روزنامه واشینگتنپست در گزارشی با طرح این پرسش که چرا شبهنظامیان وابسته به جمهوری اسلامی در جریان درگیری دوازدهروزه میان حکومت ایران و اسرائیل سکوت کردند، نوشت: نقش پررنگ این گروهها در سیاست و اقتصاد عراق از دلایل اصلی بیمیلی آنها برای ورود به جنگ بوده است.
این روزنامه چهارشنبه چهارم تیر در گزارشی تحلیلی به در همتنیدگی منافع جمهوری اسلامی با آمریکا در عراق اشاره کرد و نوشت در حالی که گروههای نیابتی ساخته جمهوری اسلامی میتوانستند اهداف ایالات متحده در عراق را هدف بگیرند، سکوتی معنادار پیشه کردند.
واشینگتنپست با اشاره به اینکه دولت عراق بودجهای بالغ بر سه میلیارد و ۵۰۰ هزار دلار برای پرداخت دستمزد و تامین نیازهای این گروهها در نظر گرفته است، نوشت: «این گروهها میدانند که اگر موقعیتشان تضعیف شود، این بودجه در معرض خطر قرار خواهد گرفت.»
در ادامه این گزارش آمده است: «گروههای نیابتی حامی [حکومت] ایران اکنون از این کشور مستقل و به بازیگران کلیدی در حکومت عراق تبدیل شدهاند، میلیاردها دلار از بودجه دولت نصیبشان میشود، شبکههای تجاری گستردهای را اداره میکنند و نفوذ سیاسی بیسابقهای دارند.»
لاهیب هیگل، تحلیلگر ارشد گروه بینالمللی بحران برای عراق، میگوید: «این گروهها از طریق فعالیتهای تجاری و همینطور با نفوذ سیاسی در بخشهای مختلفی از دولت عراق ریشه دواندهاند. چرا باید حاضر شوند این موقعیت را از دست بدهند؟»
البته او هشدار میدهد که افزایش تنشها ممکن است در نهایت سبب شود که این گروهها به خشونت متوسل شوند، اما «تا جایی که بتوانند، در سکوت خواهند ماند.»
حذف پدرخواندهها و از دست رفتن امکان کنترل گروههای نیابتی
شبهنظامیان عراق در میان تمام گروههای نیابتی وابسته به جمهوری اسلامی در منطقه تنها گروهی به شمار میآیند که تجربه درگیری مستقیم با آمریکا را دارند.
این گروهها پس از کشته شدن قاسم سلیمانی و المهندس در حمله پهپادی آمریکا بهمرور تغییر کردند و از نهادهایی صرفا نظامی و کاملا وابسته به جمهوری اسلامی به نهادهایی با استقلال عملیاتی تبدیل شدند.
سجاد جیاد، تحلیلگر موسسه سنچری اینترنشنال مستقر در نیویورک، به واشینگتنپست میگوید: «ترور سلیمانی و المهندس، مهمترین اهرمهای کلیدی کنترل جمهوری اسلامی بر این گروهها را از میان برداشت. نبودن یک چهره پدرخواندهوار باعث شد این گروهها مسیر مستقلتری را در پیش بگیرند.»
به نوشته واشینگتنپست، این گروهها اکنون در تار و پود حاکمیت عراق نفوذ دارند و به قدرتهای اقتصادی و بازوهای اجرایی نظام سیاسی تبدیل شدهاند.
کتائب حزبالله به هشداری بسنده کرد
واشینگتنپست در بخشی از این گزارش عملکرد کتائب حزبالله، یکی از فعالترین بازوهای شبهنظامی جمهوری اسلامی در منطقه، حین درگیریهای اخیر را مرور کرده و نوشته است: «پس از عبور بمبافکنهای آمریکا از آسمان عراق برای حمله به زیرساختهای هستهای در ایران، گروه کتائب حزبالله در بیانیهای محتاطانه، تنها بر ناتوانی عراق در کنترل حریم هواییاش تأکید کرد و هشدار داد که این ناتوانی، کشور را آسیبپذیر کرده است.»
در این بیانیه آمده بود: «نیروهای آمریکایی مستقر در عراق راه را برای این تجاوز هموار کردند، چرا که کنترل آسمان عراق در دست آنهاست. اگر خواهان آن هستیم که عراق به میدان نبرد تبدیل نشود، پس باید نقش نیروهای خارجی را در خاک و آسمان خود مهار کنیم.»
به گفته لاهیب هیگل، این واکنشهای از سر احتیاط از بیمیلی این گروهها برای درگیری شدن در جنگی حکایت دارد که مشابه آن، حزبالله را در لبنان فلج کرده است.
