سه کشور اروپایی طرف برجام با انتقاد از اینکه روسیه مذاکرات هستهای را گروگان گرفته، تاکید کردند در صورتی که مسکو همچنان مذاکرات را مسدود کند، باید به گزینههای دیگری برای توافق فکر کرد مذاکرات وین در حال حاضر با وقفه مواجه شده و مذاکرهکننده ارشد ایران نیز به تهران بازگشته است
چند روز پس از مطرح شدن شرط و شروط جدید روسیه، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا بدون اشاره به جزییات اعلام کرد که به دلیل «عوامل بیرونی» لازم است وقفهای در مذاکرات وین صورت گیرد.
جوزپ بورل روز جمعه ۲۰ اسفند «با اشاره به اینکه «متن نهایی توافق آماده و روی میز است»، در توییتی نوشت که به ارتباط با طرفهای برجام و همچنین آمریکا «برای غلبه بر موانع فعلی و حصول توافق» ادامه خواهد داد.
در واکنش به این خبر، سعید خطیبزاده سخنگوی وزارت خارجه ایران با تاکید بر اینکه وقفه در مذاکرات میتواند «یک حرکت برای حل مشکلات باقیمانده» باشد نوشت: «هیچ عامل خارجی بر اراده مشترک ما برای پیشبرد توافق جمعی تاثیر نمیگذارد.»
روز پنجشنبه برخی رسانهها و خبرنگاران گزارشهایی درباره احتمال وقفه در مذاکرات وین منتشر کردند اما خبرگزاری دولتی ایرنا به نقل از «دو منبع مطلع در دو هیات غیرایرانی» این گزارشها را کرد.
این خبرگزاری در عین حال نوشت که «رویکرد انقباضی و تغییر مکرر مواضع توسط تیم آمریکایی در روزهای پایانی، رسیدن به توافق را سخت کرده است.»
روز پنجشنبه همچنین حسین امیرعبداللهیان، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، پس از تماس تلفنی با جوزپ بورل، در توییتی نوشت: «توافق در دسترس است اگر طرف آمریکایی واقعبینانه و همراه با تداوم و با ثباتقدم رفتار کند.»
بر اساس گزارشهای رسانههای ایران، امیرعبداللهیان در گفتوگوی تلفنیاش با بورل به صورت تلویحی به موضوع لغو تحریم سپاه پاسداران اشاره کرده و گفته بود: «برخی مباحث که مرتبط با قهرمانان ملی ما است، قابل مذاکره نیست.»
مقامات جمهوری اسلامی عمدتا بدون اشاره به شرط و شروط جدید روسیه، صرفا درخواستهای آمریکا را مانع حصول توافق معرفی کردهاند.
در حالی که هفته گذشته برخی منابع از «بسیار نزدیک» بودن توافق هستهای با ایران خبر داده بودند، روز شنبه سرگئی لاوروف وزیر خارجه روسیه در اظهاراتی غیرمنتظره شرط و شروط جدیدی برای احیای برجام گذاشت.
خواسته جدید روسیه از زبان مقامهای دیگر این کشور نیز تکرار شد و روز چهارشنبه لوان جاگاریان، سفیر روسیه در تهران، هشدار داد: «میخواهیم برجام به نتیجه برسد اما منافع خودمان هم برایمان مهم است.»
آنتونی بلینکن، وزیر خارجه آمریکا، روز ۱۵ اسفند اعلام کرده بود که تحریمها علیه روسیه هیچ ارتباطی با توافق هستهای با ایران ندارد.
به دنبال اعتراضها به تفاهمنامه «بنیاد شهید» ایران با «موسسه شهدای عراق»، روز جمعه حسین قاضیزاده هاشمی رییس بنیاد شهید گفت که این نهاد به دنبال ایجاد «اتحادیه بنیادهای شهید محور مقاومت» است.
او تاکید کرد که «از سوی لبنان و عراق» برای تشکیل این اتحادیه اعلام آمادگی شده است.
جمهوری اسلامی از حزبالله لبنان و دیگر گروههای نیابتی خود در منطقه با عنوان «محور مقاومت» نام میبرد.
چندی پیش، دهم اسفند، رییس بنیاد شهید در سفرش به بغداد تفاهمنامه همکاری مشترک با «موسسه شهدای عراق» امضا کرد که راهاندازی کارخانههای مشترک غذایی و صنعتی در هر دو کشور و همچنین ایجاد شعبه «دانشگاه شاهد» در عراق از جمله مواد این تفاهمنامه است.
