شبکه المیادین، وابسته به حزبالله لبنان، به نقل از منابع ایرانی گزارش داد که تعویق مذاکرات روز شنبه میان آمریکا و جمهوری اسلامی در رم، به دلیل «مواضع متناقض» دولت ترامپ درباره این گفتوگوها صورت گرفته است.
این منابع جمهوری اسلامی گفتند که علت اصلی این تعویق، «تلاشهای واشینگتن برای تغییر چارچوب کلی مذاکرات» بوده؛ چارچوبی که به گفته آنها پیشتر درباره آن توافق حاصل شده بود.
بر اساس این گزارش، مذاکرات میان مقامهای جمهوری اسلامی و سه کشور اروپایی که قرار بود روز جمعه برگزار شود، نیز به تعویق افتاده است.
المیادین همچنین نوشته است که فضای حاکم بر دور اخیر مذاکرات، به اندازه دورهای قبلی مثبت نبوده است.
راوید پنجشنبه ۱۱ اردیبهشت در شبکه اجتماعی ایکس نوشت بدین ترتیب، دیدار نمایندگان جمهوری اسلامی و سه کشور فرانسه، بریتانیا و آلمان (موسوم به تروئیکای اروپایی) نیز احتمالا به زمان دیگری موکول خواهد شد.
این خبرنگار به دلایل تعویق این دو نشست اشارهای نکرد.
برخی رسانههای نزدیک به تیم مذاکرهکننده جمهوری اسلامی نیز این خبر را تایید کردند.
بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، اعلام کرد گفتوگوهای تهران و واشینگتن «به دلایل لجستیکی» به تعویق افتاده است.
او افزود تاریخ جدید این نشست پس از «توافق دوجانبه» اعلام خواهد شد.
مقام جمهوری اسلامی: ادامه مذاکرات به رفتار آمریکا بستگی دارد
یک مقام جمهوری اسلامی در گفتوگو با خبرگزاری رویترز اعلام کرد «بسته به رفتار آمریکا»، مذاکرات آتی تهران و واشینگتن در تاریخ دیگری برگزار خواهد شد.
او افزود تحریمهای واشینگتن به روند دیپلماتیک برای حل و فصل پرونده هستهای جمهوری اسلامی «کمکی نمیکند».
رویترز به نام این مقام حکومت ایران اشارهای نکرد.
این خبرگزاری همچنین به نقل از یک منبع آگاه نوشت آمریکا هرگز حضور خود در دور چهارم مذاکرات با جمهوری اسلامی را تایید نکرده بود و زمان برگزاری این دور از گفتوگوها هنوز مشخص نشده است.
تاکنون سه دور از گفتوگوها میان تهران و واشینگتن در مسقط و رم برگزار شده است.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، پیشتر خبر داده بود ۱۲ اردیبهشت با نمایندگان تروئیکای اروپایی درباره برنامه هستهای تهران گفتوگو خواهد کرد.
ایالات متحده ۱۰ اردیبهشت دو نفتکش و هفت شرکت مستقر در ایران، امارات متحده عربی و ترکیه را بهدلیل دست داشتن در تجارت نفت و فرآوردههای پتروشیمی جمهوری اسلامی در فهرست تحریمهای خود قرار داد.
وزارت خزانهداری آمریکا ۹ اردیبهشت نیز شش نهاد و شش فرد در ایران و چین را بهدلیل نقش آنها در شبکهای که به نیابت از سپاه پاسداران در تهیه مواد اولیه سوخت موشکهای بالستیک فعالیت میکند، تحریم کرد.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، ۱۱ اردیبهشت تحریمهای جدید آمریکا را «تروریسم اقتصادی» خواند و آن را بهشدت محکوم کرد.
او افزود این تحریمها «نشانه روشنی از اصرار سیاستگذاران آمریکایی بر قانونشکنی و نقض حقوق و منافع سایر کشورها و نیز تلاش آنها برای اخلال در روابط دوستانه و قانونی کشورهای در حال توسعه» است.
