دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، تایید کرد مقامهای این کشور بهطور مستقیم با سپاه پاسداران در ارتباط هستند. از سوی دیگر، خبرگزاری رویترز به نقل از یک مقام ارشد جمهوری اسلامی گزارش داد تهران در صورت شکست دیپلماسی، تنشها را در سراسر منطقه تشدید خواهد کرد.
ترامپ دوشنبه ۲۶ مرداد در مصاحبه با شبکه فاکسنیوز گفت واشینگتن یک کانال ارتباطی «پشت پرده» با سپاه پاسداران دارد و مقامهای آمریکایی مستقیما با این نهاد نظامی گفتوگو میکنند.
در مقابل، حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران، سخنان ترامپ را تکذیب کرد و آن را «توهمات ناشی از شکست» خواند.
او اضافه کرد: «هیچ گفتوگویی میان مقامات سپاه و آمریکاییها در جریان نیست.»
۲۵ مرداد، پایگاه خبری اکسیوس گزارش داد نچیروان بارزانی، رییس اقلیم کردستان عراق، به درخواست کاخ سفید کانال ارتباطی محرمانهای میان دولت آمریکا و احمد وحیدی، فرمانده سپاه پاسداران، برقرار کرده است.
دلشاد شهاب، سخنگوی ریاست اقلیم کردستان عراق، نیز در مصاحبه با ایراناینترنشنال تایید کرد بارزانی برای «انتقال پیام و کاهش تنش» میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی تلاش کرده است.
شهاب افزود: «یکی از مبانی ثابت سیاست نچیروان بارزانی این است که مشکلات و اختلافات باید از طریق گفتوگو و مذاکره حلوفصل شوند.»
تاکید ترامپ بر ادامه محاصره دریایی و فشار اقتصادی
رییسجمهوری آمریکا در ادامه سخنان خود بر افزایش فشارهای اقتصادی علیه تهران تاکید کرد و گفت انتخابات میاندورهای «مطلقا» تاثیری بر رویکرد او در قبال جمهوری اسلامی ندارد.
ترامپ افزود: «محاصره دریایی فشار اقتصادی مضاعفی بر حکومت ایران وارد میکند... ایران باید پرچم سفید تسلیم را بالا ببرد. آنها پوکربازهای خوبی هستند، اما دارند میمیرند.»
او همچنین گفت اگر جمهوری اسلامی به ایالات متحده حمله کند، واشینگتن «با نیرویی ۱۰۰ برابر بیشتر» پاسخ خواهد داد.
ترامپ با اشاره به مذاکرات عمان و جمهوری اسلامی درباره سازوکار تردد در تنگه هرمز، بار دیگر هشدار داد اگر مسقط بخواهد از اقدامات آمریکا در این آبراه جلوگیری کند، ممکن است با اقدام نظامی روبهرو شود.
۲۴ مرداد، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، مذاکرات تهران و مسقط را «مثبت» ارزیابی کرد و گفت: «توافق بر سر نقشه تردد کشتیرانی حاصل شده است.»
با این حال، جزییات این توافق احتمالی، سازوکار تردد کشتیها و زمان بازگشایی تنگه هرمز همچنان مشخص نیست.
طی هفتههای گذشته، حملات سپاه پاسداران به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز به تنشها در منطقه دامن زده است.
تنگه هرمز گذرگاه باریکی میان ایران و عمان است که پیش از آغاز جنگ ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴، حدود یکپنجم نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور میکرد.
تهدید تهران به تشدید تنشها در تنگه هرمز و منطقه
خبرگزاری رویترز ۲۶ مرداد به نقل از یک مقام ارشد جمهوری اسلامی گزارش داد تهران قصد ندارد محاصره دریایی آمریکا را برای مدتی «نامحدود» تحمل کند.
این مقام گفت تهران تصمیم گرفته است رویکرد خود را از حالت «تدافعی» به «کاملا تهاجمی» تغییر دهد و در صورت شکست دیپلماسی، همه نهادهای جمهوری اسلامی برای تشدید تنشها در تنگه هرمز و سراسر منطقه آماده خواهند شد.