او به واشینگتنپست میگوید: «هرقدر هم که در ظاهر از ایران حمایت کنند، شکافها محسوساند؛ شکافهایی که از زمان ترور سلیمانی پدید آمد و پس از حمله هفتم اکتبر به اسرائیل عمیقتر شد.»
جمهوری اسلامی عراق را امن میخواهد
نکته کلیدی دیگری که در این گزارش مورد بررسی قرار گرفته، سود جمهوری اسلامی از ثبات و امنیت در عراق است.
یک مقام ارشد عراقی که نخواست نامش فاش شود، به واشینگتنپست گفت: «جمهوری اسلامی میخواهد عراق از این درگیریها دور بماند، چون ثبات عراق برای امنیت ملی و اقتصاد ایران اهمیت حیاتی دارد.»
در شرایطی که کشورهای غربی تلاش کردهاند حکومت ایران را با تحریمها منزوی کنند، عراق به شاهرگ حیاتی اقتصادی ایران تبدیل شده است.
بر اساس یافتههای پژوهشگران اندیشکده چتمهاوس، عراق نهتنها شریک تجاری مهمی برای ایران محسوب میشود، بلکه از معدود راههای دسترسی این کشور به اقتصاد جهانی است؛ جمهوری اسلامی از صرافیهای عراقی برای انتقال پول و از بنادر عراق برای تغییر برند محمولههای نفتی تحریمی استفاده میکند.
سجاد جیاد معتقد است که نیروهای مسلح وابسته به حکومت ایران در حال حاضر در حاشیه خواهند ماند: «شاید ایران این نیروها را بهعنوان گزینهای برای مراحل بعدی حفظ کرده باشد. بهنظر میرسد ایران نمیخواهد همه برگهای خود را یکباره بازی کند.»
مقام ارشد عراقی نیز تحلیل مشابهی دارد: «این گروهها، آخرین برگ ایران هستند.»
یک مقام رسمی در گروه عصائب اهل الحق – یکی دیگر از گروههای حامی حکومت ایران که نقشی در دولت عراق نیز دارد – در گفتوگویی اعلام کرد که جناحهای مسلح «در حالت آمادهباش و انتظار هوشیارانه» به سر میبرند. او گفت: «ما نمیخواهیم وارد جنگ شویم، اگرچه جناحهای مقاومت آماده پاسخگویی هستند ... اما این موضوع به روند تحولات و تأثیر آن بر عراق بستگی دارد.»
خبرگزاری آسوشیتدپرس در گزارشی به نقل از کارشناسان امنیت آنلاین نوشت که هرچند حملههای فزاینده هکرهای مورد حمایت جمهوری اسلامی موجب اختلال گسترده در زیرساختهای حیاتی یا اقتصاد ایالات متحده نشده، اما در صورت فروپاشی آتشبس اوضاع ممکن است بهسرعت تغییر کند.
این گزارش که روز چهارشنبه چهارم تیر منتشر شد، درباره احتمال به راه افتادن جنگ دیجیتال علیه آمریکا از سوی گروههای هکری مستقلِ حامی جمهوری اسلامی هشدار داده است.
به گفته آرنی بلینی، کارآفرین و سرمایهگذار حوزه فناوری حملات آمریکا حتی ممکن است ایران، روسیه، چین و کُره شمالی را به سرمایهگذاری بیشتر در جنگهای سایبری ترغیب کند.
او با اشاره به اینکه عملیات هکری بهمراتب ارزانتر از جنگ با گلوله، هواپیماهای نظامی و تسلیحات هستهای هستند، میگوید: «آمریکا شاید از نظر نظامی برتر باشد، اما وابستگی شدیدش به فناوری دیجیتال، نقطهضعفی جدی به شمار میرود.»
دو گروه هکری حامی فلسطینیها اعلام کردهاند که پس از حملات هوایی آمریکا به تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی، بیش از دوازده شرکت هواپیمایی، بانک و شرکت نفتی را هدف قرار دادهاند.
بر اساس گزارش شرکت اینتلیجنس گروپ که فعالیت این گروهها را رصد میکند، هکرها در پیامهایی در تلگرام جزئیات حملاتشان را منتشر کرده و دیگر هکرها را به انجام عملیات مشابه فراخواندهاند.
یکی از این گروهها به نام میستریِس تیم روز دوشنبه دوم تیر «افزایش حملات» خود را اعلام کرد.
در حال حاضر مقامهای دولت فدرال آمریکا اعلام کردهاند که برای مقابله با تلاشهای فزاینده هکرها برای نفوذ به شبکههای آمریکا در حالت آمادهباش هستند.
