تجمع اعتراضی در ده‌ها شهر جهان هم‌زمان با نخستین سالگرد خیزش انقلابی و قتل مهسا ژینا امینی

اتحادیه ملی روزنامه‌نگاران بریتانیا و ایرلند نیز سرکوب رسانه‌ها در ایران را محکوم کرد و خواستار آزادی روزنامه‌نگاران زندانی شد.

در گزارش روز شنبه ۲۵ شهریور فدراسیون بین‌المللی روزنامه‌نگاران ‌آمده است که در یک سال گذشته ده‌ها روزنامه‌نگار، زندانی و با محکومیت‌های سنگین مواجه شدند، نشریات زیادی توقیف یا لغو مجوز شدند و فشار نهادهای امنیتی باعث شد بسیاری از روزنامه‌نگاران، کار، خانه و وطن خود را ترک کنند.

اکبر منتجبی، رییس هیات‌مدیره انجمن صنفی روزنامه‌نگاران استان تهران هفدهم مرداد ماه امسال با اشاره به بازداشت بیش از ۱۰۰ خبرنگار در یک سال گذشته، به روزنامه هم‌میهن گفته بود: «دوران سیاه روزنامه‌نگاری تمام نشده و یک‌دست‌سازی سیستم، بیشترین فشار و تمرکزش روی بازداشت، حذف و طرد روزنامه‌نگاران است.»

او یادآور شده بود در دوره‌هایی که سرعت اتفاقات سیاسی تند می‌شود، معمولا از یک مکانیزم نخ‌نمای بازداشت چند روزنامه‌نگار استفاده می‌کنند تا با آن «پیام ترس را به جامعه رسانه‌ای بدهند»؛ در حالی‌ که حالا این وضعیت از دست خارج شده و دیگر قابل کنترل نیست.

در یک سال گذشته شماری از سیاستمداران، نهادهای حقوق بشری و سازمان‌های مرتبط با آزادی مطبوعات نیز درباره موج بازداشت و سرکوب خبرنگاران در ایران هم‌زمان با خیزش انقلابی هشدار دادند. از جمله سازمان گزارشگران بدون مرز که اردیبهشت امسال وضع آزادی رسانه‌ها در جمهوری اسلامی را هم‌چنان «بسیار نگران‌کننده» ارزیابی و اعلام کرد ایران به سومین زندان بزرگ روزنامه‌نگاران در جهان بدل شده است.

بر اساس گزارش جدید فدرارسیون بین‌المللی روزنامه‌نگاران، در یک سال پس از کشته شدن مهسا ژینا امینی، دستگاه‌های امنیتی و قضایی جمهوری اسلامی دست‌کم ۱۱۰ روزنامه‌نگار را احضار کرده‌اند.

بر اساس احکام صادر شده از سوی دادگاه‌های جمهوری اسلامی، ۲۱ روزنامه‌نگار با اتهاماتی همچون «تبلیغ علیه نظام» و «اقدام علیه امنیت کشور» در مجموع به ۷۷ سال زندان محکوم شده‌اند.

این گزارش اضافه کرد که تعدادی از روزنامه‌نگاران محکوم‌شده، با عفو از زندان آزاد شدند اما با وجود این، حکم تعدادی از این ۲۱ روزنامه‌نگار در دادگاه‌های انقلاب تایید شد و برخی از آن‌ها منتظر اجرای حکمشان هستند.

از میان روزنامه‌نگاران بازداشت‌شده، شش نفرشان همچنان در حبس هستند.

نیلوفر حامدی، الهه محمدی، ویدا ربانی، ریبوار سیدمحمدی، کامیار فکور و علی مصلحی، روزنامه‌نگارانی هستند که از ۳۱ شهریور ۱۴۰۱ تا ۲۹ تیر امسال بازداشت شده و هنوز پشت میله‌های زندان به سر می‌برند.

