اکونومیست: جمهوری اسلامی پس از شکست، میان بمب، تسلیم یا فروپاشی یکی را باید برگزیند
نشریه اکونومیست در تحلیلی تازه هشدار داد جمهوری اسلامی ایران پس از حملات اسرائیل، در نقطهای حساس و پرمخاطره قرار گرفته است؛ نقطهای که میتواند آینده سیاسی، امنیتی و بینالمللی جمهوری اسلامی را رقم بزند.
این نشریه مینویسد اگر حکومت ایران در مسیر ساخت بمب هستهای گام بردارد و این موضوع فاش شود، با انزوای شدید جهانی و احتمال تکرار حملات خارجی روبهرو خواهد شد. در عین حال، چنین اقدامی میتواند خشم مردمی را برانگیزد که سالهاست زیر بار فشار اقتصادی، سرکوب سیاسی و سوءمدیریت زندگی میکنند.
اکونومیست همچنین از تغییر موازنه قدرت درون جمهوری اسلامی خبر داده و مینویسد با افزایش بحرانهای اخیر و سن بالای علی خامنهای، قدرت به تدریج به شورایی از فرماندهان سپاه پاسداران منتقل شده و ایران اکنون در وضعیت «حکومت نظامی غیررسمی» بهسر میبرد. بهنوشته این نشریه، فرماندهان سپاه که بهتدریج جای روحانیون را گرفتهاند، ممکن است به این نتیجه برسند که ادامه نبرد ایدئولوژیک با آمریکا و اسرائیل نهتنها بینتیجه است، بلکه امنیت و آینده خود آنان را نیز به خطر میاندازد.
اکونومیست در پایان مینویسد اگر دونالد ترامپ میخواهد قمار نظامی خود علیه ایران را به نتیجه برساند، باید وارد مسیر دشوار دیپلماسی و بازسازی نظم منطقهای شود؛ مسیری که بدون تغییر رفتار تهران، با موانع جدی روبهرو خواهد بود.
معمر الاریانی، وزیر اطلاعرسانی دولت قانونی یمن هشدار داد که جمهوری اسلامی ایران در حال انتقال بخشهایی از صنایع نظامی خود، از جمله تولید موشک و پهپاد، به مناطق تحت کنترل حوثیها در شمال یمن است.
به گفته الاریانی، شباهت حملات موشکی اخیر سپاه پاسداران با عملیات حوثیها در دریای سرخ و بابالمندب، نشاندهنده نقش مستقیم ایران در هدایت این حملات از داخل یمن است.
الاریانی تاکید کرد که تهران قصد دارد با ایجاد تاسیسات موشکی در استانهای صعده، حجه و حومه صنعا، یمن را به پایگاهی عملیاتی برای برنامههای تسلیحاتی ممنوعه تبدیل کند. او از جامعه جهانی خواست با تهدیدهای فزاینده ایران و نیروهای نیابتیاش، از جمله حوثیها، با رویکردی قاطع برخورد کند.
در ساعات پایانی جمعه ۶ تیر و بامداد شنبه ۷ تیر، گزارشهایی از شنیده شدن صدای انفجار و فعالشدن پدافندهای هوایی در مناطق مختلف اطراف تهران منتشر شد. مناطقی چون کرج، اسلامشهر، بیدگنه، ملارد و پرند از جمله نقاطی هستند که صدای انفجار یا شلیک سامانههای دفاعی در آنها گزارش شده است.
در حالیکه هنوز منابع رسمی در ایران درباره منشا این صداها توضیحی ندادهاند، مشخص نیست که این اصوات ناشی از عملیات پدافندی بوده یا انفجارهایی در سطح زمین رخ داده است.
سنای ایالات متحده روز جمعه ۶ تیر ماه طرح دموکراتها برای الزام رئیسجمهوری دونالد ترامپ به دریافت مجوز کنگره پیش از هر اقدام نظامی جدید علیه ایران را رد کرد.
این رأیگیری تنها چند ساعت پس از آن برگزار شد که ترامپ تهدید کرد ممکن است حملات بیشتری علیه تاسیسات هستهای در ایران انجام دهد.
این قطعنامه با ۵۳ رای مخالف در برابر ۴۷ رای موافق رد شد. رأیگیری عمدتاً حزبی بود، اگرچه جان فترمن، سناتور دموکرات پنسیلوانیا به همراه جمهوریخواهان رای مخالف داد و رند پال، سناتور جمهوریخواه کنتاکی با دموکراتها همراه شد و به نفع محدود سازی اختیارات جنگی ترامپ رای داد.
تیم کین، سناتور دموکرات و طراح اصلی این طرح، در سخنرانی پیش از رأیگیری گفت: «قانون اساسی آمریکا بهصراحت تأکید کرده که تنها کنگره میتواند اعلام جنگ کند و هر اقدام خصمانه علیه ایران باید با مجوز مشخصی تصویب شود. اگر معتقدید رئیسجمهوری باید پیش از آغاز جنگ با ایران به کنگره مراجعه کند، باید از این طرح حمایت کنید.»