به گفته او، جمهوری اسلامی برای اجرای کامل تفاهمنامه از سوی آمریکا «مهلتی چندهفتهای» تعیین کرده و این ضربالاجل از طریق میانجیها به واشینگتن و کشورهای منطقه اعلام خواهد شد.
پس از فروپاشی آتشبس، واشینگتن در هفتههای اخیر تحریمهای تازهای علیه تهران در حوزههای مختلف به اجرا گذاشته و محاصره دریایی بنادر جنوبی ایران را نیز از سر گرفته است.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، ۲۲ مرداد از طرح آمریکا برای تشدید فشار اقتصادی بر تهران خبر داد و گفت: «قصد داریم در هفته آینده اقداماتی را به اجرا بگذاریم که در تاریخ انزوای اقتصادی یک کشور بیسابقه بوده است.»
این روزنامه به نقل از مقامهای ایرانی و عرب و با استناد به ارتباطات رهگیریشده نوشت تهران یادداشت تفاهم امضاشده با دولت دونالد ترامپ در خرداد را فرصتی برای کاهش فشار بر اقتصاد جهانی و آمادهسازی آمریکا و اسرائیل برای حملهای بزرگتر میدانست. از همین رو، رهبران جمهوری اسلامی بهجای اعتماد به مذاکرات، دو ماه گذشته را صرف آمادگی برای رویارویی گستردهتر کردند.
بر اساس این گزارش، اقدامات تهران شامل افزایش کنترل سپاه بر ارتش، انتصاب فرماندهان باسابقه جنگ ایران و عراق و سرکوب اعتراضات، گسترش ضدجاسوسی داخلی و افزایش تولید و دقت موشکها و پهپادها بوده است. حسین محبی، سخنگوی سپاه، نیز گفته بود این نهاد از دوره آتشبس برای تقویت تواناییها و سرعت بخشیدن به تولید موشک استفاده کرده است.
والاستریت ژورنال نوشت اطلاعات کشورهای عربی از تغییر راهبرد رهبران جمهوری اسلامی به سوی «عملیات تهاجمی در خاک دشمن» حکایت دارد. به گفته منابع این روزنامه، هدف تهران وارد کردن خسارت کافی برای جلوگیری از تکرار حملاتی مشابه جنگ ۱۲روزه و درگیری کنونی است و در میان مقامهای ایرانی این دیدگاه وجود دارد که «جنگ اصلی هنوز آغاز نشده است».
به نوشته این روزنامه، تهران در عمل سیاستی دومسیره در پیش گرفت: در حالی که دیپلماتها برای دستیابی به توافق با آمریکا مذاکره میکردند، مجتبی خامنهای و سپاه پاسداران دستگاه امنیتی و گروههای نیابتی را برای تشدید احتمالی جنگ آماده میکردند. سپاه در این چارچوب مشاورانی به عراق، یمن و لبنان اعزام کرد.
اطلاعات رهگیریشده نشان میدهد فرماندهان سپاه برای هماهنگی حملات حوثیها و شبهنظامیان عراقی به یمن رفتهاند. سپاه همچنین بر استقرار موشک، تسلیحات دریایی و پرتابگرهای پهپاد در مناطق مشرف به دریای سرخ نظارت کرده و فهرستی از بنادر و تاسیسات انرژی عربستان سعودی را در اختیار حوثیها قرار داده است.
این تحرکات به گسترش درگیری به دریای سرخ و بابالمندب انجامید. حوثیها نیروهای دولت یمن و کشتیهای سعودی را هدف قرار دادند و بابالمندب را به روی عربستان سعودی بسته اعلام کردند. همزمان، شبهنظامیان عراقی مورد حمایت تهران به حمله به تاسیسات نفتی عربستان متهم شدند و سپاه نیز کشورهای خلیج فارس را به نابودی زیرساختهای انرژیشان در صورت حمله آمریکا به تاسیسات مشابه در ایران تهدید کرد.
در جبهه دیگری، حکومت ایران حملات به نیروها و متحدان آمریکا را افزایش داد. به نوشته والاستریت ژورنال، تهران پنج موشک بالستیک به سوی اردن شلیک کرد و موشکهای ایرانی توانستند از برخی سامانههای دفاعی آمریکا عبور کنند و اهدافی را در اردن، کویت و بحرین بزنند. حکومت ایران همچنین طی دو هفته، شش کشتی اماراتی را هنگام عبور از تنگه هرمز هدف قرار داد.