فدراسیون بین‌المللی روزنامه‌نگاران پیشتر هم با اشاره به برگزاری آخرین جلسه دادگاه نیلوفر حامدی و الهه محمدی در مرداد ماه امسال، طرح اتهام‌های «بی‌اساس» علیه این روزنامه‌نگاران را محکوم کرده و از جمهوری اسلامی خواسته بود همه اتهام‌ها علیه آن‌ها را لغو کند.

دومین و آخرین جلسه دادگاه بدوی نیلوفر حامدی و الهه محمدی به ترتیب در روزهای سوم و چهارم مرداد امسال برگزار شد و آن‌ها در این جلسه از عملکرد خود به عنوان خبرنگار دفاع کردند.

نیلوفر حامدی در تاریخ ۳۱ شهریور سال گذشته به دلیل گزارشگری درباره وضعیت مهسا ژینا امینی از بیمارستان، به وسیله نیروهای حکومتی در خانه خود بازداشت شد.

یک هفته بعد هم الهه محمدی، خبرنگار روزنامه هم‌میهن، به دلیل انتشار گزارش‌هایی از مراسم خاکسپاری مهسا امینی در شهر سقز بازداشت شد.

به این ترتیب این دو روزنامه‌نگار به دلیل اطلاع‌رسانی درباره درگذشت و تشییع مهسا امینی تحت فشار و هدف اتهام‌‌زنی نهادهای امنیتی قرار گرفتند.

مرکز رشد «جیگسا» (Jigsaw) وابسته به گوگل که در زمینه آزادی اینترنت فعالیت می‌کند، کیت توسعه نرم‌افزاری ویژه‌ای را منتشر کرده است که به توسعه‌دهندگان امکان می‌دهد ابزارهای دور زدن سانسور را به سادگی در محیط برنامه‌های خود ادغام کنند.

این کیت نرم‌افزاری که بر پایه وی‌پی‌ان «اوت‌لاین» (Outline) توسعه داده شده، گام تازه گوگل در پاسخ به سرکوب دیجیتال سال گذشته علیه شهروندان ایران است.

وینیسیوس فورتونا، مهندس ارشد جیگسا گفت در حالی که ایده کیت توسعه نرم‌افزاری اوت‌لاین سال‌ها پیش مطرح شد اما ارائه آن پاسخ مستقیمی به محدودیت‌های اینترنتی ایران است.

او همچنین یادآور شد در پاییز سال گذشته به دنبال شدت یافتن فیلترینگ در ایران، تعداد کاربران نسخه اندروید اوت‌لاین بیش از هزار و ۵۰۰ درصد افزایش پیدا کرده بود.

در سال گذشته تلاش جمهوری اسلامی برای مسدودسازی ابزارهای دسترسی آزاد به اینترنت، از جمله اوت‌لاین و دیگر وی‌پی‌ان‌ها موجب شده بود مجموعه‌های ارائه‌دهنده خدمات دور زدن فیلترینگ به شکل مداوم برنامه‌های خود را منطبق با تغییرات جدید به‌روز رسانی کنند.

حالا به گفته گوگل، این کیت توسعه نرم‌افزاری ضمن ارائه قابلیت مقابله با سانسور اینترنتی در اپلیکیشن‌ها، برنامه‌نویسان را قادر می‌سازد تا به‌روز رسانی‌های مرتبط با تغییرات فیلترینگ را به شکلی کارآمدتر و سریع‌تر ارائه دهند.

در حال حاضر چندین گروه و شرکت آنلاین از ادغام این کیت در اپلیکیشن‌های خود خبر داده‌اند.

بر اساس گزارش «ام‌آی‌تی تکنولوژی ریویو»، وب‌سایت «بالاترین» از جمله مجموعه‌هایی است که قصد دارد این کیت را به اپلیکیشن اندروید خود اضافه کند.

مهدی یحیی‌نژاد، بنیانگذار این مجموعه تاکید کرده است این فن‌آوری می‌تواند به افراد بسیاری به ویژه آن‌هایی که آشنایی کمتری با فن‌آوری دارند کمک کند تا به محتوای سرویس‌های فیلتر شده دسترسی داشته باشند.

