به گزارش رویترز شاخصهای سهام آسیا جمعه ۱۶ خرداد کاهش یافتند. همزمان، سهام شرکت تسلا در معاملات پس از ساعات رسمی تنها ۰.۸ درصد رشد کرد. سهام تسلام در معاملات پنجشنبه، ۱۴ درصد سقوط کرده بود و ۱۵۰ میلیارد دلار از ارزش خود را از دست داده بود.
این افت چشمگیر پس از آن رخ داد که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، تهدید کرد قراردادهای دولتی با شرکتهای ایلان ماسک، مالک اسپیسایکس را قطع میکند.
گفته میشود کاخ سفید در تلاش است با تنظیم یک تماس تلفنی میان ترامپ و ماسک، از ادامه بحران جلوگیری کند.
نگرانی از گزارش اشتغال
سرمایهگذاران در آستانه انتشار گزارش اشتغال ماه گذشته آمریکا محتاط شدهاند. دادههای اخیر، از جمله جهش ۴۷ درصدی در اخراجهای اعلامشده از سوی شرکت چلنجر و کاهش چشمگیر استخدام در بخش خصوصی، باعث کاهش انتظارات شدهاند.
پیشبینیها از رشد ۱۳۰ هزار شغل در ماه می خبر میدهند اما تحلیلگران هشدار میدهند که هر عدد ضعیفتری میتواند احتمال کاهش نرخ بهره را افزایش دهد و به جهش بازار اوراق خزانه آمریکا منجر شود.
بازارها و واکنشها
شاخص گسترده اماسسیآی برای سهام آسیا-اقیانوسیه (بهجز ژاپن) ۰.۲ درصد افت کرد، هرچند همچنان در مسیر رشد هفتگی ۲.۱ درصدی باقی ماند. شاخص نیکی ژاپن ۰.۴ درصد افزایش یافت. سهام چین و هنگکنگ نیز کاهش داشتند.
بازارهای اروپایی هم تحت فشار قرار گرفتند اما شاخصهای آتی نزدک و اساندپی-۵۰۰ اندکی صعودی بودند.
بازار ارز و طلا
شاخص دلار آمریکا اندکی تقویت شد اما همچنان در نزدیکی پایینترین سطح ششهفتهای باقی ماند. یورو نیز با رسیدن به ۱.۱۴۹۵ دلار به بالاترین سطح در شش هفته گذشته رسید؛ پس از آنکه بانک مرکزی اروپا نرخ بهره را کاهش داد اما اعلام کرد به پایان دوره کاهش نرخها نزدیک است.
در بازار فلزات گرانبها، قیمت طلا ۰.۴ درصد رشد کرد و به سه هزار و ۳۶۶ دلار در هر اونس رسید. بهای نفت خام آمریکا نیز با وجود افت ۰.۴ درصدی در روز جمعه، در مجموع یک هفته ۳.۸ درصد افزایش یافت.
تحلیلگران پیشبینی کردهاند عدد نهایی اشتغال در حدود ۱۱۰ هزار شغل باشد. آنها هشدار دادهاند که هرگونه شگفتی منفی میتواند بازارها را بهشدت تحت تاثیر قرار دهد.
ریشه اختلاف میان ترامپ و ماسک به انتقاد ماسک از لایحه کاهش مالیات و افزایش هزینههای دولت ترامپ برمیگردد که از هفته گذشته آغاز شد.
ترامپ در واکنش، در دفتر ریاستجمهوری مستقیما به ماسک حمله کرد. ماسک نیز در پستهایی در شبکه اجتماعی ایکس، به تندی پاسخ داد.
رییسجمهوری آمریکا تهدید کرد به قراردادهای دولتی با شرکتهای ماسک خاتمه خواهد داد.
ماسک نیز در پاسخ، اعلام کرد ممکن است فضاپیمای دراگن را که برای مأموریتهای ناسا استفاده میشود، از خدمت خارج کند.
او چند ساعت بعد و در پاسخ به یکی از دنبالکنندگانش که خواستار آرامش شده بود، نوشت: «نصیحت خوبیست. باشد، دراگن را از رده خارج نمیکنیم.»
