سازمان عفو بینالملل اعلام کرد ارتش اسرائیل در حمله روز ۱۶ اکتبر (۲۴ مهر) خود به ضهیره در جنوب لبنان به شکل غیرقانونی از «فسفر سفید» استفاده کرده است. استفاده از فسفر سفید تحت قوانین بینالمللی بشردوستانه محدود شده است.
عفو بینالملل با اشاره به نتایج تحقیقات خود، روز سهشنبه نهم آبان در گزارشی خواست تا این حمله بهعنوان یک جنایت جنگی بررسی شود.
پیش از این سازمان دیدهبان حقوق بشر در ۲۱ مهر ارتش اسرائیل را به استفاده از بمب فسفر سفید در حمله به لبنان و نوار غزه متهم کرد. ارتش اسرائیل در واکنش به این گزارش آن را نادرست خواند.
بر اساس گزارش عفو بینالملل، ارتش اسرائیل طی عملیات نظامی روزهای ۱۰ تا ۱۶ اکتبر در امتداد مرز جنوبی لبنان از گلولههای توپ حاوی فسفر سفید بهعنوان سلاح آتشزا استفاده کرده است.
یکی از این حملات از ساعت چهار بعدازظهر (به وقت محلی) ۱۶ اکتبر آغاز شد و تا شب ادامه داشت که طی آن دستکم ۹ غیرنظامی مجروح شدند و اموال غیرنظامیان آسیب دید.
بنا بر گزارش عفو بینالملل به نقل از شاهدان عینی، در جریان این حملات بوی بسیار بد و ابری عظیم شهر ضهیره را پوشاند بهطوری که شهروندان نمیتوانستند پنج یا شش متر جلوتر از خود را ببینند: «این امر باعث شد مردم دیوانهوار خانههای خود را ترک کنند و وقتی بعضی از اهالی دو روز بعد بازگشتند، دیدند خانههایشان هنوز در آتش است و زمینها و خودروها میسوزند.»
آزمایشگاه شواهد بحران عفو بینالملل همچنین فیلمی از روز ۱۵ اکتبر را تایید کرده که نشان میدهد شهر مرزی عیتا الشعب و نزدیک شهر الماری در جنوب لبنان با استفاده از فسفر سفید گلولهباران شده است.
درگیری و تنشهای فرامرزی در جنوب لبنان از هفت اکتبر و حمله حماس به اسرائیل به طور قابل توجهی تشدید شده است.
گلولهباران اسرائیل در لبنان تاکنون دستکم چهار غیرنظامی و ۴۸ عضو حزبالله را کشته است.
به گفته ارتش اسرائیل، حزبالله و سایر گروههای مسلح به شمال اسرائیل موشک پرتاب کردهاند که به کشته شدن شش سرباز و یک غیرنظامی اسرائیلی منجر شده است.
عفو بینالملل در حال بررسی حملات حزبالله و سایر گروههای مسلح به شمال اسرائیل است تا مشخص کند آیا قوانین بینالمللی بشردوستانه را نقض کردهاند یا خیر.
این سازمان در اطلاعیهای استفاده بیرویه ارتش اسرائیل از فسفر سفید را «بسیار وحشتناک» و ناقض قوانین بینالمللی بشردوستانه خواند.
آیا مجذوب، معاون مدیر دفتر منطقهای خاورمیانه و شمال آفریقا در عفو بینالملل گفت استفاده غیرقانونی از فسفر سفید جان غیرنظامیان را بهطور جدی به خطر انداخته است؛ کسانی که بسیاریشان در بیمارستان بستری و آواره شده و خانهها و خودروهایشان آتش گرفته.
به گفته مجذوب، ارتش اسرائیل باید فورا استفاده از فسفر سفید را به ویژه در مناطق پرجمعیت متوقف کند.
او تاکید کرد که اسرائیل باید به تعهد فراموش شده خود در سال ۲۰۱۳ مبنی بر توقف استفاده از این سلاحها پایبند باشد و از به خطر انداختن بیشتر جان غیرنظامیان در لبنان دست بردارد.
فسفر سفید اگرچه میتواند کاربردهای قانونی داشته باشد اما به دلیل احتمال زیاد گسترش آتشسوزی و دود ناشی از آن هرگز نباید به سمت یک منطقه مسکونی پرجمعیت یا زیرساختهای غیرنظامی یا در مجاورت آن شلیک شود.