طرف عراقی همچنین از ایران خواسته است در زمینه ساخت شهرکهای مسکونی در عراق برای افراد تحت پوشش این موسسه اقدام کند.
«موسسه شهدای عراق» نهادی دولتی در عراق است که رییس آن با پیشنهاد نخست وزیر و از سوی مجلس آن کشور تعیین میشود و بنابر گزارشها، ۳۵۰ هزار خانواده را تحت پوشش دارد.
در روزهای گذشته اعتراضاتی در ایران به این تفاهمنامه مطرح شد و منتقدان تاکید داشتند که این موسسه عراقی خانواده نیروهای عراقی کشته شده در جنگ با ایران را نیز تحت پوشش خود دارد.
در هفتههای گذشته همچنین گزارشهایی درباره احتمال برکناری قاضیزاده هاشمی به دلیل اعتراضات نسبت به مدیریت او مطرح شد اما بنیاد شهید این گزارشها را تکذیب کرد.
سخنگوی وزارت خارجه آمریکا با اشاره به اینکه برای توافق هستهای با ایران مسائل اندکی باقی مانده است، تاکید کرد که ایالات متحده قصد ندارد برای دستیابی به توافق هستهای با ایران، پیشنهاد جدیدی به روسیه ارائه کند.
ند پرایس، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا، روز پنجشنبه نوزدهم اسفند ماه، از همه طرفهای مذاکرات وین از جمله روسیه خواست تا برای رسیدن به توافق بر حل و فصل مسائل نهایی و باقی مانده تمرکز کنند.
او افزود: تحریمهای روسیه به هیچ وجه به برجام ارتباط ندارند و نباید تاثیری برای بازگشت و اجرای مشترک توافق هستهای با ایران داشته باشد.
سخنگوی وزارت خارجه آمریکا خاطرنشان کرد که جلوگیری دائمی از دستیابی ایران به سلاح هستهای هدف مشترک آمریکا و روسیه است.
پرایس گفت همچنان به یک توافق احتمالی نزدیک هستیم اما به دلیل پیشرفت برنامه هستهای ایران، فرصت بسیار کمی برای توافق و بازگشت مشترک به اجرای برجام باقی مانده است.
بخشی از سخنان روز پنجشنبه ند پرایس، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا، پاسخی است به خواسته جدید روسیه در مورد دریافت تضمین از آمریکا برای مثتنثی شدن روابط روسیه با ایران از تحریمهای فعلی و آتی است.
روسیه از هفته پیش و در پی آغاز حمله به اوکراین با موج گسترده تحریمهای آمریکا و اروپا مواجه شد و پس از آن مواضع جدیدی در مذاکرات وین اتخاذ کرد.
این کشور از آمریکا خواست تا تضمین دهد که در صورت احیای برجام، تحریمهای مرتبط با حمله به اوکراین، تاثیری بر تجارت روسیه با ایران ندارد.
میخائیل اولیانوف، نماینده روسیه در مذاکرات وین، نیز روز چهارشنبه گفت در صورت نهایی شدن توافق احیای برجام، همه روابط تجاری و اقتصادی روسیه با ایران باید از تمام تحریمهای فعلی و آینده اتحادیه اروپا و آمریکا مستثنی باشند.
لوان جاگاریان، سفیر روسیه در ایران، نیز روز چهارشنبه، در نشست خبری با چند خبرنگار در تهران، مانعتراشی روسیه برای جلوگیری از احیای برجام را رد کرد و گفت: میخواهیم برجام به نتیجه برسد اما منافع خودمان هم برایمان مهم است و باید مبادلات روسیه با ایران تضمین شود.
در همین حال، وزارت خارجه فرانسه روز پنجشنبه اعلام کرد که امیدها برای دستیابی به توافق هستهای با ایران رو به کاهش است.
از سوی دیگر جن ساکی، سخنگوی کاخ سفید، پس از این موضع فرانسه گفت: نظر ما این است که به دستیابی به توافق نزدیک هستیم اما ممکن است چالشهایی در پایان مذاکرات وجود داشته باشد.
سخنگوی کاخ سفید افزود که آمریکا همچنان به مذاکرات دیپلماتیک با ایران درباره احیای برجام ادامه میدهد.
این در حالی است که آلمان، فرانسه و بریتانیا سه روز پیش در بیانیه مشترکی که به شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی ارائه کردند، گفتند روند پیشرفت برنامه هستهای ایران چنان است که توافق احیای برجام نمیتواند به طور نامحدود روی میز بماند و پنجره فرصت در حال بسته شدن است.
