراض آمریکا روبهرو شده است.
وزارت خارجه آمریکا هفته گذشته در بیانیهای هشدار داد این قانون باعث «نهادینه شدن نفوذ ایران و گروههای مسلح تروریستی خواهد شد» که حاکمیت عراق را تضعیف میکنند.
در سوی دیگر، سودانی از این طرح دفاع کرد و آن را بخشی از تلاشی برای تضمین انحصار سلاح در دست دولت دانست.
او گفت: «نهادهای امنیتی باید تحت قوانین فعالیت کنند، تابع آنها باشند و پاسخگو شوند.»
اسماعیل بقائی دوشنبه ۶ مرداد در گفتوگو با رسانهها ضمن تاکید بر «شایستگی مذاکرهکنندگان حماس در تشخیص مصالح مردم مظلوم غزه» گفت که آنها به مداخله طرفهای دیگر در مذاکرات جاری نیاز ندارند.
چند ساعت پیش از این اظهارات، دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده در نشست خبری مشترک با نخستوزیر بریتانیا در اسکاتلند گفته بود: «فکر میکنم ایران در این دور از مذاکرات غزه دخالت کرده و به حماس پیام و دستور داده، و این اصلا خوب نیست.»
بقائی در ادامه صحبتهایش «توصیهای» برای سیاستمداران آمریکایی داشت و خطاب به آنها گفت که برای «برقراری آتشبسی پایدار در غزه و نجات جان غیرنظامیان» باید ارسال تسلیحات به اسرائیل را متوقف و این کشور را به «توزیع شرافتمندانه کمکهای بشردوستان از طریق ساز و کارهای شناختهشده بینالمللی» وا دارد.
این نخستین بار نیست که ترامپ به مشارکت جمهوری اسلامی در مذاکرات آتشبس غزه اشاره میکند. او خرداد امسال در گفتوگو با خبرنگاران در کاخ سفید اعلام کرد که جمهوری اسلامی در مذاکرات میان اسرائیل و حماس و آزادی گروگانها مشارکت دارد.»
او جزئیات بیشتری درباره نقش جمهوری اسلامی در این مذاکرات ارائه نکرد و مقامات جمهوری اسلامی نیز واکنشی به اظهارات او نشان ندادند.
اسرائیل و کشورهای غربی همواره جمهوری اسلامی را به حمایتهای مالی و نظامی از حماس و دیگر گروههای لبنانی و فلسطینی و دامن زدن به استمرار و گسترش خشونتها در منطقه متهم میکنند.
صلواتی دوشنبه ششم مرداد در گفتوگو با پایگاه خبری انتخاب با اعلام این آمار گفت مهاجرت جمعیت تحصیل کرده و دانشجویان به خارج از کشور در سالهای گذشته همیشه یک درصد بوده و رشد چهار درصدی داشته است.
رییس سابق رصدخانه مهاجرت ایران گفت: «شاید برخی تصور کنند مهاجرت چهار درصد از افراد تحصیلکرده و دانشجویان رقم قابلتوجهی نیست، اما اینطور نیست.»
او افزود: «اینها با کیفیتترین و مغزهای متفکری هستند که قدرت طراحی دارند، اینها خارج شدند و این عصارههای رشد و بالندگی را باید به خدمت کشورمان دربیاوریم.»
صلواتی در خرداد ماه نیز هشدار داده بود برای نخستین بار در تاریخ کشور، شمار دانشجویان ایرانی مهاجر به بیش از ۱۰۰ هزار نفر رسیده و از این میان، تنها یک درصد به ایران برمیگردند.
او همان زمان گفت از سال ۱۳۸۵، یعنی یک سال پس از روی کار آمدن دولت نخست محمود احمدینژاد، جمعیت دانشجویان ایرانی خارج از کشور هر ۱۰ سال دو برابر شده و از سال ۱۴۰۰، این رشد دو برابری بهجای ۱۰ سال تنها در چهار سال رخ داده است.
به گفته این پژوهشگر، تا پایان دهه ۱۳۹۰ شمار دانشجویان مهاجر ۶۰ هزار نفر بود، اما این رقم در سال ۱۴۰۴ به ۱۲۰ هزار نفر رسید.