فسفر سفید یک ماده محترقه است که بیشتر برای ایجاد یک صفحه از دود متراکم یا نشانهگذاری اهداف استفاده میشود.
این ماده هنگامی که در معرض هوا قرار میگیرد، در دمای بسیار بالا میسوزد و مناطق اطرافش را آتش میزند.
افرادی که در معرض فسفر سفید قرار میگیرند ممکن است دچار آسیب تنفسی، نارسایی اندامها و سایر صدمات وحشتناک و تغییردهنده زندگی شوند؛ از جمله سوختگیهایی که درمان آن بسیار دشوار است و نمیتوان با آب از بینشان برد. سوختگیهایی که تنها ۱۰ درصد از بدن را تحت تاثیر قرار میدهند نیز اغلب کشنده هستند.
با ادامه درگیریها در نوار غزه و حملات گروههای مورد حمایت جمهوری اسلامی در منطقه به مواضع اسرائیل و آمریکا، نگرانیها درباره شدت گرفتن تنشها و گسترش دامنه جنگ افزایش یافته است.
گردانهای عزالدین قسام، شاخه نظامی حماس هستند که در حمله هفتم اکتبر به خاک اسرائیل، حدود هزار و ۴۰۰ نفر را کشتند و بیش از ۲۰۰ نفر را به اسارت گرفتند.
بخش انگلیسی الجزیره و اکونومیست در گزارشهای جداگانهای به بررسی منشاء پیدایش حماس و شاخه نظامی آن پرداختند.
حماس چیست و چه زمانی تاسیس شد؟
اکونومیست نوشت حماس از سوی شیخ احمد یاسین و دستیارش عبدالعزیز الرنتیسی بهعنوان شاخهای از اخوان المسلمین، گروه اسلامگرای مصری در سال ۱۹۸۷ تاسیس شد.
حماس مخفف کلمات «جنبش مقاومت اسلامی» (به عربی: حرکات المقاومه الاسلامیه) و به معنی «غیرت» است. این گروه در اولین منشورش که در سال ۱۹۸۸ منتشر شد، وظیفه خود را تلاش برای آزادسازی فلسطین از «موجودیت نامشروع» اسرائیل عنوان کرد.
شروع حملات نظامی حماس
به گزارش اکونومیست حماس اولین حملاتش را به اهداف نظامی اسرائیل در سال ۱۹۸۹ انجام داد و در اوایل دهه ۱۹۹۰ بهطور رسمی شاخه نظامی خود را تاسیس کرد.
گردانهای قسام مستقر در غزه، از زمان تاسیس خود در سال ۱۹۹۲ مقاومت مسلحانهای را در برابر اسرائیل به راه انداختند.
الجزیره در گزارش خود نوشت حماس که طرفدار مقاومت مسلحانه برای آزادسازی فلسطین بود، با توافقنامه اسلو در سال ۱۹۹۳ مخالفت کرد.
حماس ادعا کرد که اسرائیل از این توافقنامه برای گسترش غیرقانونی شهرکهای خود در سرزمینهای اشغالی سال ۱۹۶۷ استفاده میکند.
این گروه مخالفت خود را با توافقنامه اسلو، با انجام حملات انتحاری در داخل اسرائیل ابراز کرد.
(پیمانهای اسلو به دو موافقتنامه میان حکومت اسرائیل و سازمان آزادیبخش فلسطین (ساف) گفته میشود که آغازگر فرایند صلح اسرائیل و فلسطین شد و موجبات تاسیس حکومت خودگردان فلسطین را فراهم آورد. پیمان «اسلو یک» در سال ۱۹۹۳ و پیمان «اسلو دو» در سال ۱۹۹۵ به امضای یاسر عرفات و اسحاق رابین رسیدند و بیل کلینتون، رییسجمهوری وقت آمریکا در هر دو پیمان به عنوان میانجی و شاهد حضور داشت. هدف این فرایند رسیدن به یک معاهده صلح بر مبنای قطعنامههای ۲۴۲ و ۳۳۸ شورای امنیت سازمان ملل و تحقق «حق تعیین سرنوشت مردم فلسطین» بود. فرایند صلح اسلو با مذاکرات سری نمایندگان ساف و اسرائیل در اسلو، پایتخت نروژ آغاز شد و به رسمیت شناختن اسرائیل از سوی ساف به عنوان یک دولت قانونی و به رسمیت شناختن ساف از سوی اسرائیل به عنوان نماینده فلسطینیان را به همراه داشت.)