آژانس امنیت سایبری و زیرساختهای حیاتی آمریکا (CISA) روز سهشنبه سوم تیر به تمام سازمانهایی که زیرساختهای حیاتی مانند شبکههای آبرسانی، خطوط لوله یا نیروگاهها را اداره میکنند اعلام کرد که کاملا هوشیار باشند.
به نقل از آسوشیتدپرس، همه گروههای هکری مشارکتکننده در این حملات با نهادهای نظامی یا اطلاعاتی جمهوری اسلامی همکاری ندارند و تعدادی از آنها کاملا مستقل عمل میکنند.
شرکت امنیت آنلاین تراستوِیو تا کنون بیش از ۶۰ گروه هکری حامی جمهوری اسلامی را شناسایی کرده است.
احتمال تغییر دستور کار گروههای هکری حامی جمهوری اسلامی
جمهوری اسلامی و همپیمانان او بهویژه روسیه در سالهای گذشته برای اثرگذاری بر سیاست داخلی آمریکا و ضربه زدن به اسرائیل از طریق حملههای هکری تلاش کردهاند.
پس از حمله هفتم اکتبر حماس به اسرائیل، گروهی از این هکرها توانستند با نفوذ به یکی از اپلیکیشنهای هشدار اضطراری در اسرائیل، پیامهای هشدار حمله جعلی به آنها بفرستند.
طی سالهای ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۳ مجموعه حملههایی تحت عنوان عملیات ابابیل به وبسایتهای بیش از ۴۰ بانک آمریکایی از جمله بانک آمریکا، چِیس، ولز فارگو و جِیپیمورگان انجام شد که اختلال موقت در خدمات بانکی آنلاین را به دنبال داشت.
گروهی به نام جنگجویان عزالدین قسام این عملیات را اجرا کرد. تحلیلگران این کارزار هکری را وابسته به جمهوری اسلامی ارزیابی کردند.
گروههایی مانند چارمینگ کیتِن، فوسفورِس و اِیپیتی۳۳ که گفته میشود با نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی در ارتباط هستند، بارها زیرساختهای حیاتی آمریکا را هدف قرار دادهاند. در برخی موارد، این حملات با هدف جاسوسی سایبری و سرقت اطلاعات طبقهبندیشده انجام شدهاند و در مواردی دیگر، هدف ایجاد اختلال در عملکرد نهادها یا ترساندن افکار عمومی بوده است.
جیک ویلیامز، کارشناس پیشین آژانس امنیت ملی آمریکا (NSA) و معاون پژوهش و توسعه در شرکت هانتر استراتژی به آسوشیتدپرس میگوید: «اکنون احتمال زیادی وجود دارد منابع محدود جمهوری اسلامی برای جمعآوری اطلاعات برای درک اقدامهای بعدی اسرائیل یا آمریکا صرف شوند، نه برای تخریب زیرساختهای تجاری ایالات متحده یا ترساندن شهروندان.»
آیا آمریکا در برابر هکرهای وابسته به ایران آسیبپذیر است؟
تهدید زیرساختهای آنلاین ایالات متحده از سوی جمهوری اسلامی در حالی شدت گرفته که به دستور دونالد ترامپ، رئیسجمهوری ایالات متحده، برخی برنامههای امنیت سایبری و بودجههای مرتبط با دفاع دیجیتال کاهش یافته است.
آژانس امنیت سایبری و زیرساختی (CISA) گروهی از کارمندان امنیت انتخابات را به مرخصی اجباری فرستاده و میلیونها دلار از بودجه برنامههای امنیت سایبری برای انتخابات محلی و ایالتی را حذف کرده است.
سازمانهای اطلاعاتی از جمله سیا، آژانس امنیت ملی و دیگر نهادها نیز با کاهش نیروی انسانی مواجه شدهاند.
زیو مادور، معاون تحقیقات امنیتی در شرکت اسپایدر لِبز که در اسرائیل مستقر است میگوید: «درگیری میان ایران و اسرائیل نشان داد که سرمایهگذاری در حوزه دفاع و تهاجم سایبری چقدر حیاتی است. حملات اسرائیل به دانشمندان هستهای ایران و رهگیری اهداف نیازمند تجسس سایبری پیچیدهای بود.»
بلینی هم در این باره میگوید: «گسترش توان سایبری آمریکا نیازمند سرمایهگذاری نهتنها در فناوری، بلکه در آموزش عمومی است تا اطمینان حاصل شود که دستگاهها و شبکهها بهدرستی محافظت میشوند.»
بلینی جنگ سایبری را رقابتی بیپایان و فرسایشی توصیف میکند: «این رقابتْ ابدی است و هرگز به پایان نمیرسد.»