این گزارش افزود مجتبی خامنهای با انتصاب هفت مقام ارشد امنیتی، ساختار نظامی و سرکوب داخلی را بازآرایی کرده است. محسن رضایی به دبیری شورای عالی امنیت ملی، حسین طائب به فرماندهی بسیج و احمد وحیدی به فرماندهی سپاه منصوب شدهاند. علی عبداللهی نیز با در اختیار گرفتن فرماندهی مشترک، نفوذ سپاه بر ارتش را افزایش داده است.
بر اساس این تغییرات، بسیج مامور شده است به یک «شبکه اطلاعاتی مردمی» تبدیل شود و سپاه رویکرد تهاجمیتری در خارج از مرزها در پیش گیرد. مقامهای ایرانی نگراناند فشار اقتصادی آمریکا بار دیگر اعتراضات داخلی را شعلهور کند و تلاشهای خارجی برای ایجاد ناآرامی، بخشی از مرحله بعدی رویارویی باشد.
والاستریت ژورنال نوشت طرحهای مورد بررسی سپاه برای تشدید جنگ شامل حملات پیشدستانه، خرابکاری در کابلهای اینترنتی خلیج فارس، دامن زدن به ناآرامی در کویت و بحرین و حتی عملیات زمینی احتمالی در کویت است. مقامهای کویتی پیشتر از رهگیری شش عضو سپاه خبر داده بودند که با یک قایق اجارهای وارد جزیرهای در این کشور شده بودند.
این روزنامه همچنین گزارش داد حکومت ایران با سرعتی بیشتر از انتظار در حال بازسازی زیرساختها و احیای دسترسی به پایگاههای موشکی است. به ارزیابی مقامهای منطقه، سپاه با وجود خسارات ناشی از حملات آمریکا و اسرائیل شکست نخورده و تسلط آن بر تنگه هرمز، موقعیت تهران را در برابر کشورهای عربی تقویت کرده است.
بر اساس گزارش، میانجیگران ایرانی و عمانی در اوایل اوت [اواخر تیرماه] برای ایجاد مسیرهای دریایی و بازگشایی تدریجی تنگه هرمز به توافق رسیده بودند، اما سپاه مانع اجرای آن شد و حمله به کشتیها را از سر گرفت. آمریکا نیز در واکنش، بار دیگر به محاصره دریایی و افزایش فشار اقتصادی روی آورده است.
با این حال، تهران معتقد است میتواند فشار اقتصادی را تحمل کند و به انگیزههای ترامپ بدبین است. نزدیکان مذاکرهکنندگان جمهوری اسلامی نیز گفتوگوهای صلح را احتمالا وقفهای پیش از دور تازه درگیری میدانند و بنبست کنونی را «آرامش پیش از طوفان» توصیف کردهاند.
رسانه آمریکایی اکسیوس، یکشنبه ۲۵ مرداد، به نقل از سه منبع آگاه که بهطور مستقیم در جریان مذاکرات واشینگتن-تهران قرار دارند، نوشت بارزانی اواخر اردیبهشت به درخواست کاخ سفید یک کانال تماس محرمانه میان دولت آمریکا و وحیدی برقرار کرد و سپس به مقامهای آمریکایی اطلاع داد که وحیدی و فرماندهی سپاه از مذاکرات برای پایان دادن به جنگ حمایت میکنند.
به نوشته اکسیوس، این تماس تلفنی بهطور مستقیم میان بارزانی و وحیدی برقرار شد و رییس اقلیم کردستان عراق پس از آن، پاسخ فرمانده سپاه را به تولسی گبرد، مدیر وقت اطلاعات ملی آمریکا، انتقال داد.
پس از انتشار این گزارش، دلشاد شهاب، سخنگوی ریاست اقلیم کردستان عراق، شامگاه یکشنبه ضمن تایید تلاشهای این گروه برای «انتقال پیام و کاهش تنش میان آمریکا و ایران»، به ایراناینترنشنال گفت: «یکی از مبانی ثابت سیاست نچیروان بارزانی این است که مشکلات و اختلافات باید از طریق گفتوگو و مذاکره حلوفصل شوند.»
