مطالب بیشتر
اسرائیل در پی حمله خونین حماس در هفت اکتبر ۲۰۲۳ که منجر به کشته شدن ۱۲۰۰ شهروند اسرائیلی شد، وعده داد تمامی رهبران و فرماندهانی را که در طراحی و اجرای این حمله نقش داشتهاند از بین خواهد برد، چه در نوار غزه و چه خارج از آن.
اکنون، با گذشت حدود یک سال و نیم، به نظر میرسد اسرائیل این موضوع را تا حد زیادی محقق کرده است.
در روزهای اخیر، اسرائیل خبر کشتن محمد سنوار، برادر یحیی سنوار، رهبر حماس در غزه را اعلام کرد. با این اقدام، تقریبا تمامی فرماندهان و چهرههای کلیدی حماس که در حمله هفت اکتبر نقش داشتند، کشته شدهاند.
حلقه تصمیمگیری حمله
برنامهریزی این حمله در حلقهای محدود از رهبران ارشد حماس انجام شد. از جمله این افراد میتوان به اسماعیل هنیه رییس دفتر سیاسی حماس، یحیی سنوار رهبر حماس در نوار غزه،
محمد ضیف فرمانده شاخه نظامی (گردانهای عزالدین قسام) و مروان عیسی، معاون فرماندهی شاخه نظامی اشاره کرد.
عملیات نظامی در سطح میدانی به پنج تیپ نظامی حماس و ۲۴ گردان تابع آنها واگذار شده بود.
اسماعیل هنیه در روز حمله حماس به اسرائیل، در دفتر خود در دوحه، همراه دیگر رهبران حماس به سجده شکر نشست. او چندی بعد، هنگام سفر به تهران جهت شرکت در مراسم تحلیف ریاست جمهوری پزشکیان، در یکی از مکانهای بهشدت محافظتشده سپاه، هدف ترور قرار گرفت و کشته شد.
تا امروز، جزییات دقیق این ترور مشخص نشده و روایتهای مختلفی درباره نحوه لو رفتن محل اقامت و نوع سلاح استفاده شده مطرح شده است.
صالح العاروری، رهبر حماس در کرانه باختری و رابط میان حزبالله و حماس، نیز از دیگر فرماندهانی بود که در بیروت بهدست اسرائیل کشته شد. او نیز در حلقه تصمیمگیرندگان حمله هفت اکتبر قرار داشت و نقشی کلیدی در هدایت حملات موشکی از جنوب لبنان ایفا کرده بود.
نقش محوری یحیی سنوار
مهمترین چهره در طراحی حمله هفت اکتبر، یحیی سنوار، رهبر حماس در نوار غزه بود. او که پیشتر ۲۳ سال را در زندانهای اسرائیل گذرانده بود، در سال ۲۰۱۱ در جریان مبادله زندانیان فلسطینی با گلعاد شالیت آزاد شد. سنوار بعدها رهبری حماس در غزه را برعهده گرفت و به طراح اصلی عملیات هفت اکتبر تبدیل شد. او در اکتبر ۲۰۲۴، در میان خرابههای غزه شناسایی و بهدست ارتش اسرائیل کشته شد.
محمد ضیف و مروان عیسی
محمد ضیف، فرمانده کل شاخه نظامی حماس، سالها تحت تعقیب اسرائیل بود و از چندین حمله جان سالم به در برده بود. او سرانجام در تیر ۱۴۰۳ (ژوئیه ۲۰۲۴)، در حملهای سنگین کشته شد.
مروان عیسی، معاون او نیز شش ماه پس از حمله حماس بهدست اسرائیل کشته شد. او یکی از فرماندهان میدانی اصلی گردانهای قسام بود.
کشتن فرماندهان میدانی
ساختار شاخه نظامی حماس بر اساس تقسیم جغرافیایی نوار غزه به پنج تیپ سازماندهی شده بود: تیپ شمالی (بیتلاهیا و جبالیا) به فرماندهی احمد غندور، تیپ غزه به فرماندهی عزالدین حداد، تیپ مرکزی به فرماندهی ایمن نوفل، تیپ خانیونس به فرماندهی محمد سنوار
و تیپ رفح به فرماندهی محمد شبانه.
اسرائیل در مدت یک سال و نیم گذشته چهار تن از این فرماندهان تیپها را کشته است. محمد شبانه، فرمانده ارشد حماس در رفح نیز در آخرین مرحله این عملیاتها اخیرا کشته شد.
حمله به حزبالله و کشتن نصرالله
همزمان با عملیات نظامی در غزه، حزبالله لبنان نیز با حملاتی به شمال اسرائیل به نفع حماس وارد درگیری شد. در واکنش، اسرائیل سلسلهای از حملات را علیه رهبران این گروه آغاز کرد.
اسرائیل در کمتر از چند هفته، بسیاری از رهبران سیاسی و نظامی حزبالله از جمله حسن نصرالله، دبیرکل این گروه، و هاشم صفیالدین، جانشین او را، در حملاتی هدف قرار داد و کشت.
نصرالله در یک پناهگاه زیرزمینی و در جریان بمبارانی با بمبهای سنگرشکن کشته شد.
از سوی دیگر، در حالیکه اسرائیل طی ماههای اخیر چندین مقام ارشد نظامی جمهوری اسلامی، از جمله محمدرضا زاهدی و عباس نیلفروشان، دو فرمانده ارشد سپاه در لبنان و سوریه را در این دو کشور هدف قرار داده؛ جمهوری اسلامی از اقدام موفق متقابل عاجز بوده است.