صلواتی در بخش دیگری از گفتوگوی خود با انتخاب گفت مهاجرتها از ایران شکل یکطرفه، حجیم و تودهوار پیدا کرده و طبقات مختلف اجتماعی را در بر گرفته است.
او اضافه کرد: «پیش از این و به عنوان مثال قبل از انقلاب ۵۷ با کشورهایی مثل کشورهای آمریکای جنوبی و اروپای غربی تبادل دانشجویی داشتیم. مهندسان و نیروهای ماهر ما میرفتند کسب دانش و فناوری میکردند و برمیگشتند. ما هم میتوانستیم استفادههایی را بکنیم.»
رییس سابق رصدخانه مهاجرت ایران در ادامه گفت که مهاجرتها از ایران دیگر به مهاجرت نخبگان محدود نمیشود و مهاجرت اجتماعی با دلایل مختلف صورت گرفته است.
کارشناسان از بحران اقتصادی، سرکوبگری حکومت در عرصههای سیاسی و فرهنگی، و ناامیدی مردم از بهبود وضعیت، بهعنوان عوامل مهم در مهاجرت بیبازگشت ایرانیان نام میبرند.
بر اساس یافتههای نظرسنجی موسسه استاسیس مستقر در واشینگتن که بهمن ۱۴۰۲ منتشر شد، ۶۸ درصد جوانان ایرانی ترجیح میدهند مهاجرت و در خارج از ایران زندگی کنند.
افزایش نرخ مهاجرت ایرانیان در سالهای اخیر، بهویژه در میان دانشجویان و نیروهای حرفهای متخصص نظیر پزشکان، پرستاران و استادان دانشگاه، نگرانیهای بسیاری را برانگیخته است.
مشروح این گفتوگو را در ادامه میخوانید:
روزنامه دی ولت: در کنفرانسی که روز شنبه (چهار مرداد) در مونیخ برگزار شد، بسیاری از سخنرانان شما را بهعنوان چهره وحدتبخش اپوزیسیون ایران ستایش کردند. از نگاه خودتان، چه چیزی باعث میشود شما بتوانید رهبری تغییر در ایران را بر عهده بگیرید؟
شاهزاده رضا پهلوی: بهنظر من، پایه این نقش اعتماد مردم به من است؛ بهعنوان کسی که نامش شناختهشده است و ۴۴ سال است که برای آزادی کشورمان تلاش میکند. این اعتماد است که من را قادر میسازد تا روند گذار را هدایت کنم و نیروها را برای یک پروژه مشترک گرد هم بیاورم.
در این پروژه، همه باید جایگاه داشته باشند، فارغ از وابستگی حزبی، باورهای فکری، قومیت، مذهب یا گرایش جنسی. این تنوع در گردهمایی ما در مونیخ بهخوبی نمایان بود. همه حس میکنند که اکنون زمان تغییر فرا رسیده است.
روزنامه دی ولت: با این حال، حتی در درون اپوزیسیون هم افرادی هستند که حکومت پدرتان را بهعنوان یک دیکتاتوری خشن به یاد میآورند. چگونه میخواهید این نگرانیها را برطرف کنید که ممکن است دوباره نوعی سلطنت بازگردانده شود؟
شاهزاده پهلوی: من فرد مستقلی هستم. هر کسی که میخواهد نقشی عمومی ایفا کند، باید بر اساس استدلالها و عملکردهای خودش قضاوت شود. آنچه یک نفر در گذشته انجام داده، به نسل بعدی بهصورت صفات خوب یا بد به ارث نمیرسد.
من برای تحقق و حفظ آیندهای دموکراتیک در ایران تلاش میکنم. این کار نیازمند شفافیت و مسئولیتپذیری است. در پروژه ما، نمایندگان جامعه مدنی، کارشناسان مختلف و حقوقدانان برای ایجاد یک حکومت قانونمحور تلاش میکنند که بتواند آزادیهای فردی مردم را بهطور پایدار تضمین کند. تنها از این طریق میتوانیم اعتماد لازم برای تغییر را جلب کنیم. من دست خود را به سوی همه کسانی دراز میکنم که میخواهند بخشی از این فرایند باشند.