بیشتر بخوانید: در آستانه دور چهارم مذاکرات، مقامهای آمریکایی بر توقف برنامه اتمی تهران تاکید کردند
مشاور امنیت ملی آمریکا: ویتکاف آماده است تا ایران به میز مذاکره بازگردد
مایکل والتز، مشاور امنیت ملی ایالات متحده، ۱۱ اردیبهشت در مصاحبه با شبکه فاکسنیوز ابراز امیدواری کرد جمهوری اسلامی پیام واشینگتن را «جدی بگیرد».
والتز با اشاره به اظهارات اخیر وزیر دفاع آمریکا گفت: «ایران باید بیدار شود و این پیام را دریافت کند که میتواند کشوری مسئولیتپذیر باشد. دونالد ترامپ خواهان صلح است و برای رسیدن به توافق آمادگی دارد.»
پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، شامگاه ۱۰ اردیبهشت با اشاره به حمایت جمهوری اسلامی از حوثیهای یمن هشدار داد تهران تاوان «حمایت مرگبار» خود از این گروه را خواهد داد.
هگست در ایکس نوشت: «پیامی برای ایران: حمایت مرگبارتان از حوثیها را میبینیم. دقیقا میدانیم چه میکنید. شما بهخوبی میدانید ارتش آمریکا چه تواناییهایی دارد. به شما هشدار داده شده است. تاوان آن را در زمان و مکانی که ما تعیین میکنیم، خواهید داد.»
مشاور امنیت ملی ایالات متحده در ادامه مصاحبه خود با فاکسنیوز تاکید کرد حکومت ایران نهتنها نباید به سلاح هستهای دست پیدا کند، بلکه باید از هرگونه حمایت مالی، تجهیزاتی یا موشکی از گروههای «تروریستی» که امنیت کشتیرانی بینالمللی را تهدید میکنند، به منافع واشینگتن آسیب میزنند یا به هواپیماهای آمریکایی حمله میکنند، دست بردارد.
والتز هشدار داد: «دیگر کافی است. رییسجمهوری آمریکا این موضوع را با صدایی بلند و روشن اعلام کرده و وزیر دفاع نیز پیام خود را با وضوح کامل مطرح کرده است.»
او افزود استیو ویتکاف، مذاکرهکننده ارشد دولت آمریکا، «آماده است تا ایران به میز مذاکره بازگردد».
خبرگزاری ایسنا در واکنش به این سخنان والتز و بدون اشاره به تعویق مذاکرات تهران و واشینگتن در رم نوشت «ایران از مذاکرات غیرمستقیم خود با آمریکا خارج نشده» است.
پیشتر در ۱۰ اردیبهشت، رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، از جدیت کمسابقه حکومت ایران در مذاکرات هستهای خبر داد.
گروسی گفت: «این نخستین بار در چند سال اخیر است که میبینم ایران تا این اندازه جدی، مستقیم و بیپرده وارد گفتوگو درباره اصل مسئله شده است.»
هفتهنامه اکونومیست ۱۱ اردیبهشت در مطلبی درباره گفتوگوهای اخیر جمهوری اسلامی و آمریکا و مقایسه آن با مذاکرات برجام نوشت در گذشته، «خامنهای نسبت به مذاکرات بدبین بود؛ امروز ناظر و مدافع آن است. روزگاری سپاه پاسداران انقلاب اسلامی خود را قربانی توافق میدانست؛ اکنون امید دارند از آن بهرهمند شوند».
پایگاه خبری تابناک نیز ۱۱ اردیبهشت گزارش داد مذاکرات تهران و واشینگتن به «مرحله حساس» خود رسیده و پیشبینی میشود «نتایج مطالبات فنی» در دور چهارم گفتوگوها، «روند آتی مذاکرات را مشخص میسازد».
بهنوشته نیویورکپست، حامیان ترامپ استیو ویتکاف را «بیتجربه، ناپخته و تحت تاثیر روسیه و جمهوری اسلامی» میدانند.
