مدالها شاید یکی از ماندگارترین نمادهای هر دوره از بازیهای آسیایی باشند؛ چیزی که بعد از پایان مسابقات، خاموش شدن مشعل و خالی شدن ورزشگاهها، برای ورزشکار باقی میماند.
به همین دلیل هم میزبانها معمولا سعی میکنند در طراحی مدال، بخشی از هویت، تاریخ و فرهنگ خودشان را به نمایش بگذارند. مثلا در دوره قبلی بازیهای آسیایی در هانگژوی چین، مدالها «شانشویی»، یعنی «کوه و آب»، نام داشتند. طراحی آنها از طبیعت هانگژو و همچنین «کونگ»، یکی از اشیای مشهور یشمی فرهنگ باستانی لیانگژو، الهام گرفته بود. روی مدال هم تصویری انتزاعی از تپهها، دریاچه و منظره هانگژو دیده میشد.
حالا ژاپن برای بازیهای آسیایی آیچی–ناگویا مسیر متفاوتی را انتخاب کرده است؛ مدالی که شاید در نگاه اول ساده به نظر برسد، اما وقتی از نزدیک به آن نگاه میکنیم، شکلش کاملا معمولی نیست.
این مدال یک دایره کامل نیست. لبهها نامتقارناند و بعضی قسمتها طوری طراحی شدهاند که انگار یک صفحه دایرهای شکسته و این مدال، یکی از تکههای باقیمانده آن است. پشت این طراحی هم یک داستان جالب وجود دارد.
طراح مدالها، دایسوکه شیبا، طراح و مدیر خلاق ژاپنی و بنیانگذار شرکت مری بیتل است. او ابتدا در دانشگاه کوبه در رشته مهندسی عمران تحصیل کرد و بعد در موسسه طراحی وانتان، طراحی داخلی خواند. مدتی هم بهعنوان مدیر در یک دفتر طراحی فعالیت کرد و در سال ۲۰۱۶ شرکت خودش را راهاندازی کرد.
شیبا در زمینه طراحی گرافیک و تایپوگرافی هم سابقه دارد و آثارش طی چند سال در سالنامه تایپوگرافی ژاپن برگزیده یا پذیرفته شدهاند. طراحی پلاک خودرو شهر ساکای نیز از جمله کارهای اوست که در سال ۲۰۲۲ جایزه برتر را دریافت کرد.
اما برای طراحی مدالهای این بازیها، او سراغ یک روش نسبتا غیرمعمول رفت. در جریان طراحی، صفحات دایرهای سرامیکی را بارها و بارها واقعا شکست تا ببیند یک دایره وقتی میشکند، چه فرمهایی به وجود میآورد. این آزمایش آنقدر ادامه پیدا کرد تا به شکلی رسید که از نظر بصری مناسب بود و همان فرم، پایه طراحی نهایی مدال شد.
اما چرا یک مدال شکسته؟
ایده اصلی از شعار بازیهای آیچی–ناگویا یعنی «IMAGINE ONE ASIA» یا «یک آسیای واحد را تصور کن» گرفته شده است. ایده این است که ما انسانها در اصل یک جمع واحد هستیم، اما با زبانها، فرهنگها و هویتهای بسیار متفاوت زندگی میکنیم؛ درست مثل تکههایی که از یک شکل واحد جدا شدهاند. ورزش دوباره این تکههای متفاوت را کنار هم قرار میدهد.
این شکستگی در عین حال به خود ورزشکار هم مربوط میشود. ورزشکاری که به این مسابقات رسیده، احتمالا بارها در مسیرش شکست خورده، ناامید شده، آسیب دیده، دوباره تمرین کرده و از نو شروع کرده است. طراح میگوید این تلاشها و تجربهها را میتوان مثل «تکهها» دید؛ تکههایی که در نهایت کنار هم قرار میگیرند و به یک «بلور» یا یک نتیجه نهایی تبدیل میشوند: مدال. حتی پرداخت سطح مدال و تفاوت بافت قسمتهای مختلف آن هم بخشی از همین مفهوم است؛ چیزهایی که متفاوتاند، اما در نهایت یک کل واحد را تشکیل میدهند.
خود مدال هم نسبتا بزرگ و سنگین است؛ قطر آن ۸۰ میلیمتر و ضخامتش پنج میلیمتر است. مدال طلا حدود ۲۶۵ گرم وزن دارد. البته مثل بسیاری از مدالهای ورزشی امروز، از طلای خالص ساخته نشده است؛ پایه آن نقره خالص است که با دستکم یک گرم طلا روکش شده است. مدال نقره حدود ۲۶۴ گرم و از نقره خالص است و مدال برنز حدود ۲۲۲ گرم وزن دارد و از آلیاژی شامل ۹۵ درصد مس و پنج درصد روی ساخته شده است.
یک ویژگی دیگر هم به موضوع محیط زیست برمیگردد. بخشی از فلز مورد استفاده برای ساخت این مدالها از وسایل الکترونیکی کوچک و مستعملی استخراج شده است که با همکاری شهرداریهای شرکتکننده در پروژه بازیافت آیچی–ناگویا جمعآوری شدهاند. اما طراحی فقط به خود مدال محدود نمیشود.
روی روبان مدال هم یکی از نمادهای مهم استان آیچی دیده میشود: «کاکیتسوباتا». کاکیتسوباتا نوعی زنبق ژاپنی با گلهای بنفش و آبی است و گل رسمی استان آیچی محسوب میشود. این گل ارتباط فرهنگی عمیقی با منطقه دارد و در ادبیات کلاسیک ژاپن هم شناخته شده است. در طراحی روبان، هم سیلوئت گل کاکیتسوباتا و هم خطوط منحنی برگهای بلند و باریک آن استفاده شده است. برگزارکنندگان میگویند فرم نرم و در عین حال مقاوم این گیاه، قرار است یادآور قدرت همراه با انعطاف ورزشکاران باشد و در عین حال بخشی از فرهنگ آیچی را به جهان معرفی کند.