روزنامه دی ولت: پس از فروپاشی حکومت فعلی، شما میخواهید یک همهپرسی درباره آینده ایران برگزار کنید. دقیقاً قرار است مردم درباره چه چیزی رأی بدهند؟ آیا بازگشت به سلطنت هم مطرح خواهد شد؟
شاهزاده پهلوی: یک مجلس موسسان باید تصمیم بگیرد که بر اساس چه الگویی از دموکراسی باید حرکت کنیم. آیا میخواهیم جمهوریای با نخستوزیر و رییسجمهوری داشته باشیم، مانند اسرائیل، هند یا فرانسه؟ یا یک جمهوری پارلمانی؟ یا شاید یک سلطنت مشروطه، مانند سوئد یا ژاپن؟ به نظر من، محتوای نظام از شکل آن مهمتر است.
ما پیش از هر چیز باید حقوق بشر و تفکیک قوا را تضمین کنیم. در طول این بحثها، به یک دولت انتقالی نیاز خواهیم داشت. در پایان، پیشنویس قانون اساسی باید به مردم ارائه شود تا یا تاییدش کنند یا اگر رد شود، مجلس موسسان در آن بازنگری کند. وقتی قانون اساسی جدید تدوین شد، میتوانیم دولت جدید را انتخاب کنیم.
دی ولت: چند هفته پیش گفتید که حاکمیت روحانیت در آستانه فروپاشی قرار دارد. اما در حال حاضر چنین به نظر نمیرسد.
شاهزاده پهلوی: بله، پویاییای که آن زمان وجود داشت، اکنون ادامه نیافته است. با این حال، حکومت بهشدت وحشتزده است. در جریان بمبارانهای اسرائیل، علی خامنهای، رهبر بهاصطلاح انقلاب، به پناهگاهی زیرزمینی پناه برده بود. حاکمان حتی در حال آمادهسازی فرار خانوادههایشان بودند.
این حملات ضربه سنگینی به حکومت زد، بهویژه به ساختارهای نظارتی و کنترلی و تواناییاش در سرکوب مردم خودش. اما سقوط رژیم نمیتواند از بیرون صورت گیرد. ما همچنان به مقاومت، تظاهرات، اعتصابات و فرسایش ساختار قدرت از درون نیاز داریم. حتی اعضای فعلی حکومت نیز باید بخشی از راهحل باشند.
دی ولت: شما در گفتوگو با نشریه پولیتیکو گفتید که بیش از ۵۰ هزار نفر از طریق پلتفرمهای اینترنتی شما بهعنوان ریزشیهای حکومت تماس گرفتهاند. آیا در میان آنها مقامهای بلندپایه، مثلاً از روحانیت یا سپاه پاسداران هم هستند؟
شاهزاده پهلوی: نشانههایی وجود دارد که افراد بسیار مهمی از درون حکومت در میان آنها هستند. اما ما هنوز باید این را راستیآزمایی کنیم. ممکن است حکومت بخواهد با ماموران نفوذی ما را فریب دهد. با این حال، نشانههای اولیه بسیار امیدوارکنندهاند. آنچه هنوز کم داریم، شرایط بینالمللی مناسب است.
روزنامه دی ولت: دولتهای خارجی چگونه میتوانند روند تغییر را تسریع کنند؟
شاهزاده پهلوی: یکی از اقدامات موثر میتواند قرار دادن نام سپاه پاسداران در فهرست سازمانهای تروریستی از سوی اتحادیه اروپا باشد. بسیاری از دولتهای اروپایی هنوز مردد هستند و به سیاست مماشات ادامه میدهند، به این امید که این حکومت تغییر کند. آنها همچنین نگران جان زندانیان اروپایی در ایران هستند.
در گفتوگوهای خصوصی، بسیاری از نمایندگان اروپایی اعتراف میکنند که اتحادیه اروپا گروگان این گروگانها شده است. اما هرگونه امتیاز دادن، عمر این حکومت را طولانیتر میکند. بههرحال من این برداشت را دارم که دولت جدید آلمان نسبت به دولت قبلی واقعبینانهتر به رژیم نگاه میکند. آلمانیها بالاخره عینک خوشبینی را کنار گذاشتهاند.