او افزود: «اقلیم کردستان بارها بر حفظ بیطرفی در مناقشات تاکید کرده و همین رویکرد باعث ایجاد اعتماد نزد طرفهای مختلف شده است.»
همزمان، یک مقام دولت اقلیم کردستان عراق در گفتوگو با ایراناینترنشنال، دلیل درخواست آمریکا از نچیروان بارزانی برای ایفای این نقش را «روابط خوب او با هر دو طرف» اعلام کرد.
به نوشته اکسیوس، مذاکرهکنندگان آمریکایی در اواسط مه (همزمان با اواخر اردیبهشت) با این تردید روبهرو شده بودند که آیا محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، اختیار لازم برای توافق را دارند و مواضعشان مورد تایید سپاه پاسداران است یا نه.
کاخ سفید اواخر اردیبهشت، حدود یک ماه پیش از امضای یادداشت تفاهم با جمهوری اسلامی، تصور میکرد به توافق با حکومت ایران نزدیک شده است، اما تهران پاسخ خود را بیش از ۱۰ روز به تاخیر انداخت. این تاخیر مقامهای آمریکایی را به این نتیجه رساند که ممکن است سپاه پاسداران تصمیمهای قالیباف و عراقچی را رد کرده باشد.
دولت دونالد ترامپ در پی این تردیدها تصمیم گرفت مذاکرهکنندگان جمهوری اسلامی را دور بزند و بهطور مستقیم با فرماندهی سپاه ارتباط برقرار کند. مقامهای آمریکایی برای این کار از بارزانی کمک خواستند. اکسیوس در توصیف بارزانی او را سیاستمداری خواند که روابط نزدیکی با واشینگتن دارد و در عین حال، با شماری از مقامهای ارشد جمهوری اسلامی و سپاه پاسداران نیز در ارتباط است.
گبرد حدود ۲۰ اردیبهشت با بارزانی تماس گرفت و به او گفت دولت آمریکا معتقد است او میتواند برای برقراری ارتباط با وحیدی کمک کند. به گفته منابع اکسیوس، گبرد تاکید کرد این درخواست با موافقت ترامپ و جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، مطرح شده است.
کاخ سفید میخواست بداند آیا وحیدی و فرماندهی سپاه از مذاکرات قالیباف و عراقچی حمایت میکنند یا خواستهها و دیدگاههای متفاوتی دارند. میانجیگران پاکستانی و قطری پیش از آن نتوانسته بودند برای روشن کردن این موضوع با وحیدی تماس بگیرند.
بارزانی کمتر از دو ماه پس از برقراری این کانال محرمانه، ۱۲ تیر ۱۴۰۵ به دعوت رسمی مسعود پزشکیان برای شرکت در مراسم تشییع جنازه علی خامنهای به تهران رفت و با مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی، عراقچی و محمدباقر قالیباف، رییس هیات مذاکرهکننده ایران در جریان مذاکرات اسلامآباد، درباره روابط ایران و اقلیم کردستان، مذاکرات تهران و واشینگتن و گسترش همکاریهای اقتصادی گفتوگو کرد.
او پیشتر نیز از ۲۷ تا ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۴ برای شرکت در مجمع گفتوگوی تهران به ایران سفر کرده و با شماری از مقامهای ارشد جمهوری اسلامی، از جمله علیاکبر احمدیان، دبیر وقت شورای عالی امنیت ملی، دیدار کرده بود. بارزانی در آن سفر به زبان فارسی تاکید کرد اقلیم کردستان اجازه نخواهد داد خاکش به تهدیدی برای ایران تبدیل شود.
بارزانی همچنین در جریان سفر خود به ایران در سال ۱۴۰۳ با علی خامنهای، رهبر وقت جمهوری اسلامی دیدار کرد. او پس از این ملاقات در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «بە دیدار رهبر معظم جمهوری اسلامی ایران آیت الله العظمى سيد علی خامنهای در تهران شرفیاب شدم. در این نشست بر آمادگی و تمایل عراق و اقلیم کردستان جهت پیشبرد روابط همە جانبە با جمهوری اسلامی ایران تاکید نمودیم.»
