قالیباف گفت در مجلس قانون تصویب کردیم، شورای عالی امنیت ملی هم تصویب کرد که به هیچ عنوان به سایتهایی که بمباران شده و آسیب دیدهاند، دسترسی داده نخواهد شد. او افزود آژانس فقط در دو مورد حق دسترسی دارد؛ نیروگاه بوشهر و راکتور تهران.
وبسایت آمریکایی اکسیوس در گزارشی که عصر چهارشنبه ۱۰ تیر منتشر شد، نوشت استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان ویژه دونالد ترامپ، تلاش کردهاند در این دور گفتوگوها این پیام را به هیات جمهوری اسلامی منتقل کنند که پافشاری تهران بر دریافت عوارض عبور از تنگه هرمز میتواند احتمال رسیدن به توافق را بهطور کامل منتفی کند؛ توافقی که در نهایت میتواند برای جمهوری اسلامی بسیار مفید و سودمند باشد.
یک مقام آمریکایی به این رسانه گفت: «پیام آمریکا به ایران این بود: بزرگتر فکر کنید.»
این مقام مدعی شد مبالغی که جمهوری اسلامی در صورت لغو همه تحریمها میتواند از توسعه و فروش آزادانه نفت و دیگر منابع به دست آورد، «برای آنها ۱۰۰ برابر ارزشمندتر و آسانتر از توسل به باجگیری دریایی خواهد بود.»
او افزود: «ما آنها را تحت فشار میگذاریم تا در چارچوب یک توافق گستردهتر هستهای و عدم مداخله منطقهای، بزرگتر به ظرفیتهای خود فکر کنند.»
مذاکرهکنندگان آمریکایی و جمهوری اسلامی از شامگاه سهشنبه گفتوگوهایی را در دوحه آغاز کردهاند که محور اصلی آن تنگه هرمز است. این گفتوگوها تا پایان روز چهارشنبه ۱۰ تیر به وقت محلی ادامه داشت.
چارچوب اصلی این گفتوگوها یادداشت تفاهمی است که هر دو طرف در آخرین روزهای خرداد امضا کردند. در این یادداشت تفاهم، مهلتی ۶۰ روزه و قابل تمدید برای رسیدن به یک توافق جامع هستهای تعیین شده است، اما دو هفته پس از آغاز این بازه زمانی، اختلاف طرفین بر سر مفاد یادداشت تفاهم همچنان ادامه دارد.
افزون بر این، پس از چندین تبادل آتش، آمریکا و جمهوری اسلامی روز یکشنبه بر سر کاهش تنش در تنگه هرمز بهمدت یک هفته به تفاهم رسیدند.
یک مقام آمریکایی به اکسیوس گفت: «ما به این تفاهم رسیدهایم که در هفته پیش رو اوضاع را آرام نگه داریم تا پیشرفت در همه جنبههای یادداشت تفاهم بتواند در فضایی سازنده و بدون پرتاب موشک دنبال شود.»
او افزود: «رییسجمهوری بهصراحت گفته است که هر بار آنها شلیک کنند، ما بیشتر شلیک خواهیم کرد؛ آن هم به اهدافی که موقعیت آنها را در تنگه بیش از پیش تضعیف کند.»
اکسیوس ارزیابی کرد در شرایط فعلی، فروپاشی این تفاهم اولیه محتملتر از دستیابی به توافق نهایی به نظر میرسد.
جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، چهارشنبه ۱۰ تیر گفت تیم فنی آمریکا «در دوحه با ایرانیها، قطریها و دیگران دور میز نشسته است... تا اطمینان حاصل شود که ما همچنان پیشرفت میکنیم.»
او افزود: «هنوز خیلی زود است، اما مذاکرات خوب پیش میرود.»
مقامها در دوحه چه میکنند؟
استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان ویژه ترامپ، سهشنبه در دوحه با محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخستوزیر و وزیر امور خارجه قطر، و دیگر مقامهای قطری که میان آمریکا و ایران میانجیگری میکنند، دیدار کردند. آنان چهارشنبه با تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر، نیز دیدار کردند.
دولت قطر در بیانیهای محور دیدار فرستادگان ترامپ با امیر قطر را «بررسی آخرین تحولات منطقه، بهویژه روند مذاکرات میان تهران و واشینگتن و وضعیت لبنان» اعلام کرد.
اکسیوس نوشت فرستادگان ترامپ امیدوار بودند به تفاهمهایی برسند که آغاز مذاکرات میان تیمهای فنی آمریکا و ایران را ممکن کند. دو منبع منطقهای به این رسانه گفتند این دیدارها خوب پیش رفت و راه را برای گفتوگوهای فنی هموار کرد. با این حال، روشن نیست ویتکاف و کوشنر هیچ تعامل مستقیمی با مقامهای جمهوری اسلامی داشتهاند یا نه.