این روزنامه که حامی ترامپ است، چهارشنبه ۱۰ اردیبهشت در گزارش خود نوشته یکی از اعضای سابق دولت ترامپ که نامش اعلام نشده، ویتکاف را «یک احمق دست و پا چلفتی لعنتی» خوانده و گفته است که او شایستگی انجام چنین مذاکرات حساسی را ندارد.
روزنامه نیویورکپست، با استناد به گزارش منابع مختلف خود افزوده است ویتکاف که عملا به نماینده شخصی ترامپ در مقابل ولادیمیر پوتین بدل شده، جلسات سطح بالا و حساس را به تنهایی برگزار میکند و حتی گاهی در اقدامی که خلاف عرف دیرینه دیپلماسی آمریکاست، برای ترجمه به مترجمان کرملین تکیه کرده است.
بهنوشته این روزنامه، ویتکاف جمعه گذشته در آخرین دیدار خود با پوتین با خوشرویی و حالت دوستانهای که گویی سالهاست با رییسجمهوری روسیه رفاقت دارد، در حالی وارد جلسه شد که هیچیک از مشاوران امنیتی، دیپلماتهای باسابقه یا افسران نظامی آمریکا که معمولا در چنین مذاکراتی حضور دارند، همراه او نبودند. این در حالی است که پوتین با یوری اوشاکوف، مشاور خود، و کریل دیمیتریف، رئیس صندوق ثروت ملی روسیه، در این نشست شرکت کرده بود.
جان هاردی، مدیر برنامه روسیه در اندیشکده بنیاد دفاع از دموکراسیها، به نیویورکپست گفت: «هر کسی که وارد گفتوگو با پوتین میشود باید همراه خود کارشناسان باتجربه روسیهشناس داشته باشد. حضور تنها در چنین مذاکراتی نشانه بیتجربگی است.»
یکی از اعضای دولت اول ترامپ نیز درباره ویتکاف به نیویورکپست گفت: «آدم خوشبرخوردی است، اما یک احمق دست و پا چلفتی لعنتی است. نباید این کار را به تنهایی انجام دهد.»
سخنگوی ویتکاف به درخواستهای مکرر نیویورکپست برای اظهارنظر پاسخ نداد.
شکست در تلاش برای آتشبس
ویتکاف که از سوی متحدانش بهعنوان «مذاکرهکنندهای سرسخت» توصیف شده، با وجود داشتن پروندههای مهمی در خاورمیانه، اروپا و روسیه، وارد پیچیدهترین بحرانهای دیپلماتیک شده است.
در ۱۲ مارس، او پس از دیدارهایی با نمایندگان حماس در قطر، تصور میکرد به توافقی اصولی برای تمدید آتشبس رسیده است: تمدید یکماهه آتشبس در برابر آزادی پنج گروگان زنده از سوی حماس در ازای آزادی تعداد بیشتری از زندانیان فلسطینی.
اما دو روز بعد، حماس پیشنهاد تازهای داد: آزادی تنها یک گروگان زنده آمریکایی از حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳، همراه با پیکر چهار گروگان دیگر. ویتکاف فورا این پیشنهاد را رد کرد و آتشبس چهار روز بعد فرو پاشید.
او ۲۳ مارس به تلویزیون فاکس نیوز گفت: «فکر میکردم به توافق قابل قبولی رسیدهایم. حتی فکر میکردم حماس تایید کرده. شاید هم سرم کلاه رفته باشد. فکر میکردم همهچیز آماده است، اما ظاهرا نبود.»
ناآگاهی از انگیزههای ایدئولوژیک جمهوری اسلامی و حماس
بسیاری از مقامات اسرائیلی، در حالی که تلاشهای ویتکاف را ستایش میکنند، اما فقدان تجربه دیپلماتیک او را مانعی در درک صحیح از بازیگران منطقهای میدانند.
