یک موشک استارشیپ اسپیسایکس تنها چند دقیقه پس از پرتاب از تگزاس در روز پنجشنبه، ۲۷ دی ماه، در فضا منفجر شد. این حادثه باعث تغییر مسیر پروازهای هوایی بر فراز خلیج مکزیک برای جلوگیری از برخورد با بقایای سقوط کرده شد و برنامه موشکی اصلی ایلان ماسک را با چالشی جدید مواجه کرد.
مرکز کنترل ماموریت اسپیسایکس هشت دقیقه پس از پرتاب، تماس با استارشیپ جدید و ارتقا یافته را که حامل اولین محموله آزمایشی ماهوارههای بدون خدمه بود، از دست داد.
این موشک ساعت پنج و ۳۸ دقیقه به وقت محلی از تاسیسات موشکی جنوب تگزاس به فضا پرتاب شده بود.
فیلمی که خبرگزاری رویترز ضبط کرده، نشاندهنده توپهای نارنجی رنگ با ردی از دود در پشت سرشان بود که در آسمان پایتخت هائیتی، پورتو پرنس، دیده میشد.
ایلان ماسک، مدیرعامل اسپیسایکس، در ویدیویی که در شبکه اجتماعی خود، ایکس، منتشر کرد نوشت: «موفقیت نامشخص است، اما سرگرمی تضمین شده!»
دان هوئت، مدیر ارتباطات اسپیسایکس، گفت: «ما ارتباط خود را با موشک کاملاً از دست دادیم؛ این امر به ما میگوید که مشکلی در بخش بالایی موشک رخ داده است.»
او چند دقیقه بعد تایید کرد که موشک از دست رفته است.
آخرین بار، در ماه مارس گذشته بخش بالایی استارشیپ دچار نقص شد؛ اما نقصهای اسپیسایکس بهندرت چنین اختلال گستردهای در ترافیک هوایی ایجاد کردهاند.
طبق دادههای وبسایت ردیابی پرواز FlightRadar24، دهها پرواز تجاری به فرودگاههای دیگر هدایت شدند یا مسیر خود را تغییر دادند تا از برخورد با بقایای احتمالی موشک منفجرشده جلوگیری کنند. همچنین، پروازهای خروجی از فرودگاههای میامی و فورت لادردیل فلوریدا نیز با تاخیری ۴۵ دقیقهای انجام شد.
واکنش اداره هوانوردی فدرال آمریکا
اداره هوانوردی فدرال آمریکا (FAA)، که بر فعالیتهای پرتاب خصوصی را نظارت میکند، اعلام کرد که برای مدت کوتاهی هواپیماها را از منطقهای که بقایای موشک سقوط کرده بود، دور کرده است. این سازمان افزود که اکنون فعالیتهای عادی از سر گرفته شده است.
اداره هوانوردی فدرال معمولا حریم هوایی را برای پرتابها و بازگشتهای فضایی میبندد، اما در صورتی که یک وسیله فضایی دچار نقص در خارج از منطقه بسته شده شود، ممکن است هواپیماها را از ورود به منطقهای که احتمال سقوط بقایا وجود دارد منع کند.
رقابت با بلو اوریجین و ادامه تلاشها
این شکست یک روز پس از آن رخ داد که شرکت فضایی بلو اوریجین، متعلق به جف بزوس، بنیانگذار آمازون، موفق شد برای اولین بار موشک غولپیکر نیو گلن را به مدار زمین پرتاب کند.
بخش بالایی موشک استارشیپ که دو متر بلندتر از مدلهای قبلی بود، به گفته اسپیسایکس «نسل جدیدی از موشک با ارتقاهای قابل توجه» محسوب میشودد. قرار بود این موشک حدود یک ساعت پس از پرتاب به شکل کنترلشدهای در اقیانوس هند فرود آید.
ماسک اعلام کرد که بررسی اولیه نقص نشان میدهد که نشت داخلی سوخت اکسیژن مایع باعث افزایش فشار و در نهایت انفجار موشک شده است.