چگونگی تشکیل گردانهای قسام
حماس در سال ۱۹۹۲ واحد نظامی خود را برای متمرکزسازی و بهبود عملیاتهایی تاسیس کرد که جنگجویانش علیه اسرائیل در دهههای ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ انجام میدادند.
به گزارش وبسایت رسمی گروه حماس، نام گردانهای قسام از یک مبارز سوری به نام عزالدین القسام الهام گرفته شده است که پس از تبعید به فلسطین، علیه اشغالگری بریتانیا مبارزه کرد.
محمد ضیف، فرمانده نظامی حماس و مروان عیسی، معاون او، گردانهای قسام را رهبری میکنند.
به گفته کارشناسان، اقدامات گردانهای قسام علیه اسرائیل به حماس کمک کرده است تا در میان بخش بزرگی از فلسطینیها محبوبیت پیدا کند.
به گزارش اکونومیست، با وجود محاصره نوار غزه، حماس توانست به آرامی ظرفیت نظامی خود را ایجاد کند. این گروه تا سال ۲۰۰۸ و زمانی که اولین جنگش را علیه اسرائیل آغاز کرد، ساختار نظامی و آموزش هزاران جنگجو را با حمایت جمهوری اسلامی، سوریه و حزبالله لبنان توسعه داد و به مدت یک سال به سوی اسرائیل خمپاره پرتاب کرد اما این حملات از نظر نظامی دستاورد چندانی نداشت.
از آن زمان تاکنون حماس دست به نوآوری زده است. این گروه در سال ۲۰۱۴، زمانی که سومین جنگ خود را علیه اسرائیل آغاز کرد طیف وسیعتری از قابلیتهای رزمی داشت. تعداد و بُرد موشکهای آن افزایش یافت و در پنهان کردن زیرساختهای نظامی خود عملکرد بهتری کسب کرد.
بریگادهایهای قسام تا چه اندازه قدرتمند هستند؟
الجزیره در گزارش خود بر اساس اطلاعات کتاب «حقایق جهانی» سازمان سیآیای نوشت گردانهای قسام بین ۲۰ تا ۲۵ هزار عضو دارند که البته این تعداد «مورد بحث» است.
بر اساس این منبع، بریگادهای حماس تاکنون هزاران جنگنده را در حملات اسرائیل از دست دادهاند و منابع آن در حملات هوایی اسرائیل تمام شده است.
خروج اسرائیل از غزه در سال ۲۰۰۵ به حماس فرصتی برای بازسازی شاخه نظامی خود داد. گفته میشود حمایت مالی از سوی جمهوری اسلامی، این گروه مسلح را قادر ساخت تا قابلیتهای نظامی پیچیدهاش را توسعه دهد.
حماس زرادخانهاش را یک عامل بازدارنده در مقابل اسرائیل قلمداد میکند.
بر اساس گزارش سال ۲۰۲۱ وزارت امور خارجه آمریکا، قسام و سایر گروههای مسلح فلسطینی بیش از چهار هزار و ۴۰۰ موشک در رویارویی با اسرائیل در سال ۲۰۲۱ پرتاب کردند.
در ۱۱ روز نبرد، دستکم ۲۶۰ فلسطینی در حملات اسرائیل کشته شدند، در حالی که اسرائیل تنها ۱۳ مورد تلفات داشت.
گزارشها حاکی از آن است که قسام در زمینه بمبهای دستساز و راکتاندازها، موشکهای ضد تانک و خمپاره تخصص دارد اما آنان تا حد زیادی به استراتژی پنهانکاری متکی هستند و زیرساختهای تونلی گستردهای دارند که به جنگجویان امکان میدهد بدون شناسایی، حرکت کنند.
شبکه زیرزمینی حماس در نوار غزه
به گزارش اکونومیست، اولین تونلها در این منطقه به منظور قاچاق و از سوی قبایل بادیهنشین در دو طرف مرز مصر و غزه در سال ۱۹۸۱ ساخته شد؛ زمانی که اسرائیل و مصر مرز میان خود را مشخص کردند.