شیری فاین-گروسمن، رییس سابق امور منطقهای در شورای امنیت ملی اسرائیل، به نیویورکپست گفت: «این فرضیه که گروههایی مانند حماس یا حکومت ایران با انگیزه بقا عمل میکنند و بنابراین میتوان از طریق گفتوگوی مستقیم با آنها به نتیجه رسید، یک سوءبرداشت خطرناک از اهداف ایدئولوژیک بلندمدت آنهاست.»
دنی سیترینوویچ، کارشناس امنیتی اسرائیلی نیز به نیویورکپست گفت: «نمیدانم چطور ویتکاف وقتش را بین این دو پرونده بسیار پیچیده تقسیم میکند. امیدوارم تیمی باتجربهتر در کنار خود داشته باشد، چون در حال حاضر بهنظر میرسد تهران در مذاکرات دست بالا را دارد.»
تقسیم کار نامتناسب بین اوکراین و روسیه
در آغاز دوره دوم ریاستجمهوری ترامپ، کیت کلاگ، ژنرال بازنشسته، بهعنوان نماینده ویژه در جنگ روسیه- اوکراین منصوب شد، اما در ماه مارس، عنوان او به «نماینده ویژه در امور اوکراین» تغییر یافت و مذاکره با روسیه به ویتکاف سپرده شد بدون آنکه ارتباطی مستقیم با کییف داشته باشد که در حوزه وظایف کلاگ باقی ماند.
کلاگ موفق شده کییف را برای پذیرش طرح آتشبس و توافق بر سر یک قرارداد بهرهبرداری از معادن با دولت ترامپ ترغیب کند، اما این تقسیم نقش، بهنوشته نیویورکپست باعث ناهماهنگی در سیاست واشینگتن در قبال جنگ روسیه و اوکراین شده است.
ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، ۲۴ آوریل اعلام کرد که او، کلاگ و هیئتی اروپایی در لندن به توافقی بر سر صلح رسیدهاند، اما کمی بعد، ترامپ طرحی را پیشنهاد کرد که مالکیت روسیه بر کریمه را به رسمیت میشناخت؛ خط قرمزی که کییف آن را غیرقابل قبول میداند.
هاردی گفت: «مشکل تقسیم وظایف بین ویتکاف و کلاگ این است که ویتکاف که به ترامپ نزدیکتر است، صرفا نظرات کرملین را منتقل میکند، در حالیکه ارتباطش با طرف اوکراینی بسیار محدود است.»
مایکل مکفال، سفیر پیشین آمریکا در روسیه، در توییتی نوشت: «اگر ترامپ واقعا میخواهد میانجی پایان جنگ اوکراین باشد، باید فردی را تعیین کند که با هر دو طرف گفتوگو کند؛ ترجیحا فردی را با تجربه دیپلماتیک. ویتکاف صرفا پستچی پوتین است، نه مذاکرهکننده.»
رسانههای روسی نیز از تکرار مواضع کرملین از سوی ویتکاف بهرهبرداری کردهاند.
ویتکاف در مصاحبهای با تاکر کارلسون در ۲۱ مارس بدون اشاره به اسامی استانهای شرقی (دونتسک، لوهانسک، خرسون، زاپوریژیا)، صرفا آنها را مناطقی خواند که ساکنانشان «روسیزبان» هستند و خواستار حکومت روسیهاند؛ بیآنکه اشاره کند بسیاری از اوکراینیزبانها در این مناطق یا کشته شدهاند یا مجبور به ترک زبان خود شدهاند.
زلنسکی در ۱۷ آوریل گفت: «ویتکاف آگاهانه یا ناآگاهانه، در حال انتشار روایتهای روسی است. در هر دو حالت، این موضوع کمکی به صلح نمیکند.»
یانیکا مریلو، مشاور دولت استونی و مترجم اوکراینی-استونیایی، نیز در گفتوگو با نیویورکپست تاکید کرد که ویتکاف حتی مترجم روسی را نمیشناسد و این موضوع اعتبار مذاکرات را زیر سوال میبرد: «هیچ سیاستمداری بدون مترجم مورد اعتماد خود به مذاکرات نمیرود، مگر آنکه یا بیکفایت باشد یا اهمیت ندهد.»
