والاستریتژورنال در گزارشی نوشت که درک جهانیان از وضعیت و ذخایر برنامه هستهای جمهوری اسلامی با خلاءهای مهمی مواجه است. اجرای توافقی جدید بدون داشتن تصویری شفاف از مواد و زیرساختهای هستهای موجود ایران، بسیار پرخطر خواهد بود.
این روزنامه نوشت ایران در سالهای اخیر نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی بر فعالیتهای هستهای خود را محدود کرده و همچنین تحقیقات آژانس درباره مواد هستهای اعلامنشده کشفشده در کشور را مختل کرده است.
این نشریه نوشت بر اساس گفته مقامهای آمریکایی و ایرانی، انتظار میرود گفتوگوهای روز شنبه شامل بحث درباره جدول زمانی مذاکرات و شاید تدوین یک چارچوب کلی برای توافق جدید باشد.
در ادامه این گزارش اشاره شده است که اجرای توافقی جدید بدون داشتن تصویری شفاف از مواد و زیرساختهای هستهای موجود ایران، بسیار پرخطر خواهد بود. این نشریه نوشت بدون داشتن چنین خط پایهای، عملا نمیتوان اطمینان یافت که جمهوری اسلامی به محدودیتهای دقیق مربوط به غنیسازی هستهای پایبند است.
مقامهای اسرائیلی بارها گفتهاند اجازه نخواهند داد تهران به سلاح هستهای دست یابد و نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، تاکید کرده است هرگونه مذاکره با تهران باید به انهدام کامل برنامه هستهای جمهوری اسلامی منجر شود.
قرار است شنبه ۳۰ فروردین دور دوم گفتوگوهای مقدماتی میان ایران و آمریکا در رم برگزار شود: رم میزبان دور دوم مذاکرات تهران و واشینگتن؛ ماجرا از آزادی چچیلیا سالا کلید خورد؟
همزمان، منابع آگاه به رویترز گفتهاند که اسرائیل در ماههای اخیر گزینههایی برای حمله به تاسیسات هستهای ایران به دولت ترامپ پیشنهاد داده است؛ طرحهایی که شامل ترکیبی از حملات هوایی و عملیات کماندویی با درجات مختلف شدت هستند و میتوانند برنامه تسلیحاتی ایران را تنها چند ماه یا حداکثر یک سال به عقب بیندازند.
در همین زمینه: آیا حمله نظامی میتواند برنامه هستهای ایران را نابود کند؟
روزنامه نیویورکتایمز گزارش داد که ترامپ در دیدار با نتانیاهو در کاخ سفید تاکید کرده است واشینگتن خواهان اولویت دادن به مسیر دیپلماتیک است و در کوتاهمدت از حمله نظامی به ایران حمایت نخواهد کرد.
طرحهای نظامی اسرائیل و واکنشها به آن
مقامهای اسرائیلی اکنون معتقدند ارتش این کشور میتواند حملهای محدود انجام دهد که به حمایت گسترده آمریکا نیاز نداشته باشد. چنین حملهای بهمراتب کوچکتر از گزینههایی خواهد بود که پیشتر به واشینگتن ارائه شده است.
زمان اجرای چنین حملهای مشخص نیست؛ بهویژه در حالی که گفتوگوهای هستهای در حال انجام است.
به نوشته رویترز، اقدام نظامی در این مقطع میتواند موجب نارضایتی رییسجمهوری آمریکا شود و حمایت گسترده آمریکا از اسرائیل را با خطر مواجه کند.
بر اساس گفته دو مقام پیشین دولت جو بایدن، نسخههایی از این برنامهها در سال گذشته به کاخ سفید ارائه شده بودند که تقریبا همه گزینهها مستلزم حمایت گسترده آمریکا بودند؛ چه از طریق مداخله مستقیم نظامی، چه اشتراکگذاری اطلاعاتی.
اسرائیل همچنین خواسته است واشینگتن در صورت واکنش ایران از این کشور دفاع کند.
در پاسخ به درخواست اظهار نظر رویترز، شورای امنیت ملی آمریکا به اظهارات ترامپ در روز پنجشنبه ارجاع داد؛ جایی که او گفت از اقدام اسرائیل حمایت نکرده اما مانع آن نیز نمیشود.