به گفته او استفاده از وی‌پی‌ان به سطحی از تسلط بر فن‌آوری نیاز دارد و همین‌طور مصرف باتری بالاتری را می‌طلبد. به همین خاطر ادغام این کیت نرم‌افزاری در برنامه‌ها می‌تواند استفاده از اپلیکیشن‌ها را برای کاربران ساده‌تر کند.

گوگل سال گذشته هم‌زمان با خیزش انقلابی ایرانیان لینک دسترسی به وی‌پی‌ان اوت‌لاین را در صفحه اول موتور جست‌وجوی خود قرار داد.

با این حال مقام‌های جمهوری اسلامی از آن زمان تاکنون تلاش کرده‌اند با اعمال محدودیت روی پروتکل‌های مختلف وی‌پی‌ان، دسترسی به ابزارهای دور زدن سانسور را بیش از پیش محدود کنند.

گزارش منتشر شده از سوی شرکت «سرفشارک» (Surfshark) که در زمینه ارائه دسترسی آزاد به اینترنت فعالیت می‌کند نشان می‌دهد در شش ماهه ابتدایی سال جاری میلادی، ایران بیشترین اختلالات اینترنتی در جهان را داشته است.

آزاده عابدینی، سپیده قلیان، شکیلا منفرد، گلرخ ایرایی، نرگس محمدی، محبوبه رضایی و ویدا ربانی، هفت زندانی سیاسی هستند که روز جمعه اعلام کردند «برای حمایت از مردم و اعتراض علیه حکومت» از ۲۴ شهریور در حیاط زندان اوین تحصن می‌کنند.

عابدینی، منفرد، ایرایی و محمدی روز شنبه شال‌ها و روسری‌های خود را در حیاط زندان اوین به آتش کشیدند.

آن‌ها اعلام کردند در اعتراض به «ظلم بی‌امان حکومت استبدادی دینی» و در روزی که به بهانه حجاب اجباری ملتی را به سوگ مرگ مظلومانه مهسا و ده‌ها مرد و زن دیگر ایران نشاندند، این حرکت نمادین را انجام داده‌اند.

همچنین بنا بر گزارش‌های رسیده به ایران‌اینترنشنال، در همین راستا آن‌ها از رفتن به داخل بند زنان اوین امتناع کرده و در حیاط زندان شعار «مرگ بر دیکتاتور» و «زن زندگی آزادی» سر دادند.

این هفت زندانی سیاسی روز شنبه ۲۵ شهریور هم در حیاط زندان سرود «به‌نام تو که اسم رمز ماست/ شب مهسا طلوعِ صد نداست» را دسته‌جمعی خواندند.

آن‌ها در بیانیه‌ای که روز گذشته در صفحه اینستاگرام نرگس محمدی، فعال حقوق بشر زندانی منتشر شد از مردم ایران و جهان خواستند «صدای معترضان و مخالفان» باشند.

در بخشی از بیانیه این هفت زندانی سیاسی زن آمده است: «بغض کشته شدن و اعدام مظلومانه دختران و پسران سرزمینمان در خیابان‌ها و زندان‌ها، کور کردن معترضان، بازداشت، شکنجه و زندان به‌پاخاستگان، زخمی است بر جان و روانمان اما شعله امید و انگیزه‌ای است برای تداوم مبارزه تا لحظه پیروزی‌مان.»

علاوه بر آن‌ها، شماری دیگر از زندانیان سیاسی نیز به منظور هم‌بستگی با شهروندان معترض دست به اعتصاب غذا زدند.

علی یونسی، دانشجوی مدال‌آور المپیاد جهانی نجوم و امیرحسین مرادی، برنده مدال نقره المپیاد نجوم کشوری که هر دو در اوین زندانی هستند، اعلام کردند که از روز پنج‌شنبه تا شنبه که مصادف با سالگرد بازداشت تا قتل مهسا امینی است، اعتصاب غذای تر خواهند کرد.