با این حال، این تهدید ماسک برای خروج ناگهانی از همکاری با ناسا، اقدامی بیسابقه از سوی یکی از مهمترین شرکای این سازمان به شمار میرود. فضاپیمای دراگن تنها وسیله آمریکایی فعالیست که در قراردادی حدودا پنج میلیارد دلاری، قادر است فضانوردان را به ایستگاه فضایی بینالمللی منتقل کند. همین جایگاه، شرکت ماسک را به مهرهای کلیدی در برنامه فضایی آمریکا تبدیل کرده است.
خبرگزاری رویترز نوشت درگیری اخیر این پرسش را پیش کشیده که ترامپ که سابقه مداخلات غیرمنتظره را در فرایندهای تدارکاتی دولتی دارد، تا چه اندازه ممکن است برای تنبیه ماسک پیش برود.
ماسک تا هفته گذشته ریاست «اداره بهرهوری» دولت ترامپ برای کوچکسازی دولت فدرال را برعهده داشت.
بتانی استیونز، سخنگوی ناسا، از اظهار نظر درباره اسپیسایکس خودداری کرد اما گفت: «ما به همکاری با شرکای صنعتی خود ادامه میدهیم تا اهداف رییسجمهوری در حوزه فضا تحقق یابد.»
رابطه ویژهای که گسسته شد
شکاف میان ماسک و ترامپ میتواند پایانی باشد بر رابطهای استثنایی میان رییسجمهوری ایالات متحده و یکی از غولهای صنعت فناوری که مزایای قابل توجهی برای اسپیسایکس در پی داشته است: از جمله پیشنهاد بازطراحی برنامه ماه ناسا به برنامه مریخ، طرح ساخت سپر دفاع موشکی عظیم در فضا و انتصاب یک فرمانده نیروی هوایی که در تصمیمات مناقصهای به نفع اسپیسایکس عمل میکرد.
تهدید به خارج کردن فضاپیمای دراگن از خدمت، میتواند همکاری در برنامه ایستگاه فضایی بینالمللی را مختل کند؛ برنامهای که تحت توافقی چندملیتی و دو دههای با مشارکت دهها کشور در حال اجراست.
با این حال، مشخص نیست این اقدام تا چه حد و با چه سرعتی عملی شود.
در حال حاضر، ناسا از فضاپیمای سایوز روسیه نیز بهعنوان گزینه پشتیبان استفاده میکند.
صعود اسپیسایکس پیش از ورود ماسک به سیاست
تحلیلگران میگویند سلطه اسپیسایکس بر بازارهای پرتاب موشک و ارتباطات ماهوارهای که پیش از ورود ماسک به سیاستورزی جمهوریخواهان در سال گذشته حاصل شده، ممکن است این شرکت را تا حدی در برابر اثرات جدایی از ترامپ مصون کند.
جاستوس پارمار، مدیرعامل شرکت فورچونا اینوستمنتس که از سرمایهگذاران اسپیسایکس است، گفت: «خوشبختانه این وضعیت فاجعهبار نخواهد بود چون اسپیسایکس به قدرتی جهانی در صنعت فضا تبدیل شده اما بیتردید باعث از دست رفتن درآمد قابل توجه و فرصتهای بستن قرارداد خواهد شد.»
در ماههای اخیر، صنعت فضایی آمریکا و ۱۸ هزار نیروی کاری ناسا تحت تاثیر تهدید به اخراجها و کاهش بودجههایی قرار گرفتهاند که میتوانند دهها پروژه علمی را متوقف کنند. با این حال، هنوز برای این نهاد رییس تاییدشدهای منصوب نشده است.
بهنظر میرسد جرد آیزاکمن، میلیاردر و فضانورد خصوصی که متحد ماسک و نامزد پیشنهادی ترامپ برای ریاست ناسا بود، نخستین قربانی این درگیری باشد. کاخ سفید در آخر هفته نام او را بهطور ناگهانی از فهرست بررسی خارج کرد.
ترامپ پنجشنبه ۱۵ خرداد دلیل این اقدام را «کاملا دموکرات بودن» آیزاکمن عنوان کرد؛ اشارهای به گزارشهایی مبنی بر کمکهای مالی او به دموکراتها.