دفتر نتانیاهو هنوز واکنشی نشان نداده اما یک مقام ارشد اسرائیلی به رویترز گفت که تاکنون هیچ تصمیمی برای حمله اتخاذ نشده است.
از سوی دیگر، یک مقام ارشد امنیتی جمهوری اسلامی به رویترز گفت تهران از برنامهریزیهای اسرائیل آگاه است و در صورت وقوع حمله، «پاسخی قاطع و بیوقفه» خواهد داد.
این مقام افزود: «ما از منابع اطلاعاتی موثقی اطلاع داریم که اسرائیل در حال برنامهریزی برای حمله گسترده به سایتهای هستهای ایران است. این تصمیم ناشی از نارضایتی از روند دیپلماتیک و همچنین نیاز نتانیاهو به ایجاد تنش برای بقای سیاسی است.»
مذاکرات هستهای و مواضع طرفین
در دوره دولت بایدن، نتانیاهو هنگام ارائه نسخهای از همین طرحها، با نظر مخالف روبهرو شده است.
دو مقام پیشین آمریکایی گفتند نتانیاهو خواهان آن بود که آمریکا رهبری حملات را بر عهده بگیرد اما دولت بایدن تاکید داشت که بدون تسریع غنیسازی یا اخراج بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی از سوی ایران، حمله موجه نخواهد بود.
کارشناسان نظامی و هستهای مدتهاست هشدار میدهند که حتی با استفاده از قدرت آتش گسترده، هر حملهای تنها بهطور موقت میتواند برنامه هستهای ایران را مختل کند.
برخی تاسیسات ایران در عمق زمین قرار دارند و نابودی کامل آنها مستلزم استفاده از بمبهای سنگرشکن آمریکایی است.
گرچه حملهای محدود ممکن است به مشارکت مستقیم کمتری [از سوی آمریکا] نیاز داشته باشد اما همچنان مستلزم تضمین ایالات متحده برای دفاع از اسرائیل در صورت حمله تلافیجویانه ایران است.
در همین زمینه: انتقاد مقامهای اسرائیلی از مذاکرات هستهای آمریکا و ایران
مقامهای اسرائیل در هفتههای اخیر به واشینگتن هشدار دادهاند مذاکرات نباید بدون تضمین عدم توانایی ایران در ساخت سلاح هستهای وارد مرحله توافق شود.
نتانیاهو در دیدار با ترامپ گفته است: «این مسئله میتواند با توافق حل شود اما فقط اگر آن توافق شبیه مدل لیبی باشد - یعنی ورود، انفجار تاسیسات و جمعآوری کامل تجهیزات تحت نظارت آمریکا.»
او تاکید کرده است: «گزینه دوم این است که آنها مذاکرات را طول دهند و ما وارد مسیر نظامی شویم.»
از منظر اسرائیل، اکنون زمان مناسبی برای اقدام نظامی علیه برنامه هستهای ایران است. متحدان جمهوری اسلامی - از جمله حماس در غزه و حزبالله در لبنان - تحت حملات اسرائیل قرار دارند. در یمن نیز حوثیها هدف حملات هوایی آمریکا هستند.
اسرائیل همچنین در جریان حمله اکتبر ۲۰۲۴، خسارت سنگینی به سامانههای پدافندی ایران وارد کرده است.
یک مقامات ارشد اسرائیل اوایل ماه جاری به خبرنگاران گفت که اگر قرار است حملهای انجام شود، باید پیش از بازسازی پدافند ایران صورت گیرد.
او تاکید کرد که تعیین زمان برای این اقدام «بیهوده» است.
یکشنبه ۳۱ فروردین، روزنامههای صبح چاپ تهران، یک روز پس از دور دوم مذاکرات جمهوری اسلامی و آمریکا در رم، ارزیابی خود از مذاکرات و پیش بینی درباره آینده آن را ارائه کردند. اصلاحطلبان با خوشبینی محتاطانه رفتن مذاکرات به مرحله کارشناسی را نشانه پیشرفت سریع آن دانستند.
در مقابل اصولگرایان ضمن حمایت از تیم مذاکره کننده در دولت اصلاحطلب مسعود پزشکیان، پیکان حملات خود را به سمت لابیها و ایرانیان خارج از کشور که مخالف مذاکرات هستند نشانه رفتند و نسبت به دشمنی اصولی آمریکا با جمهوری اسلامی هم هشدار دادند.