تماس امن بارزانی و وحیدی
بارزانی درخواست گبرد را پذیرفت و از رابطهای خود در سپاه پاسداران خواست امکان گفتوگوی مستقیم او با وحیدی را فراهم کنند.
۲۴ اردیبهشت، یکی از مقامهای سپاه پاسداران با یک تلفن رمزگذاریشده به دفتر بارزانی در اربیل، پایتخت اقلیم کردستان عراق، رفت تا تماس در بستری امن برقرار شود.
به نوشته اکسیوس بارزانی در این تماس از وحیدی پرسید آیا با مذاکرهکنندگان جمهوری اسلامی هماهنگ است. به گفته منبعی که بهطور مستقیم از این گفتوگو اطلاع داشت، وحیدی پاسخ داد: «من کاملا از آنها حمایت میکنم و این موضع سپاه پاسداران نیز هست. ترجیح میدهیم این بحران را از طریق مذاکره حل کنیم.»
سه منبع، از جمله یک مقام کاخ سفید، به اکسیوس گفتند بارزانی بلافاصله پس از گفتوگو با وحیدی با گبرد تماس گرفت و پاسخ فرمانده سپاه را به او انتقال داد. گبرد نیز کاخ سفید را در جریان این تماس گذاشت.
پیشنهاد مذاکرات محرمانه حضوری
دولت ترامپ پس از دریافت پاسخ وحیدی، از بارزانی خواست میزبان مذاکرات محرمانه میان مقامهای ارشد آمریکایی و جمهوری اسلامی در اربیل باشد.
بارزانی این پیشنهاد را نیز به طرف ایرانی انتقال داد. به گزارش اکسیوس، مقامهای جمهوری اسلامی آن را رد نکردند، اما درباره امنیت خود ابراز نگرانی کردند. آنها معتقد بودند سازمان اطلاعات اسرائیل عوامل متعددی در اقلیم کردستان عراق دارد و ممکن است هنگام حضورشان در اربیل یا در مسیر رفتوبرگشت برای کشتن آنها اقدام کند. در نهایت، نشست محرمانه اربیل برگزار نشد.
انتقال پیام از طریق میانجیها ادامه دارد
منابع منطقهای آگاه به اکسیوس گفتند میانجیگران پاکستانی و قطری همچنان پیامهایی را میان تهران و واشینگتن ردوبدل میکنند، اما مذاکرات پیشرفت چشمگیری نداشته است. بارزانی نیز بهتازگی پیامهایی برای کاخ سفید فرستاده و پیشنهاد کرده است برای ازسرگیری مذاکرات کمک کند.
برت مکگرک، مشاور امور خاورمیانه در دولتهای پیشین آمریکا، درباره ادامه مذاکرات گفت: «مشکل میانجیها نیستند، مشکل سیاست ایران در قبال تنگه هرمز است؛ سیاستی که بعید است به این زودیها تغییر کند.»
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، گفته است واشینگتن برای اعمال فشار اقتصادی «بیسابقه» بر [حکومت] ایران آماده میشود. با این حال، دولت دونالد ترامپ هنوز جزئیات برنامه خود را اعلام نکرده و مشخص نیست کدام ابزارهای اقتصادی را به کار خواهد گرفت.
بلومبرگ گزارش داد با توجه به محاصره دریایی و هزاران تحریمی که پیشتر علیه حکومت ایران اعمال شده، گزینههای باقیمانده محدودتر و پرهزینهتر شدهاند. مقامهای آمریکایی ممکن است چند اقدام را همزمان اجرا کنند یا رویکردی متفاوت در پیش بگیرند.
یکی از مهمترین گزینهها، افزایش فشار بر خریداران چینی نفت ایران است. بر اساس گزارش بلومبرگ، چین بیش از ۹۰ درصد صادرات نفت ایران را خریداری میکند و تحریم نهادهای تسهیلکننده این معاملات میتواند درآمد نفتی تهران را کاهش دهد. آمریکا تاکنون شماری از پالایشگاههای مستقل و شرکتهای چینی را تحریم کرده، اما از هدف قراردادن بانکهای بزرگ تامینکننده مالی این تجارت خودداری کرده است.
