در جلسهای محرمانه که روز پنجشنبه پنجم تیر ماه در سنای آمریکا برگزار شد، مقامات ارشد امنیتی و نظامی دولت ایالات متحده ارزیابیهایی از حمله اخیر به سه سایت هستهای در ایران ارائه دادند؛ اما برداشت سناتورهای دو حزب اصلی کاملاً متفاوت بود.
جمهوریخواهان این عملیات را «موفقیتآمیز» خواندند، در حالی که دموکراتها با تردید به آن نگریستند و خواستار اطلاعات شفافتر شدند.
متن گزارش را اینجا بخوانید.

در جلسه محرمانه سنای آمریکا در روز پنجشنبه پنجم تیر، مقامات امنیتی و نظامی دولت ارزیابیهایی از حمله به سه سایت هستهای ایران ارائه دادند. جمهوریخواهان این عملیات را موفقیتآمیز دانستند، اما دموکراتها با تردید به آن نگریستند و خواستار توضیحات شفافتری شدند.
این جلسه که ابتدا قرار بود سهشنبه برگزار شود، بعداز ظهر پنجشنبه با حضور جان رتکلیف (رئیس سازمان سیا)، مارکو روبیو (وزیر خارجه)، پیت هگست (وزیر دفاع) و ژنرال دن کین (رئیس ستاد مشترک ارتش) در کنگره تشکیل شد. سناتور تام کاتن، عضو جمهوریخواه، گفت که حمله «ضربهای فاجعهبار» به برنامه هستهای ایران وارد کرده است. سناتور لیندسی گراهام نیز افزود: «هیچکس امشب در آن تاسیسات کار نمیکند. نیازی به حمله دوباره نیست.»
در مقابل، دموکراتها از نبود اطلاعات کافی انتقاد کردند. چاک شومر، رهبر اقلیت دموکرات در سنا، گفت که جلسه «سؤالات بیشتری نسبت به پاسخ ایجاد کرد.»
همزمان، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، در گفتوگو با تلویزیون دولتی ایران، ضمن تایید «آسیب جدی» به تاسیسات هستهای در جریان جنگ ۱۲روزه با اسرائیل، گفت ارزیابی فنی از سوی سازمان انرژی اتمی ایران در حال انجام است. او همچنین تصریح کرد که تهران در حال بررسی امکان از سرگیری مذاکرات با ایالات متحده است، اما هنوز «هیچ توافقی برای گفتوگوی مجدد وجود ندارد.»
پیش از این نیز پیت هگست، وزیر دفاع ایالات متحده، پنجشنبه پنجم تیر در نشستی خبری به جزئیات حمله اخیر آمریکا به تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی پرداخت و از مواضع دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، در این خصوص تمجید کرد: «ترامپ شرایطی مهیا کرد که جنگ به پایان برسد و تجهیزات هستهای [حکومت ایران] نابود شدند.»
او با اشاره به ادامه لفاظیهای مقامهای ارشد جمهوری اسلامی علیه آمریکا و اسرائیل گفت اظهارات تهران مبنی بر تکمیل برنامه هستهای خود «مصرف داخلی» دارد و برای «حفظ آبروی» حکومت مطرح میشود.
هگست بار دیگر بر موفقیتآمیز بودن حمله آمریکا و نابودی تاسیسات اتمی حکومت ایران در جریان این کارزار تاکید کرد و گزارشهای سیانان و نیویورکتایمز درباره ناکام ماندن این عملیات را نادرست خواند.
دن کین، رییس ستاد مشترک نیروهای مسلح آمریکا، نیز پیش از این در نشست خبری در پنتاگون اعلام کرد عملیات «چکش نیمه شب» علیه تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی نتیجه ۱۵ سال مطالعه، نظارت و برنامهریزی بود.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در یک برنامه تلویزیونی با بیان اینکه «مقاومت مردم ایران در جنگ در تاریخ خواهد ماند»، گفت: «شکست اصلا در قاموس ما راه ندارد و این موضوع در ۱۲ روز جنگ اثبات شد.»
عراقچی در پاسخ این سوال که با توجه به بسته بودن آسمان ایران برای رفتن به ژنو چگونه از کشور خارج شده، گفت: «از راه زمینی به ترکیه رفتم و از آنجا با پرواز به ژنو رفتم.»