به گزارش رویترز، اداره هوانوردی فدرال آمریکا احتمالاً تحقیقی را در مورد این حادثه آغاز میکند که میتواند برنامههای پرتاب استارشیپ را متوقف کند. همچنین این موضوع بررسی خواهد شد که آیا بقایای موشک در مناطق مسکونی یا خارج از محدوده خطر تعیینشده سقوط کردهاند یا خیر.
این حادثه تهدیدی برای هدف ماسک در پرتاب آزمایشی حداقل ۱۲ استارشیپ در سال جاری است. غلبه بر این تهدید به توانایی اسپیسایکس در رفع نقصها و نتایج تحقیقات اداره هوانوردی فدرال آمریکا بستگی دارد.
ماسک گفت: «تا این لحظه برنامهای برای به تعویق انداختن پرتاب بعدی در ماه آینده وجود ندارد.»
پیشینه برنامه استارشیپ
استارشیپ بخشی از تلاش چند میلیارد دلاری ایلان ماسک برای ساخت موشکی است که بتواند انسانها و محمولهها را به مریخ ببرد و همچنین دستههای بزرگی از ماهوارهها را در مدار زمین مستقر کند.
رویکرد توسعه «آزمایش تا حد شکست» اسپیسایکس، در گذشته شامل شکستهای چشمگیر بوده است، زیرا این شرکت نمونههای اولیه استارشیپ را تا حد نهایت مهندسیشان آزمایش میکند. با این حال، شکست در آزمایش روز پنجشنبه در مرحلهای از ماموریت رخ داد که اسپیسایکس پیشتر آن را با موفقیت پشت سر گذاشته بود.
در همین حال، بوستر غولپیکر «سوپر هوی» طبق برنامه پس از حدود هفت دقیقه به سکوی پرتاب بازگشت و با استفاده از روشن کردن مجدد موتورهای خود، در میان بازوهای مکانیکی غولپیکر متصل به برج پرتاب فرود آمد.
روزنامه حریت پنجشنبه ۲۷ دی گزارش داد حدود ۱۷ میلیون و ۲۸۰ هزار گردشگر در سال ۲۰۲۴ به آنتالیا سفر کردند که در این میان، شهروندان روسی در صدر قرار دارند.
یوسف حاجی سلیمان، رییس اتاق بازرگانی و صنعت آنتالیا، گفت: «انتظارات ما برای سال ۲۰۲۵ بسیار بالاتر است. اگر جنگ میان روسیه و اوکراین به آتشبس منتهی شود، شاهد افزایش چشمگیری در تعداد گردشگران خواهیم بود. بر اساس برآورد ما، ممکن است این تعداد به ۲۰ میلیون برسد.»
او افزود حتی اگر مناقشه اوکراین به پایان نرسد، شمار گردشگران در آنتالیا در سال ۲۰۲۵، بین شش تا هشت درصد افزایش خواهد یافت.
روسیه پنجم اسفند ۱۴۰۰ حمله نظامی وسیع خود به اوکراین را آغاز کرد و از آن زمان تاکنون، جنگ خونین میان دو کشور ادامه داشته است.
از زمان آغاز مناقشه کنونی، روسیه حدود یک پنجم از خاک اوکراین را به تصرف خود درآورده. در سوی مقابل، اوکراین نیز کنترل صدها کیلومتر مربع از منطقه کورسک روسیه را به دست گرفته است.
روزنامه حریت در ادامه گزارش خود نوشت در سال گذشته میلادی، سه میلیون و ۹۰۰ هزار تبعه روس به آنتالیا سفر کردند که بالاترین میزان سفر شهروندان یک کشور به آنتالیا به شمار میرود.
در این فهرست، آلمان با سه میلیون و ۵۲۰ هزار گردشگر و بریتانیا با یک میلیون و ۵۷۰ گردشگر در ردههای بعدی قرار دارند.
