جنگ اوکراین؛ نخست وزیر اسرائیل در مسکو با پوتین دیدار کرد

روسیه پیشتر اعلام کرد نیروهایش روز شنبه تیراندازی در نزدیکی دو شهر اوکراین را متوقف کرده‌اند تا به غیرنظامیانی که از جنگ فرار می‌کنند، اجازه خروج دهند. با این حال این کشور به تهاجم گسترده خود در اوکراین ادامه می‌دهد.

خبرگزاری ریانوستی روسیه روز شنبه ۱۴ اسفند گزارش داد وزارت دفاع روسیه اعلام کرده یگان‌های این کشور کریدورهای بشردوستانه را در نزدیکی شهرهای ماریوپل و وولنوواخا باز کرده‌اند. این دو شهر در محاصره نیروهای روسیه قرار دارند.

این خبرگزاری به نقل از مقامات این شهر نوشت در ماریوپل، شهروندان اجازه خواهند داشت در یک بازه پنج ساعته خارج شوند.

کمی بعد مقامات شهر ماریوپل اعلام کردند ارتش روسیه به توافق برای آتش‌بس و ایجاد کریدور برای انتقال شهروندان غیرنظامی به طور کامل پایبند نبوده و آنان در حال مذاکره با روسیه برای اطمینان از آتش‌بس در هنگام خروج غیرنظامیان‌اند.

مقامات این شهر بعد از آن گفتند تخلیه شهر و خروج غیرنظامیان به دلیل نقض آتش‌بس روسیه به تاخیر افتاده است.

در همین حال ولودیمیر زلنسکی، رییس جمهور اوکراین، در یک پیام ویدیویی گفت که بر اساس توافق برای ایجاد کریدورهای بشردوستانه برای ماریوپل و وولنوواخا، باید به زنان، کودکان و هر کسی که نیاز به کمک دارد فرصت خروج داده شود و هرکسی که می خواهد از شهر خود دفاع کند، به مبارزه ادامه دهد

در مقابل وزارت وزارت دفاع روسیه گفت هیچ کس از دو کریدور بشردوستانه که نزدیک شهرهای ماریوپل و وولنوواخا در اوکراین ایجاد شده استفاده نکرده و «ملی‌گرایان» اوکراینی را به جلوگیری از خروج غیرنظامیان متهم کرد.

آژانس‌های امدادی نسبت به بروز یک فاجعه انسانی در اوکراین هشدار داده‌اند زیرا غذا، آب و تجهیزات پزشکی کاهش یافته و جمع عظیمی از پناهجویان به سمت غرب اوکراین و کشورهای اروپایی همسایه می‌روند.

همزمان، وزیر دفاع اوکراین اعلام کرد بیش از ۶۶ هزار مرد اوکراینی برای جنگ مقابل روسیه از خارج از کشور بازگشته‌اند.

یک مذاکره‌کننده اوکراینی روز پنجشنبه گفته بود دور دوم مذاکرات آتش‌بس با روسیه نتایج مورد انتظار کی‌یف را به همراه نداشته، اما دو طرف در مورد ایجاد کریدورهای بشردوستانه به تفاهم رسیده‌اند.

به گفته شهردار ماریوپل، در این شهر بندری تحت محاصره آب، گرمایش و برق قطع شده و غذا در حال اتمام است.

سرویس دولتی ارتباطات ویژه و حفاظت از اطلاعات اوکراین می‌گوید نیروهای روسیه تلاش‌هایشان را بر محاصره کی‌یف و خارکف متمرکز کرده‌اند و قصد دارند یک پل زمینی به کریمه ایجاد کنند.

به نوشته رویترز، کی‌یف که در مسیر یک ستون زرهی روسیه است که برای روزها در خارج از پایتخت اوکراین متوقف شده‌اند، دوباره مورد حمله قرار گرفته و صدای انفجار از مرکز شهر شنیده شده است.

