تصمیم وزارت آموزش عالی افعانستان در منع ورود دختران به دانشگاهها با محکومیت گسترده جهانی همراه شد و مقامات مختلف این تصمیم را نقض آشکار حقوق زنان افغانستان و باعث دور شدن این کشور از مسیر توسعه خواندند.
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، تصمیم طالبان در منع ورود دختران به دانشگاهها را «بسیار نگرانکننده» خواند و گفت: «تصورش هم بسیار سخت است که یک کشور چگونه میتواند بدون مشارکت زنان و تحصیلات آنها به توسعه دست یابد و چالشهای خود را برطرف کند.»
رابرت وود، معاون سفیر آمریکا در سازمان ملل، نیز گفت: «تا طالبان به حقوق همه مردم افغانستان، به ویژه زنان، احترام نگذارد، نمیتواند عضوی مشروع از جامعه جهانی محسوب شود.»
ند پرایس، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا، نیز گفت دولت ایالات متحده راههای مختلف پاسخگو کردن طالبان را در ارتباط با نقض حقوق زنان بررسی خواهد کرد.
باربارا وودوارد، سفیر بریتانیا در سازمان ملل، نیز این تصمیم طالبان را «محدودسازی فاحش حقوق زنان و یک ناامیدی عمیق و بزرگ برای تک تک دانشجویان دختر افغانستانی» خواند و گفت طالبان با این اقدام افغانستان را یک گام دیگر از استقلال و رفاه دور کرد.
طالبان با استناد به احکام شریعت اسلامی، علاوه بر منع تحصیلات دانشگاهی زنان، آنان را از حضور در بسیاری از مشاغل منع کرده است. زنان افغانستان همچنین علاوه بر اینکه از سرتاپا ملزم به پوشش اجباری هستند، از رفتن به مکانهای عمومی مانند پارکها و سالنهای ورزشی نیز منع شدهاند.
اعضای جمهوریخواه و دموکرات سنای آمریکا در گفت وگو با خبرنگار ایران اینترنشنال، ضمن ابراز انزجار از اقدامات سرکوبگرانه جمهوری اسلامی، بر تشدید فشارها علیه رژیم ایران و استفاده از همه ابزارهای ممکن و شیوههای جدید برای حمایت از خیزش مردم ایران تاکید کردند.
تیم کین، سناتور دموکرات، به آرش علایی، خبرنگار ایران اینترنشنال، گفت: «پس از اخراج ایران از کمیسیون مقام زن سازمان ملل، باید به فکر استراتژیهای جدید و راههای دیگری باشیم تا به روشنی نشان دهیم این رفتار چقدر بد است و مقداری بر آنها فشار بیاوریم تا این اقدامات را متوقف کنند.»
میت رامنی، سناتور جمهوریخواه، نیز به خبرنگار ایران اینترنشنال گفت: «آنچه در ایران شاهدش هستیم، رفتار وحشیانه رهبران یک کشور است، و این گونه رفتارها باعث میشود جهان به این حکومت به دیدی بسیار منفی بنگرد.»
از سوی دیگر، جان کورنین، سناتور جمهوریخواه، به ایران اینترنشنال گفت: «متاسفانه سرکوب گسترده معترضان مسالمتآمیز در ایران تعجبآور نیست. ایران یک کشور آزاد نیست، بلکه تحت حکومت دینسالاری است. برای حمایت از مردم ایران علیه این برخوردهای غیرقابل تحمل، هر چه در توان داریم انجام میدهیم.»
مایک راوندز، سناتور جمهوریخواه، نیز در مصاحبه با خبرنگار ایران اینترنشنال گفت: «وسعت سرکوب اعتراضات مسالمتآمیز در ایران مایه تاسف است، اما وقتی شما چنین رژیمی دارید که علنا احترامی برای جان انسانها قائل نیست و میخواهد قدرت را به هر قیمتی حفظ کند، چنین نتیجهای خواهید داشت.»
بیل کسیدی، سناتور جمهوریخواه، نیز در مصاحبه با خبرنگار ایران اینترنشنال با اشاره به کشتار مردم معترض ایران توسط جمهوری اسلامی گفت: «رژیم مشروعیت خود را از دست داده و تنها با این ظلم به قوت خود باقی است.»
بیل کسیدی خاطرنشان کرد: «ایران در اروپا اشخاصی را ترور میکند و ما میدانیم که این کار را انجام میدهند.»