نام کشورهایی همچون لهستان، هلند، قزاقستان، رومانی، اوکراین، جمهوری چک و لیتوانی نیز در این فهرست به چشم میخورد.
رییس اتاق بازرگانی و صنعت آنتالیا همچنین گفت آنتالیا چهارمین شهر پربازدید جهان است و بخش قابل توجهی از درآمدهای گردشگری ترکیه را تامین میکند.
آنتالیا با درآمد سرانه ۹۷۹ دلار، ۴۶ درصد از اقامتهای شبانه در ترکیه را به خود اختصاص داده است.
او در این گزارش، جان بولتون مشاور امنیت ملی در دولت سابق خود را «کودن» و نیکی هیلی، سفیر سابق آمریکا در سازمان ملل را «مغر فندقی» خواند.
نیکی هیلی در مبارزات انتخاباتی حزب جمهوریخواه، رقیب دونالد ترامپ بود اما به دنبال شکست در اغلب ایالتها، از انتخابات کنار کشید.
جان بولتون هم در دولت اول ترامپ مشاور امنیت ملی بود اما در سال ۱۳۹۸ برکنار شد.
ترامپ همچنین مایک پنس، معاون خود در دوره اول ریاست جمهوریاش را جنگافروز بیتعهد خواند و خواست که برای عضویت در دولت پیشنهاد نشود.
او نام برخی افراد دیگر مانند دیک چنی، معاون جرج بوش و لیز چنی، دختر او را مطرح کرد و آنان را دیوانه خواند.
روز چهارشنبه جلسات رای اعتماد به گزینههای پیشنهادی دونالد ترامپ برای سمتهای کلیدی مثل دادستان کل، رییس سیآیای و وزارت خارجه برگزار شد و انتظار میرود اکثریت جمهوریخواه این مجلس، گزینههای او را تایید کنند. با وجود این، دموکراتها چالشهایی برای گزینههای ترامپ ایجاد کردند.
در همین حال ترامپ نوشت که تاکنون بیش از هزار نفر را برای دولتش منصوب کرده که «در هر زمینه فوقالعاده هستند و ثمره کار آنها را طی سالهای آتی خواهید دید».
همزمان با برگزاری جلسات رای اعتماد به کابینه ترامپ جو بایدن در نطق خداحافظی خود گفت که «روح آمریکا به خطر افتاده است.»
او گفت که به دلیل در خطر بودن «روح و هویت» آمریکا نامزد ریاست جمهوری شد و تاکید کرد که این خطر هنوز وجود دارد.
بایدن از یک الیگارشی فوق ثروتمند و غولهای تکنولوژی سخن گفت که حقوق مردم آمریکا و آینده دموکراسی در این کشور را تهدید میکنند.
رسانهها این سخنان بایدن را اشاره به ایلان ماسک و حمایت او از ترامپ دانستند.
هدف از این توافق ۱۰۰ ساله که در هفتههای آینده در پارلمان بریتانیا بررسی میشود، افزایش همکاری نظامی و تقویت امنیت در دریای بالتیک، دریای سیاه و دریای آزوف است.
این معاهده حوزههایی مانند انرژی و مواد معدنی را نیز شامل میشود.
بریتانیا پس از حمله روسیه به اوکراین، ۱۶ میلیارد دلار به این کشور کمک کرده و بیش از ۵۰ هزار نظامی اوکراینی را آموزش داده است.
دو روز پیش نیز بوریس پیستوریوس، وزیر دفاع آلمان به کییف سفر کرد و کشورهای اروپایی در حال بررسی ارائه تضمینهای امنیتی به اوکراین پیش از آغاز کار ترامپ و آتشبس و صلح احتمالی میان روسیه و اوکراین هستند.
گزارشهایی نیز درباره احتمال کاهش حمایت آمریکا از اوکراین در دوره ترامپ و گفتوگوی او با ویکتور اوربان، نخستوزیر مجارستان، درباره تلاش برای پایان دادن به جنگ منتشر شده است.
همچنین برخی تحلیلگران اعلام کردهاند ترامپ مخالف عضویت اوکراین در ناتو است.
کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و برخی دیگر از مقامهای این اتحادیه اعلام کردهاند فشار زودهنگام برای صلح در اوکراین، «خطر دستیابی به یک توافق بد» را افزایش میدهد.
این نگرانی در میان کشورهای اروپایی وجود دارد که در توافق صلح بخشهای زیادی از اوکراین به روسیه واگذار شود.
ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، بارها تاکید کرده است در صورت برگزاری هر گونه مذاکرات صلح، کشورش به تضمینهایی برای حفظ امنیتش در قبال روسیه نیاز خواهد داشت.
زلنسکی ۱۷ آذر و پس از دیدار سهجانبه با ترامپ و امانوئل مکرون گفت: «همه میخواهیم این جنگ زودتر تمام شود.»
ترامپ درباره جنگ در اوکراین گفته است پوتین «علنا گفته که ما باید جنگ در اوکراین را به پایان برسانیم.»
ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، پنجشنبه ۲۹ آذر گفت که کشورش آماده است «بدون هیچ پیششرطی»، با ترامپ برای آتشبس در جنگ اوکراین مذاکره کند.
قرار است در جریان سفر پزشکیان به تاجیکستان، ۲۳ سند در حوزههای مختلف از جمله بهداشت، خدمات گمرکی، همکاری هنری و روادید، بین مقامات دو کشور امضا شود.
همزمان عبدالناصر همتی، وزیر امور اقتصادی و دارایی، اعلام کرد که حجم تجارت ۳۸۰ میلیون دلاری ایران و تاجیکستان «با رشد ۵۰ درصدی در یک سال»، نشانگر ظرفیت بالقوه بالای دو کشور برای توسعه روابط اقتصادی است.
پزشکیان نیز برای افزایش مبادلات اقتصادی دو کشور به نیم میلیارد دلار ابراز امیدواری کرد.
او پنجشنبه ۲۷ دی در نشست خبری با امامعلی رحمان، گفت که در این سفر درباره موضوعات دو جانبه در حوزه تجاری، سیاسی و زیست محیطی و همچنین تحولات منطقه به ویژه افغانستان مذاکره شد.
پزشکیان تاکید کرد: «حاضریم تمام موانع افزایش تجارت و سرمایهگذاری بین ایران و تاجیکستان را حذف کنیم.»
او به چیستی این موانع و مشکلات اشارهای نکرد.
رحمان نیز گفت: «من روادید را برداشتم؛ هر وقت دوست داشتید به تاجیکستان بیایید.»
تهران و دوشنبه، از تیرگی روابط تا توسعه مراودات
حمایت جمهوری اسلامی از برخی مخالفان دولت تاجیکستان در سالهای گذشته باعث تیرگی روابط دو کشور شد.
سال ۱۳۹۴، وزارت خارجه تاجیکستان سفیر جمهوری اسلامی را در اعتراض به شرکت محیالدین کبیری، رهبر حزب نهضت اسلامی این کشور، در همایشی در تهران احضار کرد.
کبیری در حاشیه این همایش، با علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی نیز صحبت کرد.
برخی رسانهها هدف حکومت ایران از دعوت از کبیری را نشان دادن واکنش به نزدیک شدن تاجیکستان به عربستان سعودی ذکر کردند.
دولت تاجیکستان در آن سال دستور تعطیلی دفتر امور فرهنگی و اقتصادی ایران در خجند را صادر کرد.
این کشور پیش از آن نیز چندین مرکز خیریه و سازمان وابسته به جمهوری اسلامی را از فعالیت منع کرده بود.
با این حال روابط دو کشور ادامه یافت و ابراهیم رئیسی، رییس دولت کشته شده جمهوری اسلامی نیز آبان سال گذشته به تاجیکستان سفر کرد.
در سفر رئیسی ۱۸ سند و تفاهمنامه همکاری امضا شد که یکی از آنها لغو روادید به مدت ۳۰ روز بین ایران و تاجیکستان بود.