همزمان با این تحولات، حمایت مردمی از اوکراین در کشورهای مختلف ادامه دارد و ده‌ها هزار معترض به جنگ اوکراین در شهر تفلیس، روز جمعه مقابل پارلمان تجمع کرده و پرچم اوکراین و گرجستان به اهتزاز در آوردند.

به‌گزارش رسانه‌های محلی، ولودیمیر زلنسکی، رییس جمهوری اوکراین از طریق ارتباط زنده با ویدیو در این تجمع ظاهر شد و از مردم خواست تا از اوکراین حمایت کنند.

او گفت: «می‌خواهم از شما درخواست کنم برای کسانی که قهرمانانه در راه وطنشان جنگیدند و جان باختند، یک دقیقه سکوت کنید. از شما مردم اروپا می‌خواهم از اوکراین حمایت کنید زیر اگر اوکراین ایستادگی نکند اروپا باقی نخواهد ماند، اگر ما سقوط کنیم، شما هم سقوط خواهید کرد»

ینس استولتنبرگ، دبیر کل ناتو، پس از نشست این سازمان در بروکسل گفت: «ما بخشی از این درگیری نیستیم. ما نسبت به متحدان خود در ناتو مسئولیت داریم که جنگ به فراتر از اوکراین کشیده نشود.»

او خاطرنشان کرد سرایت کردن جنگ اوکراین به سایر نقاط اروپا پیامدهای خطرناک‌تر و فاجعه‌بارتری به دنبال خواهد داشت.

استولتنبرگ گفت: «متحدان ما موافقند که نباید هواپیماهای ناتو را در فضای اوکراین یا نیروهای ناتو را در خاک اوکراین داشته باشیم. ناتو به دنبال جنگ با روسیه نیست. مسئولیت داریم که مطمئن شویم جنگ از اوکراین فراتر نرود.»

دبیرکل ناتو در همین حال هشدار داد که روزهای آینده برای اوکراین احتمالا بدتر خواهد بود.

ولودیمیر زلنسکی، رییس‌جمهوری اوکراین این تصمیم ناتو را به شدت محکوم کرد و گفت: «امروز ناتو به بمباران بیشتر شهرها و روستاهای اوکراین چراغ سبز نشان داد و از ایجاد منطقه پرواز ممنوع خودداری کرد.»

زلنسکی بار دیگر از کشورهای اروپایی خواست تا از مبارزه اوکراین علیه تجاوز روسیه حمایت کنند و خطاب به آنها گفت: «اگر ما سقوط کنیم، شما هم سقوط خواهید کرد.»

از سوی دیگر، آنتونی بلینکن، وزیر خارجه آمریکا، خاطرنشان کرد که ایجاد منطقه پرواز ممنوع در اوکراین می‌تواند به جنگ تمام عیار در اروپا منجر شود.

بلینکن با اشاره به اینکه تحریم‌های آمریکا و متحدانش خسارت شدیدی به روسیه وارد می‌کند، گفت: «روسیه هرگز تا به این میزان منزوی نبوده است و ما هم هرگز تا این حد متحد نبوده‌ایم.»

بلینکن هشدار داد : نیروهای روسی در اوکراین به‌طور فزاینده‌ای از روش‌های وحشیانه از جمله حمله به غیرنظامیان استفاده می‌کنند.

از سوی دیگر، سخنگوی کاخ سفید نیز خاطرنشان کرد که آمریکا از تغییر رژیم در روسیه حمایت نمی‌کند و گفت که این از سیاست‌های ایالات متحده نیست.

وزیران خارجه گروه هفت در بیانیه‌خود با ابراز نگرانی درباره کشتار انسانی ناشی از حمله روسیه به جمعیت غیرنظامی اوکراین، گفتند: «مرتکبین جنایات جنگی در اوکراین را به دلیل استفاده بی‌رویه از تسلیحات علیه غیرنظامیان مورد بازخواست قرار خواهیم داد.»

این بیانیه افزود: «ولادیمیر پوتین روسیه را در جهان منزوی کرد و این موضوع را رای قاطع مجمع عمومی سازمان ملل علیه تجاوز او به خاک اوکراین نشان داد.»