مصطفی تاجزاده، سعید مدنی، حسین رزاق، مهدی محمودیان و محمد نجفی هم با انتشار نامه‌ای از اوین اعلام کردند در اعتراض به «تداوم سیاست‌های سرکوب‌گرانه و ضد زن حکومت» و در هم‌بستگی با «خواسته‌های معترضان از جمله توقف حجاب اجباری»، روز شنبه ۲۵ شهریور دست به اعتصاب غذا می‌زنند.

با وجود تلاش حکومت برای سرکوب شهروندان به منظور پیشگیری از شکل‌گیری تجمع در نخستین سالگرد خیزش انقلابی، کنش‌های اعتراضی شهروندان و زندانیان سیاسی از روزها قبل آغاز شده و همچنان ادامه دارد.

در روزهای منتهی به سالروز قتل حکومتی مهسا ژینا امینی، ویدیوهای متعددی از چاپ و پخش تراکت‌های دعوت به تجمع، دیوارنگاری و سر دادن شعارهای شبانه منتشر شد.

فراخوان‌های متعددی نیز چه از سوی شهروندان و چه نهادها و تشکل‌ها برای اعتصاب سراسری و تجمع در داخل ایران و شهرهای جهان منتشر شده است.

امجد امینی و همسرش، مژگان افتخاری، هفته گذشته برای برگزاری سالگرد قتل حکومتی ژینا بر سر مزارش در آرامستان آیچی سقز فراخوان دادند.

خبرگزاری‌های فارس و تسنیم وابسته به سپاه پاسداران، ساعاتی پس از انتشار خبر بازداشت موقت امجد امینی اظهارنظرهایی متناقض درباره احضار و دستگیری‌اش داشتند.

تسنیم به نقل از امان‌الله گشتاسبی، فرمانده سپاه بیت‌المقدس استان کردستان نوشت که نیروهای امنیتی، پدر مهسا امینی را که صبح امروز برای رفتن به سر مزار دخترش از خانه بیرون آمده بود «بازداشت نکردند» اما «پس از هماهنگی در مسیر او را به محل رساندند».

در مقابل، فارس به نقل از «یک منبع آگاه» احضار امجد امینی را به «یک نهاد امنیتی» تایید کرد و نوشت که این نهاد «صرفا او را خواسته و مسایلی را مطرح کرده» اما «مساله اساسا دستگیری نبوده و هم‌اکنون نیز این فرد مثل قبل آزاد است».

با این‌ حال برخی منابع از «حصر خانگی» امجد امینی و خانواده‌اش پس از این احضار و بازداشت موقت خبر دادند.

روز شنبه سازمان حقوق بشری هه‌نگاو هم با انتشار تصاویری، از حضور گسترده نیروهای امنیتی در اطراف خانه خانواده مهسا امینی در سقز خبر داد.

پیام‌های رسیده به ایران‌اینترنشنال نیز حکایت از آن دارد که ماموران مسیر‌های منتهی به آرامستان آیچی سقز، محل دفن مهسا ژینا امینی را نیز بسته‌اند.

همچنین نیروهای حکومتی آب سد «چراغ ویس» را هم باز کرده‌اند تا امکان حضور بر مزار مهسا را از شهروندان سلب کنند.

بازداشت موقت امجد امینی در حالی‌ست که روز ۲۲ شهریور اطلاعاتی به ایران‌اینترنشنال رسید که نشان می‌داد او طی دو روز پیش از آن، چند مرتبه به اداره اطلاعات شهر سقز احضار شده و تحت فشار قرار گرفته است تا مراسم سالگرد قتل دخترش را لغو کند.