ارزیابیهای اولیه سازمان اطلاعات دفاعی ایالات متحده (دیآیای) نشان داده بودند حملات آمریکا ممکن است برنامه هستهای جمهوری اسلامی را تنها چند ماه به تاخیر انداخته باشد که این برآورد از موضع دولت ترامپ مبنی بر اختلال بلندمدت در این برنامه فاصله دارد.
رییسجمهوری آمریکا و مقامهای ارشد دولتش، این نتیجهگیری را رد کردهاند.
رییسجمهوری آمریکا در نشست مطبوعاتی اجلاس سران کشورهای عضو ناتو در لاهه گفت: «فکر نمیکنم ایران دیگر سراغ برنامه هستهای برود. اگر هم برود، رییسجمهور دیگری جای من خواهد بود که رسیدگی خواهد کرد.»
او تاکید کرد: «اطلاعات پس از حملات نشان میدهد برنامه هستهای ایران کاملا نابود شده است.»
ترامپ پیش از این اظهارات نیز در نشستی خبری در حاشیه اجلاس ناتو به خبرنگاران گفت: «این [ارزیابی دیآیای] حرفی ساختگی است. اگر خودتان سند را بخوانید، در آن نوشته شده که خسارت میتوانسته بسیار شدید باشد. ولی آن را انتخاب نکردید. نوشته شده بود ممکن است خسارت محدود یا بسیار شدید باشد. شما تصمیم گرفتید آن را نگویید، چون گزارش خیلی زود پس از حمله منتشر شد.»
او ادامه داد: «ما بعد از آن اطلاعات بیشتری جمعآوری کردیم و با کسانی که محل را دیدهاند صحبت کردیم. آن مکان نابود شده و ما فکر میکنیم همه زیرساختهای هستهای آنجا از بین رفتهاند.»
ترامپ گفت که اسرائیل مامورانی را به سایتهای هستهای بمبارانشده در ایران فرستاده تا نابودی کامل آنها را تایید کنند: «تا جایی که من اطلاع دارم، اسرائیل در حال تهیه گزارشی درباره این موضوع است. به من گفته شده که آنها هم اعلام کردهاند نابودی کامل اتفاق افتاده است.»
رییسجمهوری آمریکا افزود: «برنامه هستهای ایران اساسا چند دهه به عقب رانده شده ... برای سالها از بین رفته است.»
کاخ سفید چهارشنبه بیانیهای را از سوی کمیسیون انرژی اتمی اسرائیل در اختیار خبرنگاران قرار داد که در آن آمده بود: «حملات آمریکا به تاسیسات فردو، زیرساختهای حیاتی سایت را نابود کرده و این مرکز غنیسازی را از کار انداخته است.»
این اقدام با شگفتی مواجه شد چرا که دولت اسرائیل هنوز این بیانیه را بهصورت عمومی منتشر نکرده بود.
با این حال، دفتر نخستوزیر بنیامین نتانیاهو یک ساعت بعد، این ارزیابی را به نمایندگی از کمیسیون انرژی اتمی بهطور رسمی منتشر کرد.
در این بیانیه آمده است: «ما ارزیابی میکنیم که حملات آمریکا به تاسیسات هستهای ایران، همراه با حملات اسرائیل به سایر بخشهای نظامی-هستهای این کشور، توانایی ایران برای توسعه سلاح هستهای را برای سالها به عقب رانده است.»
در ادامه بیانیه تاکید شده است: «این دستاورد میتواند بهطور نامحدود حفظ شود، به شرط آنکه ایران به مواد هستهای دسترسی نیابد.»
کارولین لویت، سخنگوی کاخ سفید نیز ارزیابی طبقهبندیشده سازمان اطلاعات دفاعی آمریکا را رد کرد و در پستی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «افشای این ارزیابی ادعایی، تلاشی آشکار برای تضعیف رییسجمهوری ترامپ و بیاعتبار کردن خلبانان شجاعی است که این عملیات بینقص را برای نابودی برنامه هستهای ایران انجام دادند.»
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، سهشنبه به فاکسنیوز گفت که این سازمان هنوز نتوانسته تاثیر کامل حملات را ارزیابی کند زیرا دسترسی به سایتهای مورد هدف ممکن نشده است.
او توضیح داد که نطنز نخستین سایتی بوده که هدف قرار گرفته و «خسارت بسیار جدی» به یکی از سالنهای سانتریفیوژ آن وارد شده است؛ جایی که در آن غنیسازی در حال انجام بوده.
گروسی همچنین گفت که اصفهان نیز آسیب دیده اما تاکید کرد: «هیچکس هنوز وارد سالنها نشده تا میزان خسارت را ارزیابی کند.»