اولین حمله تونلی از این نوار در سال ۱۹۸۹ رخ داد اما حماس از سال ۲۰۰۱ ساخت یک شبکه زیرزمینی گسترده را آغاز کرد. هدف اولیه ساخت این شبکه زیرزمینی، قاچاق مواد و اسلحه از مصر بود.
اما این تونلها کاربردهای متعددی دارند. فرماندهان حماس میتوانند در این تونلها پنهان شوند و از آن برای برقراری ارتباط پنهانی استفاده کنند. این تونلها مخفیگاههایی برای اسلحه و مهمات فراهم کردند و حماس میتواند از آنها برای کمین در طول جنگهای زمینی اسرائیل در غزه استفاده کند.
بر اساس گزارش اکونومیست، این تونلها همچنین اجازه حملات برونمرزی به اسرائیل و آدمربایی را برای حماس فراهم میکنند. به عنوان نمونه، ربودن سرجوخه گیلاد شالیت در سال ۲۰۰۶ که به حماس فرصت داد او را با شمار زیادی از نیروها و فرماندهان زندانی خود در اسرائیل مبادله کند.
هزینه ساخت تونل
بر اساس دادهای «اندیشکده رند» و به گزارش اکونومیست، تا سال ۲۰۱۴ برای ساخت شبکه زیرزمینی در نوار غزه ۹۰۰ کارمند تماموقت به استخدام حماس درآمدند.
بهطور میانگین ساخت هر تونل سه ماه طول میکشد و حدود ۱۰۰ هزار دلار هزینه دارد.
حماس سرمایهای را که برای ساخت تونلها جمعآوری کرده بود به عنوان طرحهای سرمایهگذاری تجاری با قراردادهایی جلوه داد که از سوی وکیلها تنظیم شده بودند.
تصور میشود جمهوری اسلامی و کره شمالی در تامین هزینه و مهندسان برای ساخت این تونلها به حماس کمک کردهاند.
این مجموعه زیرزمینی شامل هزار و ۳۰۰ تونل میشود که در مجموع ۵۰۰ کیلومتر امتداد دارد.
سال ۲۰۱۴ ارتش اسرائیل «عملیات تیغه حفاظتی» را راهاندازی کرد؛ یک جنگ هوایی و زمینی که تونلها را هدف قرار میداد. اسرائیل توانست در این عملیات حدود ۳۲ مورد از تونلها را نابود کند که در مجموع ۱۰۰ کیلومتر امتداد داشتند.
بنابر گزارش اکونومیست، تعیین مکان تونلها بسیار دشوار است و حتی زمانی که مکان یک تونل مشخص میشود، تخریب آن موضوع دیگری است.
حمله هفتم اکتبر
حماس به مدت دو سال از تشدید درگیری با اسرائیل اجتناب کرد اما حمله هفتم اکتبر بسیار پیچیدهتر از حملههای قبلی بود.
حماس به سنسورهای اسرائیل حمله کرد و دوربینهای امنیتی آن را از کار انداخت. بر اساس گزارشها، این گروه از جنگ الکترونیک پیشرفته استفاده و سیستمهای ارتباطی اسرائیل را مختل کرد.
همه این اقدامات نشان میدهند حماس مدتی است فنآوریهای نظامی خود را با حمایتهای خارجی و احتمالا از سوی جمهوری اسلامی تقویت کرده است.
محمد ضیف، فرمانده نظامی گردانهای قسام پس از حمله هفتم اکتبر گفت: «این روز بزرگترین نبرد برای پایان دادن به آخرین اشغال روی زمین است.»
او آشکارا از حامیان و ملتهای مسلمان خواست تا به مبارزه مسلحانه بپیوندند.
دیگر گروههای مقاومت مسلح غزه کدامند؟
به گزارش الجزیره، گروههای مسلح دیگری در غزه اعلام کردهاند در حال پیوستن به مقاومت فعلی علیه نیروهای اسرائیل هستند.
گردانهای سرایا القدس متعلق به جهاد اسلامی فلسطین که در سال ۱۹۹۲ تشکیل شد، مسوولیت دستکم ۲۳ حمله موشکی به اسرائیل را بر عهده گرفته است.
جبهه خلق برای آزادی فلسطین هم از طریق گردانهای ابوعلی مصطفی در غزه حضور فعال نظامی دارد. آنها از طریق پیامهای تلگرامی به فراخوانهای حماس برای مقاومت مسلحانه پیوستهاند.