در مقابل، بیل هاگرتی، سناتور جمهوریخواه ایالت تنسی که پیشتر سفیر آمریکا در ژاپن بود، بهشدت با این تلاش مخالفت کرد و گفت: «ما نباید دست رئیسجمهوری را در میانه بحران ببندیم. اگر در لحظهای که جان انسانها در خطر است رئیسجمهوری نتواند تصمیم بگیرد، امنیت کشور را به خطر انداختهایم.»
این رأیگیری در حالی برگزار شد که ترامپ روز جمعه بهشدت از علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی ایران انتقاد کرد، تصمیم به لغو تحریمها را کنار گذاشت و اعلام کرد اگر سطح غنیسازی اورانیوم ایران افزایش یابد، حملات بیشتری را در نظر خواهد گرفت.
طی دو روز گذشته، مقامات ارشد امنیت ملی آمریکا جلسات محرمانهای را برای اعضای سنا و مجلس نمایندگان برگزار کردند. به گفته منابع، بسیاری از دموکراتها پس از این جلسات تاکید کردند قانع نشدهاند که تاسیسات هستهای در ایران «کاملاً نابود شده باشد»؛ ادعایی که ترامپ بلافاصله پس از عملیات مطرح کرده بود.
مخالفان این قطعنامه تاکید داشتند که حمله اخیر به خاک ایران عملیاتی محدود و یکباره بوده و در چارچوب اختیارات قانونی رئیسجمهوری انجام شده است.
زمینه طرح و مخالفتها سناتور کین پیشتر در دوره اول ریاستجمهوری ترامپ، در سال ۲۰۲۰، طرح مشابهی ارائه کرده بود که با حمایت برخی جمهوریخواهان در هر دو مجلس تصویب شد اما آراء کافی برای عبور از وتوی ترامپ نداشت.
این بار نیز، برای لازمالاجرا شدن این طرح، علاوه بر تصویب سنا نیاز بود مجلس نمایندگان هم آن را تایید کند. اما مایک جانسون، رئیس مجلس نمایندگان و متحد نزدیک ترامپ، این هفته گفته بود «زمان مناسبی برای چنین اقدامی نیست.»
ترامپ روز جمعه تاکید کرد هرگونه تردید درباره عمق خسارات وارده به برنامه هستهای ایران را رد میکند و ایران همچنان مدعی است برنامهاش صرفاً صلحآمیز است.
این رأیگیری نشان میدهد کنگره در شرایطی که احتمال تشدید تنش نظامی با حکومت ایران وجود دارد، همچنان در بازگرداندن اختیارات جنگی به کنگره با چالشهای جدی روبهرو است.
روزنامه کیهان، زیرنظر نماینده خامنهای، با اشاره به تواناییهای موشکی جمهوری اسلامی، خواستار گام نهایی وزارت دفاع برای توسعه موشکهای قارهپیما (ICBM) با برد حداقل ۱۲ هزار کیلومتر شد؛ موشکهایی که به گفته این روزنامه، میتوانند مراکز تهدیدکننده در خاک آمریکا را هدف قرار دهند.
در این گزارش، کیهان موفقیت «موتور سوخت جامد سلمان» در ماهوارهبرهای سری قائم را نشانهای از آمادگی تکنولوژیک ایران برای ساخت موشکهای قارهپیما دانسته و هشدار داده است که «حمله مستقیم آمریکا به خاک ایران، بازی خطرناکی است که کمترین هزینه آن، نگرانی دائمی از اصابت موشکهای ایران به خاک آمریکا خواهد بود.»
این روزنامه همچنین مدعی شد که دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، از «احتمال بستهشدن تنگه هرمز» توسط ایران بهشدت هراسان بوده، زیرا چنین اقدامی میتوانست قیمت نفت را بالا ببرد و جایگاه سیاسی او را در آمریکا تضعیف کند. کیهان در پایان با تاکید بر استدلالهای بازدارندگی، نوشت: «برای ایران بسیار منطقی است که سلاح هستهای داشته باشد.»
اولی هاینونن، معاون پیشین مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی در مصاحبه با پادکست ایراناینترناشنال - Eye for Iran - هشدار داد تا زمانی که آژانس مکان این مواد را تایید نکند، خطر جدی باقی خواهد ماند.
در حالیکه آمریکا و اسرائیل مدعیاند حملات اخیرشان برنامه هستهای ایران را «برای سالها» عقب رانده، یک مقام پیشین آژانس بینالمللی انرژی اتمی هشدار داده است که ایران همچنان میتواند به سلاح هستهای دست یابد، زیرا حدود ۴۰۰ کیلوگرم (بیش از ۹۰۰ پوند) اورانیوم با غنای ۶۰ درصد همچنان مفقود است و محل نگهداری آن نامعلوم باقی مانده است.