تحریم بانکها و شرکتهای بزرگ چینی میتواند تنش میان واشینگتن و پکن را در آستانه دیدار برنامهریزیشده ترامپ و شی جینپینگ افزایش دهد. بلومبرگ همچنین هشدار داده است که کاهش عرضه نفت ایران، نفت ارزانقیمت را از بازار جهانی خارج میکند و ممکن است به افزایش بیشتر قیمتها بینجامد.
صرافیها و واسطههای مالی، بهویژه در کشورهایی مانند امارات متحده عربی، از دیگر اهداف احتمالیاند. به نوشته بلومبرگ، این شبکهها درآمدهای نفتی ایران را که اغلب به یوان دریافت میشود، به ارزهای قابلاستفاده برای تهران تبدیل میکنند. وزارت خزانهداری پیشتر شماری از این صرافیها را به اتهام کمک به جابهجایی و پولشویی میلیاردها دلار تحریم کرده است.
با این حال، مسدودکردن فعالیت چند صرافی لزوما جریان پول به ایران را متوقف نخواهد کرد. گزارش بلومبرگ میگوید تهران طی سالها شبکههایی خارج از نظام رسمی مالی ایجاد کرده و احتمالا معاملات خود را به واسطههای جدید، ارزهای دیگر یا داراییهای دیجیتال منتقل خواهد کرد.
گزینه دیگر، تهدید همه شرکای تجاری ایران به تحریمهای ثانویه است؛ سیاستی که شرکتها و بانکهای خارجی را ناچار میکند میان تجارت با [حکومت] ایران و دسترسی به نظام مالی آمریکا یکی را انتخاب کنند. به گزارش بلومبرگ، چنین رویکردی علاوه بر روسیه و چین، میتواند شرکتها و موسسات مالی کشورهای همسایه ایران، از جمله ترکیه، را نیز تحت فشار قرار دهد. ترامپ پیشتر کشورهای معاملهکننده با ایران را به تعرفه ۲۵ درصدی تهدید کرده، اما هنوز این تهدید را عملی نکرده است.
مصادره داراییهای دولتی ایران در خارج از کشور نیز از گزینههای احتمالی است. بلومبرگ نوشته است میزان داراییهای ایران در حوزه قضایی آمریکا احتمالا محدود است و مصادره آنها، برخلاف مسدودکردن، با موانع حقوقی و دیپلماتیک بیشتری روبهرو خواهد شد. بخش عمده داراییهای خارجی حکومت ایران در کشورهای ثالث نگهداری میشود و توقیف آنها به همکاری دولتهای میزبان نیاز دارد.
واشینگتن همچنین ممکن است فشار بر «ناوگان سایه» [حکومت] ایران را گسترش دهد و علاوه بر کشتیها، شرکتها، پایانهها و زیرساختهای پشتیبان انتقال محمولهها را هدف قرار دهد. آمریکا پیشتر تعدادی از شناورها و نهادهای مرتبط با این شبکه را تحریم کرده است.
کریس کندی، تحلیلگر «بلومبرگ اکونومیکس»، ارزیابی کرده است تا زمانی که ترامپ مقابله با [حکومت] ایران را بر موضوعات دیگر، بهویژه روابط با چین، مقدم نداند، بعید است اقدامات تازه محاسبات تهران را بهطور اساسی تغییر دهد. بر این اساس، چالش واشینگتن تنها یافتن نقاط فشار تازه نیست، بلکه باید پیامدهای احتمالی این اقدامات برای قیمت نفت، اقتصاد آمریکا و روابطش با شرکای خارجی را نیز مدیریت کند.
رییسجمهوری آمریکا روز جمعه ۲۳ مرداد گفت واشینگتن [حکومت] ایران را از نظر اقتصادی «بهشدت» تحت فشار قرار خواهد داد. اظهارات او یک روز پس از آن مطرح شد که اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، از اجرای اقداماتی علیه تهران خبر داد که به گفته او «هرگز دیده نشده است».
ترامپ در یک گردهمایی در ایالت نیویورک، با خنده گفت: «احتمالا خیلی زود اعلام خواهم کرد که تنگه هرمز قلمرو ایالات متحده است.» به نوشته نشریه تایمز اسرائیل، مشخص نیست این سخن بیانگر سیاست تازهای در دولت آمریکا است یا ترامپ آن را با هدف تشدید فشار لفظی بر تهران مطرح کرده است.
کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در واکنش گفت «ایران با تهدید یا نمایش قدرت مرعوب نمیشود و تنگه هرمز تنها تحت فرمان تهران» باز یا بسته خواهد شد. همزمان، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، اعلام کرد هنوز تصمیمی برای ازسرگیری مذاکرات با آمریکا گرفته نشده است. به گفته او، قطر و پاکستان در حال تبادل پیام میان طرفها هستند، اما این تماسها به معنای مذاکره نیست.
تردد کشتیها در تنگه هرمز روز جمعه پس از حمله به دو شناور شرکت ملی نفت ابوظبی و ادامه محاصره دریایی ایران از سوی آمریکا، تقریبا متوقف شد. امارات متحده عربی حکومت ایران را مسئول این حملات دانست، اما تهران در آن زمان واکنشی نشان نداده بود.
بر اساس دادههای شرکت ردیابی کپلر، روز جمعه تنها دو کشتی از تنگه عبور کردند و هیچ محموله نفت خامی در حال انتقال مشاهده نشد. پیش از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه حکومت ایران، روزانه بیش از ۱۳۰ شناور از این آبراه میگذشتند. حدود ۲۰ درصد محمولههای نفت و گاز طبیعی مایع جهان نیز در شرایط عادی از تنگه هرمز عبور میکند.
اختلال در کشتیرانی، قیمت نفت خام برنت را به حدود ۹۰ دلار در هر بشکه رسانده و بهای بنزین در آمریکا نیز به حدود چهار دلار در هر گالن افزایش یافته است. این تحولات، وعده انتخاباتی ترامپ برای کاهش هزینه انرژی را با چالش روبهرو کرده و دموکراتها میکوشند پیامدهای اقتصادی جنگ را به یکی از موضوعات انتخابات میاندورهای نوامبر تبدیل کنند.
ترامپ از آمریکاییها خواست افزایش قیمت بنزین را هزینه جلوگیری از دستیابی [حکومت] ایران به سلاح هستهای بدانند. او گفت: «کاری که انجام میدهیم، خدمت بزرگی به جهان است؛ نهفقط به خودمان.» ترامپ همچنین تاکید کرد هرگز به دلیل حمله به ایران عذرخواهی نخواهد کرد.
رییسجمهوری آمریکا در بخش دیگری از سخنانش، نگرانیها درباره شرایط خدمه ناو هواپیمابر «یواساس آبراهام لینکلن» را رد کرد. این ناو حدود ۹ ماه است در دریا حضور دارد و برای پشتیبانی از عملیات نظامی علیه حکومت ایران به خاورمیانه اعزام شده است.
ترامپ در پاسخ به پرسشی درباره طولانیشدن ماموریت ناو گفت: «نه، نه، نه؛ اصلا بهاندازه کافی طولانی نبوده است.» او در عین حال تایید کرد آبراهام لینکلن بهزودی منطقه را ترک میکند و یک ناو مشابه جایگزین آن خواهد شد.
رسانههای آمریکایی به نقل از خانوادههای خدمه از وخامت شرایط زندگی، مشکلات سلامت روانی و چند اقدام به خودکشی در این ناو خبر دادهاند. مقامهای نیروی دریایی آمریکا گفتهاند شمار اندکی از موارد مرتبط با سلامت روانی درمان شدهاند و هیچکس جان خود را از دست نداده است. وزیر جنگ آمریکا نیز گزارشها در مورد این ناو را «نادرست» خوانده است. قانونگذاران دموکرات خواستار تحقیق درباره وضعیت خدمه شدهاند.
مقامها و کارشناسان هشدار میدهند دسترسی آزاد به تنگه هرمز برای کویت جایگزینی ندارد و ادامه جنگ میتواند آسیبهای اقتصادی آن را عمیقتر کند.
به گزارش خبرگزاری فرانسه، بیش از ۹۰ درصد درآمد دولت کویت و تقریبا تمام درآمد صادراتی این کشور به فروش نفت خام وابسته است. کویت حدود شش درصد ذخایر نفتی جهان را در اختیار دارد، اما برخلاف عربستان سعودی و امارات متحده عربی، خط لولهای برای دورزدن تنگه هرمز ندارد و ناچار است نفت خود را از این آبراه به بازارهای جهانی برساند.
