شماری از کشورهای اروپایی و نیز همسایگان روسیه به شورش گروه شبهنظامی واگنر علیه دولت و پیشروی آن به سوی شهرهای استراتژیک این کشور واکنش نشان دادند. دولتهای غربی موضعی محتاطانه در قبال این جریان در پیش گرفته و کشورهای همسایه مرزهای مشترک خود را با روسیه بسته یا تقویت کردند.
واکنش کشورهای غربی به این شورش در حالی است که وزارت امور خارجه روسیه با انتشار بیانیهای درباره «استفاده» آنها از شورش واگنر برای «دستیابی به اهداف خودشان» هشدار داد.
این هشدار در حالی صادر شده که کشورهای غربی تاکنون با احتیاط و بدون موضعگیری صریح درباره این شورش اظهارنظر کردهاند؛ از جمله فرانسه که گفت کماکان بر موضع حمایت از اوکراین متمرکز خواهد ماند.
بوریس پیستوریوس، وزیر دفاع آلمان هم گفت که این کشور درباره تحولات روسیه «هیچ گزینهای برای اقدام ندارد».
او افزود: «هنوز نمیتوان گفت که این درگیری به یک جنگ واقعی قدرت بدل خواهد شد یا نه.»
آنالنا بربوک، وزیر امور خارجه آلمان نیز در توییتی نوشت: «ما از دیروز تحولات روسیه را از نزدیک رصد میکنیم و با شرکای بینالمللی خود در تماس نزدیک هستیم.»
جاستین ترودو، نخستوزیر کانادا هم درباره این درگیریها با موضعگیری مشابهی گفت: «ما با متحدان خود در تماس هستیم و به نظارت دقیق بر وضعیت در روسیه ادامه خواهیم داد.»
لهستان و بریتانیا اعلام کردند تحولات روسیه و اقدامات مسکو را زیر نظر دارند و قطر نیز درباره این وضعیت ابراز نگرانی کرد.
وزارت امور خارجه آمریکا اما اعلام کرد با متحدان و شرکای این کشور درباره شورش گروه واگنر در روسیه گفتوگو کرده است.
اما بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل خبر داد که عصر روز شنبه نشستی را با مقامهای دیپلماتیک و امنیتی اسرائیل درباره این شورش برگزار خواهد کرد.
جوزپ بورل، مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا هم در توییتی نوشت که مرکز واکنش به بحران اتحادیه اروپا برای پیگیری تحولات روسیه فعال شده است.
از سوی دیگر شماری از کشورهای همسایه روسیه، مرزهای خود را با این کشور مسدود کرده و تعدادی دیگر نیز حمایت خود را از ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه اعلام کردند.
رجب طیب اردوغان، رییسجمهوری ترکیه در گفتوگوی تلفنی با پوتین اعلام کرد کشورش برای ایفای نقش در پایان دادن به تنشها در روسیه آماده است.
پوتین همچنین با روسای جمهور ازبکستان و قزاقستان درباره درگیری گروه واگنر با دولت روسیه به صورت تلفنی گفتوگو کرد.
بلاروس هم گفت با روسیه متحد بوده و متحد «میماند» و خود را از حوادثی که در این کشور جاری است، جدا نمیداند.
کشورهای همسایه و هممرز روسیه مانند گرجستان، لتونی و استونی اما برای در امان ماندن از تبعات این شورش، مرزهای خود را با روسیه بسته یا امنیت آن را تقویت کردند.
وزیر امور خارجه لتونی در واکنش به این درگیریها گفت روسهایی را که به دلیل این شورش به لتونی بروند، نمیپذیرد.
کاجا کالاس، نخستوزیر استونی هم اعلام کرد با همتایان خود در لتونی، لیتوانیا و فنلاند در این زمینه از نزدیک گفتوگو کرده است.
تهران و مسکو، پیوند استراتژیک یا همراهی در باتلاق؟
جمهوری اسلامی ایران اما واکنش همدلانهتری با روسیه نشان داد و صراحتا از پوتین حمایت کرد.
سایت نورنیوز، نزدیک به شورای عالی امنیت ملی، سخنان رییسجمهوری روسیه مبنی بر عزم این کشور برای جلوگیری از جنگ داخلی را «نشاندهنده آگاهی پوتین از برنامه جدید غرب برای ایجاد جبهه جدیدی از درون روسیه توسط واگنر برای تضعیف انسجام ملی و به زانو درآوردن مسکو در جنگ اوکراین» دانست.
ناصر کنعانی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی هم رویداد اخیر روسیه را «موضوع داخلی این کشور» خواند و گفت که جمهوری اسلامی از «حاکمیت قانون در فدراسیون روسیه» حمایت میکند.
اما زیر نگاههای جهانی، درگیریها میان گروه واگنر و دولت روسیه ادامه دارد.
پاول کراشینینیکوف، نماینده دومای روسیه، خطاب به جنگجویان واگنر گفت که آنها با توجه به دستاوردهایشان در اوکراین، همچنان میتوانند تسلیحات را زمین بگذارند و عفو شوند.
اما یک ویدیوی منتشر شده در شبکههای اجتماعی، نیروهای نظامی واگنر را در روز شنبه در شهر روستوف روسیه نشان میدهد که مورد «استقبال گروهی از مردم این شهر» قرار گرفتهاند.
با تداوم پیشرویهای گروه واگنر، شهردار مسکو در بیانیهای وضعیت این شهر را «دشوار» خواند و از مردم خواست که از سفر به اطراف مسکو خودداری کنند.
پوتین نیز قانونی را امضا کرد که بر اساس آن اگر فردی حکومت نظامی را نقض کند، به مدت ۳۰ روز بازداشت خواهد شد.