اولی هاینونن، معاون پیشین مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی در این مصاحبه گفت: «نباید آرام گرفت، چون همین مقدار مواد اگر تا ۹۰ درصد غنی شود، برای تولید ۱۰ بمب اتمی کافی است. در نگاه کلان، بله، آقای ترامپ درست میگوید، اما باید این هشدار را اضافه کرد که کار هنوز تمام نشده است.»
ترامپ بامداد یکشنبه (به وقت تهران) دستور شلیک ۷۵ بمب هدایتشونده دقیق (از جمله بمبهای سنگرشکن) و بیش از ۲۴ موشک تاماهاوک علیه فردو و دو سایت هستهای دیگر ایران را صادر کرد.
تصاویر ماهوارهای نشان داد این حملات تاسیسات فردو را بهشدت تخریب کرده و احتمالاً سانتریفیوژهای غنیسازی موجود را نابود کرده است.
گزارشهایی از مشاهده کامیونهایی در روزهای قبل از حمله در اطراف فردو منتشر شد که گمانهزنیها درباره انتقال ذخایر اورانیوم توسط تهران را تقویت کرد.
مقامهای اطلاعاتی آمریکا و اسرائیل در همان زمان از این تحرکات آگاه بودند اما برای ردیابی کامیونها و منتظر ماندن برای دستور نهایی ترامپ، اقدامی نکردند.
هرچند ترامپ این عملیات را «موفقیتی کامل» توصیف کرد و به اطلاعات اسرائیل استناد کرد که میگفت برنامه هستهای جمهوری اسلامی ایران «سالها به عقب رانده شده»، اما مقامهای آمریکایی تأکید کردند یافتههای اولیه نشان میدهد این تاخیر شاید فقط «چند ماهه» باشد.
پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، از این حملات بهشدت دفاع کرد و آن را «موفقیتی قاطع» خواند و رسانهها را به «ذوقزدگی از شکست ترامپ» متهم کرد.
او خطاب به خبرنگاران در پنتاگون گفت: «چون از ته دل و در ژنهایتان میخواهید ترامپ موفق نباشد، باید علیه تأثیر این حملات تبلیغ کنید و آرزو داشته باشید شاید کارآمد نبوده باشند.»
هایونن هشدار داد حتی با وجود آسیب به تاسیسات اصلی غنیسازی، خطر پابرجاست. او گفت: «یک سایت کوچک و پنهانی میتواند همین اورانیوم را ظرف چند روز به مواد تسلیحاتی تبدیل کند. چنین تاسیساتی فقط حدود ۱۰۰۰ سانتریفیوژ نیاز دارد و شبیه یک کارگاه معمولی است، نه ساختمانی عظیم که بتوان راحت شناساییاش کرد.»
هایونن که بین ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۰ رئیس بخش پادمانهای آژانس بود، افزود: «این تاریخچه پنهانکاری ایران باید ما را محتاط کند. ایران از اوایل دهه ۹۰ میلادی بهطور مخفیانه روی فلز اورانیوم کار میکرد و هرگز به آژانس گزارش نداد تا اینکه بعدها کشف شد.»
او گفت حتی پس از حملات به فردو، نطنز و اصفهان، سؤال این است که «تکلیف بقیه فرآیند تسلیحاتی چه میشود؟» ایران همچنان باید اورانیوم را ماشینکاری کند تا به شکل مناسب برای سلاح برسد و این کار فقط حدود یک ماه زمان میبرد.
او اضافه کرد حضور مهندسان و تکنسینهای کارآزموده هم در این معادله حیاتی است: «اگر این نیروها هنوز در دسترس باشند، این سناریو اساساً ممکن است.»
هایونن تاکید کرد اکنون آژانس باید دسترسی کامل به ایران داشته باشد تا مکان و وضعیت اورانیوم را راستیآزمایی کند: «هیچ ابزار جادوییای وجود ندارد که پرواز کنید و بگویید مواد اینجاست. اگر ایران چیزی برای پنهانکردن ندارد، چرا همکاری نمیکند؟ اگر این برنامه صرفاً غیرنظامی است، چرا اجازه نمیدهد آژانس کارش را انجام دهد؟»
او در پایان گفت: «این یک آزمون راستگویی است. چون اگر واقعاً برنامه صلحآمیز است، دلیلی برای مقاومت در برابر شفافیت وجود ندارد.»
تا زمانی که خلافش ثابت نشود، جهان باید این تهدید را جدی بگیرد.
متن انگلیسی را اینجا بخوانید و فیلم کامل مصاحبه به انگلیسی را هم اینجا تماشا کنید.