مژگان افتخاری و امجد امینی، مادر و پدر مهسا، هفته گذشته متنی مشترک در اینستاگرام منتشر کرده و گفتند: «مانند هر خانواده داغدیده‌ای در سال‌یاد شهادت فرزند دلبندمان بر مزار آن عزیز سفرکرده گرد هم آمده و مراسم سنتی و مذهبی برگزار می‌کنیم.»

این فراخوان در حالی منتشر شد که چندی پیش ماموران امنیتی صفا عائلی، دایی مهسا امینی را بازداشت و به مکان نامعلومی منتقل کردند.

بر اساس اطلاعات رسیده به ایران‌اینترنشنال، امجد امینی هم پس از انتشار اطلاعیه مراسم سالگرد دخترش چند بار از سوی اداره اطلاعات شهر سقز احضار و ساعت‌ها بازجویی شده است.

پدر مهسا امینی اما در پاسخ به این فشارها و تهدیدها برای «تکذیب فراخوان سالگرد و لغو مراسم» تاکید کرد: «به هیچ عنوان این را قبول نکردم و مراسم را برگزار می‌کنیم.»

علاوه بر او، در هفته‌ها و روزهای گذشته ده‌ها شهروند، فعال مدنی و سیاسی دیگر و خانواده‌های دادخواه از سوی ماموران حکومتی بازداشت و احضار شده‌اند.

با وجود این سرکوب‌ها و جو امنیتی شدیدی که در برخی نقاط کشور به ویژه شهرهای کُردنشین حاکم شده، فراخوان‌هایی مردمی برای تجمع و اعتصاب سراسری در سالگرد خیزش انقلابی منتشر شده است.

در حالی که گمانه‌زنی‌ها درباره سرنوشت لی شانگفو، وزیر دفاع گمشده چین افزایش یافته است، رام امانوئل، سفیر ایالات متحده آمریکا در ژاپن روز جمعه ۲۴ شهریور ادعا کرد که شانگفو در «حصر خانگی» است.

در آخرین مورد از روند مرموز ناپدید شدن مقامات ارشد حزب کمونیست چین، گمان می‌رود وزیر دفاع چین که تقریبا سه هفته است در انظار عمومی دیده نشده، تحت بازجویی قرار گرفته باشد.

ژنرال لی شانگفو آخرین بار روز سه‌شنبه هفتم شهریور هنگام سخنرانی در مجمع صلح و امنیت چین و آفریقا در پکن دیده شد. آخرین سفر خارج از کشور او هم در مرداد ماه به مسکو و مینسک بود. جایی که در حاشیه یک کنفرانس امنیتی با مقامات روسیه و الکساندر لوکاشنکو، رییس‌جمهوری بلاروس دیدار کرد.

لی شانگفو از سوی ایالت متحده به دلیل خرید اسلحه از بزرگ‌ترین زرادخانه روسیه، روس آبارون اکسپورت، در سال ۱۳۹۷ تحریم شده بود.

مقام‌های چینی بارها گفته‌اند که می‌‌خواهند این تحریم‌ها لغو شود تا گفت‌وگوها بین ارتش دو طرف تسهیل شوند.

لوید آستین، وزیر دفاع ایالات متحده، در جریان کنفرانس دفاعی در سنگاپور در خرداد ماه سال جاری تلاش کرد با لی گفت‌وگو کند اما این دیدار از یک دست دادن فراتر نرفت.

گاردین روز جمعه ۲۴ شهریور به نقل از فایننشال تایمز نوشت که مقامات ارشد دولت ایالات متحده معتقدند لی تحت بازجویی است.

همچنین خبرگزاری رویترز گزارش داد که لی ۶۵ ساله قرار بود در نشست سالانه همکاری‌های دفاعی به میزبانی ویتنام در مرز این کشور با چین در روزهای ۱۶ و ۱۷ شهریور شرکت کند اما در حال حاضر این نشست پس از اعلام ناگهانی پکن درباره «وضعیت سلامتی وزیر دفاع» به هانوی، به تعویق افتاده است.

