روزنامه نیویورکتایمز در گزارشی به بررسی تاثیر جنگ ایران بر روابط دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، و محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، پرداخته و نوشته است که این جنگ بر دامنه اختلافات این دو افزوده است.
نیویورکتایمز در گزارشی که چهارشنبه ۱۰ تیر منتشر شد، نوشته است محمد بن سلمان پیشتر از ترامپ خواسته بود جمهوری اسلامی را از پا درآورد، اما در جریان تحولات جنگ او خواستار آتشبس شد و اکنون نیز در پی تحقق اولویتهای امنیتی خود است.
در این گزارش به تلاش آمریکا در قالب پروژه «آزادی» برای باز کردن تنگه هرمز و محافظت از کشتیهایی که از این تنگه عبور میکنند اشاره و گفته شده است که مخالفت عربستان سعودی در عمل باعث شد که این طرح تنها کمتر از ۴۸ متوقف شود.
پس از آنکه آمریکا اعلام کرد نیروی دریایی و نیروی هوایی ایالات متحده در طول یک آتشبس شکننده از کشتیها محافظت و هرگونه حمله جمهوری اسلامی را دفع خواهند کرد، بهشدت غافلگیر شدند زیرا عربستان سعودی در اقدامی غیرمنتظره هشدار داد که نیروهای آمریکایی اجازه استفاده از حریم هوایی این کشور را برای پروژه آزاد ندارند. آمریکا پیش از آغاز عملیات با سعودیها هماهنگیهای لازم را انجام نداده بود.
بهنوشته نیویورکتایمز، این موضوع موجی از تماسهای تلفنی فشرده، پرتنش و فوری میان واشینگتن و ریاض را به راه انداخت. بهگفته مقامهای آمریکایی، ترامپ که بهشدت خشمگین شده بود، در ۴ مه، یعنی نخستین روز عملیات، با ولیعهد عربستان سعودی گفتوگو کرد و در دو روز بعد نیز دوباره با او تماس گرفت.
جیدی ونس، معاون رییسجمهوری، نیز در تماسی جداگانهای با ولیعهد گفتوگو کرد. استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا در امور خاورمیانه، و جرد کوشنر، داماد ترامپ، نیز با او تماس گرفتند. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه و مشاور امنیت ملی کاخ سفید، نیز با همتای سعودی خود گفتوگو کرد، اما محمد بن سلمان بر موضع خود ایستاد. او بیم داشت که طرح آمریکا دوباره آتش جنگ را شعلهور کند.
در نتیجه، دولت ترامپ ناچار شد کمتر از ۴۸ ساعت پس از آغاز عملیات، پروژه آزادی را متوقف کند.
بهنوشته نیویورکتایمز، تلاش همهجانبه کاخ سفید برای متقاعد کردن محمد بن سلمان و همچنین دیگر لحظات حساس جنگ، نشان داد که مقامهای آمریکایی و سعودی بیش از پیش درباره نحوه برخورد با مسائل امنیتی منطقه، بهویژه در قبال ایران و اسرائیل، دچار اختلاف شدهاند.
همچنین سعودیها بیش از گذشته دولت آمریکا را شریک قابل اعتمادی نمیدانند و حتی گاهی آن را خطری برای کشورهای عرب حوزه خلیج فارس تلقی میکنند.
بهنوشته نیویورکتایمز، از زمانی که آمریکا و اسرائیل در ۹ اسفند سال گذشته به ایران حمله کردند، عربستان سعودی تلاش کرده است برای حفظ منافع خود مسیر میانهای را در پیش بگیرد.
این کشور از نظر نظامی و دیپلماتیک از ایالات متحده حمایت کرد و خود نیز هدف حملات جمهوری اسلامی قرار گرفت.
اما عربستان در مقاطع حساس با ترامپ مخالفت کرد و هر زمان احساس کرد اقدامات آمریکا و اسرائیل خطرات بزرگتری ایجاد میکند، تلاش کرد قدرت و نفوذ خود را به نمایش بگذارد.
در حالی که ترامپ در تلاش است مذاکرات دیپلماتیک با جمهوری اسلامی را با تمرکز بر برنامه هستهای تهران پیش ببرد، عربستان سعودی همچنان ابتکارهای مستقل خود را دنبال میکند؛ ابتکارهایی که از اولویتهای آمریکا فاصله گرفته و بر تقویت روابط با کشورهای دیگر متمرکز است.
این رویکرد شامل پاکستان و چین نیز میشود؛ دو کشوری که در سال ۲۰۲۳ به میانجیگری برای آغاز فصل جدید روابط دیپلماتیک میان عربستان و جمهوری اسلامی کمک کردند.
وزیر امور خارجه عربستان نیز این هفته در چین به سر میبرد.
به دلیل همین گشایش، مقامهای سعودی اکنون بهطور مستقیم با تهران درباره کنترل ایران بر تنگه هرمز، زرادخانه موشکی این کشور و حمایت تهران از گروههای شبهنظامی منطقه گفتوگو میکنند؛ موضوعاتی که رهبری عربستان آنها را تهدیدی بزرگتر از مساله هستهای میداند.