وزیران خارجه گروه ۷ توافق کردند اگر روسیه حمله به اوکراین را متوقف نکند، تحریم‌های بیشتری را علیه‌ مسکو اعمال کنند.

از سوی دیگر، صدراعظم آلمان در تماسی تلفنی با پوتین از او خواست حمله به اوکراین را متوقف کند و اجازه دسترسی بشردوستانه به مناطق مورد مناقشه را بدهد.

بر اساس گزارش دفتر صدراعظم آلمان، پوتین نیز به اولاف شولتس گفته که روسیه و اوکراین دور سوم مذاکرات را برای آخر هفته برنامه ریزی کرده‌اند.

خبرگزاری فرانسه نیز به نقل از یک دیپلمات‌ آگاه گزارش داد که شورای امنیت سازمان ملل دوشنبه یک جلسه اضطراری در مورد بحران انسانی در جنگ اوکراین برگزار خواهد کرد.

از سوی دیگر، کمیسیون اروپا اعلام کرد همکاری با روسیه را در زمینه تحقیقات علمی و پرداخت‌ها به موسسات روسی بابت قراردادهای موجود به حالت تعلیق درآورده است.

جوزپ بورل، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، تاکید کرد که هدف تحریم‌های اعمال شده علیه روسیه تغییر رژیم در این کشور نیست.

در همین حال، تهاجم روسیه به نقاط مختلف اوکراین همچنان ادامه دارد. با این وجود، یک مقام ارشد دفاعی آمریکا به رویترز گفت که پیشروی کاروان نیروهای روسیه به‌دلیل حملات مستقیم به آنها و تخریب یک پل، در حدود ۲۴ کیلومتری شمال کی‌یف متوقف شده است.

فرماندار شهر میکولائیف اوکراین نیز اعلام کرد که نیروهای روسی از این شهر بیرون رانده شده‌اند و نبرد در حومه ادامه دارد.

از سوی دیگر، شهردار شهر ماریوپل در جنوب شرقی اوکراین اعلام کرد که شهر زیر آتش نیروهای روسیه است و به کمک نظامی نیاز دارد.

طبق اعلام سازمان بین المللی مهاجرت وابسته به سازمان ملل، یک میلیون و ۲۵۰ هزار نفر از اوکراین به کشورهای همسایه پناه برده‌اند که در این میان لهستان با ۶۷۲ هزار نفر بیشترین میزان پناهندگان را داشته است.

در همین حال، شورای حقوق بشر سازمان ملل برای بررسی و مستندسازی نقض حقوق بشر در حمله روسیه به اوکراین یک کمیته تحقیق تعیین کرده است.

روز جمعه دولت روسیه همچنین از مسدود کردن برخی رسانه‌ها از جمله صدای آمریکا، بی‌بی‌سی، دویچه‌وله و رادیو اروپای آزاد خبر داد.

پیشتر خبرگزاری تاس گزارش داد که ولادیمیر پوتین قانون مسئولیت کیفری برای انتشار اطلاعات جعلی درباره اقدامات ارتش روسیه را امضا کرده است.

خبرگزاری اسپوتنیک روسیه نیز اعلام کرد به دلیل ممنوعیت‌های اتحادیه اروپا، فعالیت رادیو و وب‌سایت‌های خود را در اسپانیا، فرانسه، آلمان و یونان متوقف کرده است.

از سوی دیگر، بلومبرگ اعلام کرد که به‌طور موقت کار خبرنگاران خود در روسیه را به‌دلیل قانون جدید درباره «خبرهای جعلی» در این کشور، به حالت تعلیق در می‌آورد.

شبکه سی‌ان‌ان و شبکه تلویزیونی سی‌بی‌سی کانادا نیز اعلام کردند که پخش برنامه‌هایش در روسیه را متوقف خواهد کرد.

بسیاری از خود می‌پرسند که ولادیمیر پوتین چگونه می‌تواند رژیم اوکراین را تغییر دهد و حکومتی مطیع‌تر و دست‌نشانده در کی‌یف مستقر کند؟

وبسایت کانورسیشن با استناد به وقایع تاریخی به پاسخ به چنین سوالی پرداخته است.