شیخ نواف سعود الصباح، مدیرعامل شرکت نفت کویت، در مصاحبه با خبرگزاری فرانسه شرایط کنونی را «سختترین و بزرگترین بحران» بخش نفت این کشور از زمان حمله عراق در سال ۱۹۹۰ توصیف کرد. نیروهای عراقی هنگام عقبنشینی از کویت صدها چاه نفت را به آتش کشیدند و مخازن ذخیره و پالایشگاهها را تخریب کردند.
کویت در جنگ کنونی با ویرانیهایی در ابعاد سال ۱۹۹۰ مواجه نشده، اما تاسیسات آبشیرینکن، مراکز انرژی و زیرساختهای نفتی آن بارها هدف حملات حکومت ایران قرار گرفتهاند. پایگاههای نظامی آمریکا در این کشور نیز هدف حملات موشکی بودهاند و مقر شرکت نفت کویت در ماه آوریل با پهپاد هدف قرار گرفت.
شرکت دولتی نفت کویت چند روز پس از آغاز جنگ وضعیت «فوقالعاده» اعلام کرد؛ اقدامی حقوقی که بهدلیل شرایط پیشبینیناپذیری مانند جنگ، از شرکتها در برابر پیامدهای ناتوانی در اجرای تعهدات قراردادی محافظت میکند. این وضعیت در ماه ژوئن لغو شد.
کویت پیش از جنگ روزانه اندکی بیش از دو میلیون و ۶۰۰ هزار بشکه نفت تولید میکرد و قصد داشت ظرفیت تولید خود را تا سال ۲۰۴۰ به چهار میلیون بشکه در روز برساند. مدیرعامل شرکت نفت کویت میزان کنونی تحویل نفت را اعلام نکرد، اما گفت پس از بازگشایی تنگه و برقراری رفتوآمد آزاد، تولید میتواند بهسرعت به سطح پیش از جنگ و حتی بالاتر از آن بازگردد.
دادههای اولیه رسمی نشان میدهد اقتصاد کویت در سهماهه نخست سال ۲۰۲۶ نسبت به مدت مشابه سال قبل ۴.۶ درصد کوچک شده و تولید ناخالص داخلی بخش نفت آن ۱۲.۵ درصد کاهش یافته است. از آنجا که این آمار تنها ماه نخست جنگ را پوشش میدهد، احتمال میرود خسارت واقعی بیشتر باشد.
جنگ بر شیوه حفاظت از زیرساختهای حیاتی کویت نیز اثر گذاشته است. چراغهای بیشتر نیروگاهها، تاسیسات آب و مراکز مهم انرژی در شب خاموش میشوند و اطراف مخازن نگهداری نفت خام داربستهایی نصب شده است تا از آنها در برابر حملات احتمالی محافظت شود.
شرکت نفت کویت میگوید برای مقابله با بحران برنامههای اضطراری را اجرا کرده و ذخیرهسازی نفت در خارج از منطقه، بخشی از فشار ناشی از اختلال در تنگه هرمز را کاهش داده است. با این حال، کارشناسان تاکید میکنند چنین اقداماتی نمیتواند جایگزین یک مسیر امن و پایدار برای صادرات نفت شود.
آمنه بکر، رییس بخش تحلیل خاورمیانه در موسسه کپلر، وابستگی کویت به تنگه هرمز را یک «آسیبپذیری راهبردی» دانست. به گفته او، این کشور منابع مالی لازم برای تحمل یک شوک جدی اما موقت را دارد و تولید نفت آن احتمالا ظرف دو تا سه ماه میتواند به سطح پیش از جنگ بازگردد؛ با این حال، طولانیشدن جنگ اقتصاد کویت را بیش از پیش در معرض خطر نداشتن مسیر امن صادراتی قرار خواهد داد.
الصباح نیز هشدار داد که جریان آزاد نفت و گاز و کشتیرانی بدون محدودیت در تنگه هرمز «هیچ جایگزینی» ندارد. به گفته او، ادامه اختلال در عبور هیدروکربنها از این آبراه میتواند جهان را خیلی زود با بحران انرژی دیگری روبهرو کند.