او افزود: «من فکر میکنم باید یک موضع سخت نه در برابر مردم ایران، که مردمی بزرگ و باورنکردنی هستند که به پارسها و مادها بر میگردند، بلکه علیه دولتی که دیگر نماینده آن مردم نیست و در عوض به نیروی سرکوب تبدیل شده، وجود داشته باشد.»
در همین حال، مارکو روبیو، سناتور جمهوریخواه آمریکا، به خبرنگار ایراناینترنشنال گفت: «رژیم ایران از سوی معترضان مسالمتآمیز احساس خطر میکند. این یک رژیم آخوندی است. من فکر میکنم آنچه که جالبترین چیز برای مشاهده است، اختلافات میان روحانیون است.»
او خاطرنشان کرد: «تعداد فزایندهای از روحانیون شیعه، که البته من هیچکس را در میان آنها «میانهرو» نمینامم، شروع به اظهار این عقیده کردهاند که جامعه ایران باید بازتر و شفافتر باشد و مردم حق ابراز وجود داشته باشند. خواهیم دید که آیا این روند ادامه دارد یا خیر.»
با وجود ادامه سرکوب خونین خیزش انقلابی مردم ایران، مقامهای کشورهای مختلف جهان سیاستهای سرکوبگرانه جمهوری اسلامی در داخل و رفتارهای بیثباتکننده آن در منطقه و جهان را محکوم کرده و بر ادامه حمایت از معترضان ایران تاکید کردند.
ریشی سوناک، نخستوزیر بریتانیا، روز سهشنبه سرکوب معترضان در ایران به دست ماموران امنیتی را «نفرتانگیز» خواند و گفت: «من به طور فزایندهای در مورد رفتار ایران نگران هستم و آنچه آنها در منطقه انجام میدهند بیثباتکننده است.»
ند پرایس، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا، با محکوم کردن بازداشت ترانه علیدوستی گفت: «حکومت ایران با هدف وحشتافکنی و سرکوب اعتراضات، هزاران ایرانی، از جمله چهرههای فرهنگی، روزنامهنگاران، دانشجویان، ورزشکاران، وکلا و فعالان حقوق بشر را بازداشت کرده است.»
پرایس گفت: «با وجود اظهارات مقامهای ایرانی درباره بازگشت به مذاکرات احیای برجام، دولت آمریکا هم اکنون بر رخدادهای خیابانهای ایران و شهامت مردم و زنان این کشور و نیز موضوع همکاری نظامی همه جانبه جمهوری اسلامی با روسیه تمرکز دارد.»
سخنگوی وزارت خارجه آمریکا خاطرنشان کرد: «شراکت نظامی ایران و روسیه نه تنها چالشی علیه اوکراین، بلکه چالشی علیه کشورهای همسایه ایران در منطقه نیز محسوب میشود.»
جان کربی، سخنگوی شورای امنیت ملی کاخ سفید، نیز از به حاشیه رفتن مذاکرات احیای برجام همزمان با گسترش اعتراضات در ایران خبر داد و گفت: «در حال حاضر هیچ پیشرفتی در توافق هستهای ایران وجود ندارد و هیچ پیشرفتی هم در آینده نزدیک انتظار نمیرود.»
جان کربی افزود: «آمریکا از گفتوگوهای اتحادیه اروپا با ایران در مورد طیف گستردهای از چالشها استقبال میکند، اما توافق هستهای در حال حاضر تمرکز آمریکا نیست.»
از سوی دیگر، گروهی از نمایندگان پارلمان سوئد در پیامی ویدیویی از همه فعالان سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و دانشگاهی خواستند برای سرنگون کردن جمهوری اسلامی با هم متحد شده و تلاشهای انقلابی خود را سازماندهی کنند.
در همین حال،جمعی از ایرانیان و کنشگران ساکن استکهلم با تجمع مقابل وزارت خارجه سوئد و اجرای هنر اعتراضی، خواستار اخراج دیپلماتهای جمهوری اسلامی از این کشور شدند.
در حالی که حمایتهای جهانی از معترضان و تلاش برای گسترش صدای جنبش انقلابی مردم ایران رو به گسترش است، جمهوری اسلامی همچنان بر تشدید سیاست سرکوب و سانسور تاکید دارد. ابراهیم رئیسی، رییسجمهور، در جلسه شورای عالی فضای مجازی بار دیگر خواستار راهاندازی سریعتر اینترنت ملی شد.
این در حالی است که هم زمان با اختلالات گسترده اینترنت در کشور، نتبلاکز، سازمان بینالمللی ناظر بر اینترنت، گزارش داد که دسترسی به اینترنت در سنندج و مناطق اطراف آن در دو روز اخیر مختل شده است.