بهگفته این منابع، مسائل اصلی مطرحشده در دوحه، وضعیت تنگه هرمز، داراییهای مسدودشده جمهوری اسلامی و آتشبس در لبنان بود.
همزمان با حضور این دو در دوحه، هیاتی از سوی تهران به ریاست کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در دوحه حضور داشت. با این حال، رسانهها و مقامات جمهوری اسلامی بارها تاکید کردند که هیچ دیدار مستقیمی بین هیاتها انجام نشده است.
غریبآبادی پس از یکی از دیدارهای روز چهارشنبه گفت جلسات هیات جمهوری اسلامی در دوحه بهصورت مشترک و سهجانبه با هیاتهای قطری و پاکستانی و بدون حضور هیات آمریکایی، برای پیگیری اجرای مفاد یادداشت تفاهم، «بهویژه درباره لبنان و آزادسازی داراییهای مسدودشده»، برگزار شد.
او پس از دیدار با نخستوزیر و وزیر امور خارجه قطر و شرکت در نشست سهجانبه مذاکرهکنندگان ارشد جمهوری اسلامی، قطر و پاکستان، گفت مذاکرات برای دستیابی به توافق نهایی با آمریکا هنوز آغاز نشده است.
غریبآبادی افزود کارگروههای پیگیری اجرای یادداشت تفاهم و مذاکره برای توافق نهایی تشکیل شدهاند، اما رایزنیها برای تعیین زمان و مکان آغاز مذاکرات از طریق میانجیگران ادامه دارد. او گفتوگوهای چهارشنبه را متمرکز بر پیگیری اجرای مفاد یادداشت تفاهم و بررسی موانع اجرای آن توصیف کرد.
رویترز نیز به نقل از یک منبع آگاه از مذاکرات نوشت سفر ویتکاف و کوشنر به قطر با هدف زمینهسازی برای انجام مذاکرات فنی صورت گرفته است، هرچند آنان خود در مذاکره با هیات جمهوری اسلامی حضور نخواهند داشت.
مساله لاینحل: مدیریت تنگه هرمز
اکسیوس در گزارش ۱۰ تیر خود به نقل از منابع آگاه نوشت مسائل اصلی مطرحشده در نشستهای سهشنبه و چهارشنبه دوحه، وضعیت تنگه هرمز، داراییهای مسدودشده جمهوری اسلامی و آتشبس در لبنان بود.
این رسانه یکی از محورهای اصلی اختلاف را «برداشت متفاوت دو طرف از سازوکارهای آینده در تنگه هرمز» دانست.
بهنوشته اکسیوس، مقامهای جمهوری اسلامی آشکارا اصرار دارند که ایران و عمان بر این تنگه حاکمیت مشترک دارند و پس از پایان دوره ۶۰ روزه یادداشت تفاهم، مدیریت آن را در دست میگیرند و عوارض عبور مطالبه میکنند.
برداشت آمریکا از یادداشت تفاهم این است که هرگونه سازوکار تازه در تنگه هرمز، که یک آبراه بینالمللی است، باید مورد تایید کشورهای خلیج فارس نیز قرار گیرد. در مقابل، برداشت جمهوری اسلامی این است که تنگه در آبهای سرزمینی ایران قرار دارد، بنابراین کشورهای خلیج فارس میتوانند نظر خود را بیان کنند، اما تصمیم نهایی در اختیار تهران است.
این اختلاف یکی از موضوعات کلیدی در گفتوگوهایی بود که مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، هفته گذشته در بحرین با همتایان خود از شش کشور خلیج فارس داشت.
یک مقام آمریکایی به اکسیوس گفت: «کشورهای خلیج فارس اکنون در حال گفتوگو درباره این هستند که پس از [پایان اعتبار یادداشت تفاهم] تنگه چگونه باید مدیریت شود و این گفتوگوها با مذاکرات آمریکا و ایران همگرا شده است.»
آزادسازی داراییهای مسدود شده
موضوع آزادسازی داراییهای مسدودشده جمهوری اسلامی بخش دیگری از مذاکرات سهشنبه و چهارشنبه در دوحه بود.
العربیه ظهر چهارشنبه ۱۰ تیر گزارش داد تهران و واشینگتن در جریان گفتوگوهای دوحه به تفاهمی درباره آزادسازی نخستین بخش از داراییهای مسدودشده جمهوری اسلامی در قطر رسیدهاند.
یک منبع منطقهای در گفتوگو با اکسیوس این موضوع را تایید کرد و گفت این سه میلیارد دلار بهصورت نقدی به ایران منتقل نخواهد شد، اما بانک مرکزی ایران میتواند از آن برای خرید کالاهای بشردوستانه استفاده کند. او گفت: «قرار است دستکم بخشی از این کالاها از بازار آمریکا تامین شود.»