هممیهن: نهادهای اصلی قدرت در ایران و اسرائیل متعهد به حل اختلاف هستند
روزنامه اصلاحطلب هممیهن، نزدیک به طیف کارگزاران سازندگی در سرمقاله خود با عنوان «معنای ورود به مرحله کارشناسی» نوشت: «ورود به مرحله کارشناسی، نشاندهنده توافق بر چارچوب کلی، از جمله حفظ غنیسازی بهعنوان هدف جمهوری اسلامی است، اما توافق نهایی به تعیین جزئیات در گفتوگوهای کارشناسی بستگی دارد.»
سرمقالهنویس روزنامه در ادامه تاکید کرده با این حال، «این مرحله تضمینی برای توافق نهایی نیست و ممکن است مذاکرات به نتیجه برسد یا متوقف شود.»
به نوشته سرمقاله این روزنامه، «اخبار غیرمعتبر درباره عدم موفقیت این مذاکرات»، بیشتر نشاندهنده تلاش نیروهای مخالف برای شکست گفتوگوهاست.
سرمقالهنویس هممیهن بر این باور است که «در داخل ایران و اسرائیل، برخی گروهها از شکست مذاکرات استقبال میکنند، اما «نهادهای اصلی قدرت در دو کشور» به حل اختلافات بدون توسل به زور متعهد هستند.»
این روزنامه همچنین پیشبینی کرده با ورود به مرحله کارشناسی، مذاکرات از حالت غیرمستقیم به مستقیم تغییر کند، زیرا انتقال دقیق جزئیات از طریق واسطه زمانبر و غیرمنطقی است.
فرهیختگان: هشدار درباره لابیهای حامی خصومت میان جمهوری اسلامی و آمریکا
روزنامه فرهیختگان، متعلق به دانشگاه آزاد که انعکاس دهنده نظرات طیف میانهروی اصولگرایان است، در گزارش اصلی خود با عنوان «لابیستهای تنش» نسبت به نقش لابیها و اشخاص کلیدی در اثرگذاری بر مذاکرات هشدار داده است.
در گزارش این روزنامه نوشته شده مذاکرات جمهوری اسلامی و آمریکا در مرحله کارشناسی با موانعی از سوی آیپک، اتحاد علیه ایران هستهای، بنیاد دفاع از دموکراسیها و موسسه گیتستون مواجه است.
نویسنده این گزارش، این نهادها را لابیهای اسرائیل خوانده و گفته آنها با نفوذ در آمریکا، سیاست خارجی این کشور را به نفع اسرائیل و علیه جمهوری اسلامی هدایت میکنند.
فرهیختگان بدون ارائه شواهدی نوشته است این گروهها «با تامین بودجههای کلان»؛ «فشار بر کنگره، تولید گزارشهای جهتدار، و همکاری با نهادهای اطلاعاتی، به تحریمهای حداکثری، خروج از برجام، و انزوای اقتصادی جمهوری اسلامی» دامن میزنند.
این روزنامه در ادامه نوشته است: برخی اشخاص با انتشار «اطلاعات گمراهکننده» و «تحریک افکار عمومی» در خارج از کشور، مذاکرات را تضعیف میکنند.
به نوشته فرهیختگان، این لابیها و بنیادها و اشخاص، با تمرکز بر موضوعات هستهای، حقوق بشری، و نقش منطقهای جمهوری اسلامی، تصویری «تهدید آمیز» از جمهوری اسلامی ترسیم کرده و با حمایت از سیاستهایی مانند عادیسازی روابط اعراب با اسرائیل، به حفظ خصومت بین جمهوری اسلامی و آمریکا کمک میکنند.
شرق: خوشبینی اصلاحطلبان به افزایش سرعت مذاکرات
روزنامه اصلاحطلب شرق، در گزارش اصلی خود، با چهار فعال اصلاحطلب که سمتهایی در دولتهای گذشته و احزاب و جریانها داشتند گفتوگو کرده است.
حسین نورانینژاد، فعال سیاسی اصلاحطلب، حمایت کامل حاکمیت و جامعه از مذاکرات را عامل تقویت توافق احتمالی میداند و بر عقلانیت، شفافیت و غیرجناحی بودن مذاکرات تاکید کرد.