نتبلاکز این گزارش را تایید اظهارات کاربران رسانههای اجتماعی درباره قطع اینترنت در اعتراضات و اعتصابات سراسری عنوان کرد.
در همین حال، انسیه خزعلی، معاون رئیسی در امور زنان کشتهشدن مهسا امینی و معترضان در ایران را «کشتهسازی» خواند و گفت: «یک صحنهسازی است تا احساسات را تحریک کنند.»
پایگاه خبری المانیتور روز سهشنبه از طرح جدید قانونگذاران آمریکایی برای هدف قرار دادن فرزندان آن دسته از مقامهای جمهوری اسلامی خبر داد که در سرکوب معترضان ایرانی دست دارند. در صورت تصویب این طرح، ویزا و اقامت اعطا شده به بستگان سرکوبگران خیزش انقلابی در آمریکا، باطل خواهد شد.
هدف از این پیشنهاد که با ورود خیزش انقلابی ایرانیان به ماه چهارم مطرح شده، اعمال فشار بر مقامات جمهوری اسلامی و اعضای خانواده آنها، از طریق ممانعت از ورودشان به ایالات متحده است.
گروهی از اعضای کنگره آمریکا چون جو ویلسون و کلودیا تنی (نمایندگان جمهوریخواه) و جاش گاتهایمر و ویسنته گونزالس (نمایندگان دموکرات)، پیشنویس این قانون را تهیه کردهاند.
این قانون، آنتونی بلینکن، وزیر امور خارجه ایالات متحده را ملزم میکند تا حضور مقامات جمهوری اسلامی، از جمله اعضای سپاه پاسداران، دفتر علی خامنهای، فرماندهی انتظامی و اعضای نزدیک خانواده آنها را در آمریکا بررسی کند.
بر این اساس هر گونه روادید صادر شده (یا درخواست آن) برای افراد مشمول قانون ممنوعیت ورود مقامات خارجی دخیل در نقض فاحش حقوق بشر، لغو میشود.
جو ویلسون، از نمایندگان پیشنهاددهنده این طرح، به المانیتور گفت: «با توجه به اقدامات جمهوری اسلامی، غیرقابل باور است که به مقامات ایرانی و اعضای خانوادهشان ویزا داده میشود تا به ایالات متحده بیایند و از همان آزادیهایی بهرهمند شوند که شهروندان ایرانی به دنبالش هستند.»
المانیتور اما در گزارش خود شناسایی مقامات ناقض حقوق بشر را «سختتر از آنچه به نظر می رسد» توصیف کرد.
این پایگاه خبری به نقل از یکی از مقامهای وزارت امور خارجه آمریکا نوشت: «برای این که مشخص شود فردی در اقداماتی مانند دستور قتل یا شرکت در شکنجه دست داشته است، به شواهد معتبری نیاز است. برخی مقامات تحریمشده هم جرایم سطح پایینتری دارند و تعیین این که کدام ابزار برای یک هدف خاص مناسبتر است، نیازمند تحقیقی دقیق است.»
موافقان این قانون میگویند با ادامه تظاهرات علیه جمهوری اسلامی، استفاده گسترده از این گونه ممنوعیتهای ویزا میتواند باعث ایجاد تردید در تصمیمگیری مقامات رسمی ایران شود.
در مقابل، منتقدان این سوال را مطرح میکنند که «آیا مجازات فرزندان به خاطر گناهان والدینشان، منصفانه است؟»
همچنین مشخص نیست چه تعداد از مقامهای جمهوری اسلامی و فرزندانشان به دنبال ورود به ایالات متحده برای سفر، کار یا تحصیل هستند؛ گرچه دفتر ویلسون میگوید تعیین این تعداد یکی از اهداف قانونی است که به دنبال تصویبش هستند.
پیش از این اما چند تن از بستگان مقامهای جمهوری اسلامی مقیم آمریکا شناسایی شدند؛ از جمله فرزند معصومه (مری) ابتکار که در جریان تسخیر سفارت آمریکا در تهران، سخنگوی گروگانگیران بود.
یک مقام سابق آمریکایی در همین زمینه به المانیتور گفت: «وزارت امور خارجه، سوابق مقامات ایرانی و بستگانشان را که با ویزای موقت یا دائم به ایالات متحده سفر کردهاند، نگهداری میکند.»
واشینگتن اما پیش از این هم صدور ویزا برای مقامات بلندپایه جمهوری اسلامی را محدود کرده بود.