از سوی دیگر، همزمان با حمله نیروهای گروه واگنر به منطقه لیپتسک در ۳۶۰ کیلومتری مسکو، نیروهای روسیه راههای منتهی به مسکو از جنوب را با موانع مسدود کردند.
صبح شنبه وزارت دفاع بریتانیا در گزارش روزانه خود اعلام کرده بود بخشی از نیروهای گروه واگنر به احتمال زیاد عازم مسکو هستند اما شواهد بسیار محدودی از درگیری بین آنها و نیروهای امنیتی روسیه وجود دارد و با هیچ مقاومت خاصی روبهرو نشدهاند.
وزارت دفاع بریتانیا در گزارش روزانه خود اعلام کرد بخشی از نیروهای گروه واگنر به احتمال زیاد عازم مسکو هستند اما شواهد بسیار محدودی از درگیری بین آنها و نیروهای امنیتی روسیه وجود دارد و با هیچ مقاومت خاصی روبهرو نشدهاند.
ارزیابی اطلاعاتی جدید وزارت دفاع بریتانیا میگوید این واحدهای واگنر «از طریق استان ورنژ به سمت شمال حرکت میکنند»؛ استانی که در نیمه راه بین پایتخت مسکو و روستوف- نا-دنو، شهر جنوبی روسیه قرار دارد و گروه مزدور واگنر میگوید اکنون کنترل آن را در اختیار دارد.
وزارت دفاع بریتانیا خبر داد واگنر «به احتمال قریب به یقین» مراکز کلیدی در روستوف-نا-دونو را اشغال کرده است.
این وزارتخانه همچنین شورش واگنر را بهعنوان «مهمترین چالش برای دولت روسیه در دورههای اخیر» توصیف کرد و گفت این نیروها دستکم از «دو نقطه اوکراین اشغالی به سمت روسیه» رفتهاند.
از سوی دیگر ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، درباره وضعیت بحرانی در روسیه اظهارنظر کرد و گفت: «هر کسی راه شر را انتخاب کند، خود را نابود میکند.»
زلنسکی تاکید کرد که روسیه برای پوشاندن ضعف خود به تبلیغات تکیه کرده است اما: «اکنون آنقدر هرج و مرج وجود دارد که هیچ دروغی نمیتواند آن را پنهان کند.»
او در ادامه گفت: «هر چه روسیه به جنگ همه جانبه خود علیه اوکراین ادامه دهد، با مشکلات بیشتری در خاک خود مواجه خواهد شد.»
یوگنی پریگوژین، بنیانگذار و فرمانده گروه شورشی واگنر، روز شنبه سوم تیر اعلام کرد نیروهایش چند ساعت پس از فراخوان برای شورش علیه رهبران روسیه، کنترل شهر روستوف را در دست گرفتند.
این شهر در نزدیکی مرز اوکراین، یکی از مراکز مهم لجستیکی ارتش روسیه محسوب میشود.
پوتین نیز روز شنبه در یک سخنرانی خطاب به مردم روسیه اعتراف کرد وضعیت شهر روستوف روسیه پس از ورود نیروهای واگنر به آن «دشوار» شده است.
پوتین که سخنرانیاش از تلویزیون دولتی این کشور پخش میشد، خواستار «وحدت» شد و قول داد که در برابر عاملان «خنجر زدن از پشت»، پاسخی «شکستناپذیر» بدهد.
او گفت: «نیروهای روسیه قهرمانانه میجنگند و تمام ماشین نظامی غرب علیه روسیه است.»
رییسجمهوری روسیه همچنین به کسانی که در شورش واگنر شرکت کردند گفت که «به دام افتاده یا تهدید شدهاند و ماجراجویی شورش مسلحانه را آغاز کردهاند».
پوتین آنچه را که در حال وقوع است خیانت به کشور و مردمش خواند و تاکید کرد: «هر چیزی که روسیه را تضعیف کند باید کنار گذاشته شود.»
پوتین گفت که طی شب گذشته با فرماندهان ارتش صحبت کرده است و «روسیه از خود در برابر خیانتهای داخلی محافظت خواهد کرد».
او وضعیت قیام مسلحانه را «خنجر زدن به پشت کشور و مردم» خواند و افزود که روسیه «با شورش به سوی شکست و تسلیم سوق داده شده است و اقدام روسیه علیه شورشیان شدید خواهد بود».
وضعیت در مسکو، پایتخت روسیه نیز بحرانی است.
شهردار مسکو اعلام کرد در مقابل تهدید گروه واگنر «اقدامات ضد تروریستی» در دستور کار قرار دارد که شامل محدودیت در برگزاری برنامههای دستهجمعی و کنترل بیشتر در شهر میشود.
میخایلو پودولیاک، مشاور رییسجمهوری اوکراین، درباره درگیری گروه واگنر و دولت روسیه نوشت که «همه چیز در روسیه از نو شروع شده است».
همزمان اما رسانه شورای امنیت ملی جمهوری اسلامی از روسیه در برابر واگنر حمایت کرد.
توییتر نورنیوز روز شنبه نوشت: «اقدامات گروه واگنر گرچه از نظر شکلی با توجه به درگیر بودن روسیه در جنگ اوکراین میتواند آثار روانی مخربی را بهدنبال داشته باشد اما این گروه از نقطه نظر ماهیتی فاقد حداقل توان لازم برای به چالش کشاندن ارتش روسیه است.»
جمهوری اسلامی اکنون یکی از حامیان روسیه در تهاجم به اوکراین محسوب میشود و با ارسال پهپادهای انفجاری برای این کشور، در جنگ اوکراین مداخله دارد.