وزیر خارجه جمهوری اسلامی در صحبتهای خود تایید کرد که میزان خسارت وارد شده به تاسیسات هستهای در ایران «زیاد و جدی» است.
او افزود: «رابطه و همکاری ما با آژانس از این به بعد شکل جدیدی پیدا خواهد کرد البته مجلس راه را کامل نبسته است.»
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، با انتقاد از حمایت صدر اعظم آلمان از اسرائیل، اعلام کرد فردریک مرتس «بیش از پیش خود را در سمت نادرست تاریخ قرار داده است.»
بقایی در این پیام نوشت: «بسیار سخیف است که یک دولتمرد، عمل تجاوزکارانه و نقض فاحش حقوق بینالملل را نادیده بگیرد، چه رسد به اینکه در صدد توجیه چنین جنایتی برآید.»
او با اشاره به شعار تاریخی آلمان پس از جنگ جهانی دوم مبنی بر «هرگز جنگ نباید تکرار شود» (Nie wieder Krieg)، افزود: «وقتی رهبر کشوری با میراث برلین ۱۹۴۵ از این شعار عدول میکند و از تجاوزها، جنایتهای جنگی و نسلکشی حمایت میکند، این بدان معناست که نه تنها از وجدان تاریخ فاصله گرفته، بلکه به وجدان جمعی ملت آلمان بیاحترامی کرده است.»
سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی در پایان هشدار داد: «ایران هیچگاه فراموش نخواهد کرد چه کسانی به رژیم صدام حسین سلاح شیمیایی دادند و آنهایی را که امروز از طرف متجاوز حمایت میکنند، نمیبخشاید.»
ئسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، اعلام کرد ایالات متحده و اسرائیل در پی حملات اخیر به تاسیسات هستهای در ایران، بهصورت مشترک از جمهوری اسلامی خواستهاند که اورانیوم غنیشده خود را تحویل دهد.
کاتز در گفتوگو با شبکه ۱۳ اسرائیل با اشاره به حملات هوایی آمریکا در پایان هفته گذشته گفت: «از ابتدا روشن بود که این حملات زیرساختهای پیرامونی را از کار میاندازد، اما خود مواد هستهای را از بین نمیبرد.» او افزود: «اکنون موضع مشترک آمریکا و اسرائیل این است که به ایران میگویند: باید این مواد را تحویل دهید.»
وزیر دفاع اسرائیل همچنین مدعی شد که ایران در حال حاضر توانایی تولید سلاح هستهای را از دست داده است، چرا که «تاسیسات تبدیل اورانیوم به شکل جامد» نیز در جریان حملات نابود شده است. کاتز این عملیات را بخشی از راهبرد «خنثیسازی توانمندیهای ایران» توصیف کرد.

در جریان حملات ۱۲ روزه اسرائیل به تاسیسات هستهای و مراکز نظامی جمهوری اسلامی در ایران، دمشق بهطرز چشمگیری از هرگونه واکنش یا مانعتراشی علیه عبور جنگندههای اسرائیلی از آسمان سوریه خودداری کرد.
امری که بهگفته کارشناسان، نهتنها ناشی از ضعف نظامی سوریه، بلکه نتیجه یک محاسبه راهبردی از سوی احمد الشرع، رهبر جدید این کشور بوده است.
روزنامه اسرائیلی معاریو روز پنجشنبه به نقل از آمتزیا بارام، استاد دانشگاه حیفا، نوشت که الشرع بنا به دلایل مختلف تصمیم گرفت در این عملیات دخالتی نداشته باشد، چرا که این حملات به تضعیف جدی جمهوری اسلامی و تقویت موقعیت حکومت نوپای او منجر شده است.
بارام در این مصاحبه خاطرنشان کرد: «اگر من جای احمد الشرع بودم، به اطرافیانم میگفتم حتی اگر بتوانم برای نیروی هوایی اسرائیل مشکل ایجاد کنم، تمایلی به این کار ندارم. منافع من در این است که اسرائیل تا میتواند ایران را هدف قرار دهد.» به باور او، هر ضربهای که به جمهوری اسلامی وارد شود، به تضعیف اصلیترین رقیب راهبردی رژیم جدید سوریه منجر میشود.