ند پرایس، سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا، در گفتوگو با المانیتور تایید کرد دستور سال ۲۰۱۹ دونالد ترامپ، رییسجمهوری سابق آمریکا، مبنی بر ممنوعیت ورود مقامات ارشد دولت ایران و خانوادههای آنها به این کشور، همچنان به قوت خود باقی است.
به گفته او، هر درخواست ویزا به صورت موردی بررسی میشود و سوابق آن محرمانه است اما ممکن است استثنائاتی برای ورود برخی از این مقامات به ایالات متحده وجود داشته باشد؛ از جمله موارد مربوط به تعهدات مندرج در قراردادهای بینالمللی.
این قانون در حالی در دستور کار قانونگذاران آمریکایی قرار دارد که پیش از این هم آمریکا دور جدیدی از تحریمها را علیه گشت ارشاد، مقامات امنیتی و کارکنان صداوسیمای جمهوری اسلامی تصویب کرده بود.
دولت آمریکا همچنین تحریمهایی را به دلیل انتقال پهپادهای ایران به روسیه و فروش غیرقانونی نفت این کشور صادر کرده و در راستای «انزوای دیپلماتیک جمهوری اسلامی»، تلاش موفقیتآمیزی برای حذف ایران از کمیسیون مقام زن سازمان ملل انجام داد.
از سوی دیگر، دولت جو بایدن متعهد شده است تا راههای جدیدی برای افزایش هزینه بر مقامات مسوول در سرکوب خشونتآمیز اعتراضات ایران بیابد.
بر اساس گزارش المانیتور، برخی تحلیلگران معتقدند «دادن هشدار به اعضای خانواده مقامهای جمهوری اسلامی» یکی از راههای انجام این کار است.
فدریکو ویلگاس، رییس شورای حقوق بشر سازمان ملل، روز سهشنبه ۲۹ آذر اعضای کمیسیون حقیقتیاب درباره وقایع ایران را معرفی کرد.
سارا حسین، وکیل اهل بنگلادش، به عنوان رییس کمیسیون حقیقتیاب معرفی شده است.
دو زن حقوقدان دیگر به نامهای شهین سردار علی از پاکستان و ویویانا کرستیسویک از آرژانتین هم دیگر اعضای این کمیسیون هستند.
سارا حسین از برجستهترین چهرهها در زمینه دفاع از حقوق زنان در جنوب شرق آسیاست که نقشی کلیدی در تدوین قانون منع خشونت علیه زنان در بنگلادش داشته.
حسین از منتقدان جدی فتاوای دینی (اسلامی) بوده و بر این باور است که فتوا، ابزاری برای تحقیر، تبعیض و تحمیل خشونت ساختاری علیه زنان است.
عمار گلی، روزنامهنگار، در توییتر خود درباره پیشینه این سه زن رشتهتوییتی منتشر و آنان را معرفی کرده است.
در سوابق کاری شهین سردار علی هم ریاست کمیسیون حقوق زنان در پاکستان، مشاور حقوقی شورای بریتانیا، بانک جهانی، عضویت در کارگروه شورای بریتانیا در مورد جنسیت و توسعه، نایب ریاست گروه کاری دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد در مورد بازداشت خودسرانه و ... به چشم میخورد.
ویویانا کرستیسویک نیز مدیر اجرایی مرکز عدالت و حقوق بینالملل (CEJIL) است و از سال ۲۰۱۵ در مدیریت کمپین Equal در مورد برابری حضور دارد.
این حقوقدان آرژانتینی در ۲۰۰ پرونده دادخواهی، حقوق بشری و تقویت حاکمیت قانون در کمیسیون بین آمریکایی و دادگاه بین آمریکایی حقوق بشر نقشی کلیدی ایفا کرده است.
سوم آذر ماه امسال (۲۴ نوامبر ۲۰۲۲) شورای حقوق بشر سازمان ملل در نشستی ویژه درباره سرکوب خیزش انقلابی ایرانیان از سوی جمهوری اسلامی، قطعنامهای را به تصویب رساند که بر اساس بندی از آن، یک کمیته حقیقتیاب بینالمللی درباره اعتراضات ایران تشکیل میشود.
کمیته حقیقتیاب قرار است در مورد وضعیت رو به وخامت حقوق بشر در ایران به ویژه در مورد زنان و کودکان فعالیت کند.