نیویورکتایمز در گزارش خود تاکید کرده که محمد بن سلمان در تمام سال همین سیاست موازنه را دنبال کرده است.
بهگفته افرادی که از طریق مقامهای آمریکایی در جریان قرار گرفتهاند، او پیش از آغاز جنگ، خطرات آن را برای ترامپ تشریح کرد؛ اما بعدتر از رییسجمهوری آمریکا خواست برای نابودی حکومت ایران به جنگ ادامه دهد. هرچند عربستان سعودی این موضوع را رد کرده است.
پادشاهی عربستان، همراه با امارات متحده عربی، در مقطعی از جنگ حملات تلافیجویانه مخفیانهای علیه ایران انجام داد.
با این حال، بهگفته مقامهای فعلی و سابق آمریکا، محمد بن سلمان به اندازه رهبر امارات از تشدید درگیری استقبال نمیکرد. در عین حال، ولیعهد عربستان از همتایان خود در قطر و عمان، که نقش میانجی دیپلماتیک میان آمریکا و جمهوری اسلامی را بر عهده دارند، مواضع تهاجمیتری داشت.
اکنون که دولت ترامپ در تلاش است فراتر از توافق اولیه آتشبسی که در ۱۴ ژوئن اعلام شد، به توافقهای جدیدی با ایران دست یابد، عربستان سعودی و دیگر کشورهای عربی حوزه خلیج فارس در پی نتیجهای هستند که در صورت از سرگیری درگیریهای گسترده میان جمهوری اسلامی و اسرائیل یا آمریکا، آنها را از پیامدهای آن مصون نگه دارد.
با توجه به تغییر مواضع مکرر ترامپ در طول جنگ، سعودیها این پرسش را مطرح میکنند که آیا آمریکا در یک درگیری آینده اصلا از آنها حمایت خواهد کرد یا قضاوت درستی از شرایط خواهد داشت.
بهنوشته نیویورکتایمز، عربستان از سال ۲۰۱۹ نسبت به ترامپ بدبین شد؛ زمانی که او از پاسخ نظامی به حمله پهپادی و موشکی ایران به تاسیسات نفتی عربستان خودداری کرد.
با این همه برخی از جنبههای شراکت آمریکا و عربستان همچنان مستحکم باقی مانده است.
یک مقام آمریکایی به نیویورکتایمز گفت دو دولت ماههاست درباره نحوه آغاز برنامه هستهای غیرنظامی عربستان، بر پایه توافقی که سال گذشته میان دو کشور حاصل شد، در حال گفتوگو هستند.
دولت ترامپ ممکن است بهزودی طرح خود را به کنگره ارائه کند؛ هرچند برخی قانونگذاران آمریکایی و مقامهای اسرائیلی نگراناند که محمد بن سلمان در نهایت تلاش کند به سلاح هستهای دست یابد.
واشینگتن و ریاض همچنین درباره ایجاد مسیرهای زمینی که تنگه هرمز را دور بزنند، در حال رایزنی هستند.
عربستان سعودی همچنان بزرگترین خریدار تسلیحات آمریکایی در جهان است و در هر دو دوره ریاستجمهوری ترامپ، عربستان نخستین مقصد مهم سفر خارجی او بود.
جرد کوشنر، داماد ترامپ و فرستاده ویژه او در امور ایران، همچنان روابط نزدیکی با محمد بن سلمان دارد و با وجود آنکه هیچ سمتی در دولت ندارد، بهطور مرتب به ریاض سفر میکند.
چهار سال پیش، کوشنر دو میلیارد دلار سرمایهگذاری از صندوقی دریافت کرد که تحت هدایت ولیعهد عربستان قرار دارد.
با این حال، ترامپ در طول جنگ بهصورت علنی محمد بن سلمان را به تمسخر گرفت.
در ماه مارس، ترامپ با لحنی تحقیرآمیز گفت ولیعهد عربستان، او و دولتش را دستکم گرفته بود.
ترامپ در یک نشست سرمایهگذاری که توسط عربستان سعودی در میامی برگزار شده بود، گفت: «او فکر نمیکرد آخرش مجبور شود اینقدر چاپلوسی مرا کند.»
نشانههای دیگری از تنش نیز وجود دارد.
زمانی که مارکو روبیو هفته گذشته به کشورهای حوزه خلیج فارس سفر کرد، برخلاف سفرهایش به بحرین، کویت و امارات متحده عربی که رقیب اصلی عربستان محسوب میشود، از سفر به عربستان خودداری کرد.
نیویورکتایمز در پایان این گزارش تاکید کرده است که اگرچه عربستان از برقراری آتشبس احساس آسودگی میکند و از امضای یادداشت تفاهم میان جمهوری اسلامی و آمریکا استقبال کرده، اما توافق اولیه هیچیک از دشوارترین مسائل برآمده از جنگ را حل نکرده است.