با این حال، مقامهای آمریکایی دستیابی به چنین تفاهمی را رد کردند و گفتند هیچ پولی آزاد نشده است.
غریبآبادی نیز پس از جلسه با مقامهای قطری اعلام کرد نحوه هزینهکرد بخشی از شش میلیارد دلار اولیه بررسی و مقرر شد خرید کالاهای مورد نیاز انجام و در اختیار ایران قرار گیرد.
او افزود هیات ایرانی در دوحه تاکید کرده است که تعهدات یادداشت تفاهم، مجموعهای یکپارچه است و نمیتوان آنها را جدا از هم دید.
قطعه بزرگ پازل: لبنان
در کنار تنگه هرمز و داراییهای مسدودشده، مساله لبنان و مهار اسرائیل نیز از محورهای گفتوگوها در دوحه بود.
اکسیوس به نقل از یک منبع منطقهای نوشت مذاکرهکنندگان آمریکایی در جریان گفتوگوهای دوحه به ایرانیها منتقل کردند که واشینگتن قصد دارد به مهار اسرائیل ادامه دهد و اطمینان حاصل کند که اسرائیل به آتشبس در لبنان پایبند میماند.
این منبع گفت آمریکا تاکید کرده است عقبنشینی اسرائیل از دو منطقه آزمایشی در جنوب لبنان گام نخست است و اگر بهدرستی اجرا شود، میتواند به عقبنشینیهای بیشتر منجر شود.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، روز چهارشنبه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «رییسجمهوری آمریکا این کشور را متعهد کرده است که دستپروردههایش در تلآویو را پوزهبند بزند. اگر آنها از ارباب خود سرپیچی کنند، ایران به آنها درس خواهد داد.»
سایت امتداد چهارشنبه ۱۰ تیر به نقل از کرمانی گزارش داد بازداشت این زوج فعال محیطزیست حدود ساعت چهار و نیم عصر و پس از ضبط تمامی وسایل الکترونیکی آنها انجام شد.
این وکیل دادگستری افزود نیروهای امنیتی سیما، خواهر سپیده کاشانی را نیز بازداشت کردهاند.
به گفته کرمانی، تا این لحظه اطلاعی درباره نهاد بازداشتکننده این سه شهروند در دسترس نیست.
او با اشاره به تعطیلی طولانی پیش رو و بسته شدن مراکز قضایی گفت این بازداشتها نگرانی خانوادههای آنان را افزایش داده است.
کاشانی و جوکار پیشتر در سال ۱۳۹۶، همراه با هفت فعال محیطزیست دیگر، از سوی سازمان اطلاعات سپاه بازداشت شدند و پس از ماهها بازجویی، شکنجه و محاکمه، به اتهام جاسوسی به زندان محکوم شدند.
در این پرونده، مراد طاهباز و نیلوفر بیانی به ۱۰ سال حبس، هومن جوکار و طاهر قدیریان به هشت سال حبس، سام رجبی، سپیده کاشانی و امیرحسین خالقی به شش سال حبس و عبدالرضا کوهپایه به چهار سال حبس محکوم شدند.
گزارشهای متعددی از بدرفتاری، شکنجه و آزار جنسی برخی از متهمان، از جمله یکی از زنان بازداشتشده، برای گرفتن اعترافات اجباری منتشر شده بود.
کاووس سیدامامی، یکی از بازداشتشدگان این پرونده، یک ماه پس از بازداشت در جریان بازجویی در بند دو-الف سپاه جان باخت؛ مقامهای قضایی علت مرگ او را «خودکشی» اعلام کردند.
دیگر بازداشتشدگان این پرونده در بازههای مختلف تا ۲۱ فروردین ۱۴۰۳ از زندان اوین آزاد شدند.
پرونده فعالان محیطزیست از جنجالیترین پروندههای سیاسی سالهای اخیر جمهوری اسلامی به شمار میرود؛ پروندهای که نهادهای حقوق بشری و کارشناسان سازمان ملل بارها روند بازداشت، بازجویی و محاکمه متهمان آن را مورد انتقاد قرار دادهاند.
بازداشت دوباره این زوج فعال محیطزیست در حالی صورت میگیرد که در هفتههای اخیر گزارشهای متعددی از بازداشت فعالان مدنی، صنفی، سیاسی و شهروندان در شهرهای مختلف ایران منتشر شده است.
در ماههای گذشته و بهویژه پس از اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ و حملات آمریکا و اسرائیل به مواضع جمهوری اسلامی، نهادهای امنیتی و دستگاه قضایی جمهوری اسلامی موج تازهای از بازداشتها و سرکوب فعالان مدنی، سیاسی و صنفی را آغاز کردند.