شورای حقوق بشر سازمان ملل وظایفی را بر عهده کمیته حقیقتیاب قرار داده است که شامل بررسی کامل و مستقل موارد نقض حقوق بشر به ویژه در مورد زنان و کودکان ایرانی در جریان اعتراضات سراسری، بررسی شکایتها و تخلفات و جمعآوری، تجزیه و تحلیل شواهد مربوط به آنها، حفظ شواهد و ... میشود.
این کمیته موظف به تعامل با همه ذینفعان از جمله دولت جمهوری اسلامی ایران، دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل در امور ایران، نهادهای مرتبط با سازمان ملل، سازمانهای حقوق بشری و جامعه مدنی خواهد بود.
شورای حقوق بشر همچنین از کمیته حقیقتیاب خواسته است تا در ژوئن سال ۲۰۲۳ (خرداد تا تیر ۱۴۰۲) گزارشی اولیه و در جلسه مارس ۲۰۲۴ (اسفند ۱۴۰۲، فروردین ۱۴۰۳) گزارشی جامع از یافتههای خود به شورا ارائه کند.
اعضای کمیته حقیقتیاب سه هفته پس از تصویب قطعنامه شورای حقوق بشر سازمان ملل در مورد ایران معرفی شدند.
در رایگیری این نهاد وابسته به سازمان ملل متحد برای تصویب این قطعنامه در روز پنجشنبه سوم آذر، ۲۵ عضو شورا رای موافق و شش عضو، رای مخالف دادند. رای ۱۶ عضو نیز ممتنع بود.
ارمنستان، چین، کوبا، پاکستان، ونزوئلا و اریتره، شش کشوری بودند که به این قطعنامه رای منفی دادند.
در همان جلسه، چین متممی را برای تغییر متن پیشنویس قطعنامه پیشنهاد کرد که با ۲۵ رای مخالف، شش رای موافق و ۱۵ رای ممتنع رد شد.
این متمم خواستار حذف بخشی از متن قطعنامه بود که تشکیل یک «کمیسیون حقیقتیاب» را برای تحقیق درباره خیزش سراسری ایرانیان پیشبینی میکرد.
پلتفرم ۲۴ ساعته «همیشه رنگینکمان» برای ثبت خشونت علیه افراد الجیبیتیکیوپلاس ایرانی آغاز به کار کرد.
شش رنگ (شبکه لزبینها و ترنسجندرهای ایرانی) برای حمایت فوری از اعضای جامعه اقلیتهای جنسی و جنسیتی در برابر خشونت دولتی و سایر انواع خشونت، این پلتفرم را برای ارائه خدمات حقوقی و روانشناسی و ثبت موارد نقض حقوق بشر راهاندازی کرد.
مشاوران پلتفرم همیشه رنگینکمان بهطور ۲۴ ساعته و در هفت روز هفته، به سوالات مراجعان پاسخ میدهند و اعضای جامعه الجیبیتی میتوانند بهطور ناشناس گزارش موارد خشونت را ثبت کنند.
در توضیح عملکرد این پلتفرم آمده است: «ششرنگ عاملان این خشونتها را شناسایی و از طریق مراجع بینالمللی پاسخگو میکند. این اطلاعات روی نقشهای که در مرکز پلتفرم است، منتشر میشود و در اختیار روزنامهنگاران، مدافعان حقوق بشر، کمیسیون حقیقتیاب سازمان ملل و سایر مراجع بینالمللی قرار خواهد گرفت.»
بر اساس گزارش شبکه شش رنگ، برخی از افراد جامعه الجیبیتی در جریان خیزش انقلابی بازداشت، زخمی، ناپدید، شکنجه و حتی کشته شدهاند.
این شبکه همچنین اضافه کرده است: «جنسیت، هویت و بیان جنسیتی متفاوت این افراد باعث فشار مضاعف بر آنان و خانوادههایشان شده است و اعضای این جامعه تحت قوانین جمهوری اسلامی از حداقل حقوق بشر محروم هستند.»
شش رنگ، شبکه لزبینها و ترنسجندرهای ایرانی است که با هدف افزایش آگاهی درباره حقوق جنسی، مبارزه با هموفوبیا (همجنسگراستیزی) و ترنسفوبیا و خشونت علیه زنان همجنسگرا و ترنسجندر، در سال ۱۳۸۹ تشکیل شد.
تمرکز این شبکه بر معضلات درون جامعه ایران، تهیه گزارش از وضعیت جامعه همجنسگرا، دوجنسگرا و ترنس و اینترسکس ایران و آگاهیرسانی به خانوادهها و کادر بهداشت و درمان و کادر آموزش است.