روزنامه دی ولت: روز جمعه، نمایندگان آلمان، فرانسه و بریتانیا با مقامهای جمهوری اسلامی دیدار کردند تا مذاکرات هستهای را احیا کنند. نظر شما درباره این تلاشها چیست؟
شاهزاده پهلوی: تلاش برای بازداشتن جمهوری اسلامی از دستیابی به سلاح هستهای از راه مذاکره شکست خورده است. بهجای امید بستن به «عقلانیت ملاها»، اروپاییها باید مکانیسم «بازگشت خودکار تحریمها» (Snapback) را فعال کنند – یعنی بازگرداندن تحریمهای جامع علیه ایران، همانگونه که تا پیش از سال ۲۰۱۵ برقرار بود.
حکومت بهروشنی نشان داده که قصد ندارد از غنیسازی بالقوه خطرناک اورانیوم در داخل کشور صرفنظر کند. برعکس، آنها میخواهند این فعالیتها را گسترش دهند. حکومت فقط وقت میخرد تا به بمب نزدیکتر شود. مکانیسم ماشه میتواند تهران را از این مسیر باز دارد و در عین حال، به اپوزیسیون در ایران فرصتی واقعی برای تغییر حکومت بدهد.
روزنامه دی ولت: شما با حملات هوایی اسرائیل به ایران ابراز همدلی کردهاید. در حال حاضر، اسرائیل تهدید کرده که در صورت عدم همکاری جمهوری اسلامی در مذاکرات هستهای، دوباره حمله خواهد کرد. آیا از حمله هوایی دیگر هم حمایت میکنید؟
شاهزاده پهلوی: اینکه کار به حمله کشید، نتیجه مستقیم دیپلماسی بیش از حد مماشاتگرایانه غرب بود. اما این بدان معنا نیست که باید فوراً از دیپلماسی شکستخورده به گزینه نظامی روی آورد. یک گزینه سوم هم وجود دارد: مردم ایران. اجازه دهید مردم ایران خودشان تغییر را رقم بزنند و آزاد شوند! مردم ایران آماده تغییر هستند. اما آیا جهان واقعاً از آنها حمایت کرده است؟ اکنون که حکومت بهشدت تضعیف شده، یک فرصت تاریخی بینظیر پیش آمده است. باید از این لحظه استفاده کرد.
روزنامه دی ولت: غرب تاکنون از حمایت مستقیم از اپوزیسیون جهوری اسلامی خودداری کرده، چون نگران بوده این کار اعتبار اپوزیسیون را خدشهدار کند.
شاهزاده پهلوی: اما شما از نلسون ماندلا هم حمایت کردید! یا از اتحادیه همبستگی در لهستان کمونیستی، یا جنبشهای آزادیخواهانه در آمریکای لاتین! در همه این موارد، کمک خارجی تعیینکننده بوده. چرا ایران باید استثنا باشد؟ ببینید مردم در ایران روی پلاکاردهایشان چه نوشتهاند: «مرگ بر دیکتاتور!» آن هم به انگلیسی یا فرانسوی. نه برای تمرین زبان، بلکه این یک پیام مستقیم به جهان آزاد است. مردم ایران میخواهند غرب بالاخره دست به عمل بزند.
روزنامه دی ولت: ما باید چه کنیم؟
پهلوی: دادن توصیه به دولتهای خارجی همیشه کاری حساس است. ما خواهان مداخله مستقیم نیستیم. ما صدقه نمیخواهیم. اما دو عنصر برای فروپاشی جمهوری اسلامی حیاتیاند:
یکی، دسترسی آزاد به اینترنت است تا مردم بتوانند اطلاعات کسب کنند و اپوزیسیون بتواند هماهنگ شود. برای این کار، ایران به پراکسیهایی نیاز دارد که بتوان از طریق آنها فیلترینگ و نظارت حکومت را دور زد. مردم ایران همچنین به اینترنت ماهوارهای بهتر نیاز دارند.
عنصر دوم، پول است. برای نمونه، اعتصابها باید تامین مالی شوند. همانطور که میدانید، بهخاطر تحریمهای فعلی، ارسال پول به ایران بسیار دشوار شده است. کمک بزرگی خواهد بود اگر تحریمهای مالی بهگونهای تعدیل شوند که خانوادههای کارگران اعتصابی یا زندانیان سیاسی بتوانند از خارج حمایت شوند.