در همین حال، مای ساتو، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل در امور ایران، در مصاحبهای که چهارشنبه ۱۰ تیر منتشر شد، حذف موضوع حقوق بشر از تفاهمنامه اخیر تهران و واشینگتن را «نگرانکننده» خواند و هشدار داد مردم ایران در این توافق نادیده گرفته شدهاند.
ساتو گفت وضعیت حقوق بشر در ایران پیش از جنگ، بهویژه پس از اعتراضات سراسری دیماه، «بحرانی» بود و اگر حقوق بشر در توافق نهایی با جمهوری اسلامی گنجانده نشود، خطر بازگشت به شرایط پیشین یا تشدید سرکوب وجود دارد.
هشدار ساتو در حالی مطرح میشود که همزمان با ادامه مذاکرات تهران و واشینگتن، نهادهای حقوق بشری از افزایش بازداشتها، احکام سنگین و فشار بر فعالان مدنی و سیاسی در ایران خبر میدهند.
آسوشیتدپرس چهارشنبه ۱۰ تیر گزارش داد ارتش آمریکا از همان ابتدا شواهدی در اختیار داشت که نشان میداد دستکم یک موشک آمریکایی به این مدرسه اصابت کرده است، اما این شواهد تاکنون به پذیرش رسمی مسئولیت یا انتشار عمومی یافتههای تحقیقات پنتاگون منجر نشده است.
این بازسازی بر پایه اطلاعات متنباز، ویدیوها، تصاویر ماهوارهای، گزارشهای نهادهای حقوق بشری و گفتوگو با مقامهای آمریکایی، پژوهشگران، فعالان حقوق بشر، معلمان و ساکنان میناب در داخل و خارج از ایران انجام شده و جزئیات تازهای از این حمله را روشن کرده است.
ابهام درباره نتایج تحقیقات پنتاگون و بهرهبرداری تبلیغاتی جمهوری اسلامی از این حمله، بررسی مستقل آن را دشوار کرده و خانواده قربانیان را همچنان بیپاسخ گذاشته است.
ترامپ چهارم تیر گفت شاید هرگز مشخص نشود چه کسی مسئول حمله مرگبار به مدرسه دخترانه میناب بوده است. او نقش آمریکا در این حمله را رد کرد و گفت مدرکی ندیده که نشان دهد موشک شلیکشده آمریکایی بوده است.
پرسشها درباره تخلیه مدرسه پیش از حمله
بر اساس گزارش آسوشیتدپرس، صبح ۹ اسفند ۱۴۰۴، همزمان با آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به مواضع جمهوری اسلامی، مسئولان مدرسه پس از اطلاع از شروع بمبارانها تصمیم گرفتند دانشآموزان را زودتر راهی خانه کنند و با والدین تماس گرفتند تا برای تحویل گرفتن فرزندانشان به مدرسه بروند.
بررسی ایراناینترنشنال بر اساس زمانبندی اعلامشده از سوی مقامهای جمهوری اسلامی، پرسشهایی را درباره روند تخلیه مدرسه مطرح میکند.
حملات آمریکا و اسرائیل به مواضع جمهوری اسلامی حدود ساعت ۹ و ۴۰ دقیقه صبح ۹ اسفند آغاز شد و رسانههای حکومتی ساعت ۱۰ و ۱۵ دقیقه خبر تعطیلی مدارس سراسر کشور را منتشر کردند.
با این حال، مجتبی قهرمانی، رییس کل دادگستری هرمزگان، دوم تیر اعلام کرد نخستین پرتابه ساعت ۱۱ و ۱۵ دقیقه به مدرسه اصابت کرده است. بهگفته او، در زمان حمله حدود ۳۶۰ دانشآموز و ۳۵ نفر از کادر آموزشی همچنان در مدرسه حضور داشتند.
این زمانبندی این پرسش را مطرح میکند که چرا با وجود گذشت حدود یک ساعت از اعلام تعطیلی مدارس و نزدیک به یک ساعت و نیم از آغاز حملات، هنوز بخش بزرگی از دانشآموزان و کارکنان مدرسه تخلیه نشده بودند.
بر اساس گزارش آسوشیتدپرس، حدود ۱۰ دقیقه پس از آنکه یکی از پدران فرزندش را از مدرسه خارج کرد، صدای انفجارها بلند شد. تحلیل تصاویر ماهوارهای نشان میدهد چندین مهمات به این محوطه اصابت کرد و دستکم پنج ساختمان هدف قرار گرفت؛ انفجار صدها کیلوگرم مواد منفجره نیز ساختمان مدرسه را فروریخت.
در ویدیوهای منتشرشده از صحنه انفجار و روایتهای نقلشده از ساکنان میناب، امدادگران در میان آوار، کیفهای مدرسه، نقاشیهای کودکان، مدادرنگیها، برگههای تمرین و پیکرهای تکهتکهشده را پیدا کردند.