آشفتگی در مذاکرات با جمهوری اسلامی
نیویورکپست سپس به عملکرد استیو ویتکاف در مذاکراتش با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی پرداخته است.
بهنوشته نیویورکپست مذاکره با حکومت ایران برای دستیابی به توافقی هستهای، در ظاهر باید سادهترین پرونده ویتکاف باشد، اما عملکرد او خلاف این را نشان میدهد. جمهوری اسلامی که پس از دو سال جنگ نیابتی با اسرائیل و بحرانهای داخلی در موقعیتی ضعیفتر از همیشه قرار دارد، در جریان این مذاکرات هنوز حاضر به تعطیلی برنامههای هستهای خود نشده است.
ویتکاف در ۱۴ آوریل در گفتوگویی با فاکسنیوز پیشنهاد داد که در صورت پایبندی ایران به سطح پایین غنیسازی، اجازه ادامه فعالیت تاسیسات هستهای به این کشور داده شود، پیشنهادی مشابه توافق دولت اوباما که ترامپ در دوره اول خود آن را بدترین توافق تاریخ خواند و لغو کرد.
با این همه، یک روز بعد، ویتکاف این اظهارات را پس گرفت و گفت ایران باید برنامههای هستهای خود را «بهطور کامل متوقف و حذف کند.»
آندریا استریکر، عضو بنیاد دفاع از دموکراسیها، در گفتوگو با نیویورکپست هشدار داد: «اگر توافقی موقت حاصل شود، ایران زیرساختهای خود را حفظ میکند تا فقط دوران ترامپ را پشت سر بگذارد و بعدا از محدودیتها عبور کند.»
جان بولتون، مشاور امنیت ملی سابق ترامپ، نیز در توییتی گفت: «مذاکرات ویتکاف با ایران اتلاف وقت است.»
بهنام بنطالبلو، عضو ارشد بنیاد دفاع از دموکراسیها، هم به نیویورکپست گفت: «جمهوری اسلامی به دنبال رفع تحریم نیست، بلکه به تعامل با آمریکا بهعنوان سپری در برابر حمله پیشدستانه اسرائیل نگاه میکند.»
بهنوشته نیویورکپست، در حالی که آمریکا سرگرم گفتوگو با تهران است، منابع آگاه میگویند اسرائیل در حال آماده ساختن خود برای حملهای احتمالی به تاسیسات هستهای ایران، حتی بدون کمک نظامی آمریکاست.
گزارش نیویورکپست یک روز پس از آن منتشر شد که شبکه کان اسرائیل، سهشنبه ۹ اردیبهشت، گزارش داد که مقامات اسرائیلی متقاعد شدهاند که احتمال موفقیت مذاکرات هستهای میان ایالات متحده و حکومت ایران افزایش یافته است.
براساسا گزارش شبکه کان، پس از برگزاری دور سوم مذاکرات در عمان، مقامات اسرائیلی به این نتیجه رسیدهاند که احتمال دستیابی به توافق اکنون بیش از احتمال شکست مذاکرات است.
اسرائیل پیش از این احتمال میداد که این مذاکرات به شکست بینجامد. مقامات اسرائیلی اکنون هشدار میدهند که ممکن است توافق نهایی بین جمهوری اسلامی و دولت ترامپ با خواستههای امنیتی اسرائیل، از جمله توقف کامل غنیسازی اورانیوم از سوی جمهوری اسلامی همخوانی نداشته باشد.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، مذاکرات خود با استیو ویتکاف، فرستاده ویژه دونالد ترامپ در خاورمیانه را «جدی و متمرکز» توصیف کرده و از پیشرفتهایی در گفتوگوها خبر داده اما در عین حال تاکید کرده است که برخی اختلافات اساسی همچنان باقی مانده است.