طبق اسناد عمومی، آیزاکمن هم به نامزدهای جمهوریخواه و هم دموکرات کمک کرده، اگرچه کمکهای او به دموکراتها بیشتر بوده است.
چشمانداز بودجه و نفوذ سیاسی ماسک
برنامه بودجهای که ترامپ پیشنهاد کرده بود، ماموریتهای آرتمیس به ماه را پس از ماموریت سوم متوقف میکرد و در واقع به فعالیت راکت پرهزینه اسالاس (SLS) که برای این مأموریتها استفاده میشود پایان میداد.
با این حال، نسخه لایحه کمیته بازرگانی سنا که پنجشنبه شب منتشر شد، بودجه ماموریتهای چهارم و پنجم را بازمیگرداند و دستکم تا سال ۲۰۲۹ سالانه یک میلیارد دلار برای اسالاس اختصاص میدهد.
از آنجا که راکتهای اسپیسایکس جایگزینی ارزانتر برای اسالاس هستند، موضع دولت ترامپ در قبال این تغییرات در هفتههای آینده میتواند نشانهای از باقیمانده نفوذ سیاسی ماسک باشد.
شرکت اسپیسایکس که در سال ۲۰۰۲ تاسیس شد، تاکنون ۱۵ میلیارد دلار قرارداد از ناسا برای پرتاب موشکهای فالکون-۹ و توسعه سیستم چندمنظوره استارشیپ دریافت کرده است. راکتی که قرار است فضانوردان ناسا را طی این دهه به ماه ببرد.
این شرکت همچنین میلیاردها دلار برای پرتاب بخش عمدهای از ماهوارههای امنیت ملی پنتاگون و ساخت یک منظومه عظیم ماهوارههای جاسوسی برای یکی از سازمانهای اطلاعاتی آمریکا دریافت کرده است.
لوری گارور، معاون پیشین ناسا، گفت لغو قراردادهای اسپیسایکس نه تنها برخلاف منافع ایالات متحده خواهد بود، بلکه ممکن است از نظر حقوقی نیز امکانپذیر نباشد.
با این حال او هشدار داد: «کار مدیرعاملی یاغی که تهدید به از کار انداختن فضاپیما میکند و جان فضانوردان را به خطر میاندازد، رفتاری غیرقابلقبول است.»
به گزارش خبرگزاری رویترز، در متن این شکایت آمده است: «خواهانها این دادخواست را به منظور جبران نقضهای متعدد حقوق منطبق با قانون اساسی خود، ارائه میکنند.»
این شکایت در ایالت فلوریدا از سوی هنری «انریکه» تاریو، رییس پیشین گروه پراد بویز و همچنین جوزف بیگز، زکری رل و ایتن نوردین، به علاوه دامنیک پزولا ثبت شده است. افرادی که همگی در جریان حمله به کنگره نقش رهبری داشتهاند.
تاریو به اتهاماتی از جمله «توطئه شورشگرایانه» بهدلیل نقشش در طراحی حمله به ساختمان کنگره که با هدف جلوگیری از تأیید رسمی پیروزی جو بایدن در انتخابات ریاستجمهوری سال ۲۰۲۰ صورت گرفت، در دادگاه مجرم شناخته شد و به ۲۲ سال زندان محکوم شد.
بیگز، رل و نوردین نیز که هر یک در ردههای رهبری گروه پراد بویز قرار داشتند، همراه با تاریو به اتهام توطئه شورشگرایانه و جرائم دیگر، محاکمه و به زندان محکوم شدند.
پزولا متهم شد که با ربودن سپر ضدشورش یکی از مأموران پلیس کنگره به نام مارک اُد، به او حمله کرده و با استفاده از همان سپر، یکی از پنجرههای ساختمان کنگره را شکسته است. او نیز به تحمل حبس محکوم شد.
ترامپ در نخستین روز بازگشتش به قدرت در سال ۲۰۲۵، فرمان عفوی گسترده صادر کرد که بر اساس آن تقریبا تمامی بیش از هزار و ۵۰۰ نفری که در روز ششم ژانویه ۲۰۲۱ به ساختمان کنگره حمله کرده بودند، مورد عفو قرار گرفتند و احکام ۱۴ نفر دیگر نیز کاهش یافت.