بر اساس تصاویر ماهوارهای و نقشههای متنباز، این مدرسه در محوطهای دیوارکشیشده و کنار یک پایگاه سپاه پاسداران قرار داشت؛ محوطهای که پیشتر بخشی از همان پایگاه بود، اما بیش از یک دهه قبل جدا و به مدرسه تبدیل شده بود.
برخی دانشآموزان فرزندان نیروهای سپاه بودند و بسیاری دیگر از خانوادههای محلی، از جمله شهروندان بلوچ سنیمذهب میناب، در آن تحصیل میکردند.
این گزارش به نقل از شیوا عاملیراد، نماینده بینالمللی تشکلهای صنفی معلمان ایران، نوشت گرچه این مدارس برای خانوادههای نزدیک به سپاه ایجاد شدهاند، کودکان غیرنظامی محسوب میشوند و «هرگونه حمله به مدرسه بهطور قاطع محکوم است.»
جمهوری اسلامی پس از این حمله، با بهرهگیری از نام و تصاویر دانشآموزان کشتهشده، آن را به محور روایت رسمی خود از جنگ بدل کرد؛ از برگزاری مراسم حکومتی و ساخت گورهای یکشکل تا کارزارهای رسانهای، برنامههای فرهنگی، دیوارنگارههای شهری، تولیدات آموزشی، مستندها، رویدادهای هنری و نمادهای مرتبط با تیم ملی فوتبال ایران.
عفو بینالملل نیز پیشتر نوشته بود مقامهای جمهوری اسلامی از رنج خانوادهها و کودکان بازمانده برای اهداف تبلیغاتی بهرهبرداری کردهاند.
نقص اطلاعاتی و تحقیقات پنتاگون
در بخش دیگری از گزارش آمده است بررسیهای داخلی ارتش آمریکا نشان میدهد یکی از تحلیلگران اطلاعاتی دستکم هفت سال پیش ساختمان مورد نظر را بهعنوان مدرسه شناسایی کرده بود، اما این اطلاعات بهطور کافی میان واحدهای اطلاعاتی و نظامی منتقل نشد.
در نتیجه، هنگام طراحی عملیات، این ساختمان برای طراحان اهداف بهعنوان مدرسه شناخته نشده بود؛ موضوعی که بهگفته یک مقام آمریکایی میتواند نشاندهنده نقص ساختاری در روند شناسایی و بازبینی اهداف باشد.
رییس کل دادگستری هرمزگان نیز دوم تیر گفته بود مدرسه شجره طیبه از سال ۱۳۹۴ فعالیت خود را آغاز کرده بود.
آسوشیتدپرس همچنین به نقل از وس برایانت، رییس پیشین بخش ارزیابی آسیب به غیرنظامیان در پنتاگون، نوشت پس از روی کار آمدن پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، دفتر «مرکز برتری حفاظت از غیرنظامیان» کوچک شد و فعالیت این دفتر برای بهروزرسانی فهرست مراکز ممنوعه برای حمله، از جمله مدارس، بیمارستانها و اماکن مذهبی، متوقف ماند.
بر اساس تازهترین بررسیهای گروه «ایروارز»، هویت ۱۵۷ نفر از جانباختگان این حمله شناسایی شده است؛ از جمله ۱۲۳ کودک ۱۳ ساله و کمتر، ۳۴ بزرگسال، ۲۶ نفر از کارکنان مدرسه که یکی از آنان باردار بود و پنج نفر از والدینی که هر یک دستکم یک فرزند خود را از دست دادند.
این گروه شمار جانباختگان را بین ۱۵۷ تا ۱۶۸ نفر و تعداد مجروحان را بین ۹۵ تا ۱۱۱ نفر برآورد کرده است؛ آماری که با ارقام اعلامشده از سوی مقامهای حکومتی در ایران تفاوت دارد.
مقامهای جمهوری اسلامی گفتهاند حمله ۹ اسفند ۱۴۰۴ که همزمان با آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به مواضع جمهوری اسلامی و کشته شدن علی خامنهای، دیکتاتور وقت ایران، رخ داد، به جان باختن بیش از ۱۷۵ دانشآموز و معلم انجامید. با این حال، در هفتههای گذشته بارها از عبارت «میناب ۱۶۸» برای یادبود ۱۶۸ دانشآموز کشتهشده استفاده کردهاند.
آسوشیتدپرس در پایان نوشت تحقیقات پنتاگون درباره این حمله تا حد زیادی تکمیل شده، اما فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا، سنتکام، همچنان در حال بررسی یافتههاست و هنوز مشخص نیست گزارش نهایی منتشر خواهد شد یا نه. همزمان، شماری از اعضای کنگره آمریکا خواستار شفافیت و انتشار کامل نتایج این تحقیقات شدهاند.