حتی پیش از حمله تمام‌عیار روسیه به اوکراین، بسیاری تحلیلگران به تاریخ پناه برده بودند تا از مقاصد پوتین سر در بیاورند. برخی درباره امکان یک «یالتا جدید» هشدار دادند که به کنفرانس یالتا ۱۹۴۵ که اروپا را به بلوک شرق و غرب تقسیم کرد، اشاره دارد. برخی از احتمال یک «مونیخ» جدید، با اشاره به توافقنامه مونیخ ۱۹۳۸ خبر دادند. توافقی که با هدف جلوگیری از وقوع جنگ جهانی دوم به امضا رسیده بود و به‌نوعی بر سیاستی مماشات‌گرایانه دلالت می‌کند.

ممکن است که ولادیمیر پوتین در این حمله، از دیگر بخش تاریخ اوکراین، که دیربازی است به فراموشی سپرده شده و همچنین از سیره پیشینیان بلشویکش الهام گرفته باشد.

بلشویک‌ها، جناح چپ حزب سوسیال‌دموکرات کارگر روسیه بودند که به‌رهبری ولادیمیر لنین و در نوامبر ۱۹۱۷، کنترل حکومت در روسیه را در در دست گرفتند و در پی آن، به حزب حاکم در روسیه شوروی و بعدتر، اتحادیه جماهیر شوروی تبدیل شدند.

در دسامبر ۱۹۱۷ در خارکیف، دومین شهر بزرگ‌ اوکراین، بلشویک‌ها اوکراین را یک جمهوری شوروی خواندند و حکومت تشکیل دادند. اما این حکومت از مشروعیت برخوردار نبود؛ در اوایل همان سال، اوکراین، بالاترین مقام ملی، شورای «رادا مرکزی» را بنیان نهاده بود. رادا از حمایت اجتماعی گسترده برخوردار بود و از سوی دولت موقت در روسیه که در جریان انقلاب فوریه ۱۹۱۷ در این کشور بر سر کار آمده بود، به رسمیت شناخته شده بود.

«رادا مرکزی»، سلطه بلشویک‌ها بر اوکراین، پس از کودتای نوامبر ۱۹۱۷، را به رسمیت نشناخت. مدارک رادا نشان می‌دهد که این شورا، جمهوری خلق اوکراین را به‌عنوان بخشی خودمختار از فدراسیون روسیه تلقی می‌کرد. خودمختاری اوکراین مورد تایید بلشویک‌ها نبود، اما می‌دانستند که نادیده گرفتن حق مردم اوکراین به‌شکل عیان و آشکار، با مخالفت گسترده روبه‌رو خواهد شد؛ پس حکومتی دست‌نشانده در خارکیف بر سر کار آوردند.

مهم است بدانیم که ایجاد حکومت خارکف، از طریق اشغال پیشین خارکف به‌دست سربازان بلشویک بود که میسر شد. اما وجود دو حکومت در اوکراین، به‌چشم دیگران در خارج این کشور، به‌نوعی درگیری داخلی در اوکراین به حساب می‌آمد، در حالی که در حقیقت حکومت خارکف به‌دست بلشویک‌های روسیه اداره می‌شد. بلشویک‌ها در نهایت به جمهوری خلق اوکراین در کی‌یف حمله کردند که به فرار «رادا مرکزی» از این کشور انجامید.

ممکن است هرگز نفهمیم که آیا پوتین در حمله روسیه به حاکمیت اوکراین حقیقتا از چنین واقعه‌ای متاثر بوده است یا نه. اما تشابه آشکاری بین این دو واقعه وجود دارد.

دستگاه پروپاگاندای پوتین

وقایع دسامبر ۱۹۱۷ همچنین به فهم اینکه چگونه اکثریت مردم روسیه برای حمله کنونی این کشور به اوکراین مجاب شدند کمک می‌کند.