محمدصادق جوادیحصار، دیگر فعال اصلاحطلب، معتقد است مذاکرات به نقطه تعادل نزدیک شده و با تداوم گفتوگوهای دوجانبه بدون مداخله مخالفان مانند اسرائیل، دستاوردهای قابل توجهی برای جمهوری اسلامی رقم خواهد خورد. او نقش اروپا در فعالسازی مکانیسم ماشه را کمرنگ میداند.
عباس آخوندی، وزیر دولت حسن روحانی نیز با خوشبینی، زمان را برای توافق تاریخی مناسب میبیند و معتقد است مذاکرات با سرعت بیشتری پیش خواهد رفت.
کیهان: قدرت هستهای و موشکی آمریکاییها را وادار به مذاکره کرد
روزنامه کیهان، منتسب به رهبر جمهوری اسلامی، در مطلبی با عنوان «مذاکره و تاریخِ پیشِرو» در تحلیل مذاکرات جمهوری اسلامی و آمریکا، سهگانه مذاکره، تحریم و جنگ را ابزار تاریخی «استعمارگران» برای اعمال فشار میداند و تهدیدهای غیرواقعی (بلوف) را موثرترین بخش آن معرفی میکند.
این روزنامه به استناد نقل قولهایی که به هنری کیسینجر نسبت داده و برداشتهایی از تاریخ روابط ایران با آمریکا، این کشور را غیرقابل اعتماد و خطرناک برای متحدانش میخواند و بر خیانتپذیری و تاریخ انقضای «عوامل نفوذی» تاکید دارد.
نویسنده کیهان، «رفتار دوگانه برخی داخلیها» را که «منتقدان حفظ منافع ملی» را «کاسبان تحریم» مینامند، اما خود از نوسانات بازار سود میبرند، نقد کرده و معتقد است این گروه مذاکرات را بهانهای برای شرطیسازی اقتصاد و فریب مردم قرار میدهند.
نویسنده در ادامه با اشاره به تجربه برجام و هشدارهای رهبر جمهوری اسلامی مبنی بر بدبینی به آمریکا، مذاکرات را یکی از وظایف وزارت خارجه میداند، نه محور همه امور.
کیهان تیم مذاکرهکننده جمهوری اسلامی را موفق، اما نیازمند هوشیاری در برابر «حقهبازیهای» آمریکا میبیند و کتاب «بدون هراس» وندی شرمن را سندی از روحیه «ناجوانمردانه» آمریکاییها معرفی میکند.
کیهان هچنین تهدیدات آمریکا را توخالی و ناشی از نیاز به مذاکره برای کسب وجهه میداند و از تیم مذاکره کننده جمهوری اسلامی میخواهد با اقتدار، «حقوق ملت» را مطالبه کند، زیرا قدرت موشکی، هستهای و جبهه مقاومت، دشمن را به مذاکره واداشته است.
تاثیر کنار گذاشتن اروپا و کشورهای منطقه از مذاکرات
روزنامه کیهان در یادداشتی دیگر هم با عنوان «تفاوت نگاه ما و آمریکا به مذاکره» با اشاره به تجربه خروج دونالد ترامپ از برجام و پیشنهاد مذاکره او در سال ۱۴۰۳، نوشته است جمهوری اسلامی به دلیل بیاعتمادی به آمریکا، با احتیاط و هوشمندی وارد این گفتوگوها شد.
به نوشته کیهان، رهبر جمهوری اسلامی مذاکره با آمریکا را غیرقابل اعتماد و بیفایده خواند، اما جمهوری اسلامی با مطالبه رفع تحریمها در ازای ایمنسازی فعالیت هستهای، فرمول «یک در برابر یک» را پذیرفت.
این روزنامه نوشته است مذاکرات غیر مستقیم، با کنار گذاشتن اروپا و کشورهای منطقهای، به جمهوری اسلامی امکان داد تا با دقت و بدون عجله تصمیمگیری کند، ضمن اینکه «تحقیر آمریکا» با پرهیز از مذاکره مستقیم، موضع جمهوری اسلامی را تقویت کرد.
نویسنده کیهان در پایان تاکید کرده است جهان نتیجه این مصاف دیپلماتیک بین «قدرت شیطانی» آمریکا و «قدرت توحیدی» جمهوری اسلامی را ارزیابی میکند، اما دشمنی آمریکا با جمهروی اسلامی ، صرفنظر از نتیجه، ادامه خواهد داشت.