موضعگیریها و گزارشهای پیشین
برد کوپر، فرمانده سنتکام، ۲۹ اردیبهشت در کنگره آمریکا گفت تحقیقات نظامی درباره این حمله «پیچیده» است، زیرا این مرکز آموزشی در محل یک سایت فعال موشکهای کروز جمهوری اسلامی قرار داشت.
او چهار روز پیش از آن نیز احتمال اصابت یک بمب آمریکایی را رد نکرده، اما تاکید کرده بود تحقیقات همچنان ادامه دارد و ارتش آمریکا هنوز مسئولیت این حمله را نپذیرفته است.
پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، ۲۰ اسفند ۱۴۰۴ گفت ارتش آمریکا هرگز عمدا اهداف غیرنظامی را هدف قرار نمیدهد و جمهوری اسلامی را مسئول چنین حملاتی دانست.
رویترز و شبکه انبیسی نیوز نیز در ۱۵ و ۱۶ اسفند ۱۴۰۴، به نقل از منابع آگاه، گزارش دادند بررسیهای اولیه ارتش آمریکا احتمال نقش ایالات متحده در حمله موشکی به مجتمعی در میناب را مطرح کرده است؛ مجتمعی که مدرسه شجره طیبه در آن قرار داشت.
در مقابل، یک مقام اسرائیلی این روایت را رد کرد و گفت اطلاعات موجود بیشتر به خطای شلیک موشکهای جمهوری اسلامی اشاره دارد.
مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران، ۱۴ اسفند حملات آمریکا و اسرائیل را «غیرقانونی» خواند و با اشاره به حمله به مدرسه میناب گفت بیش از ۱۶۰ دانشآموز جان باختند و بیمارستانها و مناطق پرجمعیت نیز هدف حملات قرار گرفتند.
خبرگزاری رویترز چهارشنبه ۱۰ تیر بهنقل از یک منبع که بهطور مستقیم در جریان مذاکرات است و یک مقام جمهوری اسلامی گزارش داد تهران و واشینگتن گفتوگوهای فنی غیرمستقیمی را در دوحه برگزار کردند.
هدف این گفتوگو توافق بر سر جریان کشتیرانی از تنگه هرمز و تثبیت آتشبسی پایدار اعلام شده است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، چهارشنبه ۱۰ تیر در واکنش به این مذاکرات گفت که روند خلع سلاح هستهای جمهوری اسلامی در حال پیشرفت است و نشستهای اخیر دو طرف در قطر نیز بهخوبی برگزار شده است.
ترامپ به خبرنگاران گفت: «روند خلع سلاح هستهای ایران بهخوبی در حال پیشرفت است. آنها نشستهای بسیار خوبی داشتهاند و باید ببینیم چه میشود.»
او با اشاره به حملات اخیر علیه اهدافی در ایران افزود: «همانطور که میدانید، ما سه شب بهشدت آنها را هدف قرار دادیم، اما اکنون روابطمان بسیار خوب پیش میرود. روند خلع سلاح هستهای در جریان است و همهچیز بهخوبی پیش میرود.»
او با اشاره به اقتصاد آمریکا از جمله سرمایهگذاریها و بازار سهام گفت که جمهوری اسلامی نباید به سلاح هستهای دست پیدا کند، زیرا در غیر این صورت، همه این چیزهایی که درباره آنها صحبت میکنیم و همه اقداماتی که انجام میدهیم، تحت تاثیر قرار میگیرد.»
رییسجمهوری آمریکا همچنین با اشاره به بازارهای جهانی گفت قیمت نفت به ۶۸ دلار کاهش یافته است؛ رقمی که به گفته او، از زمان آغاز حمله به ایران با هدف جلوگیری از دستیابی این کشور به سلاح هستهای نیز پایینتر است.
به گفته مقام جمهوری اسلامی، این مذاکرات با میانجیگری قطر و پاکستان از سهشنبه شب آغاز شد و روز چهارشنبه ادامه داشت.
خبرگزاری فرانسه نیز در گفتوگو با یک دیپلمات، برگزاری این مذاکرات را تایید کرد و نوشت گفتوگوها بر یادداشت تفاهمنام و پیگیری پیشرفتهای حاصلشده در نشست سوئیس متمرکز خواهد بود.
منبع آگاه از مذاکرات به رویترز گفت این گفتوگوها در قالب نشستهایی میان مذاکرهکنندگان ارشد و متخصصان برگزار میشود.
او افزود جرد کوشنر، داماد رییسجمهوری آمریکا، و استیو ویتکاف، فرستاده ویژه او، با محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخستوزیر و وزیر امور خارجه قطر، دیدار کردند تا زمینه را برای مذاکرات فنی فراهم کنند، اما خودشان در نشستهای چهارشنبه حضور نداشتند.