آنانی که رسانه‌های داخلی روسیه طی ماه‌های اخیر را دنبال کرده‎‌‌ باشند می‌دانند که مقام‌های روسیه از دشمنی روبه‌افزایش اوکراین نسبت به دو جمهوری خودخوانده دونتسک و لوهانسک در منطقه دونباس در شرق اوکراین، اظهار نگرانی کرده بودند. اوکراین اتهامات روسیه درباره چنین تخاصمی و انباشتن نیروهای اوکراین و آتشباران نزدیک مرز دونباس را انکار می‌کرد.

اما آنچه اوکراین می‎‌گفت برای مخاطب پوتین در داخل روسیه که تحت‌تاثیر دستگاه پروپاگاندای او قرار دارد اهمیت چندانی نداشت. حتی گروه بزرگی از اوکراینی‌ها هم تحت‌تاثیر چنین پروپاگاندایی قرار گرفته بودند. این امر تا حدودی به‌علت دسترسی آسان به رسانه‌های روسیه در داخل اوکراین بود.

این‌چنین توجیهاتی در سال ۱۹۱۷ هم با موفقیت عمل کرده بود. در آن زمان، همچون سال ۲۰۲۲، جنگ را به‌عنوان مساله‌ای داخلی نشان دادن، به‌منزله هشداری به جهان بود که این جنگ باید بدون دخالت خارجی صورت بگیرد. اما نکته جالب این است که با نگاه به گذشته نیز، «رادا مرکزی» توانسته بود با حمایت نیروهای آلمانی در بهار ۱۹۱۸ به کی‌یف بازگردد. پس نقش دخالت خارجی در این رویداد را نمی‌توان به‌کلی نادیده گرفت.

درسی از تاریخ

با وجود تمامی تشابهات در این دو واقعه در سال ۱۹۱۷ و ۲۰۲۲، بعید است که پوتین بتواند موفقیت پیشینیان بلشویک خود در بر سر کار آوردن دولتی دست‌نشانده و به رسمیت شناساندن آن در خارج از مرزهای اوکراین را بار دیگر تکرار کند. دست‌کم دو دلیل برای این امر وجود دارد.

اول اینکه، جمهوری اوکراین در سال ۱۹۱۷ ارتش درستی نداشت. اوکراین در سال ۲۰۲۲ کشور متفاوتی است که در کوره سال‌ها جنگ‌ در منطقه دونباس، آبدیده شده است.

اوکراین موسسات امنیتی خود را نیز به‌شدت تقویت کرده است. همچنین در دسترس بودن اطلاعات کشورهای غربی درباره مقاصد روسیه به اوکراین مجال داد تا زرادخانه تسلیحاتی جدی و مهمات را پیش از حمله روسیه به این کشور فراهم ببیند. دفاع روبه‌رشد از قلمرو و واحدهای داوطلب نیز در کنار نیروهای مسلح اوکراین نقشی کلیدی در دفع نقشه «حمله رعدآسا» کرملین بازی کرده‌اند.

دوم اینکه، وجود رسانه‌های اجتماعی و اینترنت، جنگ روسیه با اوکراین را از مساله‌ای داخلی فراتر برده است. در حالی که مخاطب داخلی در روسیه در بند پروپاگانداست، انتشار اخبار جنگ و جنایات جنگی نیروهای روسیه در خاک اوکراین، چشم بستن به روی آن را برای جامعه بین‌الملل دشوار کرده است. مردم، منزجر از مشاهده حمام خون به راه انداختن در وسط اروپا، دسته‌دسته به خیابان‌ها می‌آیند تا دولت‌هایشان را به حمایت از اوکراین وادارند.

اوکراینی‌ها در سال ۱۹۱۸ هم نشان داده بودند که پیروزی کوتاه‌مدت بلشویک‌ها، آن موفقیتی نبوده که بلشویک‌ها برای خود در نظر داشتند. در سال ۲۰۲۲، اوکراین حمایت جهانی گسترده‌تری دارد و هر چه پوتین بیشتر بر این جنگ پافشاری کند، روسیه بیشتر به انزوا رانده خواهد شد.