وزارت خارجه آمریکا اعلام کرد با هدف حفظ امنیت، تصمیم به کاهش حضور دیپلماتیک در عراق گرفته است. این وزارتخانه در بیانیهای نوشت: «دونالد ترامپ متعهد به حفظ امنیت آمریکاییها در داخل و خارج کشور است. بر اساس ارزیابی اخیر، تصمیم گرفتیم حضور دیپلماتیکمان در عراق را کاهش دهیم.»
همزمان، پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، نیز با خروج داوطلبانه خانوادههای نیروهای نظامی آمریکا از پایگاههای مختلف در خاورمیانه موافقت کرده است. به گفته یک مقام دفاعی، این اقدام با هدف پیشگیری از آسیب احتمالی در شرایط تهدید صورت گرفته، اما تاکید شده که نیروهای نظامی در محل خدمت خود باقی خواهند ماند. این مقام افزود که خانوادههای واجد شرایط میتوانند با هزینه دولت از منطقه خارج شوند.
در تحولی دیگر، مقامهای آمریکایی به خبرگزاری رویترز گفتند که مایکل کوریلا، فرمانده ستاد فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام)، جلسه استماع خود در کنگره که قرار بود روز پنجشنبه برگزار شود را به دلیل تنشهای فزاینده در خاورمیانه به تعویق انداخته است.
دو مقام دفاعی آمریکا به شبکه فاکس نیوز گفتند که هیچ یک از نیروهای نظامی ایالات متحده در منطقه خاورمیانه قرار نیست تخلیه شوند.
چهارشنبه ۲۱ خرداد، دیپلماتهای حاضر در وین اعلام کردند که برخی از کشورهای مردد خواستار بررسی مجدد متن پیشنهادی با پایتختهای خود شدهاند. به همین دلیل، رایگیری که قرار بود همان شب برگزار شود، به ساعت ۱۰ صبح روز بعد موکول شد. هنوز مشخص نیست کدامیک از دو اردوگاه موافق یا مخالف، دست بالا را دارد، اما هر دو طرف بهطور فشرده در تلاشاند تا آرای خاکستری را به نفع خود جلب کنند و نتیجه نهایی را رقم بزنند.
پیشنویس قطعنامه میگوید تهران با انباشت اورانیوم با غنای بالا و محدود کردن دسترسی بازرسان، تعهدات پادمانی خود را نقض کرده و باید فورا همکاری را از سر بگیرد. اتحادیه اروپا در بیانیهای جداگانه، تولید ماهانه مقادیر «معنادار» اورانیوم ۶۰درصدی را فاقد هرگونه توجیه غیرنظامی توصیف کرد و هشدار داد ادامه این مسیر خطر «بحران اشاعهای» را در خاورمیانه افزایش میدهد.
سه کشور فرانسه، بریتانیا و آلمان نیز در حاشیه جلسه تاکید کردند در صورتِ تداوم بنبست، امکان فعالسازی «مکانیسم ماشه» برای بازگرداندن تحریمهای شورای امنیت را بهطور جدی بررسی خواهند کرد.
ایالات متحده موضعی همسو گرفت و نمایندهاش یادآور شد ایران تنها کشوری است که بدون داشتن سلاح هستهای، به غنای ۶۰ درصد رسیده است؛ سطحی که به گفته واشینگتن «فقط چند گام تا تسلیحات اتمی فاصله دارد.»
در کنگره ایالات متحده، وزیر دفاع آمریکا با اشاره به «نشانههای زیاد» از تلاش تهران برای کسب «قابلیت تسلیحاتی»، اظهار داشت شعارهای جمهوری اسلامی درباره نابودی اسرائیل را باید جدی گرفت و هشدار داد هرگونه پیشرفت بیشتر با واکنش سخت واشینگتن روبهرو خواهد شد.
جمهوری اسلامی اما این اتهامها را رد کرد. محمد اسلامی، رییس سازمان انرژی اتمی، گزارش آژانس را «فاقد مبنای محکم» و ادعای عدم پایبندی تهران به تعهدات پادمانی را «دروغ بزرگ» خواند و تهدید کرد در صورت تصویب قطعنامه، ایران بیدرنگ «اقدامات فنی مقتضی» را به اجرا میگذارد.
کاظم غریبآبادی، معاون وزیر خارجه، نیز گفت برنامه هستهای «با گامهای رو به جلو» ادامه خواهد یافت و همه تصمیمهای لازم از قبل در سطوح عالی اتخاذ شده است.
مسکو در اردوگاه تهران ایستاده و نمایندهاش در سازمانهای بینالمللی، تهدید اروپا به فعالسازی ماشه را «اقدامی غیرمسئولانه» دانست که به باور او ثبات منطقهای و امنیت جهانی را تضعیف میکند. روسیه همچنین از میانجیگری عمان در گفتوگوهای غیرمستقیم ایران و آمریکا حمایت کرده و خواستار حفظ مسیر دیپلماتیک شده است.
با این حال، دیپلماتهای غربی میگویند پنجره مذاکره تا ابد باز نخواهد ماند و اگر تهران تا تابستان شفافیت کامل را برنگرداند، «فشار حداکثری دیپلماتیک و اقتصادی» بازخواهد گشت.