گزارشها درباره آغاز این مذاکرات در حالی منتشر شد که اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، ۹ تیر گفته بود در روزهای آینده «هیچ نشست مذاکراتی در هیچ سطحی» با طرف آمریکایی برگزار نخواهد شد.
او تاکید کرده بود: «اینکه نمایندگان آمریکا به قطر سفر میکنند، ارتباطی با سفر هیات ایرانی ندارد.»
این گفتوگوها بر پایه یادداشت تفاهم ۱۴ مادهای انجام میشود که ۲۷ خرداد امضا شد؛ توافقی که قرار بود جنگ آغازشده با حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در اسفند را متوقف کند، تنگه هرمز را دوباره بازگشایی کند و زمینه ۶۰ روز مذاکره برای دستیابی به توافق صلح دائمی را فراهم آورد.
با این حال، آمریکا و جمهوری اسلامی درباره این یادداشت تفاهم بهطور علنی اختلاف داشتهاند. این اختلاف به حملات نظامی تلافیجویانه در هفته گذشته منجر شد و تردیدهایی درباره پیشرفت در موضوعات پیچیدهتر، از جمله برنامه هستهای جمهوری اسلامی، ایجاد کرد.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، بارها اعلام کرده خارج کردن اورانیوم بسیار غنیشده ایران یکی از اولویتهای اصلی اوست.
وضعیت ناروشن تنگه هرمز
رویترز چهارشنبه ۱۰ تیر در گزارش دیگری به نقل از دو منبع ارشد ایرانی نوشت جمهوری اسلامی مصمم است کنترل خود بر تنگه هرمز و تواناییاش برای دریافت عوارض از کشتیهایی را که وارد خلیج فارس میشوند یا از آن خارج میشوند، به رسمیت بینالمللی برساند و اگر ناچار شود این کار را با زور انجام خواهد داد.
تهران بهطور علنی اعلام کرده است که اولویتهایش شامل توافق بر سر مدیریت تنگه و آزادسازی شش میلیارد دلار از داراییهای مسدودشده است. مقام ایرانی نیز گفت دور کنونی گفتوگوها بر همین دو موضوع متمرکز خواهد بود.
در مقابل، یک منبع آگاه از مذاکرات گفت اولویت اعلامشده آمریکا تضمین جریان آزاد رفتوآمد کشتیها از تنگه هرمز است.
روزنامه نیویورکپست نیز ۱۰ تیر در گزارشی به نقل از یک مقام دولت آمریکا نوشت که جمهوری اسلامی هنوز هیچ بخشی از شش میلیارد دلار دارایی مسدودشده خود را دریافت نکرده و تا وقتی به «شاخصهای تعیینشده» نرسد چیزی دریافت نخواهد کرد.
رفتوآمد کشتیها از این آبراهه تا حدی از سر گرفته شده است اما اقدامهای خصمانه سپاه علیه کشتیهای باری روند خروج کشتیها از تنگه هرمز را با اختلال مواجه کرده و سبب تردید شرکتهای کشتیرانی نسبت به تردد در این مسیر شده است.
خبرگزاری صداوسیمای جمهوری اسلامی ظهر چهارشنبه گزارش داد یک فروند کشتی خارجی که به گفته این رسانه از مسیری غیر از مسیر تعیینشده جمهوری اسلامی در تنگه هرمز تردد میکرد، به گِل نشسته است.
این رسانه در گزارش اولیه خود جزئیات بیشتری درباره هویت کشتی، ملیت آن یا وضعیت سرنشینان و محموله آن ارائه نداد، اما حدود ۶ ساعت بعد، تصاویری از این کشتی منتشر کرد. در این تصاویر یک یدککش در کنار این کشتی دیده میشود که به نظر میرسد در حال تلاش برای کمک به آن است.
تانکرترکرز، نهاد مستقل ردیابی کشتیها، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «اگر این کشتی فقط ۱۰ متر داخل آب واندانا هاری، بنیانگذار شرکت تحلیل بازار نفت «واندا اینسایتس»، نیز به رویترز گفت: «تنگه هرمز همچنان در حال بازگشایی است، اما این روند پراکنده، غیرقابل پیشبینی است و شفافیت کامل ندارد.»
رستمیان چهارشنبه ۱۰ تیر در گفتوگو با خبرگزاری ایلنا گفت مسئولیت بازنگری در سهمیههای پذیرش رشتههای پزشکی بر عهده وزارت بهداشت، وزارت علوم، کمیسیونهای مرتبط مجلس و شورای عالی انقلاب فرهنگی است.
او با اشاره به سهمیه مناطق محروم گفت این سهمیه زمانی برای جبران کمبود پزشک در مناطق محروم ایجاد شد، اما با گذشت سالها و تامین بخشی از نیاز این مناطق، ادامه اجرای آن در شکل کنونی نیازمند بازنگری است.
