امید معماریان: قطعا در روزهای آینده شاهد افزایش تنش‌ها خواهیم بود

امیر حمیدی، متخصص امنیت ملی، در واکنش به حمله آمریکا به تاسیسات هسته‌ای ایران به ایران‌اینترنشنال گفت: «امشب تاریخ تغییر کرد. ایالات متحده در اقدامی قاطع و بی‌سابقه وارد عمل شد و سه مرکز حیاتی و راهبردی متعلق به برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی را هدف قرار داد.»

او تاکید کرد که این مراکز، صرفا سایت‌های فنی یا علمی نبودند، بلکه قلب پروژه‌ای بودند که سال‌ها به قصد فریب جامعه جهانی و تهدید امنیت منطقه و جهان طراحی و اجرا شده بود.

حمیدی افزود: «جمهوری اسلامی طی سال‌ها در مسیر غنی‌سازی، همواره با پنهان‌کاری و دروغ‌گویی، تلاش کرده بود تا اهداف واقعی خود را پشت پرده نگه دارد. بازی خطرناک آن‌ها با خطوط قرمز امنیت جهانی، حالا به نقطه‌ی بی‌بازگشتی رسیده است.»

او هشدار داد که پیام این حمله روشن است: «دوران بازی با آتش تمام شده و جامعه جهانی دیگر در برابر تهدیدهای پنهان و آشکار یک رژیم ناقض حقوق بشر و متخاصم، سکوت نخواهد کرد.»

هوشنگ حسن‌یاری، کارشناس مسائل نظامی، در گفت‌و‌گو با ایران اینترنشنال با اشاره به حمله آمریکا به تاسیسات هسته‌ای ایران گفت در این جنگ، از یک غافلگیری به غافلگیری دیگر می‌رویم. نشانه‌هایی مثل هشدار نتانیاهو درباره «آخر هفته‌ای مهم» و اجرای مهلت دو هفته‌ای ترامپ، پیش‌بینی حمله را ممکن کرده بود. حتی در جریان گفت‌وگوهای غیرمستقیم با جمهوری اسلامی، روند نظامی متوقف نشد، بلکه همان تصمیمی که پیش‌تر با اسرائیل هماهنگ شده بود، حالا وارد فاز اجرایی شده است.

حسن‌یاری گفت تمرکز این حمله برخلاف دفعات قبل، بر تاسیسات فردو بود؛ سایتی فوق‌العاده حساس و مستقر در عمق کوه. با استفاده از بمب‌های سنگرشکن مانند جی‌بی‌یو-۵۷ که توان نفوذ تا ۶۰ متر بتن را دارند، هدف مشخصا از کار انداختن کامل این سایت بوده است. اظهارات ترامپ درباره اعزام بمب‌افکن‌ها با ظرفیت کامل، گویای دقت و گستردگی این حمله است.

حسن‌یاری معتقد است اکنون جمهوری اسلامی با گزینه‌های محدودی مواجه است. شاید همچنان بتواند پایگاه‌های آمریکا در عراق یا سوریه را هدف بگیرد، یا از طریق گروه‌های نیابتی واکنش نشان دهد، اما هر حرکت می‌تواند با پاسخ ویرانگرتر آمریکا همراه باشد—پاسخی که ممکن است موجودیت ساختار سیاسی یا نظامی جمهوری اسلامی را نشانه برود.

به نظر حسن‌یاری، با شدت ضرباتی که وارد شده و ادامه خواهد داشت، احتمال بروز اختلالات داخلی در ساختار سیاسی، فرماندهی نظامی یا در میان نیروهای وفادار به نظام وجود دارد؛ اختلالاتی که ممکن است به فروپاشی جمهوری اسلامی منجر شود.

حسن‌یاری بر این باور است که در نهایت، آنچه اسرائیل و آمریکا دنبال می‌کنند نه مهار، بلکه پایان‌دادن به موجودیت جمهوری اسلامی‌ اسست. مقامات اسرائیلی به‌صراحت بر این هدف تأکید کرده‌اند. از همین رو، بسیاری از تحلیل‌گران معتقدند که با ادامه این فشارها، اختلال در فرماندهی، فروپاشی ساختار سیاسی و در نهایت، پایان نظام فعلی دور از انتظار نیست.

شهرام خلدی، پژوهشگر روابط بین‌الملل و تاریخ خاورمیانه در گفت‌و‌گو با ایران‌اینترنشنال، با اشاره به حمله آمریکا به تاسیسات هسته‌ای در ایران گفت اگر آمریکا در حمله به تاسیسات هسته‌ای فردو، نطنز و اصفهان به اهداف خود رسیده باشد، احتمال دارد ادامه عملیات نظامی به اسرائیل واگذار شود. در این صورت، واشینگتن به نقش نظارتی بازمی‌گردد و ضربه نهایی را اسرائیل وارد خواهد کرد.

به باور خلدی در مقابل چنین ضربه‌ای، جمهوری اسلامی ابزار چندانی برای پاسخ ندارد؛ جز اقدامات ایذایی، حملات نیابتی یا خرابکاری منطقه‌ای. حمله اسرائیل به پایگاه‌های دریایی در بندرعباس نشان می‌دهد که حتی ارتش غیرایدئولوژیک هم هدف قرار گرفته تا امکان هر نوع واکنش محدود هم از بین برود.