در همین حال، اتحادیه اروپا بار دیگر هشدار داده که قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت، که چارچوب لغو تحریمها در قالب برجام را تعیین میکند، در آستانه رسیدن به یک مهلت کلیدی است و زمان برای احیای توافق رو به پایان است. بروکسل نسبت به افزایش ذخایر اورانیوم غنیشده ایران و اعمال محدودیتهای جدید بر فعالیت بازرسان ابراز نگرانی کرده و هشدار داده که این روند ممکن است زمان لازم برای «گریز هستهای» ایران را به کمتر از دو هفته کاهش دهد؛ وضعیتی که از دید اروپاییها غیرقابلقبول است و خطر آغاز رقابت تسلیحاتی در منطقه را افزایش میدهد.
در تهران، مقامهای ارشد جمهوری اسلامی میگویند «مکانیسم ماشه» را فاقد وجاهت حقوقی میدانند و هشدار میدهند هر اقدام برای بازگرداندن تحریمهای شورای امنیت «با پاسخ بسیار شدید» مواجه خواهد شد.
رضا نجفی، سفیر ایران در وین، پیشنویس فعلی قطعنامه را «سیاسی و ناعادلانه» خوانده و گفته است بسیاری از سوالات پادمانی مطرحشده، به مسائل گذشته مربوط میشود. او همچنین آژانس بینالمللی انرژی اتمی را متهم کرده که تحت فشار اسرائیل قرار دارد و با «هدفگذاری یکجانبه»، واقعیتهای فنی را نادیده میگیرد.
با بهتعویق افتادن رأیگیری، همه نگاهها به نشست روز پنجشنبه دوخته شده است؛ نشستی که نتیجه آن میتواند یا مسیر بازگشت به دیپلماسی را هموارتر کند یا چرخه تهدید و اقدام متقابل را شتاب دهد. در صورت تصویب قطعنامه، ایران تهدید کرده سطح بازرسیها را کاهش داده و غنیسازی را با شدت بیشتری دنبال خواهد کرد؛ اما اگر قطعنامه رأی نیاورد، احتمالاً اروپا و آمریکا بلافاصله گزینههای تازه فشار را روی میز خواهند گذاشت.
در هر دو سناریو، تحولات امروز بار دیگر نشان داد که پرونده هستهای ایران همچنان یکی از پرتنشترین محورهای امنیتی در عرصه بینالمللی است؛ پروندهای که هر تصمیم یا اقدام، چه در وین، چه در تهران و چه در پایتختهای غربی، میتواند بهسرعت معادلات را دگرگون کند.
نتانیاهو در نشستی که چهارشنبه ۲۱ خرداد با حضور خاویر میلی، رییسجمهوری آرژانتین، در کنست اسرائیل برگزار شد، گفت: «ایران پشت کارزار قتلهاست. ایران آغازگر بود، ایران طراحی کرد، و از طریق عوامل نیابتیاش آن را اجرا هم کرد.»
او با تاکید بر ادامه تهدیدهایی که از سمت تهران میآید، افزود: «رژیم استبدادی ایران هنوز هم تلاش میکند بازوهای ترور خود را به هر سو بفرستد.»
نتانیاهو با اشاره به درگیریهای اخیر و اقدامات ارتش اسرائیل در منطقه گفت: «در جنگ کنونی، جنگ احیاء، ما بخشهای بزرگی از محور شرارت ایران را از بین بردیم.»
نخستوزیر اسرائیل در ماههای گذشته و همزمان با مذاکرات هستهای میان تهران و واشینگتن، بارها از جمهوری اسلامی بهعنوان تهدیدی برای اسرائیل نام برده و احتمال حمله اسرائیل به تاسیسات هستهای ایران را مطرح کرده است.
شبکه کان اسرائیل، ۲۰ خرداد گزارش داد که نتانیاهو در گفتوگوی تلفنی شامگاه دوشنبه با دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، با تاکید بر اینکه مذاکره با جمهوری اسلامی را «بیفایده» میداند، گفته است: «باید تهدید نظامی معتبر علیه ایران را همیشه حفظ کنیم.»
۱۹ خرداد نیز کانال ۱۲ اسرائیل گزارش داد آمادگیها برای حمله احتمالی اسرائیل به تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی در مراحل پایانی قرار دارد و اقدامات نهایی مانند انتقال مهمات و برنامهریزی عملیاتی در حال انجام است.
دفتر نخست وزیر اسرائیل هم ۱۰ خرداد با بیان اینکه گزارش جدید آژانس بینالمللی انرژی اتمی نشاندهنده آن است که هدف برنامه هستهای تهران صلحآمیز نیست، تاکید کرد که جامعه بینالمللی باید همین حالا برای متوقف کردن جمهوری اسلامی اقدام کند.
پیش از آن در هفتم خرداد، روزنامه نیویورکتایمز با اشاره به بدبینی نتانیاهو به راهکار دیپلماتیک برای مهار برنامه هستهای ایران نوشت که نخستوزیر اسرائیل همچنان بر اقدام نظامی اصرار دارد.
این رسانه به نقل از مقامهایی که در جریان این موضوع قرار دارند، نوشت در حالی که دولت ترامپ سعی دارد با جمهوری اسلامی به توافقی هستهای برسد، نتانیاهو تهدید کرده که با حمله به تاسیسات اصلی غنیسازی اورانیوم در ایران، مذاکرات را به هم خواهد زد.
از سوی دیگر، نتانیاهو ششم خرداد هم در کنفرانس بینالمللی یادبود هولوکاست درباره خواسته جمهوری اسلامی برای نابودی اسرائیل هشدار داد و گفت: «در حالی که مذاکرات میان ایران و آمریکا در جریان است، خامنهای توییت میکند اسرائیل باید نابود شود. او کاملا بیپرده این حرفها را میزند.»