بهگفته او، سهمیه مناطق محروم میتواند از ۳۰ درصد به پنج درصد کاهش یابد و تنها بر اساس نیاز واقعی هر منطقه اعمال شود.
علی جعفریان، جانشین و مشاور عالی وزیر بهداشت، هشتم تیرماه در گفتوگو با ایسنا گفت در برخی سالها بیش از ۶۰ درصد دانشجویان پزشکی از طریق سهمیه پذیرفته شدهاند. او روند فعلی سهمیهها را «منطقی» ندانست و خواستار بازنگری جدی در آن شد.
جعفریان گفت بخشی از سهمیهها بر اساس مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی و بخشی دیگر بر پایه قوانین مجلس ایجاد شدهاند و برای حل این مساله، تصمیمگیری باید در سطحی بالاتر انجام شود. او همچنین گفت اصلاح سهمیهها به کنکور امسال نخواهد رسید.
اواسط خرداد نیز یک شهروند در پیامی به ایراناینترنشنال از تاثیر سهمیه موسوم به «ایثارگری» و کاهش ظرفیت پذیرش در آزمونهای تخصصی پزشکی انتقاد کرد و گفت این روند مانع ورود او و شماری دیگر از پزشکان عمومی به رشتههای تخصصی مورد علاقهشان شده است.
رییس مجتمع بیمارستانی خمینی در ادامه صحبتهای خود خواستار بازنگری در سهمیه موسوم به «ایثارگران» شد و گفت با گذشت دههها از پایان جنگ، این سهمیه باید بهتدریج کاهش یابد و به خانواده کشتهشدگان و زخمیشدگان با درصد بالای مجروحیت محدود شود.
رستمیان همچنین پیشنهاد کرد نهادهایی مانند نیروهای مسلح به جای استفاده از سهمیه در پذیرش دانشجو، افراد مورد نیاز خود را پس از قبولی در آزمونهای رقابتی و بر اساس شایستگی بورسیه کنند.
او افزود حتی برخی استادان دانشگاه که خود مشمول عنوان «ایثارگر» هستند، از سهمیه استفاده نکردهاند و با کاهش آن موافقاند.
انتقادها از سهمیههای پزشکی
اظهارات رستمیان در حالی مطرح میشود که سهمیههای پزشکی در سالهای اخیر بارها با انتقاد دانشجویان، استادان و حتی برخی مقامهای جمهوری اسلامی روبهرو شده است.
محمود کمرهای، معاون آموزشی دانشگاه تهران، آبان ۱۴۰۴ گفت حدود ۳۰ درصد دانشجویان این دانشگاه با سهمیه پذیرفته میشوند.
مهر همان سال، گزارش ایراناینترنشنال نشان داد شمار دانشجویان عراقی در ایران به دهها هزار نفر رسیده و بخشی از آنان با حمایت سپاه پاسداران و حشد الشعبی بورسیه شدهاند.
گزارش دیگری از ایراناینترنشنال در دی ۱۴۰۴ نیز نشان میداد حضور نیروهای وابسته به حشد الشعبی و دیگر گروههای مسلح عراقی در ایران برای کمک به سرکوب معترضان، نگرانیها درباره نفوذ این نهادها در دانشگاهها و سازوکارهای بورسیه را پررنگتر کرده است.
شهرام یزدانی، مشاور آموزشی مسعود پزشکیان، اسفند ۱۴۰۳ گفت ۳۰ درصد دانشجویان رشتههای برتر پزشکی با سهمیه پذیرفته میشوند و این رقم در رشتههای پرمتقاضی بیشتر است.
جلیل حسینی، معاون آموزشی وزارت بهداشت نیز دی ۱۴۰۳ گفته بود پذیرشهای سهمیهای موجب دلسردی دانشجویان شده است.
مصطفی معین، وزیر پیشین علوم، مهر ۱۴۰۳ گفته بود ۷۵ درصد دانشجویان پزشکی دانشگاه تهران سهمیهای هستند و محمد ظفرقندی، وزیر بهداشت، شهریور همان سال هشدار داده بود وقتی داوطلبان با رتبههای دو رقمی در پزشکی پذیرفته نمیشوند، به مهاجرت فکر میکنند.
انتقادها به سهمیهها تنها به پذیرش دانشجویان محدود نمانده است. مرداد ۱۴۰۲، پس از افشای نتایج آزمون دستیاری پزشکی، روزنامه اعتماد گزارش داد بیش از نیمی از پذیرفتهشدگان برخی رشتههای تخصصی با سهمیه پذیرش شدهاند.
منتقدان میگویند گسترش سهمیهها در پزشکی، رقابت نابرابر ایجاد کرده، شایستهسالاری را تضعیف کرده و به مهاجرت دانشجویان، پزشکان و استادان دامن زده است.