رام امانوئل، سفیر ایالات متحده در ژاپن روز جمعه۲۴ شهریور، در شبکه اجتماعی اکس (توییتر سابق) پستی منتشر کرد و کابینه شی جین پینگ را به رمان «و سپس هیچ‌کس نبود» آگاتا کریستی، تشبیه کرد.

او مدعی شد که لی در جلسه برنامه‌ریزی شده با فرمانده نیروی دریایی سنگاپور حضور نداشته زیرا او را «حصر خانگی» کرده‌اند.

امانوئل اما منبعی برای درستی این ادعا ارائه نکرد.

ناپدید شدن وزیر دفاع چین اما به دنبال برکناری غافلگیر کننده وزیر امور خارجه این کشور، چین گانگ، در خرداد ماه و پس از یک هفته غیبت مرموز اتفاق می‌افتد.

به نوشته گاردین از آن زمان تاکنون هیچ اطلاعات یا نشانه‌ای از وجود چین گانگ در دست نیست.

در موردی مشابه، شی جین پینگ در مرداد ماه امسال دو ژنرال ارشد نیروی موشکی را در روند یک تغییر اساسی در رهبری شاخه نظامی، جایگزین کرد.

فرمانده سابق، لی یوچائو نیز از هفته‌ها قبل در انظار عمومی دیده نشده بود و هیچ توضیحی درباره برکناری او ارائه نشده است.

به گفته تحلیلگران، رهبر چین از زمان به قدرت رسیدن در سال ۱۳۹۲، در یک حرکت گسترده و غیرقابل بخشش به منظور از بین بردن فساد، مخالفان سیاسی خود را نیز هدف قرار داده است. او همچنین سرکوب ویژه‌ای در ارتش آزادی‌بخش خلق چین (PLA) صورت داده است و اکنون با گذشت بیش از یک دهه از عمر قدرتمندترین حکومت تمرکز‌گرا در چین از زمان مائو تسه تونگ، مقامات ارشد این کشور عمدتا از متحدان شی هستند.

بیل بیشاپ، تحلیلگر مسایل چین نوشت: «وجود فساد در چنین سطح بالایی در حالی که شی وارد یازدهمین سال رهبری ارتش آزادی بخش خلق چین می‌شود، شگفت‌انگیر است.»

درو تامپسون، یکی از اعضای ارشد مدرسه سیاست عمومی لی کوان یو، به گاردین گفت که برای جامعه بین‌المللی آنچه بر سر لی و چین گانگ آمده «نمونه‌ای از عملکرد یک سیستم غیر‌شفاف و شرایطی نگران‌کننده» است.

تامپسون که یکی از مقامات سابق وزارت امور خارجه آمریکا نیز هست، گفت: «این که وزیران امور خارجه و دفاع چین در عرض سه ماه ناپدید شدند، به نوعی تکان‌دهنده است. این افراد دو تن از مذاکره‌کنندگان خارجی مهم هستند اما چین خود را متعهد به توضیح به جامعه بین‌المللی نمی‌داند. چگونه و چرا این وزرا ناپدید شدند؟ این نشان می‌‌دهد که چین در حال حاضر درگیر سیاست داخلی خود است.»

لی شانگفو در اسفند ماه ۱۴۰۱، پس از چند ماه که به عنوان عالی‌ترین عضو کمیسیون مرکزی نظامی ناظر بر نیروهای مسلح مشغول به کار بود، به عنوان وزیر دفاع منصوب شد.

بیوگرافی و عنوان لی پس از انتشار خبر ناپدید شدن او در وب‌سایت‌های چین همچنان باقی است.

این در حالی است که پس از حذف چین گانگ، عنوان وزیر امور خارجه به سرعت از کنار نام او در سایت‌‌های اینترنتی چین پاک شد؛ هر چند برخی از آنها دوباره بازنویسی شدند.

برکناری چین گانگ دوره هفت ماهه وزارت او را به کوتاه‌ترین دوره وزارت خارجه تاریخ چین تبدیل کرد.