خلدی معتقد است با توجه به سابقه ارتش در جنگ نفت‌کش‌ها، اسرائیل احتمالا به‌دنبال خنثی‌سازی زودهنگام این سناریو بوده تا از منافع کشورهای عربیِ هم‌پیمان آمریکا محافظت کند. بر این اساس، حمله به ناوچه‌ها را می‌توان بخشی از راهبرد بازدارندگی منطقه‌ای دانست.

خلدی بر این باور است که مشخص نیست جمهوری اسلامی اکنون با چه پشتوانه‌ای می‌خواهد وارد مذاکره با ایالات متحده شود، وقتی همه‌چیز از دست رفته، وقتی تأسیسات نابود شده‌اند، و حتی ارتش در معرض حمله قرار گرفته، تنها چیزی که باقی می‌ماند، بالا بردن پرچم سفید و اعلام تسلیم است.

به نطر این تحلیل‌گر، ارتش در تیررس است و پشتوانه‌ای برای چانه‌زنی باقی نمانده و جمهوری اسلامی با دست خالی پای میز مذاکره می‌آید. ترامپ هم صلح‌طلب نیست؛ پیامش روشن است: یا تسلیم یا نابودی. برای خامنه‌ای، حالا دیگر وقت وصیت‌نامه است، نه مذاکره.

سیامک آرام، تحلیل‌گر سیاسی، به ایران اینترنشنال گفت: «سه نقطه‌ای که امشب بمباران شد، حاصل میلیون‌ها دلار هزینه از جیب مردم ایران است، آن هم بدون این‌که نظرشان پرسیده شود. کشور در موقعیتی قرار گرفته که مردم بیشترین میزان آسیب را متحمل می‌شوند.»

او ادامه داد: «خبرگزاری‌های داخلی در ایران با توجه به قطعی اینترنت تلاش می‌کنند خبر بمباران تاسیسات هسته‌ای را یا نادیده بگیرند یا بسیار کوچک جلوه دهند تا تحقیر جمهوری اسلامی کمتر عیان شود.»

آرام با اشاره به سابقه استفاده از بمب‌افکن‌های بی‌-۲ گفت: «این بمب‌افکن‌ها پیش‌تر در یوگوسلاوی، افغانستان، عراق و لیبی استفاده شده‌اند و در هر چهار مورد، یا رژیم‌ها ساقط شده‌اند یا به‌شدت تضعیف.»

او در پایان تاکید کرد: «در مورد جمهوری اسلامی نیز بعید می‌دانم که استثنائی در کار باشد؛ روندی که آغاز شده ممکن است به نتایجی مشابه منجر شود.»

شایان سمیعی کارشناس امنیت ملی در گفت‌و‌گو با ایران‌اینترنشنال گفت ترامپ با سیاست‌های تهاجمی خود، بسیاری از تاسیسات جمهوری اسلامی را نابود کرده است. حالا وقتی صحبت از «صلح» می‌شود، باید دید منظور چیست. به نظر من، در ذهن ترامپ، صلح همان چیزی‌ست که چند روز پیش هم به‌وضوح بیان شد: تسلیم کامل جمهوری اسلامی.

او گفت اگر بخواهیم واقع‌بین باشیم، جمهوری اسلامی سال‌ها فرصت داشت تا بر سر برنامه هسته‌ای‌اش به توافق برسد، اما با پافشاری بی‌منطق بر حق غنی‌سازی، آن را به بن‌بست کشاند. این ادعای «حق مسلم» دیگر چیزی برای جمهوری اسلامی باقی نگذاشته است، چون حتی اگر همین حالا اعلام کند که غنی‌سازی را متوقف کرده، وقتی تاسیساتش نابود شده و زیرساخت‌هایش از بین رفته، دیگر هیچ اقدامی عملی برایش باقی نمانده است.

تنها گزینه‌ای که برای جمهوری اسلامی باقی مانده، پذیرش یک روند گذار است، گذاری از وضعیت فعلی به ساختاری جدید. این روند یا می‌تواند از داخل، با خیزش خودجوش مردم و حذف جمهوری اسلامی رقم بخورد، یا آن‌طور که برخی گزارش‌ها نشان می‌دهند، از طریق توافق با برخی چهره‌های پیشین حکومت که بتوانند دوران گذار را مدیریت کنند.

سمیعی با اشاره به سطح بین‌المللی هم گفت این گفت‌وگو در جریان است: اول اینکه جمهوری اسلامی اصلاح‌ناپذیر است؛ دوم باید از آن عبور کرد؛ و سوم چطور می‌توان به این گذار رسید، به‌گونه‌ای که هم کم‌هزینه‌تر برای مردم ایران باشد، و هم آینده‌ای باثبات‌تر برای کشور تضمین کند.

او گفت در نتیجه، «صلح» موردنظر ترامپ نه صلح با جمهوری اسلامی، بلکه صلح پس از جمهوری اسلامی است، آرامشی که در نبود این حکومت قابل تحقق است.