آلمان، فرانسه و بریتانیا در بیانیه خود گفتند که روسیه نباید شروط جدیدی در مسیر توافق اضافه کند و از ایران نیز خواستند از هرگونه تشدید تنش خودداری کند.
آسوشیتدپرس طبق اسناد پروندهای که از ماه گذشته به جریان افتاده گزارش داد آمریکا دو نفتکش را که گفته میشود با جعل سند و رنگ کردن کشتیها حامل نفت ایران بودند توقیف کرده است.
طبق این گزارش، این دو نفتکش که مالکان آنها دو شرکت یونانی هستند، به دستور آمریکا محمولههای خود را به ارزش ۳۸ میلیون دلار در هیوستون و باهاما تحویل دادهاند.
طبق این گزارش، در پاییز ۲۰۲۰ کشتی ام/تی استارک ۱ متعلق به ایران که تحت تحریم آمریکا قرار داشت از خارک بارگیری کرده بود، حدود ۷۳۴ هزار بشکه نفت محموله خود را در دریا به کشتی آرینا که پرچم پاناما را دارد و تحت مالکیت یک شرکت یونانی است، منتقل کرد.
بنابر این گزارش هر دو کشتی در زمان انتقال نفت، با هدف مخفی کردن این اقدام مسیریابهای خود را خاموش کرده بودند.
این گزارش همچنین افزود که کشتی آرینا در طی مسیر نتوانست محموله خود را به فروش برساند تا اینکه در اوت ۲۰۲۱ حدود ۲۲۱ هزار بشکه از این نفت را به کشتی امتی نوتوس که مالک آن یونانی است منتقل کرد.
علی خامنهای پیشنهاد «کوتاه آمدن» در مقابل آمریکا در ازای رفع تحریمها را «خطای بزرگ» و «سادهلوحانه و ناشیانه» خواند و با توصیف وضعیت فعلی به عنوان «سنگینترین جنگ نرم تاریخ» بار دیگر خواستار «جهاد تبیین» شد و اقدام مجلس درباره آن را غلط خواند.
خامنهای روز پنجشنبه ۱۹ اسفند در دیدار با اعضای مجلس خبرگان رهبری تاکید کرد که «پیشرفت هستهای» و حضور در کشورهای منطقه به ایران قدرت میدهد و نباید از آن صرف نظر کرد.
رهبر جمهوری اسلامی کوتاه آمدن در مقابل آمریکا یا هر قدرت دیگر را برای مصون ماندن از تحریم «خطایی بزرگ و ضربه به قدرت سیاسی» دانست و پیشنهاد برای کاهش «قدرت دفاعی» را «سادهلوحانهتر و ناشیانه» خواند.
اظهارات رهبر جمهوری اسلامی همزمان با مذاکرات وین مطرح شده اما او اشاره مستقیمی به این مذاکرات نکرد.
خامنهای همچنین مواردی همچون «مزدور پروری، حرامخوارسازی، تهدید و تطمیع» را «روشهای مختلف دشمن» خواند.
او همچنین بار دیگر عبارت «جهاد تبیین» را تکرار کرد و افزود: «تخصیص بودجه سنگین برای جهاد تبیین کار غلطی است.»
مجلس شورای اسلامی چند روز پیش، ۱۵ اسفند، در جریان بررسی لایحه بودجه ۱۴۰۱ و در تبصره ۶ این لایحه صد میلیارد تومان را به «مقابله با جنگ نرم و جهاد تبیین» به معاونت مطبوعاتی وزارت ارشاد اختصاص داد.
«جهاد تبیین» عبارتی است که خامنهای آذرماه امسال آن را به کار برد و پس از آن برنامهها و همایشها و طرحهای مختلفی زیر عنوان این عبارت برگزار و اجرا شد.
اظهارات روز پنجشنبه خامنهای در دیدار او با نمایندگان مجلس خبرگان رهبری ایراد شد. در سالهای گذشته روایات متعددی، از جمله از زبان اکبر هاشمی رفسنجانی، نقل شده است که بر اساس آنها، خامنهای به شدت مخالف کوچکترین نظارت این مجلس بر نهادهای زیر نظر خود شده است.
با این حال خامنهای در سخنان روز پنجشنبهاش از این مجلس خواست که «ضوابط دقیق قانونی» را در قبال رهبر فعلی و رهبر بعدی اعمال کند.