چنین وضعیتی دست بالای اسرائیل را در چنین تقابلی با جمهوری اسلامی و گروههای نیابتی آن نشان میدهد. جمهوری اسلامی و گروههای نیابتی آن به رغم رجزخوانیهای متقابل هرگز نتوانستهاند یک مقام ارشد یا یک فرمانده ارشد را بهطور موفق هدف قرار دهند.
فروغ کنعانی، پژوهشگر جامعهشناسی در گفتوگو با ایراناینترنشنال در «برنامه با کامبیز حسینی»، گفت: «ایرانی که ساخته علی خامنهای است، برای من یادآور وحشت، ترور، دزدسالاری، شرمندگی و ایران تمنای آزادی است.»
مخاطبی به نام «علی» از گلاسگو نیز در پاسخ به این سوال «برنامه با کامبیز حسینی» مبنی بر اینکه «ایرانی خامنهای برای شما ساخته چه شکلی است؟»، گفت: «ایران به ویرانه تبدیل شده و تمام زیرساختها، انرژی و محیطزیست به بنبست خورده است. نخبگان مخالف خامنهای، سرمایه واقعی اپوزیسیون ایران هستند.»
علیحسین قاضیزاده، عضو تحریریه ایراناینترنشنال درباره اظهارات مقامهای جمهوری اسلامی مبنی بر دریافت نکردن پیام آمریکا گفت: «جمهوری اسلامی در این مقطع نمیخواهد اقدام قاطعی انجام دهد که به معنای پایان مذاکرات باشد در نتیجه پیام آمریکا را اعلام وصول نمیکند.»
او افزود: «همچنان تمایل دارد مذاکرات را ادامه دهد، به این امید که شاید به دلایلی، آمریکاییها از مواضع خود عقبنشینی کنند. به همین دلیل نیز، متنی حقوقی که بهمنزله پایان مذاکرات باشد، تولید نمیکند و از ارائه پاسخی که خاتمهبخش مذاکرات باشد، امتناع میورزد.»
قاضیزاده گفت: «در مذاکرات دو طرف خطوط قرمزی تعیین کردهاند که فاصله زیادی با یکدیگر دارند و این موضوع منجر به بنبست شده است. آمریکاییها نمیتوانند بهراحتی از این بنبست عبور کنند، چرا که از نظر سیاسی، ترامپ بهدلیل همین اختلافات از برجام خارج شد. اکنون نیز بازگشت به توافق مستلزم یک روند گسترده راستیآزمایی است که ارائه آن به کنگره و متحدانی چون اسرائیل بسیار دشوار است.»
او ادامه داد: «از سوی دیگر، جمهوری اسلامی نزدیک به دو دهه برای رسیدن به توانایی ساخت بمب اتمی هزینه کرده و نوعی ایدئولوژی را پیرامون موضوع غنیسازی به طرفداران خود فروخته است. بنابراین، نمیتواند بهراحتی از این مسیر صرفنظر کند.»
علیرضا نامور حقیقی، تحلیلگر سیاسی، در گفتوگو با ایراناینترنشنال با اشاره به روند مذاکرات هستهای میان تهران و واشینگتن گفت: «ایران اعلام کرده هدفش از غنیسازی ۳.۶۷ درصدی، تامین سوخت نیروگاه هستهای است، اما این سوخت را روسیه تامین میکند و آمریکا نیز تنها اجازه ذخیرهسازی یک تن را میدهد.»
او تاکید کرد: «این در حالی است که نیاز واقعی نیروگاه حدود ۳۰ تن است. بنابراین، هدف واقعی این غنیسازی همچنان نامشخص است.»
او افزود: «اگر در نامه دونالد ترامپ، رییسجمهور آمریکا، پیشنهادی برای رفع تحریمهای اولیه مطرح شده باشد، میتواند برای ایران یک پیروزی بزرگ تلقی شود. در چنین حالتی، تهران ممکن است بهطور موقت غنیسازی را متوقف کند، اما در نبود تضمین امنیتی، اقتصادی و حقوقی از سوی آمریکا، توافقی پایدار شکل نخواهد گرفت.»
نامور حقیقی همچنین به بازنشر مصاحبه علی شمخانی از سوی ترامپ اشاره کرد و گفت: «این اقدام میتواند نشانهای از وجود یک تیم مذاکره موازی با تیم عراقچی باشد.»
به گفته او: «ترامپ ترجیح میدهد با بلوک نظامی جمهوری اسلامی مذاکره کند، چراکه از نظر او آنها دارای اختیارات بیشتری هستند.»
او در پایان تاکید کرد که تهران بهدنبال چانهزنی بیشتر است، اما ممکن است ناچار شود غنیسازی را برای همیشه در سطح ۳.۶۷ درصد نگه دارد. نامور حقیقی معتقد است « تنها توافقی که مستقیما میان ترامپ و مسعود پزشکیان، رییسجمهور ایران، منعقد شود، میتواند دوام داشته باشد.»
آمریکا اعلام کرده که غنیسازی اورانیوم در ایران در هر سطحی، خط قرمز این کشور است و تحت هیچ شرایطی آن را نمیپذیرد. استیو ویتکاف، نماینده ویژه ترامپ در امور خاورمیانه بهصراحت تاکید کرده است که حتی اجازه غنیسازیِ یک درصدی هم به جمهوری اسلامی داده نخواهد شد.
او گفته است: «ما یک خط قرمز شفاف داریم؛ اینکه حتی یک درصد ظرفیت غنیسازی را نمیپذیریم، زیرا این فناوری میتواند راه را برای دستیابی به سلاح هستهای هموار کند و چنین چیزی برای ما غیرقابل پذیرش است.»
ویتکاف تاکید کرده است که از منظر ایالات متحده، هرگونه توافقی با جمهوری اسلامی باید از نقطهای آغاز شود که در آن هیچگونه غنیسازی وجود نداشته باشد.