بارام در ادامه، با اشاره به توانمندی چشمگیر اسرائیل در این عملیات گفت الشرع از این طریق به دو درس مهم دست یافته است: نخست، توانایی اسرائیل در حفظ حضور مداوم هوایی بر فراز ایران، در فاصلهای نزدیک به ۲ هزار کیلومتر، بدون وقفه و مداخله؛ و دوم، قدرت اطلاعاتی اسرائیل که امکان حملات دقیق به مقامات ارشد نظامی جمهوری اسلامی و تاسیسات مهم سپاه پاسداران را فراهم کرد.
بهگفته او، دقت بالای این عملیاتها و هدفگیری مستقیم محل سکونت متخصصان هستهای یا فرماندهان حکومت ایران، به خوبی به رهبران منطقه این پیام را منتقل کرده که اسرائیل توانایی هدف قرار دادن افراد در هر نقطهای را دارد. بارام با لحنی طنزآلود گفت: «تصور میکنم الشرع این نکته را در دفترچهای که در جیب چپ لباس نظامیاش نگه میدارد، یادداشت کرده است.»
تحلیلگر دانشگاه حیفا همچنین تاکید کرد که الشرع حتی بدون ترس از قدرت اسرائیل، دلیلی برای ورود به درگیری نمیبیند، زیرا نه خود را فلسطینی میداند و نه خواهان بازپسگیری بلندیهای جولان است؛ موضوعی که حتی حافظ اسد و بشار اسد نیز از دهه ۱۹۷۰ به بعد عملا از آن چشمپوشی کرده بودند. به همین دلیل، حتی تلاشهای برخی ملیگرایان یا جهادگرایان برای تحریک افکار عمومی سوریه علیه الشرع در این زمینه نیز احتمالا بیثمر خواهد بود.
بارام در بخش دیگری از این گفتوگو خاطرنشان کرد که الشرع بهطور پنهانی از عملکرد اسرائیل قدردان است، زیرا جمهوری اسلامی و متحدانش در منطقه، از جمله حشد الشعبی و حزبالله، دشمنان طبیعی دولت جدید سوریه هستند. بهگفته او، الشرع بهخوبی میداند که ایران بهدنبال براندازی دولت او و بازگرداندن سوریه به مدار نفوذ تهران است، و اکنون این هدف برای جمهوری اسلامی بهمراتب دشوارتر شده است.
این استاد دانشگاه حیفا همچنین به سکوت معنادار حزبالله و شبهنظامیان عراقی در طول ۱۲ روز جنگ اشاره کرد و گفت: «با اینکه حکومت ایران، حزبالله را دقیقا برای چنین روزی ساخته بود، اما هیچکدام از این نیروها وارد عمل نشدند. الشرع احتمالا بابت این موضوع نیز در دل از اسرائیل سپاسگزار است.»
بهباور بارام، این تحولات به احمد الشرع امکان میدهد تا با اتکا به دستاوردهای عملیات اسرائیل، هم ثبات نسبی در مرز با اسرائیل را حفظ کند و هم پایگاه اجتماعی خود را، بهویژه در میان سنیهای جهادگرا که همچنان بخشی از بدنه اجتماعی رژیم جدید هستند، تقویت کند.
در مجموع، بهنظر میرسد عملیات نظامی اسرائیل علیه حکومت ایران، فراتر از هدف قرار دادن هسته سخت برنامه هستهای و موشکی جمهوری اسلامی، به تحولی ژئوپلیتیک در معادلات منطقهای منجر شده است؛ تغییری که نهتنها به تقویت رژیم نوپای دمشق کمک کرده، بلکه نوعی همکاری غیرمستقیم میان اسرائیل و حکومت الشرع را نیز ممکن ساخته است. این تحولات میتواند در سالهای پیش رو تأثیری ماندگار بر موازنه قدرت در خاورمیانه بگذارد. گفتنی است تنها متحد منطقهای جمهوری اسلامی که از این جنگ ۱۲روزه بیتأثیر ماند، گروه حوثیهای یمن بود.





